CConstaterende datWaterland
Koppel je AI →
Document · PDF

332-114 Bijlage 2 Eindrapport BMC versterking gemeentelijke organisatie 2020

Raadsvergadering 7 maart 2024, gemeente WaterlandBij agendapunt: Debatverzoek CDA inzake RID 169-252 over organisatieontwikkeling gemeente Waterland (HS)17.631 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

| 32 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

Hierin zou meer lijn kunnen komen vanuit een heldere strategische visie, gericht op de langere termijn. Een voorbeeld is bijvoorbeeld het samenspel op het gebied van milieu waar er sprake is van samenwerking tussen de Omgevingsdienst en de Veiligheidsregio. Actie/prioriteiten o Stel een strategische agenda op voor de meest prioritaire opgaven in de regionale samenwerking. Breng per strategische opgave de ambitie, positionering in het krachtenveld en het bestuurlijk-ambtelijk samenspel in kaart vanuit een meer leidende dan wel volgende strategie. o Koppel de tot standkoming van de strategische agenda aan het proces van de nieuwe omgevingsvisie en laat deze vaststellen door het college van B en W als richtsnoer voor de strategische beleidsopgaven. o Benoem de strategische rollen in de organisatie en bijbehorende verantwoordelijkheden (NB Dit zijn geen specifieke, nieuwe functies; vastleggen van rollen). o Ontwikkel een kennisagenda en organiseeer kennisbijeenkomsten binnen de organisatie om het strategisch denk- en werkniveau te verhogen.

5.3 Dienstverlening bieden dicht bij de mensen, zo veel mogelijk in hun eigen leefomgeving Context Naast de strategische beleidsopgaven samen met vele partners doelgericht verder brengen is en blijft dienstverlening behoren tot de kerntaken van de gemeente. Bij het verlenen van paspoorten en vergunningen – de transactionele dienstverlening – gaat het om dienstverlening dicht bij mensen in hun eigen omgeving vanuit het sociaal domein. Digitaal waar het kan, persoonlijk waar het moet. Voor een goede dienstverlening is het nodig dat bestuur en medewerkers weten wat er in alle kernen speelt en daar op passende wijze mee omgaan. Uit het meest recente klanttevredenheidsonderzoek van Waterland (2018) komt het beeld naar voren dat inwoners over het algemeen de dienstverlening van de gemeente als voldoende waarderen. De gemeentelijke dienstverlening krijgt als het gaat om het contact met de gemeente, de tevredenheid over de baliedienstverlening en de algemene communicatie/voorlichting vanuit de gemeente gemiddeld een 6,3. Dit is wel een lagere score dan zes jaar eerder, in 2012 (7,3). Gemiddeld in Nederland liggen de scores voor de gemeentelijke dienstverlening iets boven de 7. Hoewel inwoners overwegend tevreden zijn over de kwaliteit van de openbare ruimte in Waterland, is men wat minder tevreden over het onderhoud van het groen.

Andere aandachtspunten zijn de afvalinzameling (wens is hogere frequentie) en de verkeersveiligheid. Daarnaast komt uit het onderzoek onder de inwoners naar voren dat zij een betere spreiding van de gemeentelijke aandacht over alle kernen van Waterland willen. Tot slot willen inwoners vaker betrokken worden bij het verbeteren van de leefbaarheid. Opgave Voor de toekomstige organisatie van Waterland liggen er de volgende opgaven op het gebied van dienstverlening: o voelsprieten hebben in de kernen/buurten van Waterland, zodat de gemeente goed op de hoogte is van wat er lokaal speelt; o steeds in dialoog met inwoners, instellingen en ondernemers ontdekken wat er nodig is; o ruimte bieden voor Waterlandse inwoners en partners om zelf met oplossingen te komen en deze zo veel mogelijk zelf te realiseren; o de klanttevredenheid weer gestaag laten groeien naar het niveau van 2012: gemiddeld een 7 of hoger.

| 33 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

Actie/prioriteiten Vanuit de pijlerbijeenkomsten komt naar voren dat er veel aandacht juist nodig is voor de interne dienstverlening en samenwerking, zodat inwoners en ondernemers dat buiten beter gaan merken. Daarbij gaat het om de drieslag ‘informeren, verbinden en betrekken’. Het verbeteren van de interne communicatie en kennisdeling en met goede ondersteuning van de digitale systemen/applicaties staat centraal. Praktische verbeteracties zijn: o Stel een goed inwerkprogramma op voor nieuwe medewerkers (‘onboarding’). o Optimaliseer het ‘smoelenboek’ met actuele digitale ontsluiting. o Zet een netwerk van redacteuren op. Specifiek wordt hierbij aangegeven dat er een groot verloop van medewerkers is wat de interne dienstverlening niet ten goede komt. Geopperd wordt om goede exitgesprekken te voeren, zodat geleerd kan worden van de redenen waarom mensen vertrekken. Vanuit HRM wordt aangegeven dat inmiddels ook al exitgesprekken worden gevoerd en dat hiervan een analyse wordt gemaakt. De suggestie is om deze analyse jaarlijks te delen. o Bevorder de cultuur (houding en gedrag): rolzuiverheid, probleemeigenaarschap, ontmoetingsplek kantine, samenwerking tussen teams, klantgerichtheid bevorderen, feedback geven en ontvangen. o Heb meer aandacht voor wat er in de buitenwereld leeft en hoe je die signaleren intern goed kunt vertalen, bijvoorbeeld via social media.

Het gaat erom als overheid meer responsief te worden. Hiervoor is geen aparte functie nodig, maar het is wel goed om te kijken hoe je dit bijvoorbeeld via het communicatieteam verder kunt brengen. o Breng ‘de basis op orde’ van ondersteunende systemen en processen: telefonische bereikbaarheid, ontsluiting informatie naar Publiekszaken (frontoffice), intranet, website, digitale systemen. Ook is met elkaar gekeken naar eventuele samenwerkingsopties of uitbesteding van taken. De mogelijkheden op het gebied van dienstverlening worden als vrij beperkt gezien. Soms kan wel meer expertise worden ingeschakeld van andere gemeenten. Het is voor Waterland nu vooral van belang om de focus te richten op het versterken van de interne dienstverlening, de samenwerking tussen de teams. Enkele nieuwe ideeën die worden aangedragen zijn: o burgers vragen mee te denken ook over eigen verantwoordelijkheden en kostenreductie; o kortere lijnen en afspraken maken met voorliggende voorzieningen (SMD/ MEE/ WonenPLus); o woningbouwvereniging laten inspelen op leeftijdsgerelateerd wonen bij nieuwbouw.

5.4 Integraal werken Context ‘Allen voor één’ als uitgangspunt voor de inwoner vraagt een integrale manier van werken. En integraliteit vraagt een strategie vanuit Waterland op maatschappelijke vraagstukken (bereikbaarheid, leefbaarheid, duurzaamheid, luchtkwaliteit, geluid, energie, gezondheid, economische vitaliteit) en verbinding tussen domeinen (sociaal, ruimtelijk, fysiek). Het vermogen om goed te kunnen schakelen tussen strategisch-tactisch en operationeel niveau is ook een belangrijk aspect: weten wie waarvan is, maar ook de weg naar taakvolwassenheid faciliteren vanuit HR-oogpunt. Opgave De medewerkers vragen – na een lastige fase van onduidelijkheid – nu met name aandacht voor de kwaliteit van de uitvoering. Die kan alleen omhooggaan als de inzet vanuit de top dit faciliteert. Zet een heldere knip tussen het strategisch en uitvoerende deel en ook tussen projectmatig werken versus goingconcerntaken, waarbij de capaciteit ook daadwerkelijk beschikbaar is.

| 34 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

Er is scherpte nodig wat betreft hiërarchie en rollen en bevoegdheden en een doorvertaling naar de teams. Coaching op het functioneren als team is iets anders dan individuele taakvolwassenheid in relatie tot zelfsturing. Bij de Buitendienst verloopt het positief en is er meer duidelijkheid; medewerkers denken dat dit komt door de heldere aansturing met een teammanager. Domeinmanagers staan nu op te grote afstand, door met name een te grote span of control. Het etiket ‘zelfsturend’ op integraal werkende teams kan wel een eindpunt zijn, maar niet het beginpunt. De titel veroorzaakt veel ruis. Er is momenteel organisatiebreed nog onvoldoende sprake van zelfsturing, en ook van integraal werkende teams. Beide vragen specifieke vormen van ondersteuning en veranderkundige begeleiding. Actie/prioriteiten o De huidige teamindeling heeft het eilanddenken nog onvoldoende doorbroken en remt integraliteit soms af. Pas deze structuur aan; dit heeft prioriteit. o Verbeter de dienstverlening, vooral bij klanten die meervoudige dienstverlening nodig hebben – overal waar complexiteit zit in de zorgvraag. o Hanteer het projectmatig werken boven of naast de teams als methode. o Verzorg goede coaching om de nieuwe manier van werken goed eigen te kunnen maken. Dat betekent ook dat er budget beschikbaar dient te zijn voor ontwikkeling, opleiding en coaching.

