CConstaterende datWaterland
Koppel je AI →
Document · PDF

275-47 Mail Stichting Gezond Water over vislood d.d. 22 november 2023 - met bijlagen (geanonimiseerd)

Raadsvergadering 1 februari 2024, gemeente WaterlandBij agendapunt: Debatverzoek D66 inzake vislood in (vis)water (AvdW)32.685 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Van:

Gemeente Waterland

</O=EXCHANGELABS/OU=EXCHANGE

ADMINISTRATIVE

GROUP

(FYDIBOHF23SPDLT)/CN=RECIPIENTS/CN=5F5B470C1D38458C84C82C1FCB9E6DD1-

GEMEENTE@WA> Verzonden:

22-11-2023

13:03

Aan: Griffier <griffie@waterland.nl> Onderwerp: FW: vislood, gemeente en Sportvisserij Nederland

Van: info@stichtinggezondwater.nl <info@stichtinggezondwater.nl> Verzonden: zondag 19 november 2023 18:33 Aan: Gemeente Waterland <Gemeente. Waterland@waterland.nl>

Onderwerp: vislood, gemeente en Sportvisserij Nederland Geachte leden van de raad van de gemeente Waterland, Recent heeft u een verzoek van SGW ontvangen om het onnodige gebruik en daardoor verlies van vislood te doen stoppen zoals onder andere de Gemeente Amersfoort doet. Daarna heeft u een bericht van Sportvisserij Nederland ontvangen waarin is aangegeven dat een lokaal verbod onhaalbaar is op basis van het recent door CVO uitgevoerde onderzoek. Sportvisserij Nederland verwijst naar haar samenwerking met de overheid over het (niet) gebruiken van vislood en stelt dat begin 2024 er een Europees vislood verbod

zal komen.

Maar Sportvisserij Nederland geeft u vijf belangrijke dingen niet mee:

1. .Onderzoek van de WUR uit juni 2023 waarin is aangetoond dat door vislood rode lijst soorten in

het water, zoals de poelslak, worden bedreigd. 2. .Bestuursrechters in juli 2023 hebben uitgesproken dat:

® -Een sportvisser die met lood vist daarvoor een vergunning Waterwet dient te hebben. © Een hengelsportvereniging die een viswedstrijd organiseert zonder een verbod voor het gebruik van vislood in het wedstrijdreglement, een overtreder is. © -Achtergelaten vislood in het water moet worden gemeld bij het bevoegde gezag en worden opgeruimd.

3. .In het CVO onderzoek is onderzocht hoe sportvissers kijken naar loodvervangers en hoeveel sportvissers die gebruiken. Na 5 jaar (2017-2021) heeft slechts 23 % van de sportvissers wel eens een loodvervanger gebruikt. Dus van de sportvissers heeft 77 % nog nooit zonder lood gevist. Het verbod voor het vissen met lood komt in het onderzoek niet aan de orde.

4. Als de Europese Commissie al instemt met een verbod voor vislood in 2024 (het is al meermaals uitgesteld en niet onbetwist) dan duurt het nog minimaal 4 jaar voordat een verbod in werking treedt. Nu is zeker zeker dat er geen vislood verbod zal zijn voor 2029.

S. Voor de Zeer Zorgwekkende Stof (vis)lood geldt minimalisatieplicht, dat houdt in niet gebruiken en geen emissie. Behalve als het echt niet anders kan. Maar voor vislood zijn meer dan 1000 alternatieven. Gemeenten hebben in 2021 met ZZS decentraal emissies van ZZS in hun gemeente bepaald en preventiemogelijkheden daarvoor in kaart gebracht. De onnodige emissie van vislood is het eenvoudigst te voorkomen. Bijvoorbeeld, zoals voorgesteld, met een verbod in het visrecht. SGW wil u deze informatie niet onthouden. Voor de volledigheid in de bijlage relevante stukken. Laat u niets wijsmaken over vislood en realiseer dat het onnodige gebruik en daarmee verlies van lood in uw wateren stopt. Zorg voor water en mens verdient nu prioriteit. Met vriendelijke groet,

SGIN S tichting Gezond Wate,

(geanonimiseerd)

(geanonimiseerd)

(geanonimiseerd) -mal:

info@stichtinggezondwater.nl

(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)

uitspraak RECHTBANK

ZEELAND-WEST-BRABANT

Zittingsplaats Middelburg Bestuursrecht zaaknummer:

BRE

22/5262

WET

uitspraak van de meervoudige kamer van 4 juli 2023 in de zaak tussen Stichting Gezond Water, uit Hansweert, eiseres (gemachtigde: ir. B.G.J. Lobée). en

De minister van

Infrastructuur en Waterstaat. de minister

(gemachtigde: mr. M. Otten).

Inleiding

1 In deze uitspraak beoordeelt de rechtbank het beroep van eiseres tegen de afwijzing van haar handhavingsverzoek.

LI. De minister heeft dit verzoek met het besluit van 6 december 2021 afgewezen. Met het bestreden besluit van 21 april 2022 op het bezwaar van eiseres is de minister bij de afwijzing van het handhavingsverzoek gebleven. 12

De minister heeft op het beroep gereageerd met een verweerschrift

13 De rechtbank heeft het beroep op 23 mei 2023 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: namens eiseres de gemachtigde en J.A. de Jonge en namens de minister de gemachtigde en mr, Saba. Totstandkoming van het besluit Wat

is er voorafgegaa

z Op 4 oktober 2019 heeft eiseres het waterschap Vallei en Veluwe (hierna: het waterschap) verzocht om handhavend op te treden. Dat verzoek betreft een viswedstrijd op 20 oktober 2019 in de IJssel. georganiseerd door hengelsportvereniging “Tot Ons Genoegen” in Apeldoomn

