CConstaterende datWaterland
Koppel je AI →
Document · PDF

275-47 Mail Stichting Gezond Water over vislood d.d. 22 november 2023 - met bijlagen (geanonimiseerd)

Raadsvergadering 1 februari 2024, gemeente WaterlandBij agendapunt: Debatverzoek D66 inzake vislood in (vis)water (AvdW)32.685 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Image].

Figuur3.2

Schematische

opzet van activiteit bepaling

van de slakken

(grijze stipjes).

slakken worden geplaatst binnen de kleinste zwarte cirkel, en binnen 1 minuut

De grijze cirkel is de Petrischaal

wordt gevolgd

rand.

De

hoeveel slakjes de 2° en 3° ring

bereiken.

325

Analyse

methodes

TOC van het sediment is gemeten

na verhitting n een moffeloven op 550 °C, op luchtdroog materiaal.

Het

% stoofdroog gehalte is vooraf bepaald op 105 °C. Het loodgehalte is bepaald op sediment materiaal wat, na droogstoof bepaling van het vochtgehalte, opgenomen en gedestrueerd werd in HNO3-HCI. Het destruaat werd daarna geanalyseerd op een ICP-OES (aantoonbaarheidsgrens 3 mg//kg). Het loodgehalte opgelost in water is bepaald met ICP-MS. Als er zwevende deeltjes zichtbaar waren is het monster eerst over 45 um gefilterd.

3.2.6

Data-analyse

De lengtetoename van de slakjes werd bepaald als gemiddelde

per replica (eind - start). De

gewichtstoename werd bepaald als gemiddelde per replica, waarbij het startgewicht per replica werd afgeleid uit de gemiddeide gemeten lengte, en de relatie tussen gewicht:lengte van de aparte set van 25 slakjes gemeten op dag 0. De overleving van slakjes werd bepaald als een leeg slakkenhuis (intact of als deeltjes) werd teruggevonden,

of minder dan de 11 ingezette individuen. Mogelijke verschillen in de groei van de

slakjes in de verschillende behandelingen

met vislood, ofwel in de serie met sediment of met alleen water,

ten opzichte van de controle werd bepaald met Two-way ANOVA comparisons test met de software GraphPad

gevolgd door Dunnett's multiple

Prism v9.3.1 voor Windows

(GraphPad

Software, San Diego,

California USA, www.graphpad.com). De reproductie indicatoren ‘aantal ei-pakketten’ en ‘juvenielen zichtbaar op glaswand' werden alleen geteld tijdens het uithalen na 28 dagen, maar konden niet als kwantitatieve bepaling worden

gebruikt omdat er grote kans bestaat dat juvenielen en ei-pakketten gemist

waren omdat ze ook op voer/sediment/elkaar konden zitten. Er kan dus alleen bepaald worden

of er

succesvol nieuwe juvenielen aanwezig waren en reproductie niet volledig verhinderd werd door opgelost lood. De grootte van de juvenielen is niet vastgesteld, omdat na zeving van het medium, residu van voer, en eventueel sediment, niet actief is gesorteerd op juvenielen.

36

| ogele isias van vsloog i hetaquatische miies

3.3

Resultaten

E : <B

Hardheid, pH, en zuurstofgehalte

In controles met alleen doorborreld water bleef de pH gedurende de 28 dagen met loodemissie min of meer constant (pH 7,9-8,0) ten opzichte van het originele grondwater, dag

zoals weergegeven

14 en 28 in Figuur 3.3. In de controle met sediment bleek de pH na de eerste

te zijn gestegen naar 8,7-8,8, zoals weergegeven

met oranje punten op dag

met blauwe punten op

14 dagen

met loodemissie

14 en 28 in Figuur 3.3. Uit

metingen van de hardheid bleek dat het sediment de hardheid van het bovenliggend water aanzienlijk had verhoogd van 85 tot 280 mg/L (punten op dag 27 in rechtergrafiek van Figuur 3.2). Aangezien de OECDrichtlijn 243 voor toxiciteitstesten met de waterslak Lymnaea water met hardheid voorschrijf 140-250

mg/L

(als CaCOs) voorschrijft, met voorkeur voor 250 mg/L, en pH bereik 6,5-8,5, is besloten 1 dag voor inzetten van de slakjes het calciumgehalte te verhogen tot 270 mg/L in alle potten, door toevoeging van een geconcentreerde oplossing calciumsulfaat. Door continu doorborrelen en oplossen van CO:is de hardheid inderdaad nagenoeg

constant in beide series. De pH bleek in de eerste week na inzetten van de slakken nog

sterk verschillend tussen de series met alleen water en met sediment. aanwezig

was brak af in kleinere stukken en rotte langzaam

Het voer dat na de eerste week nog

weg. Het voerrestant is niet weggehaald

om te

voorkomen dat lood gebonden aan het voer uit het systeem zou worden verwijderd. Waarschijnlijk onder invloed van de overmaat aan voedsel in beide series, kwam de pH in de twee series dichter bij elkaar, in het bereik van 7,5-8,5.

De serie met alleen water hield een gemiddeld

lagere pH aan het eind van de slakken-

blootstelling dan de serie met sediment (7,8 en 8,2, resp.).

beluchingaan

_ siakken ingezet

“

m

=

metsedment

©

aleenwater

bekchingaan

m

“

78-

100-

70

Figuur 3.3 hardheid

E ee tevoegrg EN ij zonderslak

° saas

ST

aag unds toevoeging Iood

(Links)

in series

met

verloop van metingen en

zonder

aan p

metsediment

© alleen water

w

aa

e

00

“

ST

_ stakken ingezet

h

e slak + voer

aanaas

dag de oeveegiood

in series met en zonder sediment;

(Rechts)

verloop

van metingen

aan

sediment.

Op dag 28 van de slakkenblootstelling bleek het zuurstofgehalte (15°C) gemiddeld

5,8 mg/L in zowel de

potten met alleen water als de potten met sediment. In 1 replica van de serie met alleen water was het zuurstofgehalte 2,4 mg/L. In de serie met sediment bleek in 3 replica's de zuurstofgehalte relatief laag (0,5- 3,0). Dit kan veroorzaakt zijn door een tijdelijk verminderde doorborrelsnelheid zoals hierboven benoemd.

Er is verwacht dat dit geen kritische condities voor de waterslakken opleverde,

modderslakjes aan lage zuurstofomgeving van Physella (zie 3.4.4).

332

in sediment gewend

aangezien

zijn, en gezien de continue hoge overleving

Ontwikkeling van loodemissie uit splitlood in systemen met alleen water

Watermonsters genomen

van de controle potten hadden een opgelost loodconcentratie 0,044+0,021

rond de aantoonbaarheidswaarde van 0,04 ug/L. Tabel 3.1 geeft de gemiddelde metingen van de meetpunten

ug/L,

en spreiding weer

na een emissieperiode van 28 d (vlak voor inzetten van de slakken), en 56 d (eind van

de slakkenblootstelling). Op dag 56 zijn zowel de opgeloste concentraties (na filtratie) gemeten als de totale suspensie concentraties. De opgeloste waterconcentraties (C‚‚nze) na 28 dagen zijn goed meetbaar bij alle systemen met loodkorrels, weergegeven in Figuur 3.4. Bij 4 splitloodjes N°1 is door corrosie een gemiddelde waterconcentratie ontstaan van 8,1 ug/L, tot een maximum

van 20 ug/L. Deze waardes

liggen hoger dan de

Rapport 388 | Wageringen, Wetenschapswiket | 37

chronische NOEC concentraties voor diverse mollusken 22 22

De opgeloste loodconcentratie neemt vrijwel

proportioneel toe met hogere aantal loodkorrels: op dag 28 zijn de gemiddelde concentraties een factor 4,2 hoger in de potten met 20 loodjes dan in potten met 4 loodjes. De potten met 100 loodjes hebben een gemiddelde concentratie die een factor 4,5 hoger is dan potten met 20 loodjes. Er is echter ook veel spreiding tussen de replica's met hetzelfde aantal loodjes. Voor de potten met 4, of 20, of 100 loodjes, verschillende de concentraties een factor 6,3, 2,7, en 4,6, respectievelijk.

Deze grote spreiding kan het

resultaat zijn van een verschil n turbulentie van het water langs de loodkorrels, dat ontstaat door het doorborrelen. Hieruit volgt dat bij een lager dichtheid vislood, zoals 1 loodkorrel per liter water al een waterconcentratie kan ontstaan binnen

1 maand die de NOEC van verschillende waterorganismen

overschrijdt in stilstaand water zonder sediment, bijvoorbeeld een afgezonderde waterplas tussen de stenen langs een oever.