Dit gericht en strategisch inzetten, afgestemd op de werkvoorraad van medewerkers, zodat het behapbaar is. o Werk vooraf een realistisch kostenplaatje van voorstellen en projecten uit en laat dit bestuurlijk vaststellen op basis van een integrale afweging, in samenhang met het bevorderen van een heldere budgetverantwoordelijkheid. o Iedereen werkt met eigen systemen en dossiers; dit bevordert het integraal werken niet. Koppel systemen meer aan elkaar. Daarnaast is er een regisseur/coördinator nodig die lijntjes uitzet naar verschillende teams; dit kan ook een teammanager zijn. Integraal werken betekent ook: betere vragen aan de voorkant stellen om daar later in het proces profijt van te hebben. Het totaaloverzicht van wat medewerkers precies doen en op welke wijze ontbreekt nu.

5.5 Datagedreven werken binnen de digitale transformatie Context Uit onderzoek van de VNG blijkt dat dat vrijwel alle gemeentelijke organisaties druk bezig zijn met het digitale informatiebeheer. Meestgenoemde prioriteiten zijn: privacy en veiligheid, bewustwording van het belang van goed digitaal informatiebeleid, doorontwikkeling van digitale document- en zaaksystemen en het duurzaam toegankelijk maken van informatie. Gemeenten zijn steeds digitaler verwerkende informatiefabrieken; zij verwerken continu allerlei gegevens van burgers en bedrijven voor verschillende doelen. Digitaal wordt het nieuwe normaal. Naast de al ingezette ontwikkeling van de digitale overheid voor een betere dienstverlening aan burgers en bedrijven zal de ontwikkeling van de digitale samenleving (smart society) een hoge vlucht nemen. De gemeente en de samenleving zullen in digitale zin steeds meer vervlochten raken, doordat alles gedataficeerd wordt en processen en data steeds meer de grenzen van bestaande organisaties en instituties overschrijden. De coronacrisis heeft gemeenten en vele andere organisaties en bedrijven nog meer bewust gemaakt van de digitale transformatie. Naast digitale informatiebehoefte zal digitaal innovatiemanagement tot de corebusiness van gemeenten moeten gaan behoren. Anders bestaat het risico dat technologie de gemeente overkomt.

Voordat de beleidsinhoudelijke opgaven scherp in beeld worden gebracht, is het daarbij belangrijk om te weten wat de startpositie is.

| 35 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

Voor een goed digitaal informatiebeheer heeft Waterland al in 2018 inrichtingsprincipes vastgesteld, samen met de gemeente Landsmeer. Deze acht principes staan nog steeds rechtovereind: 1. Werken onder architectuur 2. Efficiënte en effectieve processen, vereenvoudiging van processen 3. Zaakgericht werken 4. Alleen die informatie verzamelen en gebruiken die noodzakelijk is voor het uitvoeren van de taak (doelbinding) en de sturing hiervan 5. Eenmalige vastlegging en meervoudig gebruik van gegevens waar toegestaan 6. Veilig en privacybewust omgaan met informatie 7. Digitaal werken waar het kan en persoon (face-to-face) waar dat beter is 8. Tijd- en plaatsonafhankelijk werken, dáár waar je gemeente je nodig heeft (flexibel werken vanuit klantperspectief). Opgave In de eerste plaats is het voor Waterland van belang de basis op orde te krijgen als het gaat om het digitale informatiebeheer. Systemen en applicaties moeten gebruiksvriendelijker worden, waarbij de mogelijkheden van de applicaties zelf beter worden benut. Bovendien moeten medewerkers hierbij goed begeleid en getraind worden, waarbij er ook een verantwoordelijkheid ligt bij de medewerkers zelf om hieraan deel te nemen. Daarnaast is de digitale archivering van stukken van belang en moet dit minder persoonsafhankelijk worden gemaakt, zodat ook andere medewerkers de stukken snel kunnen vinden.

Het deels nieuwgevormde team Informatievoorziening, met IT-functionarissen als een informatiemanager en informatiearchitect en betrokken, enthousiaste medewerkers, biedt kansen om deze faciliterende ontwikkeling beter te gaan borgen voor de organisatie. Daarnaast moet de gemeente om relevant te blijven in de netwerksamenleving kunnen aansluiten bij de digitale transformatie. Sturen met data en technologie maakt het gemakkelijker om vraagstukken effectiever aan te pakken vanuit een integrale blik. Daarnaast leveren data onmisbare, onafhankelijke sturingsinformatie, op basis waarvan besluitvorming kan plaatsvinden en Waterland kan anticiperen op toekomstige ontwikkelingen. Dit vraagt om een organisatie die: o zich bewust is van – en kan anticiperen op – de digitale ontwikkelingen én mogelijkheden; o data beschikbaar heeft in een datawarehouse dat op orde is; en o data gebruikt in hun dagelijkse praktijk met een goede functiescheiding en administratieve organisatie. Actie/prioriteiten In hoofdlijnen komen de volgende prioriteiten op het gebied van digitalisering naar voren: o Investeer in de kwaliteit van de medewerkers ICT, zeker omdat er relatief weinig harde ITkennis binnen de organisatie aanwezig is.

o Bied betere begeleiding en training voor medewerkers bij de introductie van nieuwe systemen/applicaties en werk verder aan het versterken van de digitale vaardigheden van medewerkers (op basis van de eerdere toegepaste digitale scan). o Verbeter de ondersteuning vanuit de ICT-helpdeskfunctie (issue- en incidentmanagement). Een voorbeeld is het noodzakelijk wisselen van de wachtwoorden per kwartaal bij de Buitendienst (dit geeft onnodig veel gedoe). o Zet werken onder architectuur door, waarbij ook aandacht nodig is voor het stellen van de goede informatiekundige wensen/eisen vanuit de vraagkant van de organisatie (beleidsteams). Het is een wisselwerking tussen het team Informatievoorziening en de beleidsgerichte teams. Ook is meer aandacht nodig voor de ketensamenwerking waarbij vele informatiesystemen met elkaar moeten kunnen communiceren. o Ontwikkel betere Business Intelligence, zodat meer adequate sturingsinformatie voorhanden komt. o Geef prioriteit aan grote IV-projecten in het sociaal domein en het ruimtelijk domein (Omgevingswet) en zet het zaakgericht werken door. o Breid de formatie voor digitaal informatiebeheer uit; specifiek gaat het om technische kennis (ETL), functioneel beheer, data-analyse. Een eerste raming komt neer op circa 2 fte extra.

| 36 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

o

o

o o o

o

Boor daarnaast meer kennis en kunde aan vanuit de Dimpact-samenwerking. Ook moet er nog een besluit worden genomen over het op de juiste plek onderbrengen van de functie van CISO en/of Privacy Officer. Eventueel kan de Privacy Officer ondergebracht worden bij het team Juridische Zaken en de CISO-functie bij Control. Maak een realistische financiële meerjarenraming op basis van actuele I-projectenportfolio (jaarlijks herijken na goede afstemming in de domeinen) en laat nader onderzoek uitvoeren naar de ICT-uitgaven in relatie tot de kwaliteit van de IT-functie en de kostenstructuur en het serviceniveau. Geef meer aandacht aan ICT-governance en de borging daarvan. Leg rollen en verantwoordelijkheden helder vast en richt daarnaast risicomanagement en leveranciers- en contractmanagement beter in. Toon meer aandacht voor proces- en projectmatig werken; pak zaken goed op aan de voorkant en rond ze ook goed af. Benut/gebruik bestaande digitale systemen beter. Voorbeelden: gebruik apps van Microsoft goed (Sharepoint moet verouderde intranet vervangen) en ook e-Suite van Dimpact. Zorg voor meer frontlijnsturing door de gemeentelijke website goed up-to-date te houden (centrale redactie bij Communicatie met decentrale contactpersonen vanuit de teams) en meer E-formulieren toe te passen. Breng het proces ‘indiensttreding nieuwe medewerkers’ en ‘medewerkers uit dienst’ op orde.