2.1. _ Bij besluit van 30 oktober 2019 heeft het waterschap het handhavingsverzoek afgewezen, omdat de viswedstrijd toen al had plaatsgevonden. Volgens het waterschap heeft eiseres daarom geen belang meer bij een inhoudelijke reactie op haar verzoek. Bij de beslissing op bezwaar van 23 januari

2020 heeft het waterschap het hiertegen door eiseres

gemaakte bezwaar niet-ontvankelijk verklaard, vanwege het ontbreken van procesbelang.

zaaknummer: BRE 22/5262 WET

Eiseres heeft tegen deze besli Gelderland (AWB 20/1052).

ing van het waterschap beroep ingesteld bij de rechtbank

22. _ In de uitspraak van 14 meï 2021! heeft de rechtbank Gelderland het beroep van eiseres gegrond verklaard. De rechtbank is van oordeel dat eiseres belang heeft bij een inhoudelijke beoordeling van haar bezwaar, gelet op het feit dat er jaarlijks tientallen

viswedstrijden worden georganiseerd. De rechtbank heeft het waterschap opgedragen een nieuw besluit te nemen op het bezwaar van eiseres met inachtneming van de uitspraak Het waterschap heeft het bezwaarschrift van eiseres vervolgens doorgestuurd aan de bezwarenadviescommissie. Daar bleek dat niet het waterschap, maar Rijkswaterstaat (RWS) het bevoegd gezag is in de zin van de Waterwet. Dit betekent dat niet het waterschap, maar de minister op het handhavingsverzoek van eiseres moest beslissen. Het waterschap heeft het handhavingsverzoek daarom op 15 september 2021 doorgezonden naar de minister.

24. _ Op 25 november 2021 heeft eiseres de minister in gebreke gesteld vanwege het niet tijdig nemen van een besluit> 2.5. ‚ Bij besluit van 6 december 2021 (primair besluit) heeft de minister het verzoek om

handhaving afgewezen. Daaraan heeft de minister ten grondslag gelegd dat de handeling waarop het verzoek ziet, namelijk het zonder vergunning organiseren van een viswedstrijd

op 20 oktober 2019, geen overtreding is. Bovendien kan de minister niet vaststellen dat er op die dag een overtreding heeft plaatsgevonden van artikel 6.2 van de Waterwet.

Ten aanzien van de ingebrekestelling stelt de minister dat hij alsnog binnen de termijn van twee weken een beslissing heeft genomen en dat hij dus geen dwangsom heeft verbeurd wegens niet tijdig beslissen.

2.6. _ Eiseres heeft op 23 december 2021 bezwaar gemaakt tegen het primaire besluit. Op 4 april 2022 heeft eiseres de minister n gebreke gesteld vanwege het niet tijdig nemen van een besluit. 27. _ Bij het bestreden besluit heeft de minister de bezwaren van eiseres ongegrond verklaard.

Ten aanzien van de ingebrekestelling stelt de minister dat hij alsnog binnen de termijn van twee weken een beslissing heeft genomen en dat hij dus geen dwangsom heeft verbeurd wegens niet tijdig beslissen.

Beoordeling door de rechtbank

3 De rechtbank beoordeelt de afwijzing van het handhavingsverzoek door de minister. Zij doet dat aan de hand van de beroepsgronden van eiseres.

t ECLENL:RBGEL:2021:2396

? Artikel 4:17 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb)

u

zaaknummer:

3.1.

BRE

22/5262

WET

“

_ Eiseres heeft in beroep - samengevat — het volgende aangevoerd:

(l) Het gebruiken van vislood staat gelijk aan het lozen van vislood en is dus een [ozing in de zin van artikel 61 van de Waterwet en daarom is voor het gebruiken van vislood een

vergunning op grond van artikel 6.2 van de Waterwet vereist. In de kamerbrief van 18 november 2016 geeft de minister aan dat het gebruik van vislood vergunningplichtig is

op grond van de Waterwet. (Vis)lood s een zeer zorgwekkende stof (ZZS) waarvoor vanaf 1 januarí 2016 een minimalisatieplicht geldt. (II) Op grond van artikel 6.8 van de Waterwet moeten niet alleen individuele vissers, maar

ook wedstrijdorganisaties en de minister als bevoegd gezag handelen om waterverontreiniging te voorkomen doordat er vislood in het water komt. De minister is verantwoordelijk voor de naleving van de Waterwet. waaronder artikel 6.9 van die wet.

(III) Volgens de evaluatie van de Green Deal Sportvisserij Loodvrij heeft slechts 17% van de sportvissers wel eens een loodalternatief gebruikt. Dat betekent dat 83% van de sportvissers altijd en alleen met lood vissen. Ook de ervaring bij eiseres leert dat bijna alle sportvissers bij wedstrijden met lood vissen.

(IV) Volgens eiseres stelt de minister ten onrechte dat, zo er al een visloodje wordt achtergelaten, dit slechts een minieme fractie is van het totale loodverlies en dat dit geen noemenswaardige invloed heeft op de waterkwaliteit. Handhaving zou daarom onevenredig

ingrijpen in de maatschappij. Eiseres vindt dit een bedenkelijk standpunt voor een waterkwaliteitsbeheerder.

(V) De minister stelt ten onrechte dat de bevoegdheid om een besluit te nemen ontbreekt. Het is niet dat het de minister aan bevoegdheden ontbreekt. het is dat hij weigert om iets aan het vislood te willen

doen.