1000 5 replica's: max

alleen water

c 28d E 56d - filter

-gemiddeld-| min

g

Em 56d- total

1004

z

.E

MAC-MKE14

|

MKE-JG 1.2 ug/L

3 o

ug/L

=

d

l

:

014

m

H

0.01

4

aantal 3 mm

(kolommen

2cm

sediment

c

28d

E

56d - filter

a 56d - totaal

0

Figuur3.4

met

20

100

splitlood per replica

Metingen loodconcentraties n de waterfase na emissie op 28 en 56 dagen, voor testsystemen met alleen water met blauwe

rand) en sedimenten

27 dagen, slakken toegevoegd

na 28 dagen).

ongefilterde watermonsters gemeten ‚en hun gemiddeide

met een 2cm laag sediment (kolommen

met rode rand). (Ca50: toegevoegd

Op dag 56 zijn gefilterde watermonsters (kolommen

na

met blauwe vulling) en

(kolommen met bruine vulling). De bars geven de minimum-maximum

weer van de replica's,

waarde.

De loodemissie neemt verder toe in de periode van 28 dagen

waarin de slakken zijn blootgesteld,

met een

verhoogde vrij opgeloste lood concentratie (na filtratie op dag 56) van ongeveer een factor 2 (vergelijk kolommen van 28d en 56d in Figuur 3.4). Dit toont aan dat de slakken tijdens de periode van 28 dagen zijn blootgesteld aan een toenemende biobeschikbare loodconcentratie. De totaal-gehaltes aan lood in de waterfase (C‚txazi) van de watermonsters na 56 dagen zijn gemiddeld een factor 3,7, 1,4, en 16,7 hoger dan de gefilterde concentraties (Cu‚iter) van 4, 20, en 100 loodjes, respectievelijk. Een groot deel van de loodemissie is dus gebonden aan zwevende deeltjes in suspensie. Het gehalte gesuspendeerd materiaal is

38

| ogele isias van vsloog i hetaquatische miies

niet nader bepaald, en kan sterk hebben gevarieerd tussen replica's, maar ook per replica in tijd en in de laag van de waterkolom onder invloed van mate van doorborrelen en hoeveelheid en mate van verwering van

voer.

De toegenomen

hoeveelheid zwevende deeltjes in de periode met slakken en voer, lijkt te hebben

voor een versnelde emissie van lood gedurende de tweede periode van 28 dagen.

gezorgd

De emissie van lood na

56 dagen in 1 liter medium (C‚‚1xzzi) is echter slechts 0,005% van de totale vaste vorm van splitloodjes. In een jaar tijd zou dit slechts 0,03% bedragen, waaruit blijkt dat vislood meerdere decennia tot eeuwenlang in een aquatisch milieu kan achterblijven. Met de hoogste C‚‚tx2a1 bij een replica met 100 loodjes is n één liter medium

1,8 mg vrij gekomen,

wat met

de gebruikte balans meetbaar zou moeten zijn. Terugwegingen van gedroogde visloodjes laten echter geen consistent beeld zien, en kunnen helaas niet worden gebruikt voor opmaken van een emissiebalans. De totale oppervlakte van de buitenkant van het splitlood, inclusief de oppervlak van de inkeping, is berekend

op 0,35 cm? per splitloodje. De emissiesnelheid van lood wordt door RIVM geschat op 13,0 mg/cm?/jr. Met 100 splitloodjes zou een verwachte emissie in 2 maanden neerkomen op 75 mg, aanzienlijk hoger dan de gemeten maximale emissie van 1,8 mg. Deze versimpelde berekening schetst het beeld dat in de relatief stilstaande situatie van het testsysteem

met turbulentie alleen door doorborrelen een veel lagere

emissiesnelheid oplevert dan op dit moment wordt ingeschat voor loodemissies via vislood 2 !.

Tabel3.1

_ Loodconcentraties

Behandeling

_

n de vislood studie na ftratie (C..szz:), totaal in suspensie (C‚a)

Gemiddelde

C.

opgelost28d

(1g/L)

stdev Alleen

_ Gemiddelde C _

Gemiddelde

opgelost 56d

(u9/t)

max

stdev

Curs:

56d (H9/L) max

stdev

en n sediment (C.es)-

C:456d

_ Totale loodemissie

mg/kg

__

max

na 56d (water +

sediment)

water

Controle

004

07

17

4

02

01

0

-

11

lood

81

002 007 69

199

19

14

42

50

53

144

-

0,004%

5,5 9 lood

37

159

538

69

32

111

103

46

183

-

0,002%

27,5 9 lood

1501

122,7

368

178

_36

240

1269

601

1889

-

0,005%

Sediment laag 2 cm

Controle

<100

002

0

0

00

0

02

04

119

lood

0042

003

0

14

17

43

20

23

61

8

0,0002%

5,5 9 lood

04

05

1

14

12

32

15

13

33

28

0,04%

27,5 9 lood

47

56

13

71

69

187

91

134

328

113

0,04%

-

NLMTRS30

1

mgikg

180°

C[msg/egkdmge],ngd

° 100°

” NL achtergrond 85 mg/kg

so

+

achtergrond sediment Binkowski (25.7 mg/kg) achtergrond sediment WUR (3 mg/kg)

04 20 aantal 3 mm

Figuur 3.5

100 splitlood per replica

Metingen loodconcentraties na emissie vanuit visloodjes op 56 dagen n de volledig gemengde sedimentlaag.

Rapport 388 | Wageringen, Wetenscnapswinket | 39

333

Ontwikkeling

van loodemissie uit splitlood in systemen

met sediment

De sedimentconcentratie in het originele sediment is bepaald op 8 mg/kg, ruim onder de algemene achtergrondwaarde van 85 mg/kg

in Nederland, en lager dan het sediment gebruikt in de emissiestudie van

Binkowski !$ (25,7 mg/kg). Het sediment had een organisch koolstofgehalte van 4,5%. Aangezien controle sedimenten

na 28 en 56 dagen

geen loodconcentraties werden waargenomen

boven

in de

1 ug/L (zie

rode bars in Figuur 3.4 bij 0 loodjes), zijn alle hoger gemeten concentraties aannemelijk het directe resultaat van emissie vanuit het vislood. In alle sediment systemen zijn alle toegevoegde splitloodjes zichtbaar met de inkeping naar boven, en ongeveer tot de helft in contact met het sediment. Geen van de loodjes is dus volledig in het sediment gezakt, en direct contact met de beluchte waterkolom

boven

het sediment is dus

aanwezig. Het geschatte oppervlak van splitlood dat boven het sediment uitsteekt is 0.21 cm? per loodje. In tegenstelling tot de systemen

met alleen water, zijn bij 4 splitloodjes N°1 op het sediment de opgeloste

loodconcentraties (rode kolommen van Figuur 3.4) na 28 dagen in 4 replica's onder of op de kwantificatie limiet (LOQ) van 0,04 ug/L, en 1 replica 0,1 ug/L. Bij 20 splitloodjes N°1 is in alle replica's opgelost lood kwantificeerbaar, tussen 0,07-1,13 ug/L. Bij 100 loodjes is een verdere toename te zien, met waardes tussen 0,8 - 12,9 ug/L, dus tot boven het JG-MKE van voor waterslakken.

1,2 ug/L, maar nog veelal onder effect concentraties

Figuur 3.4 geeft weer dat de opgeloste loodconcentratie zeer sterk toeneemt tussen

dag 28 - 56, in de periode dat slakken zijn blootgesteld, met een factor tussen de 15-35. waarom

deze toename zoveel sterker is dan in de systemen

zonder sediment.

Het is niet duidelijk

In 1 replica van sediment met

4 loodkorrels is de opgeloste loodconcentratie (na filtratie) 4,3 ug/L na 56 dagen, hoger dan de JG-MKE. In replica's met 20 splitloodjes steeg de opgeloste loodconcentratie (na filtratie) verder tot 1,5-32 Hg/L. Dit is in alle gevallen dus boven de JG-MKE

en in het bereik waar effecten op slakken kunnen

replica's met 100 loodjes vertonen loodconcentraties met een nog hoger bereik: Een deel van het lood is gebonden watermonsters na 56 dagen

worden verwacht.

aan zwevende deeltjes. De totale suspensie concentraties van de

zijn gemiddeld

maar een factor 1,4, 1,1, en 2,0 hoger dan gefilterde

waterconcentraties van 4, 20, en 100 loodjes, respectievelijk. Het gehalte gesuspendeerd nader bepaald.

De

13,8-187 ug/L.

In vergelijking met de testsystemen

materiaal is niet

zonder sediment, is de opgeloste loodconcentratie

aanzienlijk lager in de aanwezigheid van sediment. Op dag 28 was de opgeloste loodconcentratie een factor 83 keer hoger in behandelingen met alleen water 20 loodjes, een factor en 31 in de behandeling met 100 loodjes. Alhoewel

loodkorrels voor ongeveer de hefft inzakken in de sedimentlaag, en er daarmee

loodoppervlak

in direct contact staat met de waterkolom,

is het verschil veel hoger dan een factor 2 en is

beschikbaar oppervlak niet de enige bepalende factor. Na 56 dagen echter, verminderd

tot een factor 5 en 2,5 keer hoger.

minder

Dit zou erop kunnen

is het verschil in Cer

duiden dat een groot deel van

het lood

dat als eerste vrijkomt snel bindt aan het sediment oppervlak. Als er deels evenwicht is ontstaan tussen topsediment en overliggend water, zal de concentratie in bovenlaag sneller toenemen, alhoewel in de 2 periode van 28 dagen ook opgelost organische materiaal van het toegediende voer en vector kan zijn voor relatief

meer

lood

in de

waterfase.