Hoofdconclusie is dat er goede voornemens zijn en ook al eerste stappen zijn gezet de afgelopen tijd om de digitalisering op een noodzakelijk hoger niveau te brengen, maar dat veel zaken nog niet op een voldoende kwaliteitsniveau zijn. Investeringen zowel in geld als in menskracht zijn dus pure noodzaak om als zelfstandige gemeente goed te kunnen blijven functioneren.

5.6

Modern en goed werkgeverschap tonen

Context Goed en modern werkgeverschap geeft ruimte voor autonomie, zingeving en vakmanschap. Er is sprake van talentontwikkeling en dienend leiderschap, met oog voor het hogere doel: de inwoner die daar baat bij heeft. In de praktijk uit zich dat in een hanteerbare in-, door- en uitstroomdynamiek, met tevreden medewerkers én inwoners. De mogelijke relatie tussen de rigoureuze stap naar zelfsturing in 2017/2018 en de forse uitstroom die daarop volgde, is geen onderwerp van onderzoek geweest bij deze opdracht. Tegelijkertijd ligt het voor de hand dat deze uitstroom hieraan gerelateerd was wat betreft het werkplezier en de individuele behoeften van medewerkers. Opgave De mate van uitstroom van medewerkers is in Waterland hoog geweest (70 collega’s zijn uitgestroomd sinds 1-1-2018; dat is ruim 40% van 170 medewerkers). Deels door het gewijzigde vaarwater, van fusiegemeente naar zelfstandige gemeente: de lokkende grotere gemeenten, of andere werkgevers. Deels ook door de daarmee ontstane sfeer voor de achterblijvers. Het aantrekken en behouden van goed personeel is een belangrijke opgave voor Waterland de komende jaren. Ook is het van belang om op constructieve wijze vast te stellen waar medewerkers onvoldoende passen in de nieuwe profielen van het Waterlandse werken; met maatwerk uitstromen naar meer passend werk is daarvoor de oplossing.

Ook is het zaak om als goed werkgever met een heldere koers, visie en doelstellingen te werken die voor allen bekend en begrijpelijk zijn. Zelfsturing kan als hulpmiddel of instrument daarin ‘dienend’ zijn. Echter, de betekenis hiervan zal goed geladen en begeleid dienen te worden. De huidige opgave voor goed werkgeverschap is om ruis weg te nemen, richting te gaan geven, met aandacht voor medewerkers. De woorden ‘eigenaarschap’ en ‘taakvolwassenheid’ kennen een brede acceptatie in Waterland. Het is zaak om nader uit te werken wat dit betekent voor wie, en hoe dit aangestuurd kan worden.

| 37 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

Actie/prioriteiten o Zet de meerjarenkoers van Waterland opnieuw neer: de kracht van één gezamenlijke doelstelling, waaraan wordt gewerkt, en die ook wordt gerealiseerd. o Verbeter de onboarding, ook het mentorschap, en behoud competente collega’s, bijvoorbeeld via een dashboard: welke mentor, welke opleidingen, budget koppelen, opleidingsplan. Verbeter het functioneren en beoordelen zo spoedig mogelijk; dit gebeurt nu alleen bij tijdelijke medewerkers, omdat de span of control bij de domeinmanagers te groot is. Werk toe naar 360gradenfeedback, met relevante stakeholders. Automatisch genereren van signalen via tools, bijvoorbeeld Motion; begroot de kosten hiervoor. o Maak de span of control in het leiderschap weer hanteerbaar (denk aan maximaal 20-30 medewerkers per leidinggevende; uitzonderingen op maat mogelijk bij behoefte aan meer of minder aansturing). o Bij reorganisatie: vlieg deze formeel aan conform het vangnet sociaal statuut. Zorg voor deugdelijke werving en selectie met vitale strategische functies en assessments, om de schijn te voorkomen van een mooie positie die gegund wordt. o Werk aan doorgroei en wendbaarheid, talentmanagement. Denk aan een meer strategische rolneming vanuit de beleidsfuncties. Dit past goed bij de transitie naar eigenaarschap, teamoverstijgend werken vanuit de opgave.

Verzorg opleiding en training aan de voorkant om dit professioneel neer te zetten. o Toon specifieke aandacht voor het professionaliseren van burgerparticipatie en communicatie. Dit zijn graadmeters voor modern werkgeverschap.

| 38 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

| 39 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

H6 | Financieel perspectief 6.1 Bestuurlijk uitgangspunt Bij de bestuurlijke besluitvorming in de gemeenteraad voor het zelfstandig doorgaan als gemeente Waterland is het versterken van de gemeentelijke organisatie als prioriteit benoemd. In het Coalitieakkoord 2.0 is hiervoor een bedrag van jaarlijks € 1 miljoen geraamd. Op basis van een plan van aanpak voor de versterking van de gemeentelijke organisatie is de gemeenteraad voornemens hierover een financieel besluit te nemen bij de begrotingsbehandeling in het najaar. In de Voorjaarsnota 2020 stelt het College van B en W met het oog op de meerjarenbegroting voor om vanaf 2021 jaarlijks € 750.000,-- beschikbaar te stellen voor extra financiële middelen voor versterking van de gemeentelijke organisatie. In het lopende begrotingsjaar 2020 is dit een bedrag van € 500.000,--. In de Voorjaarsnota worden aanvullende voorstellen gedaan op het gebied van Informatisering & Automatisering en Overhead; zie onderstaande tabel. Dit betekent dat op de post Organisatieontwikkeling na aftrek van deze aanvullende voorstellen een bedrag van ruim € 390.000,-- jaarlijks nog beschikbaar is voor de versterking van de gemeentelijke organisatie. Overzicht gebruik post organisatieontwikkeling Voorjaarsnota gemeente Waterland 2020 Aanvragen I&A

2020

2021

2022

2023

-75.031

-75.031

-75.031

-51.000

-51.000

-51.000

Bezuiniging ICT eruit

-116.666

-116.666

-116.666

Afschrijven hogere investering in service apparatuur

-16.480

-16.384

-16.288

Extra medewerker werkplekondersteuning Uitbesteden technisch applicatiebeheer

Restpunten migratie KPN

-51.000

-150.000

Aanvragen overhead Personele bezuiniging uit begroting

-100.000

-100.000

-100.000

-100.000

Totaal posten ten laste van budget organisatieontwikkeling

-301.000

-359.177

-359.081

-358.985

Beschikbaar

500.000

750.000

750.000

750.000

Restant

€ 199.000

€ 390.823

€ 390.919

€ 391.015

6.2 Financieel perspectief beoogde versterking gemeentelijke organisatie Om de ontwikkelagenda op basis van de zes pijlers de komende jaren goed te kunnen uitvoeren en de basis meer op orde te brengen met de genoemde prioriteiten is het volgende financiële perspectief nodig:

| 40 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

1. Structurele formatie met extra teammanagers door aanpassing sturingsmodel Wij adviseren om het sturingsmodel aan te passen met een extra laag van teammanagers. Dit betekent structureel 5 extra teammanagers, wat staat tegenover het wegvallen van 1 domeinmanager en 1 strategisch adviseur ten opzichte van de huidige situatie in het Strategisch Team. In de voorgestelde variant 1B betekent dat er een extra structureel bedrag aan formatie van € 229.907,-- nodig is. In het volgende hoofdstuk lichten we ons advies uitgebreid toe. 2.