(VD) Bij brief van 12 mei 2023 heeft eiseres samengevat weergegeven dat haar beroep zich richt tegen het bestreden besluit. voor zover de minister bij het bestreden besluit heeft geoordeeld dat geen aanleiding bestond om preventief handhavend op te treden tegen de hengelsportvereniging *Tot Ons Genoegen’ in Apeldoorn (HSV) en tegen de sportvissers die deelnamen aan de sportviswedstrijd. georganiseerd op 20 oktober 2019. door deze

hengelsportvereniging. Volgens eiseres hebben deze partijen de minimalisatieplicht voor ZZS en de artikelen 6.2. 6.8 en 6.9 van de Waterwet, en de voorzorgbepalingen uit Wm, Wnb. Wbb. APV en PMO overtreden. Desgevraagd heeft eiseres ter zitting verduidelijkt dat de omvang van het beroep is beperkt tot het bij het bestreden besluit weigeren preventief handhavend op te treden door de minister tegen overtreding van de minimalisatieplicht voor ZZS en van de artikelen 6.2.

6.8 en 6.9 van de Waterwet door HSV

en de deelnemers aan

voornoemde sportviswedstri

Eiseres verzoekt de rechtbank bij dezelfde brief van 12 mei 2023 — samengevat

weergegeven — om in haar uitspraak op te nemen dat de minister uitvoering moet geven aan de minimalisatieplicht voor ZZS door het verlies van lood tijdens viswedstrijden te ‘handhaven wegens overtreding van voornoemde wetsartikelen door HSV en de deelnemers aan de door HSV georganiseerde sportwedstrijd.

zaaknummer: BRE 22/5262 WET

4

4

De rechtbank verklaart het beroep ongegrond. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij

5

De voor de beoordeling van het beroep belangrijke wet- en regelgeving is te

tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft. vinden in de bijlage bij deze uitspraak.

1s de minister bevoegd om cen preventieve last onder dwangsom op te leggen?

6.

Een herstelsanctie kan worden opgelegd zodra het gevaar voor de overtreding

klaarblijkelijk dreigt.*

Minimalisatieverplichting ZZS

1

Ter zitting heeft eiseres desgevraagd bevestigd dat eiseres met verwijzing naar de

"minimalisatieplicht voor ZZS’ doelt op artikel 2.4, tweede lid, van het Activiteitenbesluit

milieubeheer (Abm) en dat de HSV moet worden aangemerkt als drijver van een inrichting

als bedoeld in artikel 1.1, vierde lid, Wet milieubeheer. Eiseres heeft geen verdere omstandigheden aangevoerd om te staven of HSV destijds een inrichting dreef. Als dat al het geval zou zijn. dan geldt dat artikel 2.4, tweede lid, van het Abm (de

minimalisatieverplichting) zich enkel richt tot degene die een zogeheten inrichting type C

drijft. De rechtbank acht het niet aannemelijk dat daarvan sprake is (geweest) en eiseres

heeft daarvoor ook geen onderbouwing

aangeleverd. Derhalve bestond er geen aanleiding

voor de minister om handhavend op te treden jegens HSV op grond van artikel 2.4, tweede lid, van het Abm.

Lozing zonder vergunning: artikel 6.2 van de Waterwet

8 Volgens eiseres is het gebruik van vislood gelijk aan een [ozing in de zin van artikel 6.1 van de Waterwet en daarom is voor het gebruiken van vislood een vergunni grond van artikel 6.2 van de Waterwet vereist. Doordat geen vergunning voor de

viswedstrijd is aangevraagd en verleend, is volgens eiseres artikel 6.2 van de Waterwet

overtreden.

8.1. _ Volgens de minister is het verlies van lood tijdens het vissen een lozing in de zin van artikel 61 van de Waterwet. Op dat moment wordt er namelijk een schadelijke/ verontreinigende stof in het water gebracht. In bepaalde gevallen kan het lood ook als

afvalstof worden gekwalificeerd, bijvoorbeeld bij gebruik van een loodlossysteem Ook het gebruik van vislood kan onder omstandigheden al als lozing in de zin van de Waterwet worden aangemerkt.

Gezien het veelvuldige verlies van lood bij het vissen, zal het in bepaalde gevallen voorzienbaar zijn dat bij het gebruik van vislood, dit ook in het water achtergelaten zal worden (bijvoorbeeld bij het gebruik van voornoemde loodlossystemen). Loodverlies kan ook voorzienbaar zijn als de omstandigheden dat waarschijnlijk maken. bijvoorbeeld wanneer bij sterke stroming wordt gevist. Het is echter niet in algemene zin het geval dat het gebruik van vislood vergunningplichtig is op grond van de Waterwet. Wanneer er wel

sprake is van een lozing in de zin van de Waterwet, geldt een vergunningplicht op grond van artikel 6.2 van de Waterwet. Voor het organiseren van een viswedstrijd. waarbij de ’ Artikel 5:7 van de Awb.

zaaknummer:

BRE 22/5262 WET

deelnemers zelf mogen beslissen of ze gebruik maken van vislood, is er volgens de minister in beginsel geen vergunningplicht. 8.2.