Sedimentconcentraties zijn alleen bepaald voor een enkel samengevoegd

sedimentmonster per behandeling

na afgieten en uitzeven van splitlood en slakjes, en mengen van het verzameld sediment.

De gemengde

sediment concentratie was niet meetbaar hoger dan het controle sediment bij 4 splitloodjes, maar bij 20 en 100 loodjes nam aanzienlijk toe tot 28 en 113 mg/kg

(Figuur 3.5). Hierbij moet opgemerkt worden dat

tijdens blootstelling van de slakjes verwacht wordt dat alleen de toplaag van het sediment het vrijgekomen lood zal binden, dit omdat het niet verstoren van de sediment laag leidt tot een beperkte diffusie naar diepere sedimentlagen. De gemeten waarde is door menging van de zuurstofloze laag onder de toplaag een sterk verdund

monster. Het is wel mogelijk om een massabalans te maken.

Bij zowel 20 als 100 loodjes is de

aan sediment gebonden fractie verantwoordelijk voor de bulk van de emissie - 100 keer meer dan de hoeveelheid lood in de watersuspensie boven het sediment, en 0,04% van het vaste lood. Als dit proportioneel toeneemt met langere blootstellingstijd zou dit oplopen tot 0,26%

per jaar wat vrijkomt uit

lood dat op fijn sediment ligt. Met een geschat oppervlak van splitlood dat boven

het sediment

uitsteekt van

0.21 cm? per loodje, komt dit neer op een emissiesnelheid van 3,8 en 3,1 mg/cm?/jr voor de systemen

met

20 en 100 loodjes, respectievelijk. Dit ligt dichter in de buurt van de door RIVM gehanteerde corrosiesnelheid

van 13 mg/cm?/jr dan uit de test-systemen met alleen water werd berekend.

40

| Mogelke ileo's van oog in et aatsche miieu

3.3.4

Effecten van vislood op Potamopyrgus antipodarum

(modderslak)

De controle overleving voor de modderslak Potamopyrgus antipodarum was in testsystemen water 0-27%, en in de sediment systemen 9-36%,

met alleen

zie Figuur 3.6. Tijdens de eerste weken

van de test werd

voldoende activiteit van modderslakjes waargenomen, wat is af te leiden uit hun aanwezigheid op glaswand en het voer. Aan het eind van de test moet echter geconcludeerd worden dat, om vooralsnog onduidelijke redenen, dit experiment niet als valide kan worden beschouwd; leeg waren

de meeste teruggevonden

slakkenhuisjes

in de controle replica's, en de overleving in de controles was onvoldoende om een effect van lood

op deze slakkensoort te bepalen.

w z

-

3 È

= 2

2 2

vereist in controle n

3f 2

3

#

ë

ë

TT

—

:

s

E

E

e Figuur 3.6

Overleving

na 28 dagen

stagnalis wordt aangehouden,

Tabel3.2

voor waterslakjes Potamopyrgus antipodarum

Kolommen

geven van de $ replica's de minimum,

in

mg dag 0 (via lengte) __ Gemiddeld 1L

(links) en Physela

acuta (rechts). De

gemiddelde

en maximum

weer.

(mg) en lengte (mm).

Gewicht in mg na 282 d per 3replica 4 1

mm dag0 5

t stdev Slakken

p

overleving in controle aan, zoals die in de OECD testrichtlijn 243 voor de poelslak Lymnaea

_ Metingen van groei van Physella acuta in drooggewicht

#splitlood

EN

3 oo

horizontale stippellijn geeft de 80%

aleenvaer

m met 2om sednent E

Gemiddeld

1

Lengte in mm na 282 d per 3replica 4

5

+ stdev

water

controle

375+0,25 1348

835

912

7,56 10,86 486+0,19

689

546

598

538

652

4

393+0,23

10,03

917

857

1328

1506

500+0,18

627

585

604

665

667

20

361+0,26

1268

684

772

1230

710

475+0,21

649

600

609

665

643

100

3,80+0,18

10,42

12,96

7,57

12,05

1187

490+0,14

583

637

559

662

663

Slakken

in

1L

water

met

2 cm

sediment

controle

3,95+0,23 18,27 17,09 20,18 1719 17,30

5024018 7,51

775

766

834

783

4

349+0,50

13,28

12,03

9,49

1160

1685

465+0,39

702

627

623

7,09

7,39

20

373+0,40

1373

1302

18,51

12,23

12,57

484+0,32

673

680

731

646

675

100

3,86+0,30

1672

12,24

15,30

16,17

1193

495+0,24

7,40

7,38

766

811

666

Rapport 388 | Wageringen, Wetenscnapswiket | 41

335

Effecten van vislood op Physella acuta (puntige blaashoorn)

De controle overleving voor de puntige blaashoorn (P. acuta) was in beide testseries 91-100%, en ook in de replica's met verschillende hoeveelheden

vislood was overleving over het algemeen

91-100%,

(Figuur 3.6).

Voor de serie met slakken blootgesteld in alleen water, is er geen effect van opgelost lood waarneembaar op groei. Voor de series met slakken blootgesteld in aanwezigheid van sediment, is groei op basis van gewicht significant hoger in de controle dan n de blootstellingen met 4 en 20 loodjes, zie p waardes in Tabel 3.3 en Figuur 3.7. De gemiddelde groei in de blootstelling met 100 loodjes is voor de 5 replica's lager, maar niet significant lager van de controle zonder vislood. Er is geen relatie tussen groei en hoeveelheid vislood in de 3 behandelingen.

Op basis van lengte meting van de schelpjes i er geen significant effect van vislood-

dichtheid ten opzichte van de controle.

ns E. £3

ns

*

d

E

©

L

ò;

u

EEE

? %

5

Alleenwater

*

| v 100 spiitlood Ë; 33

ëH 3

f

s

l

__

ns

ns

+ 20 splilood _

47 s#

s

ns

controle

= 4 splitlood

2

32 j : 33

ns

j552 &

Met Zcm sediment

Alleenwater

exposure

__

Met 2cm

exposure

sediment

Figuur3.7 Groei na 28 dagen voor waterslak Physella acuta op basis van toename in gemiddelde lengte per replica (links) en drooggewicht per slak (rechts). * statistisch significant verschil met p <0.05; ns = niet-statistisch significant verschil.

Tabel3.3

_ Statistische analyse

met Dunnett’s multiple comparisons

Groei in mg

Groei in mm

(gemiddeld drooggewicht/slak/replica)

(gemiddeld lengte/slak/replica)

Mean Alleen

test op groei van Physella na 28 d.

Diff

_ 95%

CIDiff

P Waarde

Mean

Diff

95%

CI

Diff

183

- 1,500

P Waarde

water

controle vs. 4 splitlood

-1,166

-4,902-2,570

0,783

ns

0,6580

0,152

ns

controle vs. 20 splitlood

0,4080

-3,328-4,144

0,986

ns

0,8380

_ -0,0033-

1,679

0051

ns

-4,782

-2,690

0831

ns

0,3120

_ -0,5293-1,153

0,688

ns

_1,164-8,636

0,945 - 0,737

controle vs. Met

2 cm

100 splitlood

,046

sediment

controle vs. 4 splitlood

4,900

0008

**

0981

ns

controle vs. 20 splitlood

3,782

0,04629

- 7,518

0047

*

237

- 0,445

0521

ns

controle vs. 100 splitlood

3,452

-0,2837

- 7,188

0,075

ns

957

- 0,725

0974

ns

Zowel de groei in lengte als groei in drooggewicht aan het eind van de 28 dagen blootstelling was significant hoger voor slakken in de controles met sediment dan slakken in controles met alleen water (paired t-test in Graphpad

Prism;

p=0,028 en p=0,002,

respectievelijk). Aangezien sediment invloed had op de pH, en de

invloed van sediment op verschillende manieren de testcondities kan hebben achterhoofd te houden De aanwezigheid gehad.

veranderd,

is dit iets om

in het

als de resultaten van de twee series vergeleken worden.

van sediment als extra bron van voedsel of nutriënten heeft mogelijk ook een invloed

Er was verwacht dat het toevoegen van calciumsulfaat aan de serie met potten met alleen water

ervoor zou zorgen dat de hardheid gelijk zou zijn, en daarmee ook de opgeloste basisnutriënten die voor groei van de schelp nodig zijn. Over het algemeen worden slakken in toxiciteitsstudies altijd zonder sediment

42

| Mogelke ileo's van oog in et agatsche miieu

getest, in een standaard testmedium. Het zou kunnen dat het gebruikte grondwater en aangeboden voedsel ontoereikend was in andere nutriënten die voor groei van de slakken nodig zijn, terwijl die vanuit het sediment in hogere mate beschikbaar kwamen. Verder werden

in alle potten ruime hoeveelheden van ei-pakketten waargenomen,

100 splitloodjes werden

veel juvenielen waargenomen

(<2 mm)

en in alle potten

met

in vergelijkbare mate met de controle

potten.