Investeringen in digitalisering van de gemeentelijke dienstverlening en bedrijfsvoering Uit de meest recente ICT-benchmark onder gemeenten is gebleken dat inmiddels gemiddeld 2,8% van de gemeentelijke kosten uit ICT bestaat4 en dit zal naar verwachting alleen maar toenemen, door met name inzet van personeel en aanschaf van software. Er is sterke behoefte aan een zogenoemde ‘I-visie’ als leidraad voor de komende jaren, waarin visie op dienstverlening, bedrijfsvoering en informatievoorziening samenkomen. Op dit moment kent de gemeente Waterland de volgende begrote (structurele) budgetten op het gebied van Informatisering & Automatisering (gebaseerd op financiele gegevens van team Control):

Omschrijving I&A Kosten

2021

2022

2023

2024

Software

605.610

583.258

583.258

583.258

Systeembeheer en onderhoud

886.584

908.012

905.498

905.589

Informatieplan (afschrijving)

56.504

56.504

38.762

0

Informatiebeveiliging

21.613

21.613

21.613

21.613

Reproductie (printers en materiaal)

23.440

23.440

23.440

23.440

€ 1.593.751

€ 1.592.827

€ 1.572.571

€ 1.533.900

Totaal

Deze tabel laat zien dat er jaarlijks ruim € 1,5 miljoen beschikbaar is voor software- en systeemkosten en informatievoorziening. In het licht van de ICT-benchmark zou dit betekenen dat Waterland op het gebied van ICT-uitgaven behoorlijk aan de maat is met een uitgavenpatroon dat boven de 3% van de gemeentelijke kosten ligt (gebaseerd op huidige begroting). Echter, de vraag is of dit ook in kwalitatief opzicht afdoende is, gelet ook op het breed gedeelde gevoel binnen de gemeentelijke organisatie dat de basis op digitaal gebied niet op orde is. Bovendien is het advies om ook de kostenstructuur van de ICT-uitgaven nauwgezet nader te bezien. Met als kernvraag: hoe ligt precies de kwaliteit-kostenverhouding op het gebied van ICT in Waterland? In een benchmark ligt immers altijd het risico besloten dat appels met peren worden vergeleken. Deze structurele bedragen staan nog los van incidentele investeringen die nodig zijn in de digitalisering en dataficering.

4

www.mxi.nl, ict benchmark 2019

| 41 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

Wij adviseren daarom een gedegen ICT-scan te laten uitvoeren door een gespecialiseerd extern bureau. Het doel van deze scan is het inzichtelijk maken van de volledige ICT-kosten en de ‘kwaliteit’ van de ICT. Onderzoeksvragen die daarbij aan de orde kunnen komen zijn hoe: Hoe verhouden alle ICT-kosten van Waterland zich tot andere gemeenten van vergelijkbare omvang? Hoe volwassen is de ICT-functie binnen Waterland? Welke investeringen zijn nodig om te kunnen voldoen aan nieuwe wet- en regelgeving en/of noodzakelijk digitale ontwikkelingen? Hoe verhouden de servicelevels van Waterland zich tot die van andere gemeenten? De eenmalige kosten voor een dergelijke ICT-scan worden geschat op maximaal € 20.000,--. Dit bedrag kan ten laste worden gebracht van de € 500.000,-- die voor dit jaar beschikbaar is gesteld voor organisatieontwikkeling (waarvan volgens het financiele ovezicht in de Voorjaarsnota 2020 nog € 199.000,-- beschikbaar is). Voor een toekomstbestendige digitale en datagedreven gemeente blijven investeringen nodig op drie niveaus: A. In software: De softwarekosten stijgen vooral door een toename van het gebruik van Software as a Service (ASP of Cloud). In die kosten zitten immers ook de kosten voor infrastructuur en beheer verdisconteerd.

Ondanks het verleggen van deze taken (uitbesteding), is onze verwachting dat er meer ICT-capaciteit binnen de organisatie gevraagd wordt. Ook hebben gemeenten, ondanks alle pogingen tot standaardisatie en harmonisatie, nog steeds een uniek en complex applicatielandschap. B. In opleiding en begeleiding voor digitaal vaardige medewerkers: Meer aandacht is nodig voor het goed kunnen gebruiken van de beschikbare digitale applicaties. Dit betekent het gericht trainen en begeleiden van medewerkers, zodat zij digitaal vaardiger worden. C. In extra menskracht: De grootste stijging van kosten zien we in de personele capaciteit. Waterland heeft in de afgelopen twee jaar al extra personeel hiervoor aangetrokken, met nieuwe functies als informatiemanager en informatiearchitect. De behoefte aan ICT-personeel blijft de komende jaren stijgen voor alle gemeenten. Gemeenten doen investeringen in hun beheerorganisatie en ook transformaties als de nieuwe Omgevingswet, common ground, datagestuurd werken, smart society en robotisering doen een toenemend beroep doen op de informatieadvies- en ontwikkelfuncties. Om de basis verder op orde te krijgen is op dit moment nog extra behoefte aan inzet voor gegevensmanagement en -beheer: het beleid rond basisregistraties en sturen en managen van gegevens is onvoldoende op orde.

Gezien de grote behoefte aan ondersteuning in de uitvoerende en beheerprocessen is extra formatie gewenst van circa 2 fte. De kosten hiervoor worden geraamd op € 150.000,-- (conform de huidige inschaling voor informatiebeheer). Naast de genoemde structurele personele versterking op het gebied van digitalisering wordt geadviseerd vooralsnog € 150.000,-- voor 2021 en 2022 beschikbaar te houden voor investeringen in ICT (= in totaal € 300.000,--). Dit bedrag is nodig voor opleiding en begeleiding van de medewerkers in het (verder) ontwikkelen van digitale vaardigheden en het aantrekken van tijdelijke externe expertise voor ontwikkelingen als de Omgevingswet, cloudontwikkeling en datagedreven werken. Dit baseren wij ook op ervaringen bij andere gemeenten. Diverse gemeenten nemen incidentele middelen voor de ontwikkeling van digitalisering op om nieuwe opgaven te kunnen waarmaken. 3. Investeringen in de organisatieontwikkeling op basis van ontwikkelagenda Op basis van de zes pijlers is een ontwikkelagenda met prioriteiten geschetst. Geadviseerd wordt de inhoudelijke organisatieontwikkeling programmatisch en projectmatig aan te sturen met het beschikbaar stellen van een programmabudget van € 200.000,-- voor 2021 en 2022 (= in totaal € 400.000,--).

| 42 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

Hiermee kan geïnvesteerd worden in de ontwikkelopgaven van opgavegericht werken, ontwikkelen van meer eigenaarschap en eigen initiatief/verantwoordelijkheid en integraal werken met hulp van een nieuw intranet gericht op kennisdeling. Samengevat financieel perspectief De volgende extra structurele en incidentele investeringen voor de beoogde organisatieversterking worden geadviseerd: Beoogde versterking

Structureel bedrag

Extra management (5 teammanagers)

€ 229.907

Digitalisering: extra formatie gegevensmanagement/-beheer

€ 150.000

Totaal structureel

€ 379.907

Incidenteel bedrag voor 2021 en 2022 Digitalisering: ontwikkeling*

€ 150.000 x 2 = € 300.000

Programma organisatieontwikkeling gebaseerd op ontwikkelagenda zes pijlers (exclusief digitalisering)

€ 200.000 x 2 = € 400.000

Totaal incidenteel

€ 700.000

*

Een specialistische ICT-scan wordt geadviseerd om meer diepgaand inzicht te krijgen in enerzijds de benodigde structurele ICT-uitgaven, zowel qua kostenstructuur als vanuit kwalitatief oogpunt, en anderzijds de benodigde investeringen op basis van een actueel en toekomstgericht I-projectenportfolio. Op basis hiervan kan een meer gefundeerde financiële vertaling op de langere termijn worden gemaakt. De maximaal geschatte kosten van € 20.000,-- voor deze ICT-precisiescan kan ten laste worden gebracht van de voor dit jaar beschikbaar gestelde middelen voor organisatieontwikkeling, zodat het nadere onderzoek nog dit jaar kan worden uitgevoerd.

| 43 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

H7 | Advies BMC Voor een toekomstbestendig zelfstandig Waterland is het zaak om inhoudelijke ambities en financiën op een goede manier samen te brengen. In dit advies komen de belangen van de medewerkers, de belangen van het bestuur, belangen van de burger én de visie daarop van BMC, bij elkaar. Inhoudelijk ligt de voornaamste prioriteit en behoefte vanuit medewerkers5 bij:

Prioriteit en behoefte: 1. een duidelijke koers waarin de visie op maatschappelijke Waterlandse opgaven consistent terugkomt; capaciteit en expertise wordt daarop afgestemd; 2. professionalisering van de basis qua processen en systemen, ten behoeve van klantgerichtheid en integraliteit; 3. een vernieuwd samenspel ambtelijke organisatie & bestuur, waarin meer (aan)gestuurd wordt dan nu, en eigenaarschap belangrijker is dan zelfsturing.