_

Op grond van artikel 6.1 van de Waterwet, is van ‘lozen’ sprake wanneer stoffen

in een oppervlaktewaterlichaam worden gebracht of wanneer water of stoffen op een zuiveringtechnisch werk worden gebracht. Op grond van artikel 6.2, eerste lid, Waterwet is het verboden om stoffen te brengen in een oppervlaktewaterlichaam, tenzij een daartoe strekkende vergunning is verleend door de minister of. ten aanzien van regionale wateren.

door het bestuur van het betrokken waterschap of tenzij daarvoor vrijstelling is verleend bij of krachtens algemene maatregel van bestuur. Vaststaat dat een dergelijke vrijstelling niet is verleend voor het vissen met vislood op 20 oktober 2019. 83. _ Naar het oordeel van de rechtbank is bij het vissen met vislood sprake van een vergunningplichtige lozing als bedoeld in artikel 6.2, eerste lid. Waterwet. De wetgever

heeft dit ook met zoveel woorden erkend in de toelichting bij het Besluit van 3 juli 2018, houdende regels over activiteiten in de fysieke leefomgeving (Besluit activiteiten

leefomgeving: Bal),\ waar is overwogen dat voor de potentieel minst bezwaarlijke lozingen alleen i gekozen voor de specifieke zorgplicht. terwijl voor het aanwijzen van vergunningplichten is uitgegaan van de systematiek «algemene regels. tenzij». Hierdoor wordt volgens deze toelichting het gedogen beëindigd van lozingen die niet vanuit uitstroomvoorzieningen plaatsvinden, zoals het gebruik van vislood of het schoonmaken van pleziervaartuigen in het water, die voorheen formeel vergunningplichtig waren. maar waarvoor nooit vergunningen werden aangevraagd of verleend. aldus de wetgever. Aangezien het Bal nog niet in werking is getreden geldt op dit moment voor het gebruik van vislood een vergunningplicht op grond van artikel 6.2, eerste lid, van de Waterwet. 84

Vervolgens is het de vraag tot wie artikel 6.2. eerste lid. van de Waterwet zich

richt: tot de HSV die het vissen met vislood niet verbiedt bij reglement en/of een individuele sportvisser die het vislood gebruikt bij het vissen. Daarvoor is bepalend of zij stoffen in een oppervlaktewaterlichaam brengen. 8. De rechtbank oordeelt dat de HSV met het organiseren van een sportviswedstrijd zelf geen stoffen in cen oppervlaktewaterlichaam brengt en dat zij derhalve ook niet gehouden was voor het organiseren van de viswedstrijd op 20 oktober 2019 een vergunning

aan te vragen op grond van artikel 6.2, eerste lid van de Waterwet. Door geen vergunning aan te vragen, heeft de HSV dus niet in strijd met dit artikel gehandeld. Nu geen overtreding

van artikel 6.2 van de Waterwet kan worden vastgesteld, was de minister niet bevoegd om handhavend op te treden jegens de HSV op basis van deze bepaling. 8.6.

_

De rechtbank oordeelt dat de sportvissers die deelnemen aan een viswedstrijd wel

kunnen worden aangemerkt als degenen die stoffen in een oppervlaktewaterlichaam brengen. wanneer zij gebruik maken van vislood. Dat betekent dat een sportvisser in dat geval een vergunning dient aan te vragen als bedoeld n artikel 6.2, eerste lid, van de Waterwet. Dat betekent ook dat de minister n beginsel bevoegd was om handhavend op te

treden tegen de aan de viswedstrijd van 20 oktober 2019 deelnemende sportvissers. wanneer en voor zover zij vislood hebben gebruikt. Echter, gelet op het verloop van deze kwestie kon + Staatsblad 2018, 293 paragraaf 6.7.

5

zaaknummer: BRE 22/5262 WET

S

Ten aanzien van artikel 6.8 van de Waterwet overweegt de rechtbank als volgt. Dit

verplicht alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevergd om die verontreiniging of aantasting te voorkomen, dan wel indien die verontreiniging of

aantasting zich voordoet, de verontreiniging of de aantasting en de directe gevolgen daarvan 1e beperken en zoveel mogelijk ongedaan te maken, Anders dan de minister, is de rechtbank daarvan bekend is dat dit de bodem of oever van een oppervlaktewaterlichaam kan verontreinigen ofaantasten. Derhalve kan de minister handhavend optreden tegen een HSV die nalaat maatregelen te treffen om het vissen met vislood tijdens een door deze HSV

georganiseerde viswedstrijd. Dat geldt ook voor de sportvisser die tijdens een viswedstrijd met vislood vist. Het had derhalve op de weg van de minister gelegen om, na ontvangst van het handhavingsverzoek, bij de HSV navraag te doen over het gebruik van vislood tijdens deze viswedstrijd en waar nodig het wedstrijdreglement op e vragen, op grond van de hem

toekomende toezichtbevoegdheden.

9.1. _ Ook hier geldt evenwel dat het verloop van deze kwestie maakt dat het inmiddels

enkele jaren is geleden dat de betreffende y iswedstrijd heeft plaatsgevonden en dat destijds geen onderzoek heeft plaatsgevonden naar het gebruik van vislood. Het ix derhalve niet

meer met zekerheid vast te stellen of tijdens die viswedstrijd is gevist met vislood, al dan niet inIn weerwil van een toekomstige eventueel verbod daartoesituaties in het wedstrijdreglement destijds gold. voorkomende soortgelijke zal de ‘minister wel datonderzoek

moetenspecifieke doen naarzorgplicht het gebruik van v islood, aangezien ook onder het Bal voor deze activiteit een zal gelden. Artikel 6.9 van de Waterwer

10

Tot slot, ten aanzien van artikel 6,9 van de Waterwet overweegt de rechtbank als

volgt. Dit artikel richt zich tot degene die handelingen verricht als bedoeld in artikel 6.8 van de Waterwet en daarbij kennis neemt van een verontreiniging of aantasting van de bodem of pever van en oppervlaktewaterlichaam die door die handelingen wordt veroorzaakt

Diegene maakt zo spoedig mogelijk melding van de verontreiniging of aantasting bij de beheerder en geeft daarbij aan welke maatregelen als bedoeld ín artikel 6.8 van de Waterwet hij voornemens is t treffen of reeds heeft getroffen. Hieryoor geldt ook en temeer. dat niet meer kan worden vastgesteld of de viswedstrijd die destijds is georganiseerd heeft geleid tot verontreiniging of aantasting van de bodem of oever van een oppervlaktewaterlichaam door

de sportvissers die aan deze viswedstrijd hebben deelgenomen,

6

zaaknummer:

BRE

22/5262

WET

5

deelnemers zelf mogen beslissen of ze gebruik maken van vislood, is er volgens de minister in beginsel geen vergunningplicht. 82.