3.4

Discussie

341

Emissie van opgelost lood uit vislood

De emissie van opgelost lood uit vislood is duidelijk aangetoond in het huidige experiment, zowel in potten met alleen water als in potten met water boven een laagje sediment. Loodemissie was hoger bij toenemend aantal splitloodjes, dus een groter oppervlak blootgesteld lood. Een toenemende loodconcentratie bij langere blootstellingsduur gaf aan dat de loodemissie door blijft gaan en dat er nog geen evenwicht bereikt was. Na 28 dagen emissie vanuit 4 splitloodjes in 1 L water en concentraties opgelost lood waarneembaar

fijnkorrelig sediment waren

echter nog geen

>1 ug/L. Hogere concentraties werden wel bereikt in deze

testsystemen tussen na 56 dagen (8-42 ug/L), in de periode waarbij voer en slakken aanwezig waren. Een eerdere emissiestudie met 4 loodkorrels (3 mm schothagel) in potten met een halve liter water en een

bodem van fijnkorrelig sediment, rapporteerde bij pH 7 concentraties van 0-78,7 ug/L na 30 dagen!s. Dit komt dus goed overeen met de gecombineerde resultaten van 28-56 dagen in de huidige opzet met 4 splitloodjes en 1 L water en een laagje fijnkorrelig sediment. In de studie met schothagel werden echter

veel lagere concentraties werden gemeten in testsystemen met grofkorrelig sediment (0-5,23 ug/L)!S, terwijl voor dat zandige sediment een lagere binding werd verwacht en er dus juist hogere lood concentraties werden

verwacht. In de huidige studie was in systemen

hoger dan in systemen

zonder sediment de opgeloste loodconcentratie veel

met sediment. Een andere emissiestudie met schothagel lood toonde aan dat emissie

al binnen 1 dag meetbaar ís 2 en dat in anaeroob water de emissie tot opgelost lood veel lager ligt, tot vrijwel niet meetbaar?s. De emissie uit vast lood naar opgelost lood zonder de aanwezigheid van sediment, en met enige turbulentie via het doorborrelen, zorgt bij 4 splitloodjes in 1L water na 28 dagen voor loodconcentraties boven de JG-MKE van

1,2 ug/L, en na 56 dagen voor loodconcentraties (na filtratie) boven de MAC-MKE

van

14 Hg/L.

Een hogere looddichtheid dan 4 loodjes per pot, of beter gezegd een hoger aan water blootgesteld oppervlak van vast lood, leidt sneller tot hogere overschrijdingen. “worst case” benadering

De getoetste situatie van 1L stagnant water is een

is van de situatie bij vislood dat achterblijft in het aquatisch milieu. Om

modelvoorspellingen van loodemissie beter te valideren zou het voor toekomstig onderzoek interessant zijn om een beter tijdsverloop in de periode van de eerste 28 dagen beschikbaar te krijgen, om emissie over een langere periode van bijvoorbeeld doorstroomsnelheid

1 jaar te bepalen, en om loodemissie onder een bepaalde mate van

te bepalen.

Vislood dat in Nederlandse zoetwaterstromen achterblijft zal in de meeste terechtkomen

gevallen op de bodem

en deels in het aanwezige sediment zakken. Uit de huidige studie blijkt dat na 56 dagen in

stagnant water boven een laagje fijnkorrelig sediment, waar alle splitloodjes zeker voor helft van het oppervlak nog in contact staan met de waterkolom, er een factor 2,5-5 keer lagere opgeloste concentratie zit dan in een testsysteem zonder sediment. In een wetland gebied in Denemarken, waar historisch veel gejaagd is, werd schotiood op een gemiddeld twee keer hogere dichtheid gevonden in de bovenste 10 cm vergeleken met de diepere

10 cm laag, maar zat dus een aanzienlijke fractie van het lood niet aan de

oppervlakte van het sediment °. Voor loodobjecten in sediment op Noord-Amerikaanse vislocaties (in ruim begrip van alleriei types kwijtgeraakt vast lood) werd bepaald dat de overgrote fractie aanwezig

is op

0.1- 2.5 cm diepte (62%), en een kleine fractie (12.7%) aan de oppervlakte van sediment!5. Dit kan uiteraard sterk afhankelijk zijn van de dichtheid van het sediment, en de depositie van nieuw sediment gedurende een

langere periode.

Het lood was nog in vergelijkbare hoeveelheden aanwezig als metingen

1970 op dezelfde locaties, terwijl lood in schothagel in Denemarken

uit

al sinds 1986 niet meer was toegestaan.

Rapport 388 | Wageringen, Wetenscnapswiket | 43

Net als de verwaarloosbare emissiemetingen van loodkorrels in anaeroob water?, geeft deze Deense studie aan dat loodemissie in anaeroob sediment zeer langzaam gaat, en tegelijk dat lood decennialang een bron van achtergrondvervuiling

kan blijven. De grootste milieuzorg is dus voor emissie vanuit loodobjecten

in

contact met zuurstofrijk overliggend water, maar studies naar de invloed van loodobjecten op de kwaliteit van populaties in het sediment levende organismen zou meer aandacht verdienen.

De dichtheid van 4 splitloodjes in de potten met 1L water komt neer op 509 splitioodjes/m?, berekend met een doorsnede van 10 cm van de 2L weckpot (78 cm?). Met een geschat gecorrigeerd oppervlak van splitlood dat boven het sediment uitsteekt van 0.21 cm?/splitloodje, komt dit overeen met 108 cm? loodoppervlak per m? sediment. De hoogste dichtheid schotlood in de Deense wetlandstudie varieerde van 41-204 loodkorrels/m? (totaal in de bovenste 20 cm sediment). Een Noord-Amerikaanse studie vond maximaal 0,5 loodobjecten per m? ("sinkers” zwaarder dan 0,4 g) op 15 locaties. In vislocaties in Engeland zijn dichtheden van 105.2 “sinkers”/m? en 14.2-21.2 "sinkers"/m? beschreven. Er zijn geen gegevens van studies naar loodgehaltes in vislocaties in Nederland

bij ons bekend. De 4 splitloodjes per L water i

waarschijnlijk een hogere dichtheid dan kan worden

verwacht in een waterstroom

die actief bevist wordt.

stilstaand water zal wellicht alleen representatief zijn voor visvijvers en watergangen met weinig doorstroming en de huidige test zal qua waterconcentraties bij 4 splitloodjes ruim overtreffen wat in de meeste vislocaties kan optreden door emissie vanuit vislood. Emissie uit vislood kan echter wel degelijk bijdragen aan opgelost lood in bovenliggend accumulatie van gebonden

lood in de toplaag van bodemsediment,

water en aan

als die niet snel bedekt wordt door

depositie van zwevend materiaal. Het is echter |astig vast te stellen in welke mate achterblijvend vislood in Nederlandse waterstromen bijdragen aan de totale fractie opgelost lood, ten opzichte van lood afkomstig uit regenwater en roet/stofdeeltjes, afstroom van daken/wegen,

industrie, en huishoudens.

In de huidige studie

is een ruwe inschatting mogelijk van de emissiesnelheid van splitlood tot opgelost lood, dat daarna eventueel ook weer kan binden aan omliggend sediment en zwevend materiaal. Met een gecorrigeerd oppervlak van

splitlood dat boven het sediment uitsteekt van 0.21 cm?/splitloodje komt de totale emissie naar voornamelijk omliggend sediment (en water+suspensie) neer op een emissiesnelheid van 3-4 mg/cm?/jr. Dit ligt iets lager dan de door RIVM gehanteerde corrosiesnelheid van 13 mg/cm?/jr, maar zou hoger kunnen liggen als het water iets meer doorstroomsnelheid zou hebben.

Hieruit zou de emissie van opgelost lood via jaarlijks

visloodverlies vanuit sportvisserij in de juiste orde van grootte kunnen

liggen, volgens de rekenmethode

zoals Deltares ’? gebruikt met de meest recente schatting van verloren lood per jaar door CVO ’“ Door de sterke bindingsconstante van lood aan organisch materiaal blijft onbekend

hoeveel van totale emissie alsnog

bindt aan sediment en hoeveel daadwerkelijk in oplossing komt, maer dit zal zeker een fractie van het totaal zijn, en afhankelijk van de dimensies van de waterstroom (zoals verhouding waterkolom/bodemoppervlak, stroomsnelheid, gehalte zwevend

342

materiaal).

Risico van opgelost lood uit vislood voor het aquatische ecosysteem

In het huidige blootstellingsexperiment met 2 soorten waterslakken zijn geen eenduidige effecten waargenomen.