Vanuit het Strategisch Team – in samenspraak en afstemming met het college – is de wens geuit om enerzijds verder te gaan met de hoge mate van zelfsturing (schrappen laag afdelingshoofden, verplatting) en anderzijds de strategische thema’s te versterken met een club strategisch adviseurs, nauw gekoppeld aan een driekoppige directie, die tevens hiërarchisch eindverantwoordelijk is. Deze wens is met name gekoppeld aan een verbeterd samenspel tussen ambtelijke organisatie en bestuur, waarmee de burger beter wordt bediend.

Voor een toekomstbestendig Waterland is met het laden van de zes inhoudelijke pijlers goed gekeken naar de belangen van de burger. Ook hier komt het integraal werken dat zich uit in dienstverlening en klantgerichtheid prominent naar voren. De manier van werken en samenwerken binnen de gemeente bepaalt hoe de burger de dienstverlening beleeft en beoordeelt. Betaalbaarheid en bereikbaarheid in het algemeen zijn tevens van groot belang vanuit burgerperspectief, met meer specifiek het doorrekenen van digitalisering en functioneren als datagedreven netwerkpartner. BMC als onafhankelijk adviesbureau kijkt bij een vraag als deze naar al deze belangen en perspectieven, in relatie tot de opdracht: ‘help ons een organisatieplaatje op te stellen met draagvlak vanuit de medewerkers, voldoende passend bij de context van de gemeente Waterland’. De rode draad uit de pijlerbijeenkomsten speelt dan ook als toegezegd een hoofdrol in het advies. We kijken als adviseurs ook naar referentiegemeenten, actuele (financiële) ontwikkelingen, en patronen en risico’s die zich voordoen.

Verschillen en overeenkomsten in belangen Het idee van een driekoppige directie, lijkend op de structuur van de huidige drie domeinmanagers, staat zowel in terminologie als in de kracht van de uitvoering (behoefte aan aansturing, kleinere span of control dan nu met de domeinmanagers) te ver af van de eerder geschetste behoefte van de medewerkers.

5

Bij de pijlergroepen en opdrachtgeversgroep waren in totaal 70 medewerkers betrokken. Op 14 juli jl. is er een informatiebijeenkomst gehouden op locatie van de Buitendienst. In totaal zijn circa 90 medewerkers actief betrokken geweest. De verslagen van 12 bijeenkomsten zijn beschikbaar gesteld om op Waternet te plaatsen als ‘collectief geheugen’.

| 44 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

Op twee onderdelen is overeenstemming: o Er is behoefte aan meer eigenaarschap en het verder doorontwikkelen van taakvolwassenheid; dit betekent dat met het aanstellen van teammanagers (maximaal 5, naast de teammanager Buitendienst die er reeds is) gehoor wordt gegeven aan het faciliteren en ondersteunen van deze behoefte. Dit geeft tegelijkertijd de kans om afscheid te nemen van de soms gekunstelde teamsamenstelling en een paar grotere integraal werkende teams op te zetten. Bijvoorbeeld door de teammanagers te koppelen aan meerdere domeinen en domeinmanagers, waarmee ze integraliteit in het samenspel bevorderen. o Het vergroten van het strategisch vermogen kan Waterland helpen in haar maatschappelijke opgave en positionering. Echter, vanuit medewerkersperspectief niet ter vervanging van teamleiders. Het risico van ‘te vergaande en te snelle’ doorvoering van verplatting kan leiden tot eerder geconstateerde neveneffecten (uitstroom, kennis tekort, mat sfeerbeeld) en uiteindelijk leiden tot veel meer kosten voor organisatieontwikkeling. Hier zou een verdere slag gemaakt kunnen worden met de huidige beleidsmedewerkers die zich meer ontwikkelen tot ‘strateeg’, in combinatie met de strategische portefeuille van de directeur(en) en/of domeinmanagers.

Advies: kies voor consistentie en duidelijkheid in de aansturing Het sturingsmodel dient hoe dan ook bij te dragen aan het versterken van het eigenaarschap van medewerkers en de integraliteit en de samenhang binnen de organisatie te bevorderen. Daarbij is het van belang om de huidige staat van de organisatie goed in ogenschouw te nemen. Het opstellen van een organisatieplaatje start immers altijd bij een uitgangspositie, de context van Waterland zelf. In de Waterlandse situatie is twee jaar geleden bewust gekozen voor een ander sturingsmodel, meer gericht op zelfsturing en passend voor de toekomst. Dit model met drie domeinen en zelfsturende teams is echter in de afgelopen twee jaar nog nauwelijks tot wasdom gekomen. Basale zaken zijn nog onvoldoende op orde, zoals op het gebied van digitalisering, vastleggen van rollen en verantwoordelijkheden en heldere processen en samenwerkingsafspraken. Bovendien vraagt meer eigenaarschap en integraliteit om een cultuurverandering die tijd kost, met een andere houding en ander gedrag van medewerkers. Hoewel de eerste aanzetten in het organisatieontwikkeltraject hiervoor zijn gegeven, is dit traject nog lang niet afgerond. De beoogde ontwikkeling is nog nauwelijks tot wasdom gekomen. In de ogen van BMC moet daarbij onderkend worden dat zelfsturing een eindpunt kan zijn, en niet zomaar een beginpunt.

Te snel is ingezet op vrijwel volledige zelfsturing zonder dat hiervoor heldere kaders en ondersteuning aan de teams zijn meegegeven. Het is zaak om de beoogde ontwikkeling naar meer eigenaarschap, professionaliteit en taakvolwassenheid meer handen en voeten te geven. Dat vraagt in bedrijfsvoering, beleidsondersteunende processen en in veranderkundige zin noodzakelijke randvoorwaarden. Met meer ondersteuning ook, juist vanuit het sturende niveau binnen de organisatie, zodat de kaders en bestuurlijke prioriteiten helder zijn voor de medewerkers en zij van daaruit hun rol en verantwoordelijkheid kunnen nemen als betrokken eigenaar van de opgave/opdracht. Zonder de informele verschuiving naar een nieuw sturingsmodel met domeinen in de afgelopen twee jaar was het advies van BMC geweest: variant 3: een compact directieteam bestaande uit een algemeen directeur die tevens het domein bedrijfsvoering tot zich neemt en een adjunct-directeur. Samen verantwoordelijk voor de strategische ontwikkeling en integrale concernsturing, met een overallview, gericht op de in- en externe verbindingen. Met voor de tactische-operationele sturing maximaal 6 teammanagers (gericht op het bevorderen van het eigenaarschap en taakvolwassenheid van de medewerkers) en een concerncontroller die zitting heeft in het MT.

| 45 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

Laat variant 1B met een beperkte aanpassing van het huidige sturingsmodel tot ontwikkeling komen De informele verschuiving die er is geweest in het organisatieplaatje van 7 afdelingshoofden naar 3 domeinmanagers, met het concept van zelfsturende teams, speelt echter een doorslaggevende rol in ons advies. De laag van afdelingshoofden is in de praktijk ruim een halfjaar weg en de ervaring is daarmee waarneembaar: de roep om sturing (meer kaderstellend) vanuit medewerkers leeft breed. De professionele zelfredzaamheid moet verder worden ontwikkeld. De route naar zelfsturende teams is er een van lange adem met diverse soorten investeringskosten: in teamvorming, in integraal werken, in projectmatig werken en in individuele loopbaancoaching. Zelfsturende teams hebben een basis nodig die op orde is. Om die reden is de rol van stevige teammanagers op tactischoperationeel niveau voor de komende jaren onmisbaar in de Waterlandse setting. Idealiter zou dit ‘ten koste kunnen gaan van de domeinmanager’ (variant 3). Echter, de geloofwaardigheid voor de medewerker en het meer opgavegericht werken over teamgrenzen heen komt hierbij in het geding. Koers houden, duidelijkheid bieden en ‘iets inzetten én afmaken’ is belangrijker. Wij adviseren dan ook om verder te gaan met variant 1B.