_

Op grond van artikel 6.1 van de Waterwet. is van lozen’ sprake wanneer stoffen

in een oppervlaktewaterlichaam worden gebracht of wanneer water of stoffen op een zuiveringtechnisch werk worden gebracht. Op grond van artikel 6.2, eerste lid, Waterwet is het verboden om stoffen te brengen in een oppervlaktewaterlichaam, tenzij een daartoe strekkende vergunning is verleend door de minister of. ten aanzien van regionale wateren, door het bestuur van het betrokken waterschap of tenzij daarvoor vrijstelling is verleend bij

of krachtens algemene maatregel van bestuur. Vaststaat dat een dergelijke vrijstelling niet i verleend voor het vissen met vislood op 20 oktober 2019.

83.

Naar het oordeel van de rechtbank is bij het vissen met vislood sprake van een

vergunningplichtige lozing als bedoeld in artikel 6.2. eerste lid, Waterwet. De wetgever heeft dit ook met zoveel woorden erkend in de toelichting bij het Besluit van 3 juli 2018

houdende regels over activiteiten in de fysieke leefomgeving (Bes/uit activiteiten

leefomgeving: Bal),* waar is overwogen dat voor de potentieel minst bezwaarlijke lozingen alleen is gekozen voor de specifieke zorgplicht, terwijl voor het aanwijzen van

vergunningplichten is uitgegaan van de systematiek «algemene regels. tenzij». Hierdoor wordt volgens deze toelichting het gedogen beëindigd van lozingen die niet vanuit

uitstroomvoorzieningen plaatsvinden, zoals het gebruik van vislood ofhet schoonmaken van pleziervaartuigen in het water. die voorheen formeel vergunningplichtig waren. maar waarvoor nooit vergunningen werden aangevraagd of verleend, aldus de wetgever. Aangezien het Bal nog niet in werking is getreden. geldt op dit moment voor het gebruik van vislood een vergunningplicht op grond van artikel 6.2. eerste lid. van de Waterwet. 84. _ Vervolgens is het de vraag tot wie artikel 6.2. eerste lid. van de Waterwet zich richt: tot de HSV die het vissen met vislood niet verbiedt bij reglement en/of een individuele sportvisser die het vislood gebruikt bij het vissen. Daarvoor is bepalend of zij stoffen in een oppervlaktewaterlichaam brengen. 85. De rechtbank oordeelt dat de HSV met het organiseren van een sportviswedstrijd zelf geen stoffen in een oppervlaktewaterlichaam brengt en dat zij derhalve ook niet gehouden was voor het organiseren van de viswedstrijd op 20 oktober 2019 een vergunning aan te vragen op grond van artikel 6.2. eerste lid van de Waterwet. Door geen vergunning aan te vragen. heeft de HSV dus niet in strijd met dit artikel gehandeld. Nu geen overtreding van artikel 6.2 van de Waterwet kan worden vastgesteld. was de minister niet bevoegd om handhavend op te treden jegens de HSV op basis van deze bepaling. 86.

De rechtbank oordeelt dat de sportvissers die deelnemen aan een viswedstrijd wel

kunnen worden aangemerkt als degenen die stoffen in een oppervlaktewaterlichaam brengen. wanneer zij gebruik maken van vislood. Dat betekent dat een sportvisser in dat geval een vergunning dient aan te vragen als bedoeld in artikel 6.2. eerste lid, van de Waterwet. Dat betekent ook dat de minister in beginsel bevoegd was om handhavend op te

treden tegen de aan de viswedstrijd van 20 oktober 2019 deelnemende sportvissers. wanneer ‚en voor zover zij vislood hebben gebruikt. Echter. gelet op het verloop van deze kwestie kon * Staatsblad 2018, 293. paragraaf 6.7.

zaaknummer: BRE 22/5262 WET

8

Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wet- en regelgeving Algemene

wet bestuursrecht

Hoofdstuk 5. Handhaving

Titel 5.1. Algemene bepalingen Artikel

|. In deze wet wordt verstaan onder overtreding: een gedraging die in strijd is met het

bepaalde bij of krachtens enig wettelijk voorschrift.

2. Onder overtreder wordt verstaan: degene die de overtreding pleegt of medepleegt. 3- Overtredingen kunnen worden begaan door natuurlijke personen en rechtspersonen. Artikel 51 tweede en derde lid, van het Wetboek van Strafrecht is van overeenkomstige toepassin; klaarblijkelijk

Waterwet, geldig op 20 oktober 2019

Hoofdstuk 6. Handelingen in watersystemen $ 1 Watervergunning en algemene regels Artikel 61 voor zover hier

van belang:

In dit hoofdstuk en de daarop berustende bepalingen wordt, tenzij anders bepaald, verstaan

onder:

lozen: brengen van stoffen in een oppervlaktewaterlichaam of brengen van water of stoffen op een zuiveringtechnisch werk

Artikel 6.2. voor zover hier van belang:

Het is verboden om stoffen te brengen in een oppervlaktewaterlichaam, tenzij:

3. een daartoe strekkende vergunning is verleend door Onze Minister of. ten aanzien van egionale wateren, het bestuur van het betrokken waterschap, Artikel 6

leder die handelingen verricht of nalaat en die weet of redelijkerwijs had kunnen vermoeden

dat door die handelingen of het nalaten daarvan de bodem of oever van een

oppervlaktewaterlichaam kan worden verontreinigd of aangetast,is verplicht alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevergd om de verontreiniging of aantasting te voorkomen, dan wel indien die verontreiniging of aantasting zich voordoet, de verontreiniging of de aantasting en de directe gevolgen daarvan te

zaaknummer:

BRE

22/5262

WET

7

Conclusie

£ 8

De rechtbank concludeert dan ook dat omdat het handhavingsverzoek de minister

pas heeft bereikt nadat de viswedstrijd

op 20 oktober 2019 al had plaatsgevonden, het

onmogelijk was voor de minister om vast te stellen of op 20 oktober 2019 voorschriften uit

de Waterwet zijn overtreden. Gelet daarop heeft de minister terecht afgezien van

:

handhaving en dient het beroep ongegrond te worden verklaard. Ten overvloede

12. _ De rechtbank wijst er ten overvloede op dat de minister ook heeft betoogd dat hij ook van handhaving zou hebben mogen afzien omdat dat onevenredig zou zijn met de daarmee te dienen belangen. De minister wijst er daarbij

op dat het verlies van vislood

vooralsnog geen bedreiging vormt voor de waterkwaliteitsdoelen en dat dat verlies ook geen betekenisvol effect heeft op de waterkwaliteit. Voorts wijst de minister op het feit dat er sprake is van een overgangssituatie naar de Omgevingswet en dat in die wet de landelijke vergunningplicht komt te vervallen en ten slotte wijst de minister op de mede door hem gesloten ‘Green Deal Sportvisserij Loodvrij’. waarmee een reductie in het loodgebruik in de sportvisserij wordt nagestreefd. De rechtbank wijst er in dat verband op dat de vraag of het verlies van vislood geen betekenisvol effect heeft op de waterkwaliteit in het kader van de beoordeling van vergunningaanvragen moet worden beoordeeld. De bevoegdheid tot handhaving ligt in het

feit dat er geen vergunningen zijn aangevraagd. Ook de stelling dat de inwerkingtreding van de Omgevingswet de handhavingsbevoegdheid zou wegnemen is onjuist. Daarvoor verwijst de rechtbank naar overweging 8.3. Conclusie en gevolgen

De rechtbank verklaart het beroep ongegrond. Deze uitspraak is gedaan door mr. M.G.J.

Maas-Cooymans.

voorzitter, en mr. T. Peters en

m. S. Hindriks, leden, in aanwezígheid van mr. M.A. de Rooij. griffier. op 4 juli 2023 en openbaar gemaakt door geanonimiseerde publicatie op www.rechtspraak.nl Vanwege afiwezigheid van de voorzitter ondertekent één vap-de leden.

griffier

Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:

06 JUL 2073

Informatie over hoger beroep

Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de

<

Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden OKAm D

KOPD

cQ

riftier van de rec!

eland-West-BrabaÂt

M"

zaaknummer: BRE 22/5262 WET

Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wet- en regelgeving Algemene wet bestuursrecht

Hoofdstuk 5. Handhaving

Titel 5.1. Algemene bepalingen Artike!

|. In deze

wet wordt verstaan onder overtreding: een gedraging die in strijd is met het

bepaalde bij of krachtens enig

wettelijk voorschrift.

2 Onder overtreder wordt verstaan: degene die de overtreding pleegt of medepleegt 3. Overtredingen kunnen worden begaan door natuurlijke personen en rechtspersonen. Artikel 51, tweede en derde lid, van het Wetboek van Strafrecht is van overeenkomstige

toepassing Art

Een herstelsanctie kan worden opgelegd zodra het gevaar voor de overtredi

dreigt:

Waterwet. geldig op 20 oktober 2019 Hoofdstuk 6. Handelingen in watersystemen $ I. Watervergunning en algemene regels Artikel 6. 1. voor zover hier van belang:

In dit hoofdstuk en de daarop berustende bepalingen wordt, tenzij anders bepaald, verstaan

onder:

lozen: brengen van stoffen in een oppervlaktewaterlichaam of brengen van water of stoffen op een zuiveringtechnisch werk.

Artikel 6.2. voor zover hier van belang:

Het is verboden om stoffen te brengen in een oppervlaktewaterlichaam, tenzij: a een daartoe strekkende vergunning is verleend door Onze Minister of, ten aanzien van

regionale wateren, het bestuur van het betrokken waterschap. Artikel

Ieder die handelingen verricht of nalaat en die weet of redelijkerw ijs had kunnen vermoeden

dat door die handelingen of het nalaten daarvan de bodem of oever van een

oppervlaktewaterlichaam kan worden verontreinigd of aangetast, is verplicht alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevergd om die verontreiniging of aantasting te voorkomen, dan wel indien die verontreiniging of aantasting zich voordoet, de verontreiniging ofde aantasting en de directe gevolgen daarvan te

8

zaaknummer: BRE 22/5262 WET

beperken en zoveel mogelijk ongedaan te maken. Indien de verontreiniging of aantasting het

Sevolg is van een ongewoon voorval, worden de maatregelen onverwijld genomen Artikel 6:9

|. Degene die handelingen verricht als bedoeld in artikel 6,8 en daarbij kennis neemt van die door die handelingen wordt veroorzaakt, maakt zo spoed nogelijk melding van de verontreiniging of aantasting bij de beheerder. Hij geeft daarbij aan welke maatregelen als bedoeld in artikel 68 hij voornemens is te treffen of reeds heeft getroffen

dIe asrontreiniging of aantasting van de bodem of oever van een oppervlaktewaterlichaar

2bedoeld De beheerder in artikel kan6.8,aanwijzingen geven met betrekking tot de te nemen maatregelen,

5

Wetenschapswinkel

Mogelijke risico’s van vislood aquatische milieu

Droge, S.T.J., E.-J. Otten, M.-C. Boerwinkel, .