In het huidige experiment zijn volwassen slakjes gebruikt die niet in eerdere studies met

loodblootstelling zijn getoetst. Potamopyrgus antipodarum werd in januari 2022 op een veldlocatie buiten de campus van de WUR verzameld. De slakken zijn geacclimatiseerd aan laboratoriumcondities zoals dat in andere experimenten ook gebruikelijk is en daarna ingezet in de test. Helaas hebben ze zich, in tegenstelling tot eerdere testen, hier niet goed tijdens het blootstellingsexperiment kunnen ontwikkelen.

Physella acuta

kwam uit een zich constant voortplantende cultuur in een aquarium, en bleek zich ook tijdens het huidige experiment voort te planten. De twee belangrijkste resultaten waren dat (i) de controle sterfte van Potamopyrgus antipodarum ruim hoger was dan 50%,

waardoor geen effecten van opgelost lood konden worden

bepaald, en dat in de serie met

Physella acuta in sediment de controle een statistisch significant hogere groei van de slakjes liet zien dan in de serie met alleen water, en (ii) dat op basis van het drooggewicht van de Physella het er op lijkt dat alle geteste loodconcentraties een negatief effect hebben. Het was interessant dat er geen effect op overleving gevonden

werd, maar wel op drooggewicht.

Klaarblijkelijk, is er geen directe mortaliteit maar grijpen opgeloste loodconcentraties eerst aan op andere

44

| wogelke e' van voog in et aatsche miieu

processen in de slak. Om dit effect van opgeloste loodconcentraties zichtbaar te maken, moet er dus een bepaalde groei optreden. Daar de groei van de slakjes op de behandelingen met sediment hoger was dan in de behandelingen

met alleen water, kon dit effect alleen in de sediment behandelingen waargenomen

worden. De gepubliceerde studies naar de impact van opgelost lood zijn uitgevoerd met de poelslakken Lymnaea stagnalis en Lymnaea palustris en zijn allemaal uitgevoerd met gesynchroniseerde juvenielen van <24 uur oud die 28 of 56 dagen werden

blootgesteld. De juvenielen zullen in veelvoud van de beginfase in

gewicht en engte toenemen, en als juveniel ook wellicht in een gevoeligere groeifase zijn dan adulte slakken. Het gebruik van sub-adulte slakken die maar relatief beperkt in lengte doorgroeien in 28 dagen, waarschijnlijk niet optimaal geweest om mogelijke sub-lethale effecten van lood op waterslakken

is

op te

pikken.

3.4.3

Toekomstige ontwikkelingen voor risico’s van zware metalen milieu afkomstig van sportvisserij

in het aquatisch

Met de waarschijnlijke komst van een algehee! EU verbod op gebruik van lood in sportvisserij binnen enkele jaren (https://echa.europa.eu/nl/-/lead-in-outdoor-shooting-and-fishing), kan verwacht worden dat alle betrokken instanties dit stricter zullen handhaven dan momenteel in veel regio's gebeurd bij het afgeven van visvergunningen

en organiseren van hengelsport evenementen. Ook kan verwacht worden dat een grotere

verscheidenheid aan minder milieuschadelijke visgewichten de emissie van vislood beperkt. IJzer, steen, glas of beton als "Best Beschikbare Technieken” verminderen het gebruik en verlies van lood als Zeer Zorgwekkende Stof. In logboek rapportages van ongeveer

1.500 recreatieve hengelaars wordt aangegeven

dat 96,4% in 2020 nog met lood vist. Een recente enquête uit maart 2021 onder 50.000 hengelsporters laat zien dat tot 45% van de ondervraagden

n enkele vistrips loodvervangers gebruikt, maar 20%

bij meer dan

10 vistrips loodvervangers gebruikt ’*. Het is hierbij goed om te realiseren dat alternatieven voor lood op basis van zink en koper zelfs een veel groter risico kunnen vormen voor sommige aquatische

organismen,?*:? alhoewel vermindering van risico op ingestie van lood door watervogels, en loodcontact via huid door mensen

wordt voorkomen.

Andere zware metalen zoals bismut/wolfraam

(‘tungsten’) kunnen

worden gebruikt, waar mogelijk nog minder over bekend is qua risico's voor aquatisch milieu. Voor veel alternatieven voor loodtuig zal moeten gelden dat er eerst een verkenning wordt gedaan op mogelijke milieuschade, voordat geciaimd wordt dat elke loodvervanger beter is voor het milieu.

Rapport 388 | Wageringen, Wetenscnapswiket | 45

46

| Mogelke ileo's van oog in et aatsche miieu

4

Conclusies

Concentraties van opgelost lood in het Nederlandse opperviaktewater s van opgelost lood in 2021 zijn oppervlaktewater

in 2.7%

boven de wettelijke norm,

van de meetlocaties

in concentraties

in het Nederlandse

waarbij effecten op

waterorganismen zijn aangetoond. Lood is aangemerkt als Zeer Zorgwekkende Stof (ZZS) maar komt vanuit verschillende bronnen terecht in Nederlands oppervlaktewateren,

bijvoorbeeld via luchtvervuiling in regenwater, afspoeling vanuit stedelijk

gebied, industriële processen, en (historisch) gebruik van lood in jacht en sportvisserij. De bijdrage van de verschillende bronnen aan loodconcentraties in water is meestal onbekend,

en loodconcentraties kunnen

zowel ruimtelijk als tijdelijk sterk verschillen. Opgelost lood bindt sterk aan in de waterkolom zwevende deeltjes. Het opgeloste lood komt verder in meerdere vormen voor afhankelijk van de eigenschappen van het water, zoals zuurtegraad en hardheid. Deze verschillende vormen van lood kunnen de giftigheid van opgelost lood sterk beïnvloeden, en daarmee

het risico voor waterorganismen.

Een belangrijk onderscheid

wordt

daarom ook gemaakt in de rapportage van loodconcentraties zonder filtratiestap (totaalgehalte inclusief lood gebonden aan zwevende deeltjes), en de loodconcentratie na filtratie, en tussen zoetwater en zoutwater. Een evaluatie van gerapporteerde loodconcentraties sinds 2005 in meerdere

Rijkswaterstaat zoetwaterlocaties

geeft aan dat de gefilterde waterconcentratie van lood zelden hoger is dan de jaargemiddelde milieukwaliteitseis (JG-MKE) van

1,2 ug/L. De instroomconcentratie van

lood in grote rivieren in Nederland

zijn in de Riijn lager (alles <0,2 ug/L) dan die in de Maas (< 0,7 ug/L) en in de Schelde (< 1,2 ug/L). Via het waterkwaliteitsportaal zijn loodconcentraties van alle meetpunten in 2021 in Nederland geëvalueerd. In 28 van de 1033 locaties overschrijdt de gemiddelde loodconcentratie over het hele jaar de JG-MKE, en vormt dus een acuut milieurisico voor 2,7%

van de locaties. De hoogst gemeten

opgeloste loodconcentratie (na

filtratie) is 12 ug/L, dus in alle meetpunten is de concentratie onder de wettelijk maximale milieukwaliteitseis (MAC-MKE) van 14 ug/L. De waterorganismen waar de laagste effectconcentraties voor zijn bepaald na langdurige blootstelling aan opgelost lood zijn waterslakken, waarbij de groei van juvenielen en productie van ei-pakket massa

al bij 3 ug/L nadelig worden

beïnvloed. Loodvervuiling s dus in een beperkt deel van

Nederlandse zoetwaterlocaties een direct milieuprobleem

voor de waterkwaliteit.

Vislood als bron van opgelost lood. De emissie van opgelost lood uit visloodjes tot boven

de JG-MKE

is experimenteel

aangetoond

in

een experiment met vier 3 mm diameter splitloodjes in stilstaand water binnen 56 dagen, zowel in potten met alleen water als in potten waarin visloodjes op een sedimentoppervlak lagen. Deze

getoetste loodkorrel dichtheid per m? loodhoeveelheden

ligt echter nog ruim hoger ligt dan gerapporteerde

op vislocaties in andere landen.

De loodemissie is gemeten

in testsystemen

met beluchting (worst case want zuurstofrijk water verhoogt

corrosiesnelheid), zonder waterverversing (worst case want concentratie bouwt op), bij water met zuurgraad in het pH bereik van 7,5-8,7 (niet worst case want lager pH kan tot hoger emissie leiden), en fijnkorrelig sediment waar het vislood deels bovenuit bleef steken (deels worst case, want bij een sediment waar lood in wegzakt zou het lood in zuurstofloze omgeving

waarschijnlijk vrijwel geen loodemissie naar bovenliggend

water geven). De gemeten loodemissie was hoger bij toenemende aantal splitloodjes per pot, dus bij een groter oppervlak lood blootgesteld aan zuurstofrijk water. Een langere blootstellingsduur gaf ook een toenemende

loodconcentratie, dus een continu loodemissie proces zonder snel evenwicht te bereiken in de

stagnante systemen.