Voor de verantwoordelijkheidsverdeling binnen de organisatie betekent dit sturingsmodel het volgende6: o De algemeen directeur (met portefeuille bedrijfsvoering) is als hoofd van de organisatie integraal verantwoordelijk voor een samenhangende concernsturing (mensen, middelen en resultaten), hiërarchisch leidinggevende van de twee domeinmanagers, opdrachtgever voor de organisatiebrede programma's en teams binnen bedrijfsvoering, en bestuurder in de zin van de Wet op de ondernemingsraden. De directeur is resultaatverantwoordelijk voor de (inhoudelijke) resultaten binnen het domein bedrijfsvoering, waarbij hij ernaar zal streven dit op termijn zo veel mogelijk te verleggen naar de teams zelf (eigenaarschap). Samen met de twee domeinmanagers en de concerncontroller vormt de gemeentesecretaris een managementoverleg op strategisch niveau. o De twee domeinmanagers (ruimtelijk en sociaal domein) zijn ambtelijk opdrachtgever voor organisatiebrede programma’s en voor teams binnen zijn/haar domein. De domeinmanagers zijn verbinders, tussen de bestuurlijke en ambtelijke organisatie en tevens tussen de teams van de verschillende domeinen. De domeinmanager is resultaatverantwoordelijk voor de (inhoudelijke) resultaten binnen zijn/haar domein, waarbij hij/zij ernaar zal streven dit op termijn zo veel mogelijk te verleggen naar de teams zelf (eigenaarschap).

o De concerncontroller (MT-lid) geeft invulling aan de brede controlfunctie, waaronder financiën, dienstverleningsprocessen, beleid en projecten. Hij/zij is eindverantwoordelijk voor de doorontwikkeling van de P&C cyclus en strategische financiële opgaven, waardoor managementsturing en veranderkracht verbeteren. o De teammanagers (6, inclusief Buitendienst) zijn verantwoordelijk voor een adequate doorvertaling van de opdrachten van de domeinmanagers binnen het team, de ontwikkeling van het team gericht op meer eigenaarschap en de individuele ontwikkeling van medewerkers (met een passende gesprekscyclus die dit ondersteunt). Daarbij is het te prefereren dat de teamleiders ook een inhoudelijke oriëntatie hebben, zodat zij ook inhoudelijk een klankbordfunctie voor de medewerkers kunnen vervullen. Het ligt dus voor de hand dat bijvoorbeeld de teammanager in het domein bedrijfsvoering een bedrijfskundige of ITachtergrond heeft of dat de teammanager ruimtelijk domein een planologische, ruimtelijke achtergrond heeft. Zelfsturing is een concept dat stapsgewijs en met goede begeleiding moet worden ingezet, waarbij ‘de basis op orde’ dient te zijn. Voor de lagen die worden ‘losgelaten’ geldt dat hier iets anders voor in de plaats komt: ‘anders vasthouden’. Gemiddeld zien we dat dit minimaal 3 tot 5 jaar in beslag neemt, afhankelijk van de omvang van de organisatie.

6

Zie in bijlage 3 uitgewerkte functieprofielen op basis van HR21

| 46 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

Medewerkers hebben behoefte aan: 1) een gedeelde visie en richting, 2) facilitering van middelen, en 3) waardering en erkenning. Dit zijn precies de aspecten waarop goede (midden)managers waarde toevoegen. Het is dus van belang om te investeren in goede managers, zodat zij de passie van hun medewerkers kunnen stimuleren. Zelfsturing betekent niet het einde van leiderschap; het leiderschap komt wel meer verspreid in de organisatie te liggen: in competenties en rollen van medewerkers in plaats van alleen de functie van een leidinggevende. Strategisch vermogen kan in een flexibele schil worden aangetrokken, maar ook (via projectmatig werken) bevorderd worden vanuit de huidige bezetting van beleidsmedewerkers (talentmanagement, kansen bieden), in combinatie met de strategische sturing van de algemeen directeur (inclusief domein bedrijfsvoering) en twee domeinmanagers. Meer sturing nu vergroot het vermogen rond eigenaarschap. Hoe beter het strategisch vermogen hieromheen georganiseerd wordt, hoe groter het vermogen wordt om de maatschappelijke opgaven van de toekomst aan te kunnen, zodanig dat de burgers van Waterland ervaren dat de gemeentelijke organisatie ‘op sterkte’ én sterk genoeg is om haar opgaven kwalitatief goed te vervullen. Met het implementeren van eigenaarschap als kernwaarde in de cultuur van Waterland hoeft zelfsturing als instrument geen doel op zichzelf te zijn.

Beleggen van de uitvoering van taken buiten de deur of in alliantie

De redenen om gemeentelijke taken uit te besteden of in samenwerking met andere gemeenten uit te voeren zijn divers: het verhogen van de kwaliteit van de uitvoering, het verminderen van de kwetsbaarheid (bijvoorbeeld minder afhankelijkheid zijn van eenpitters) en/of het verminderen van kosten (door de grotere schaal). Zoals in het rapport van Hiemstra & De Vries (april 2020) al opgemerkt is, moet de realisatie van opgaven en taken financieel uitvoerbaar zijn en daarbij van voldoende kwalitatief niveau blijven. Op de langere termijn gezien is het daarom raadzaam om het richtinggevende afwegingskader dat in het rapport van Hiemstra & De Vries is opgenomen periodiek ter hand te nemen. Elk vraagstuk kent zijn eigen context en dynamiek. De criteria bieden een kader waarlangs het gemeentebestuur elk vraagstuk in dialoog met ketenpartners kan afwegen om vervolgens een richtinggevend besluit te nemen, mede op basis van een uitgewerkte businesscase. Op dit moment is er in onze ogen geen urgente aanleiding om snel over te gaan tot een verdergaand uitbesteden van taken dan wel om nieuwe allianties aan te gaan. Zo geeft de eerdere bestuurlijke keuze om de taken van de Buitendienst zelfstandig te blijven uitvoeren, mede vanwege de Participatiewet, op dit moment geen aanleiding om dit nu anders te zien.

Wel blijft met name het kwaliteitsniveau en kostenniveau van de ICT-huishouding aandacht vragen. Daarom wordt geadviseerd om hiernaar eerst diepgaander onderzoek te laten doen. Op basis daarvan kan dan mogelijk een nieuwe afweging worden gemaakt vanuit overwegingen van kwaliteit, kosten of kwetsbaarheid. Los daarvan is het sowieso ons advies om de bestaande samenwerking in DIMPACT-verband beter te gaan benutten vanuit het oogpunt van kennisdeling.

| 47 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

H8 | Stappenplan 8.1 Formele procedures De keuze van het College van B en W om dit advies al dan niet over te nemen zal in een voorgenomen besluit worden aangeboden aan de ondernemingsraad. De gemeenteraad wordt parallel hieraan geïnformeerd, met name over de stand van zaken van de beoogde reorganisatie (onderdeel management) en de verdere ontwikkeling van de organisatie. Ook de formele adviesaanvraag aan de ondernemingsraad met het oog op instemming van de reorganisatie van het management hangt hiermee samen. In overleg met de gemeentesecretaris heeft Team HR de afgelopen weken met behulp van externe juridische hulp een nieuw concept sociaal statuut laten opmaken7, analoog aan de CAR-UWO en WNRA. Het vergt enige tijd om een oud statuut te vervangen door een nieuw statuut, gezien het akkoord van het Landelijk Overleg dat hierbij noodzakelijk is, evenals de juiste procedurele betrokkenheid van de ondernemingsraad. Met een streefdatum van inwerkingtreding nieuw sociaal statuut – bijvoorbeeld 1-1-2021 – kan in goed onderling overleg met de ondernemingsraad besloten worden de werving- en selectieprocedures reeds in gang te zetten, vooruitlopend op de ingangsdatum van de ‘nieuwe organisatie’.