Roessink

E. Peeters, N. van den Brink,

in het

rapport 388 mei 2023

WAGENINGEN UNIVERSITY

&

RESEARCH

Colofon Titel

Mogelijke risico's van vislood in het aquatische milieu

Trefwoorden

Vislood, risico's, aquatische slakken, opgeloste concentraties

Keywords

Lead sinkers, environmental

Opdrachtgever

Dit onderzoek is uitgevoerd n opdracht van de WUR verzoek van Stichting Gezond

Projectuitvoering

risk, aquatic snails, dissolved concentrations

Wetenschapswinkel,

Water (SGW).

Droge, S.T.., E.-J. Otten, M.-C.

Boerwinkel,

E. Peeters,

N. van den Brink,

1. Roessink

Projectcoördinatie

L

Financiële ondersteuning

Wageningen Wetenschapswinkel

Begeleidingscommissie

Roessink

Egbert Lobée - Stichting Gezond water Ton de Jong - Stichting Gezond Water Emiel Derks — sportvisserij Nederland Martin Goossen

- Hoogheemraadschap

Lèneke Pfeiffer - Wetenschapswinkel

Rijnland

Wageningen

Fotoverantwoording

De foto's, kaartjes en figuren zijn vervaardigd door de auteurs of de meewerkende studenten, tenzij anders aangegeven

Vormgeving

Wageningen

Druk

RICOH, 's-Hertogenbosch Verspreiding van het rapport en overname van gedeelten eruit worden

Bronvermelding

University & Research, Communication Services

aangemoedigd,

mits voorzien van deugdelijke bronvermelding

ISBN

978-94-6447-675-0

DOI

10.18174/629473

Wageningen, Wetenschapswinke!

rapport 388

2

Mogelike riieo's van woog in et aqvatische miies

op

Mogelijke

jco's van vislood in het aquatische milieu

Rapportnummer

388

Dr S.T.J. Droge;

E-J Otten;

M-C Boerwinkel;

Dr ir E.T.H.M. Peeters, prof Dr ir N. J. Van den Brink,

Dr ir I Roessink

Wageningen,

mei 2023

Stichting Gezond

Water

Stichting Gezond Water (SGW) zet zich in voor schoon water en de gezondheid van watersystemen en mensen in Nederland. Hierbij heeft de stichting een brede blik en richt zich op het water zelf, de waterbodem,

waterleven en het land dat

beïnvloed wordt door het water. SGW

heeft geen inkomsten en

is afhankelijk van donaties. Vanaf de oprichting ligt de focus op het risico van het gebruik van vislood. Dit omdat lood toxisch is voor zowel mensen

(bij eigen fabricage van loodjes en via

handcontact vislood) als voor het aquatische milieu.

Wageningen

Environmental

Wageningen Environmental Research draagt door deskundig en onafhankelijk onderzoek bij aan het realiseren van een

van Wageningen

kwalitatief hoogwaardige en duurzame groene leefomgeving.

Research

Onderdeel

University & Research

Wetenschapswinkel

Wageningen

Maatschappelijke organisaties zoals verenigingen en

University & Research

belangengroepen, die niet over voldoende financiële middelen

Postbus

beschikken, kunnen met onderzoeksvragen terecht bij de Wageningen Wetenschapswinkel. Deze biedt ondersteuning

6700

9101

HB Wageningen

Aanvragen

bij

(0317) 48 39 08

de realisatie van onderzoeksprojecten.

moeten

wetenschapswinkel@wur.nl

aansluiten bij de werkgebieden van Wageningen University & Research: duurzame landbouw, voeding en gezondheid, een leefbare groene ruimte en maatschappelijke veranderingsprocessen.

Rapport 388 | Wageningen, Wetenschapswinkei | 3

4 | Mogele rieo's van iiood i het aqutische miies

Inhoud

Voorwoord

Samenvatting summary

11

1

13

Introductie

1.1

_ Achtergrondinformatie over de opdrachtgever

13

1.2

_ Draagvlak voor onderzoek binnen en buiten de aanvragende organisatie

13

1.3

_ Aanleiding voor het verzoek

13

14

_ Onderzoeksvragen

14

2

Literatuurstudie

15

2.1

Milieuchemisch gedrag van lood in water/sediment

15

2.2

Ontwikkelingen

16

2.3

Milieu-concentraties

2.4

van

lood

in Nederland

18

2.3.1

Achtergrond-concentraties van lood in Nederlandse oppervlaktewateren

18

2.3.2

Sediment concentratie van lood in Nederlandse oppervlaktewateren

23

Jaarlijks emissie van lood via vislood in Nederland

2.5

2.6 3

in regulering van (vis)lood

24

2.4.1

Vislooddichtheid bepalingen in wetenschappelijke

literatuur

2.4.2

Experimentele emissiestudies van opgelost lood uit lood in vaste vorm

24

2.4.3

Schattingen voor Nederlandse oppervlaktewateren

26

24

Effect-concentraties van lood op aquatische organismen

27

2.5.1

Opgelost lood

27

2.5.2

Korte termijn effectconcentraties (acuut).