De emissie van opgelost lood uit vast splitlood, zonder de aanwezigheid

van sediment, zorgt bij 4 splitloodjes

in 1 liter water na 28 dagen voor concentraties van 8 ug/L (boven de JG-MKE

van

1,2 ug/L), en na 56 dagen

voor concentraties van 19 ug/L (boven de MAC-MKE van 14 ug/L). In stagnant water boven een laagje sediment, waar alle splitloodjes zeker voor helft van het oppervlak nog in contact staan met de waterkolom, zijn na 56 dagen

de opgeloste concentraties meer dan een factor 2 lager dan in een waterkolom

met

evenveel splitlood zonder sediment. In alle replica's met 20 splitloodjes per pot steeg de gefilterde waterconcentratie in 56 dagen tot 1,5-32 ug/L, allemaal ruim boven de JG-MKE. In de testsystemen

met

sediment is de aan sediment gebonden fractie de belangrijkst finale sink van de emissie - 100 keer meer dan

Rapport 388 | Wageringen, Wetenscnapswiket | 47

de hoeveelheid

lood in het water boven het sediment. De laagst geteste looddichtheid van 4 splitloodjes per

pot komt overeen met 509 splitloodjes/m?. Deze looddichtheid ligt ruim boven de verwachte dichtheid van loodobjecten aan het sedimentopperviak op vislocaties met een maximum van 105 visloodjes/m? nabij een visplatform in Groot-Brittannië. Risíco

van

loodemissie

uit vislood

De waterslaksoort Puntige

voor

waterslakken

blaashoorn

(Physella acuta) vertoonde in het blootstellingsexperiment

een snellere groei van subadulte individuen in controles (zonder lood) met sediment dan in controle

(zonder lood) met alleen water.

afkomstig vanuit vislood aantonen Na de eerste periode van 4 weken

Het huidige experiment kon geen eenduidige toxicitei

op groei van subadulte waterslakjes.

van de emissie-studie zijn aan alle testsystemen

waterslakjes van

2 soorten toegevoegd, om effecten van lood op groei te bepalen na 4 weken blootstelling. De controle overeving voor de modderslak Potamopyrgus antipodarum was echter onvoldoende om een effect van lood op deze slakkensoort te bepalen.

De controle overleving voor de slak Puntige blaashoorn (Physella acuta), en

ook overleving in behandelingen met verschillende hoeveelheden vislood, was in beide testseries boven de 90% na 28 dagen. Voor de serie met slakken blootgesteld in alleen water, is er geen effect van het uit vislood vrijgekomen

opgeloste lood waarneembaar,

op basis van gemeten groei bij gefiterde

waterconcentraties van 8-150 ug/L, terwijl literatuur een beperking van groei aantoonde van juvenielen van de waterslak Lymnaea stagnalís bij 3 ug/L. Voor de series met slakken blootgesteld in aanwezigheid van sediment,

is groei op basis van gewicht significant lager in de blootstellingen met 4 en 20 loodjes per pot dan

in de controle, maar niet bij 100 loodjes per pot met sediment. Zowel de gemiddeld groef in lengte als drooggewicht aan het eind van de 28 dagen blootstelling was een factor 2 hoger voor slakken in de controles met sediment dan in controles met alleen water.

De aanwezigheid

van sediment lijkt het effect van opgelost

lood op groei van de slakken uit te vergroten, omdat de controleslakjes zich sneller ontwikkelen. In test systemen met en zonder sediment leek reproductie niet beïnvloedt door aanwezigheid van hoge dichtheden van splitlood, maar dit is op basis van de beperkte kwalitatieve waarnemingen

van ei-pakketten en

juvenielen niet mogelijk om verder statistisch uit te werken. Risico van vislood voor aquatische ecosystemen Het effect van deze opgeloste loodconcentraties lijkt vooral zichtbaar bij waterslakken die zich snel ontwikkelen qua groei van Physella acuta. Dit komt overeen met eerdere toxiciteitsstudies met juvenielen van de poelslak Lymnaea stagnalis blootgesteld aan opgelost lood, die effectconcentraties van

1-10 ug/L

voor groei aangeven. De aangetoonde verstoring van de groei van waterslakken door emissie van opgelost lood uit vislood kan een effect hebben op ontwikkelingen op populatieniveau, als deze emissies leiden tot constante verhoogde waterconcentraties. Gezien de ecologische rol van waterslakken begrazing van waterplanten, en voedselbron aquatische ecosysteem nadelig beïnvloeden.

in bijvoorbeeld

voor andere waterdieren, kan dit de ecologisch conditie van het Er zijn echter geen lagere looddichtheden getest dan 4 loodjes

per liter aquatisch testsysteem, en het is nog niet duidelijk in welke mate deze looddichtheid en testcondities representatief zijn voor typische vislocaties in Nederland. Met de waarschijnlijke komst van een algehee! EU verbod op gebruik van lood in sportvisserij binnen enkele jaren kan verwacht worden dat alle betrokken instanties dit zullen handhaven bij het afgeven van visvergunningen en organiseren van hengelsport evenementen. De aanwezigheid van vast lood in Nederlandse watersystemen zal dan in ieder geval niet meer toenemen.

Hoewel de anoxische condities in

sediment de emissie vanuit vislood in dat compartiment sterk reduceren, is het risico van de aanwezigheid van een hoge dichtheid aan loodobjecten in sediment voor organismen levend in sediment nog niet onderzocht. Tevens kan achtergebleven

loodobjecten in zoetwatersystemen via mogelijke ingestie door

verschillende waterdieren een langdurig milieurisico blijven vormen.

48

| Mogelke ileo's van oog in et agatsche miieu

Referenties 1.

Lloret, J.; Garrote, A.; Balasch, N.; Font, T., Estimating recreational fishing tackle loss in Mediterranean coastal areas:

Potential impacts on wildlife. Aquatic Ecosystem Health & Management 2014, 17, (2),

179-185.

2.

Grade, T.; Campbell, P.; Cooley, T.; Kneeland, M.; Leslie, E.; MacDonald,

8.; Melotti, J.; Okoniewski, J.;

Parmley, E. J.; Perry, C.; Vogel, H.; Pokras, M., Lead poisoning from ingestion of fishing gear: A review. Ambio 2019, 48, (9), 1023-1038. 3.

NAS National Academies of Sciences Engineering and Medicine. Investigative Strategies for Lead-Source Attribution at Superfund Sites Associated with Mining Activities, Investigative Strategies for Lead-Source Attribution at Superfund Sites Associated with Mining Activities. Chapter 3, Environmental Dispersal of Lead;

2017.

4. 5.

RIVM Stofgegevens Lood. https://rvszoeksysteem.rivm.nl/stof/detail/877. Overheid Regeling - Besluit kwaliteitseisen en monitoring water 2009 - BWBR0027061.

6.

Overheid Regeling - Drinkwaterbesluit 07-01#Opschrift.

https://wetten.overheid.nl/BWBR0027061/2017-01-01#Bijlagel.

7.

- BWBR0030111.

https://wetten.overheid.nl/BWBR0030111/2018-

UNEP/AEWA Literature review: effects of the use of lead fishing weights on waterbirds and wetlands; AEWA/MOP

Inf. 5.2;

2011.

8.

ECHA ANNEX to the ANNEX XV RESTRICTION REPORT-Lead in outdoor shooting and fishing; 2021.

9.

CBS, P. RIVM, WUR

Belasting van het oppervlaktewater door consumenten,

1990-2017

(indicator 0139,

versie 20, 1 oktober 2019). https://www.clo.nl/indicatoren/nl013920-belasting-oppervlaktewater-enies-naar-wat

10.RIONED,

houdens.

S. S. Database kwaliteit afstromend hemelwater;

ISBN/EAN

978.90.5773.884.5;

2020.

11.CBS, P., RIVM, WUR Zware metalen in zoet oppervlaktewater, 1985-2001 (indicator 0250, versie 05, 14 september 2004). (https://www.clo.nl/indicatoren/nl025005-zware-metalen-in-zoet-oppervlaktew 12.Klein, J.; Vink, J. Emíssíe van lood naar de Nederlandse zoete en zoute wateren door verlies van vislood in de sportvisserij;

2013.

13.Deltares Emissie van lood door de sportvisserij in zoete en zoute wateren.;

2015.

14.CVO Loodverlies en het gebruik van loodvervangers in de sportvisserij Analyses van de 2018-2019 en 2020-2021 rapport:

21.025;

Logboek Survey en de 2017-2021

15.Duerr, A. E. Abundance of lost and discarded fishing tackle and the United

Screening Surveys;

CVO

2021.

States.

Univ. of Arizona.,

Tucson,

AZ, USA,

implications for waterbird populations in

1999.

16.Binkowski, £. J., The influence of environmental conditions on lead transfer from spent gunshot to sediments and water:

Other routes for Pb poisoning.

17.Jacks, G.; Bystrom, M.; Johansson, Research 18.Wang,

2001,

Chemosphere

2017,

187, 330-337.

L., Lead Emissions from Lost Fishing Sinkers. Boreal Environment

6, (3), 231-236.