Het team HR zal in dat geval zo spoedig mogelijk kunnen starten met het opstellen van kwaliteitsprofielen voor de nieuwe leidinggevende functies.8 Voor het starten van de werving- en selectieprocedure voor deze nieuwe functies is het zaak om te bezien of dit met of zonder externe begeleiding lukt. Het financiële perspectief van een deel van de beoogde organisatieontwikkelingen wordt in september reeds meegenomen bij het aanbieden van de begroting 2021 en verder. Procesmatig is de voorjaarsnota door (corona)omstandigheden doorgeschoven; op 3 september ligt deze voor bij de gemeenteraad. De inzichten vanuit dit adviesrapport kunnen hier mogelijk nog volledig aan worden gekoppeld, afhankelijk van de inspanningen die tussen de oplevering van het rapport en 3 september nog mogelijk zijn.

8.2 Kernteam reorganisatie management & vervolg organisatieontwikkeling Het begeleiden van een reorganisatie van het management, in combinatie met hervatten van de organisatieontwikkeling, werkt doorgaans het beste met een kernteam dat hiervoor zowel inhoudelijk als capacitair is toegerust. Het management, de afdeling HR, communicatie en de ondernemingsraad zijn de sleutelspelers. Ons advies is om een intern kernteam samen te stellen en een externe veranderkundige begeleider in te huren voor de proces- en kwaliteitsbewaking van het geheel. Een maandelijkse stuurgroepvergadering, waarbij het college (portefeuillehouder P&O) opdrachtgever is en de algemeen directeur opdrachtnemer, helpt om de voortgang professioneel te monitoren en beslissingen onderbouwd vast te leggen. De extern begeleider kan deze stuurgroepvergadering voorbereiden en desgewenst voorzitten.

8.3 Uitwerking in een routekaart De voornaamste stappen hebben wij uitgewerkt in een routekaart. De stappen voor het eerste en tweede kwartaal zijn op hoofdlijnen uitgewerkt. De stappen die later in het proces van organisatieontwikkeling van belang zijn, zijn hierin niet opgenomen. Deze zullen via bijvoorbeeld stuurgroepvergaderingen van het kernteam aan de orde moeten komen.

7

het huidige sociaal statuut dateert van 13 maart 2012, en is verouderd en onbruikbaar te noemen door diverse wetswijzigingen en cao-wijzigingen. 8

in bijlage 3 leveren wij een voorbeeld conform HR 21 als leidraad.

| 48 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

Bijlage 1 | Routekaart Routekaart Reorganisatie Management- & Organisatieontwikkeling Waterland

| 49 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

Bijlage 2 | Overzicht van samenwerkingsverbanden van gemeente Waterland

SAMENWERKINGSVERBANDEN

RUIMTELIJK DOMEIN ● Omgevingsdienst; ● MRA (Metropoolregio Amsterdam); ● Veiligheidsregio ZaanstreekWaterland; ● Recreatieschap Twiske/ Waterland; ● Vervoersregio (VRA); ● Samenwerkings(overeenkomst) op gebied van waterketen; ● Raamovereenkomst stedenbouwkundig netwerk.

SOCIAAL DOMEIN ● Regio Jeugd Wmo ZaanstreekWaterland; ● Specialistisch Jeugdhulp; ● Inbesteding Participatie gemeente Landsmeer; ● Wmo (Zwol) Zaanstad, Wormerland, Oostzaan, Landsmeer; ● Opspoor (schoolbesturen); ● Jongerenwerker (bij club- en buurthuis ‘De Bolder’ in Monnickendam; ● CJG (Centrum voor Jeugd en Gezin).

DOMEIN BEDRIJFSVOERING EN CONTROL  

Coöperatieve vereniging Dimpact (zaakgericht werken, digitale oplossingen c.a.); Uitbesteding technisch beheer (Cloud) aan KPN Werkplek; Uitbesteding technisch functioneel beheer (aan DDG).

| 50 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

Bijlage 3 | Functieprofielen leidinggevenden (voorbeeld)

Indien het advies van variant 1B dan wel variant 3 wordt overgenomen, kunnen onderstaande profielen desgewenst gehanteerd worden in het werving- en selectieproces. Deze profielen zijn gebaseerd op HR21, gezien de meermaals gehoorde optie hiernaar te willen overstappen in de toekomst als gemeente Waterland. De functie van algemeen secretaris valt binnen HR21 in de functiereeks Management, strategisch I. Functiereeks Management Functiegroep Strategisch I Functienaam: strategisch manager I: algemeen directeur/gemeentesecretaris Integraal leidinggeven aan de organisatie of een omvangrijk deel van de organisatie (domein) en (eind)verantwoordelijk voor de langetermijnvisieontwikkeling en strategische integrale bedrijfsvoering van de organisatie of het domein. Uitvoering vindt plaats binnen de context van wet- en regelgeving en/of bestuurlijke algemene kaders en/of doelstellingen.

Overwegende functiekenmerken levert als eerste adviseur, vanuit een strategische kader en wettelijke context, advies en bijstand aan het dagelijks bestuur; is eindverantwoordelijk voor de bedrijfsvoering en effectiviteit van de organisatie en het realiseren van de gestelde doelen voor de organisatie; is eindverantwoordelijk voor de continue doorontwikkeling en innovatie van de organisatie; geeft integraal leiding aan de gehele organisatie; signaleert en verbindt vanuit lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen ontwikkelingen. Resultaatgebied 1: Concernsturing stuurt en adviseert over vraagstukken vanuit het organisatieonderdeel draagt zorg voor de integrale toetsing van managementadviezen; draagt zorg voor de prioritering en vertaling van managementbesluiten naar organisatorische taakstellingen en projecten en programma’s. Resultaatgebied 2: Integraal management draagt zorg voor het management van het organisatieonderdeel; bepaalt de inzet van mensen en middelen ter realisatie van de producten en diensten; draagt zorg voor resultaatgerichte afspraken met medewerkers en het monitoren en bijsturen van de prestaties; draagt zorg voor deskundigheidsbevordering en innovatie.

Resultaatgebied 3: Bedrijfsvoering draagt zorg voor de (door)ontwikkeling en innovatie van het organisatieonderdeel; bewaakt de planning en control van de bedrijfsprocessen binnen het organisatieonderdeel; bewaakt en bevordert de kwaliteit, kwantiteit en tijdigheid van het productieproces; draagt zorg voor het beheer van het informatiemanagement. Resultaatgebied 4: Producten en diensten levert een bijdrage aan het strategisch concernbeleid; vertaalt het strategisch concernbeleid naar beleidsontwikkeling, -voorbereiding en -uitvoering binnen het organisatieonderdeel; draagt zorg voor de totstandkoming van richtlijnen en procedures; draagt zorg voor de prioritering en bewaakt de uitvoering en coördinatie; initieert, regisseert en bewaakt de inrichting en oplevering van complexe programma’s en projecten. Resultaatgebied 5: Netwerken ontwikkelt en onderhoudt een relatienetwerk; initieert en bevordert samenwerking met organisaties/partijen bewaakt en beheert contracten met partijen/belanghebbenden; creëert draagvlak voor beleid. | 51 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

De functie van adjunct-directeur valt in HR 21 in de functiereeks Management, zit in de functiegroep Strategisch II, en heet strategisch manager II. Functiereeks Management Functiegroep Strategisch II Functienaam: strategisch manager II: adjunct-directeur/plaatsvervangend gemeentesecretaris Integraal leidinggeven aan het organisatieonderdeel en medeverantwoordelijk voor de doorontwikkeling en innovatie van de langetermijnvisieontwikkeling en strategische bedrijfsvoering van de organisatie. Uitvoering vindt plaats binnen de context van wet- en regelgeving en/of bestuurlijke en ambtelijk vastgestelde kaders, doelstellingen en beleid. Overwegende functiekenmerken Is medeverantwoordelijk voor de bedrijfsvoering en effectiviteit van de organisatie en het realiseren van de gestelde bestuurlijke en ambtelijke doelen Is medeverantwoordelijk voor continue doorontwikkeling en innovatie van de organisatie; Geeft integraal leiding aan een organisatieonderdeel dat overwegend (beleids)adviserend of hoogwaardig specialistisch van aard is; Heeft directe impact op lange termijn met organisatorische en/of financieel/economische afwegingen.