Z.; Meador, J. P.; Leung,

K. M. Y., Metal toxicity to freshwater organisms as a function of pH: A

meta-analysis. Chemosphere 2016, 144, 1544-1552. 19.Xin, Z.; Wenchao, Z.; Zhenguang, Y.; Yiguo, H.; Zhengtao,

L.; Xianliang, Y.; Xiaonan, W.; Tingting, L.;

Liming, Z., Species sensitivity analysis of heavy metals to freshwater organisms.

Ecotoxicology 2015, 24,

(7-8), 1621-1631. 20.Mager, E. M.; Esbaugh, A. J.; Brix, K. V.; Ryan, A. C.; Grosell, M. Influences of water chemistry on the acute toxicity of lead to Pimephales

promelas and Ceriodaphnia dubia. Comparative Biochemistry and

Physíology - C Toxicology and Pharmacology 2011, 21.Mager,

E. M.; Brix, K. V.; Gerdes,

153, (1), 82-90.

R. M.; Ryan, A. C.; Grosell, M. Effects of water chemistry on the

chronic toxicity of lead to the cladoceran, Ceriodaphnia dubia. Ecotoxicology and Environmental Safety 2011,

74, (3), 238-243.

22.Grosell,

M.;

Gerdes,

R.; Brix, K., Chronic toxicity of lead to three freshwater invertebrates-Brachionus

calyciflorus, Chironomus tentans, and Lymnaea stagnalis. Environ. 23.Stouthart, A. J. H. X.; Spanings,

F. A. T.;

Toxicol. Chem.

Lock, R. A. C.; Wendelaar-Bonga,

on lead toxicity to early life stages of the common

2006, 25, 97-104.

S. E., Effects of low water pH

carp (Cyprinus carpio). Aquat.

Toxicol.

1994, 30, (1),

137-151.

Rapport 388 | Wageringen, Wetenscnapswiket | 49

24.Munley, K. M.; Brix, K. V.; Panlilio, J.; Deforest, D. K.; Grosell, M., Growth inhibition in early life-stage tests predicts full life-cycle toxicity effects of lead in the freshwater pulmonate snail, Lymnaea stagnalis. Aquatic Toxicology 2013,

128-129,

60- 66.

25.Wang, N.; Ingersoll, C. .; Ivey, C. D.; Hardesty, D. K.; May, T. W.; Augspurger, T.; Roberts, A. D.; Van Genderen, E.; Barnhart, C. Sensitivity of early life stages of freshwater mussels (Unionidae) to acute and chronic toxicity of lead, cadmium,

and zinc in water. Environmental Toxicology and Chemistry 2010,

29, (9), 2053-2063. 26.Brix, K. V.; Esbaugh, A. J.; Munley, K. M.; Grosell, M., Investigations into the mechanism of lead toxicity to the freshwater pulmonate snail, Lymnaea stagnalis. Aquatic Toxicology 2012, 27.ECHA ANNEX XV Restriction report Proposal for a restriction - Lead;

106-107,

147-156.

2021.

28.Fäth, J.; Göttlein, A., Assessing the leaching behavior of different gunshot materials in natural spring waters. Environmental Sciences Europe 2019, 31, (1). 29.Fäth, J.; Feiner, M.; Beggel, S.; Geist, J.; Göttlein, A., Leaching behavior and ecotoxicological effects of different game shot materials in freshwater. Knowledge & Management of Aquatic Ecosystems 2018, 419, 24. 30.Kanstrup, N.; Fox, A. D.; Skovbjerg Balsby, T. J., Toxic lead gunshot persists accessible to waterbirds after a 33-year ban on their use. Science of The Total Environment 2020, 714.

50

| Mogele isias van wsloog i hetaquatische miies

Bijlage 1 <«Vraag

Kamerstuk 33 118, Nr 41, vraag 77

77

Bij het stellen van de regels is waar mogelijk volstaan met het stellen van algemene rijksregels. Voor de potentieel minst bezwaarlijke lozingen is alleen gekozen voor de specifieke zorgplicht. Voor het aanwijzen van vergunningplichten

is uitgegaan van de systematiek «algemene regels, tenzij». Hierdoor is het gedogen

beëindigd van lozingen die niet vanuit uitstroomvoorzieningen plaatsvinden, zoals het gebruik van vislood of het schoonmaken van pleziervaartuigen in het water.» Betekent dit concreet dat de eigenaar van een pleziervaartuig

nu verplicht een vergunning

moet aanvragen voor het schoonmaken

water waar het ligt of vaart? Hoe ziet een dergelijke vergunning

van dit vaartuig in het

er uit en in welke gevallen moet de eigenaar

deze aanvragen? Antwoord

77

Voor het afvalwater van het schoonmaken oppervlaktewaterlichaam

van het dek van een pleziervaartuig in een

in beheer bij het Riijk geldt de speifieke zorgplicht uit artikel 6.5, of die uit

artikel 7.5 als het de Noordzee betreft. Er geldt geen vergunningplicht, want deze lozing vindt niet plaats via een uitstroomvoorziening. Net als het gebruiken van vislood is het schoonmaken van het dek van pleziervaartuigen in oppervlaktewater een voorbeeld van een lozing die in het huidige recht vergunningplichtig aangevraagd.

is, maar waarvan

in de praktijk wordt gedoogd dat er geen vergunningen

voor worden

Aan deze gedoogsituatie maakt het kabinet een einde, doordat straks een specifieke zorgplicht

geldt. Uit de specifieke zorgplicht volgt dat bij het schoonmaken oppervlaktewater onder meer alle passende

van het dek van een pleziervaartuig in het

preventieve maatregelen

getroffen worden.

Dat betekent

bijvoorbeeld dat degene die deze activiteit verricht moet kiezen voor het gebruik van schoonmaakmiddelen die geen of zo weinig mogelijk schadelijke gevolgen voor het watermilieu hebben.>

Rapport 388 | Wageringen, Wetenschapswiket | 51

52

| Mogele isias van wsloog i hetaquatische miies

Wageningen University & Research

De missie van Wageningen University & Research is To explore the potential of

Wetenschapswinkel

nature to improve the quality of ife’. Binnen Wageningen

Postbus 9101

‘bundelen Wageningen University en gespecialiseerde onderzoeksinstituten van

6700 HB Wageningen

stichting Wageningen Research hun krachten om bij te dragen aan de oplossing

70317

van belangrijke vragen in het domein

48

3908

University & Research

van gezonde voeding en leefomgeving.

E wetenschapswinkel@wur.nl

Met ongeveer 30 vestigingen, 7.200 medewerkers (6.400 fte) en 13.200 studenten

wur.nl/wetenschapswinkel

n ruim 150.000 Leven Lang Leren-deelnemers behoort Wageningen University & Research wereldwijd tot de aansprekende

kennisinstellingen binnen

haar domein.

De integrale benadering van de vraagstukken en de samenwerking tussen verschillende disciplines vormen het hart van de unieke Wageningen aanpak.

WAGENINGEN UNIVERSITY

&

RESEARCH

Stichting Wageningen Research Centrum voor Visserijonderzoek

Loodverlies en het gebruik van

loodvervangers

sportvisser Analyses

van de 2017-2021

J.J.M.

School

& T. van

CVO

rapport:

der

Screening

Surveys

Hammen

23.003

Opdrachtgever: Ministerie

van

Postbus

20401

2500 Ek Den

Landbouw

Natuur

en

Voedselkwaliteit

Haag

Projectnummer:

4311216011

BAS

wOT-05-001-009

code:

Publicatiedatum:

27/01/2023

(CVO)

in de

stichting Wageningen

Research

Centrum voor Visserijonderzoek (CVO) Postbus

68

1970

IJmuiden

Tel.

AB

0317-487418

Bezoekadres:

Haringkade 1976

CP

1

IJmuiden

Dit onderzoek is uitgevoerd onder het wettelijke teken programma door het ministerie DOI:

van Landbouw,

Visserijonderzoek en gesubsidieerd

Natuur en Voedselkwaliteit.

https://doi.org/10.18174/586061

© 2023

CVO

De Stichting Wageningen

Research -

Dit

rapport

is vervaardigd

zijn

de

voorbehouden.

weergegeven

en/of

Gelderland nr. 09098104,

gepubliceerd worden, gefotokopieerd of op enige andere

manier

BTW

gebruikt

van

uit dit rapport

zonder

schriftelijke

eigendom.

opdrachtgever

hierboven

worden

is

van

geregistreerd in het Handelsregister

Niets

en

verzoek

Centrum voor Visserijonderzoek is

nr. NL 8089.32.184.B01

aangegeven

op

mag

Alle

toestemming

rechten

de

opdrachtgever.

CVO

rapport NL V12

2van15

Rapportnummer

CVO

23.003

Inhoudsopgave

Inhoudsopgave. Samenvatting. 1

Inleiding. 11 1.2

2

3

_

_ Kwaliteitszorg..

5

Tnhoud..

5

Methode.

Resultaten.

3.1

_ Aantal hengelaars in Nederland

3.2

_ Gebruik van loodvervangers

3.3

……

Vistrips..

3.4

_ Opinie

3.5

_ Gebruik

3.6

_ Gebruik loodvervangers in verschillende wateren.