Resultaatgebied 1: concernsturing stuurt en adviseert over vraagstukken vanuit het organisatieonderdeel, draagt zorg voor de integrale toetsing van managementadviezen; draagt zorg voor de prioritering en vertaling van managementbesluiten naar organisatorische taakstellingen en projecten en programma’s. Resultaatgebied 2: Integraal management draagt zorg voor het management van het organisatieonderdeel; bepaalt de inzet van mensen en middelen ter realisatie van de producten en diensten; draagt zorg voor resultaatgerichte afspraken met medewerkers en het monitoren en bijsturen van de prestaties; draagt zorg voor deskundigheidsbevordering en innovatie. Resultaatgebied 3: Bedrijfsvoering draagt zorg voor de (door)ontwikkeling en innovatie van het organisatieonderdeel; bewaakt planning en control van de bedrijfsprocessen binnen het organisatieonderdeel; bewaakt en bevordert de kwaliteit, kwantiteit en tijdigheid van het productieproces; draagt zorg voor het beheer van het informatiemanagement.

Resultaatgebied 4: Producten en diensten levert een bijdrage aan het strategisch concernbeleid; vertaalt het concernbeleid naar beleidsadviezen, voorbereiding en uitvoering binnen het organisatieonderdeel; draagt zorg voor de totstandkoming van richtlijnen en procedures; draagt zorg voor de prioritering en bewaakt de uitvoering en coördinatie, initieert, regisseert en bewaakt de inrichting en oplevering van complexe programma’s en projecten. Resultaatgebied 5: Netwerken ontwikkelt en onderhoudt een relatienetwerk; initieert en bevordert samenwerking met organisaties/partijen bewaakt en beheert contracten met partijen/belanghebbenden; creëert draagvlak voor beleid.

| 52 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

De functie van domeinmanager valt in HR21 in de functiereeks Management, functiegroep Strategisch II, en heet strategisch manager III. Functiereeks Management Functiegroep Strategisch II Functienaam: strategisch manager III: domeinmanager Integraal leidinggeven aan het organisatieonderdeel en medeverantwoordelijk voor de doorontwikkeling en innovatie van de langetermijnvisieontwikkeling en strategische bedrijfsvoering van de organisatie. Uitvoering vindt plaats binnen de context van wet- en regelgeving en/of bestuurlijke en ambtelijk vastgestelde kaders, doelstellingen en beleid. Overwegende functiekenmerken is medeverantwoordelijk voor de bedrijfsvoering en effectiviteit van de organisatie en het realiseren van de gestelde bestuurlijke en ambtelijke doelen; is medeverantwoordelijk voor continue doorontwikkeling en innovatie van de organisatie; geeft integraal leiding aan een organisatieonderdeel dat overwegend beheersmatig en/of (kort)cyclisch van aard is; heeft directe impact op dienstverlening en samenwerking. Resultaatgebied 1: Concernsturing stuurt en adviseert over vraagstukken vanuit het organisatieonderdeel, draagt zorg voor de integrale toetsing van managementadviezen; draagt zorg voor de prioritering en vertaling van managementbesluiten naar organisatorische taakstellingen en projecten en programma’s.

Resultaatgebied 2: Integraal management draagt zorg voor het management van het organisatieonderdeel; bepaalt de inzet van mensen en middelen ter realisatie van de producten en diensten; draagt zorg voor resultaatgerichte afspraken met medewerkers en het monitoren en bijsturen van de prestaties; draagt zorg voor deskundigheidsbevordering en innovatie. Resultaatgebied 3: Bedrijfsvoering draagt zorg voor de (door)ontwikkeling en innovatie van het organisatieonderdeel; bewaakt de planning en control van de bedrijfsprocessen binnen het organisatieonderdeel; bewaakt en bevordert de kwaliteit, kwantiteit en tijdigheid van het productieproces; draagt zorg voor het beheer van het informatiemanagement. Resultaatgebied 4: Producten en diensten levert een bijdrage aan het strategisch concernbeleid; vertaalt het concernbeleid naar beheer- en uitvoeringsplannen binnen het organisatieonderdeel; draagt zorg voor de totstandkoming van richtlijnen en procedures; draagt zorg voor de prioritering en bewaakt de uitvoering en coördinatie, initieert, regisseert en bewaakt de inrichting en oplevering van complexe programma’s en projecten. Resultaatgebied 5: Netwerken ontwikkelt en onderhoudt een relatienetwerk; initieert en bevordert samenwerking met organisaties/partijen, bewaakt en beheert contracten met partijen/belanghebbenden; creëert draagvlak voor beleid.

| 53 | (Zelf)sturing als hulpmiddel, en eigenaarschap als doel

De functie van teammanager (s. 11) valt in HR21 in de functiereeks Management, in de functiegroep Tactisch I, en de functie heet tactisch manager I. Functiereeks Management Functiegroep Tactisch Functienaam: tactisch manager I: teammanager (s. 11) Leidinggeven aan een organisatie-eenheid en bijdragen aan de ontwikkeling van beleid en kaders van het organisatieonderdeel. De leidinggevende draagt, binnen de kaders van de bedrijfsvoering van het organisatieonderdeel, zorg voor de uitvoering van de personele en financiële taken. Uitvoering en toetsing vindt plaats binnen de context van wet- en regelgeving en/of vastgestelde kaders, beleid en servicelevelagreements. Overwegende functiekenmerken geeft leiding aan een organisatie-eenheid die overwegend ontwikkelend en multidisciplinair van aard is; adviseert over organisatie-eenheidoverstijgende vraagstukken; biedt langetermijnperspectief en heeft hoge politieke, organisatorische, economische en/of sociaal maatschappelijke impact. Resultaatgebied 1: Leidinggeven geeft leiding aan de organisatie-eenheid; maakt resultaatgerichte afspraken met medewerkers en bewaakt en stuurt de prestaties; draagt zorg voor deskundigheidsbevordering en vraaggericht werken. Resultaatgebied 2: Bedrijfsvoering bewaakt en bevordert de kwaliteit, kwantiteit en tijdigheid van het productieproces; draagt zorg voor het beheer van het informatiemanagement.

Resultaatgebied 3: Producten en diensten draagt zorg voor de totstandkoming van richtlijnen en procedures; draagt zorg voor de prioritering en bewaakt de uitvoering en coördinatie, draagt zorg voor de afstemming en bewaking van organisatie-eenheidoverstijgende vraagstukken; regisseert en bewaakt de inrichting en oplevering van programma’s en projecten. Resultaatgebied 4: Advisering adviseert over organisatie-eenheidoverstijgende vraagstukken; draagt zorg voor de integrale advisering van het management; draagt zorg voor de afstemming van managementbesluiten en vertaalt deze naar organisatorische taakstellingen en projecten en programma’s. Resultaatgebied 5: Netwerken ontwikkelt en onderhoudt een relatienetwerk; initieert en bevordert samenwerking met organisaties/partijen, bewaakt en beheert contracten met partijen/belanghebbenden; creëert draagvlak voor beleid.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Waterland&id=93941b80-f0c3-4c57-8191-e5340b8e99f0