4

Conclusie

5

Referenties

over

loodalternatieven .

Loodvervangers

in relatie tot verschillende demografische eigenschappen..11

12

…

Verantwoording

Rapportnummer CVO

23.003

3van15

Samenvatting Vanuit de Green Deal-aanpak is een programma opgestart met als doel het gebruik van loodgewichten door hengelaars te verminderen met de ambitie om in de periode tot 2027 het gebruik van lood binnen de sportvisserij volledig af te bouwen en het gebruik van loodvervangers te stimuleren.

Het recreatieve-

visserijonderzoek, bestaande uit een Screening Survey en een Logboek Survey, uitgevoerd door Wageningen Marine Research in het kader van de Wettelijke taken Visserijonderzoeken, in opdracht van het ministerie van Landbouw, loodgebruik bij hengelaars.

Natuur en Voedselkwaliteit wordt gebruikt om

In deze rapportage worden

inzicht te verkrijgen in het

de resultaten uit het recreatieve-

visserijonderzoek beschreven van de Screening Surveys. De resultaten laten zien dat in 2021 meer hengelaars (23%)

een loodalternatief gebruikten dan in 2017 (10%).

Ook is het percentage vistrips

waarbij een loodalternatief gebruikt is gestegen. In 2017 gebruikte 17% van de hengelaars die een keer een loodvervanger gebruikten voor meer dan 10 vistrips een loodalternatief. In 2021 was dit percentage gestegen naar 24%.Ten opzicht van alle andere jaren was het jaar 2020 een afwijkend jaar doordat er door de eerste COVID-19 lockdownperiode heeft zich voortgezet in 2021.

meer Nederlanders zijn gaan vissen. Deze stijgende trend

In dit rapport is ook gekeken of er een relatie is tussen het gebruik van loodalternatieven en demografische eigenschappen, hengelaar hadden

zoals inkomen, geslacht en leeftijd. Het inkomen

en het geslacht van de

nauwelijks invloed op het gebruik van loodalternatieven onder hengelaars. De leeftijd

van de hengelaar had daarentegen

een kleine invloed op het gebruik van een loodalternatief.

Hengelaars

onder de 20 jaar hebben minder vaak een keer een loodalternatief gebruikt (minder dan 20%) hengelaars ouder dan 20 jaar (tussen de 20 en 30%). Nieuw in de survey van 2021 is de vraag hoe hengelaars tegen loodalternatieven aankijken.

dan

Hieruit blijkt

dat 38% van alle hengelaars niet bekend is met of geen mening heeft over loodalternatieven. Daarnaast vinden hengelaars loodalternatieven heel belangrijk voor milieu en gezondheid (29%). Een groep hengelaars (16%) vissen. Om

geeft daarnaast aan dat loodalternatieven niet belangrijk voor ze zijn, omdat ze weinig

het gebruik van lood binnen de sportvisserij helemaal af te bouwen,

deze laatste groep te informeren waarom

is het belangrijk om

loodalternatieven voor hun groep ook belangrijk is.

Dit jaar is daarnaast voor het eerst de vraag gesteld, of hengelaars volgend jaar (2022) van plan zijn om een keer met loodalternatieven te vissen. Een kleine meerderheid (51%) van de ondervraagde hengelaars wil in 2022 met loodalternatieven gaan vissen, wat meer is dan de hengelaars die in 2021 een keer met loodalternatieven gevist hebben

(23%). Deze stijgende lijn zou een goede stap zijn om de

uiteindelijk doelen van de Green Deal te behalen.

4van15

Rapportnummer

CVO

23.003

Inleiding 11

Kwaliteitszorg CVO beschikt over een ISO 9001:2015 gecertificeerd kwaliteitsmanagementsysteem (certificaat nummer: 268632-2018-AQ-NLD-RvA). Dit certificaat is geldig tot 15 december 2024. De certificering is uitgevoerd door DNV

12

Business Assurance B.V.

Inhoud

In de recreatieve visserij gebruiken hengelaars loodgewichten als verzwaring van de lijn. Loodgewichten kunnen worden verloren, waarmee schade aan het ecosysteem kan worden aangericht (Klein & Vink 2013).

Het gebruik en verlies van lood kan verminderd

worden door loodvervangers zoals ijzer, steen,

glas of beton te gebruiken. Met de Green Deal-aanpak wil de overheid vernieuwende, duurzame initiatieven uit de samenleving de ruimte geven. Vanuit deze aanpak is een programma opgestart met als doel het gebruik van loodgewichten Loodvrij

(deal GD222)

van Landbouw,

door hengelaars te verminderen.

is een overeenkomst tussen de ministeries van

De Green Deal Sportvisserij

Economische

Zaken en Klimaat,

Natuur en Voedselkwaliteit (LNV), van Infrastructuur en Waterstaat en van

Volksgezondheid,

Welzijn en sport, de Unie van Waterschappen,

Natuurmonumenten,

Dibevo en

Sportvisserij Nederland en heeft als ambitie om in de periode tot 2027 het gebruik van lood binnen de sportvisserij volledig af te bouwen en het gebruik van alternatieven voor een loodgewicht te stimuleren. Om

deze ambitie te bereiken hebben de partijen zich ingezet om

met een gezamenlijke aanpak op grond

van deze Green Deal een reductie van het loodgebruik in de sportvisserij te realiseren. Gedurende de looptijd van deze Green Deal wordt het recreatieve-visserijonderzoek, uitgevoerd door Wageningen

Marine Research (WMR)

gebruikt om

inzicht te verkrijgen in het loodgebruik bij hengelaars.

binnen de Wettelijke taken visserijonderzoek, in opdracht van LNV,

loopt sinds 2009 en bestaat uit 2 delen: tweejaarlijks worden

Het recreatieve-visserijonderzoek

a) de Screening Survey en b) de Logboek Survey, welke beide

uitgevoerd door WMR

en marktonderzoeksbureau

Kantar. In dit rapport zal alleen

de Screening Survey behandeld worden, omdat de logboek survey nog loopt tot voorjaar 2023. informatie over de logboeken kan gelezen worden in het rapport van Van der Hammen (2021). In dit kader worden -

Meer

in deze korte rapportage de volgende vragen behandeld:

Is er een toename in het gebruik van loodalternatieven tussen de Screening Survey in 2017 en die van

20217

-

Welke motieven

-

Hebben

hebben

hengelaars om wel of niet loodalternatieven te gebruiken?

demografische eigenschappen

(leeftijd, geslacht, inkomen)

invloed op het gebruik van

loodalternatieven?

-

Welk percentage van de hengelaars is van plan om volgend jaar (weer) met loodalternatieven te gaan vissen?

Dit rapport is een vervolg op de eerdere rapportages: "Gebruik van alternatieven voor loodgewichten onder hengelaars: Analyses van de 2017 en 2019 Screening Survey” (CVO rapport 20.017), “Loodverlies en het gebruik van loodvervangers in de sportvisserij (2018-2019)" (CVO

rapport:

19.016A)

en “Loodverlies en het gebruik van loodvervangers in de sportvisserij: Analyses van de 2018-2019 en 2020-2021

Logboek Survey en de 2017-2021

Rapportnummer CVO

23.003

Screening Surveys” (CVO rapport 21.025).

svan

15

Methode

In samenwerking

met het marktbureau

Kantar voert WMR om

het jaar in december een online screening

uit onder ongeveer 95000 personen (=50.000 huishoudens), waarbij gevraagd wordt naar de recreatieve visserijactiviteiten van het afgelopen jaar. In totaal hebben 3900 van de 95000 personen

het

recreatieve visserijactiviteiten onderdeel van de enquête in 2021 ingevuld in. Kantar beschikt over een database met huishoudens die voldoen aan de zogenaamde 'gouden standaard’. Dit houdt in dat de database zo veel mogelijk representatief is voor de Nederlandse bevolking met betrekking tot demografie (leeftijd, geslacht, inkomen, etc.) en met betrekking tot woonplaats, en waar dat niet zo s dit door middel van weging te maken

kan worden

gecorrigeerd.

Het hoofddoel van de Screening Survey is om

een schatting

van het aantal hengelaars in Nederland. Een tweede doel van de Screening Survey is het

gebruik van

loodalternatieven onder hengelaars te onderzoeken

door de jaren heen.

Dit is de eerste rapportage van de rapportageserie ‘Loodverlies en het gebruik van loodvervangers in de sportvisserij’ waarin de demografische eigenschappen (leeftijd, geslacht, inkomen) en het type water waarin gevist wordt (zoet, zout, beide wateren), vergeleken worden

met het gebruik van

loodalternatieven onder hengelaars. Voor de Screening Survey van december 2021 zijn drie nieuwe vragen in opgenomen, geïnformeerd

werd naar de mening

van hengelaars over loodalternatieven.

waarbij

De vraag over het type

loodvervanger dat gebruikt i (glas, steen, een ander metaal etc. is bij deze survey eruit gehaald en kan in detail teruggelezen beantwoord 1.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Waterland&id=6ba96cdd-3e73-4dce-9f61-dad9ca326d99