27

2.5.3

Lange termijn effectconcentraties (chronisch)

29

2.5.4

Samenvattende

30

2.5.5

Vislood

Europese evaluatie van lood effectconcentraties

31

_ Kerninzichten waaruit experimentele opzet is afgeleid _

Experimentele toxiciteitsstudie van waterslakken

31

Introductie

3.2

Materiaal

en

31

blootgesteld aan vislood

33 33

methode

34

3.2.1

Materiaal

34

3.2.2

Methode

van het loodemissie experiment

34

3.2.3

Methode

van het blootstellingsexperiment

35

Rapport 388 | Wageningen, Wetenschapswinkei | 5

33

34

3.2.4

Beëindiging van het experiment

35

3.2.5

Analyse methodes

36

3.2.6

Data-analyse

36

Resultaten

37

3.3.1

Hardheid,

pH, en zuurstofgehalte

3.3.2

Ontwikkeling van loodemissie uit splitlood in systemen

met alleen water

37

3.3.3

Ontwikkeling van loodemissie uit splitlood in systemen

met sediment

40

3.3.4

Effecten van vislood op Potemopyrgus antipoderum

3.3.5

Effecten van vislood op Physella acuta (puntige blaashoorn)

(modderslak)

41 42

Discussie

43

3.4.1

Emissie van opgelost lood uit vislood

43

3.4.2

Risico van opgelost lood uit vislood voor het aquatische ecosysteem

44

3.4.3

Toekomstige ontwikkelingen voor risico's van zware metalen afkomstig van sportvisserij.

4

37

Conclusies

45

47

Referenties

Bijlage1

in het aquatisch milieu

49

Kamerstuk

33 118, Nr 41, vraag 77

6 | mogelike ii' van wioog in et aqvatische miies

51

Voorwoord Stichting Gezond

Water probeert vislood van de lijn te krijgen. Via de Wetenschapswinkel

heeft de vraag van

SGW over de effecten van vislood voor waterorganismen geleid tot dit onderzoek. De resultaten spreken voor zich; vislood veroorzaakt schade bij rode lijst soorten. Bodem en waterbodemverontreiniging door lood is een gegeven,

vislood dat bewust of onbewust achter wordt gelaten levert een forse bijdrage ruim 30%

van

de loodverontreiniging van het water wordt veroorzaakt door sportvisserij, en dat is onnodig! SGW

benadert de overheid (waterschappen,

Rijkswaterstaat, provincies,

ministeries) en

sportvisserijorganisaties (Sportvisserij Nederland, hengelsportverenigingen, loodgebruik en -verlies een eind te maken.

Retail) om aan het onnodige

Maar naar ons idee wordt daar nog te weinig aan gedaan

terwijl

voor het zeer zorgwekkende lood in Nederland vanaf 2016 minimalisatieplicht geldt. Er bestaan voor vislood vele alternatieven het zou mooi zijn wanneer daar meer gebruik van wordt gemaakt. Stichting Gezond

Water dankt de Wageningen

University & Research voor het enthousiasme en het werk.

Namens Stichting Gezond water,

Rapport 388 | Wageningen, Wetenschapswinkei | 7

8 | mogelike ii' van woog in et aqvatische miies

Samenvatting Stichting Gezond

Water (SGW)

heeft in 2020 de WUR

Wetenschapswinkel

benaderd

om

binnen de WUR

een

studie uit te laten voeren naar de risico's van verloren/Iosgekoppeld vislood voor het aquatisch milieu. Omdat er in Nederland zowel beroeps- als hobbymatig veel gevist wordt en dit deels op vaste stekken gebeurt, hoopt het verloren lood zich lokaal op. Het gebruik van vislood kent volgens de Waterwet officieel een vergunningplicht, echter hierop wordt niet gehandhaafd door de verantwoordelijke instanties. Er is in 2021 door de Europese instantie ECHA, als verantwoordelijke autoriteit voor regulatie van chemische stoffen, een voorstel ingediend om

loodgebruik in de jacht en visserij uit te faseren. Doel is om daarmee de loodemissie

naar het milieu te reduceren, en het risico van (directe en indirecte) negatieve effecten van lood op mens en ecosysteem aanzienlijk te verlagen.

In 2023 zal de Commissie hierover beslissen. SGW

onderzoek voor extra wetenschappelijke onderbouwing

vraagt met dit

van de inschatting van de risicos van lood voor het

aquatische milieu. Om de invulling van de experimentele fase in dit project over mogelijke risico van vislood op het watermilieu af te bakenen, is literatuuronderzoek gedaan naar mogelijke jaarlijkse hoeveelheid vislood die via hengelsport in het milieu komt, metingen van concentraties van opgelost lood in Nederlands oppervlaktewater, en effectconcentraties van lood in toxiciteitsstudies. Uit beschikbare gegevens van diverse meetloaties

blijkt dat het jaarlijks gemiddelde in heel Nederland onder de milieukwaliteitseis (JG-MKE) van

1,2 ug/L vrij-opgelost lood ligt, slechts sporadisch is een gemeten waarde boven de 1,2 ug/L gerapporteerd. Ter vergelijking, Nederlands regenwater heeft een gemiddelde

loodconcentratie van 0,9 ug/L. Waterslakken

lijken de gevoeligste waterdieren voor opgelost lood te zijn, met een grenswaarde waaronder geen langdurige effecten worden gevonden van 12 ug/L. Bovendien blijkt de giftigheid van lood afhankelijk van

enkele watercondities, zoals zwevende stof in de waterkolom, water hardheid, en pH. Uit één experimentele emissiestudie met 4 loodkorrels in sediment-water systemen kunnen voorkomen die boven de JG-MKE liggen. De emissiestudie met loodkorrels is als uitgangspunt genomen

bleek dat bij neutrale pH loodconcentraties

voor de experimentele

projectfase.

effect relatie is onderzocht met waterslakjes, met 4 verschillende dichtheden van 3 mm

Een dosis-

splitlood (0, 4, 20,

100 loodjes per pot met 1 liter water) zowel met als zonder laagje van 2 cm fijn sediment.

Na 4 weken

incubatie van het lood zijn slakken blootgesteld gedurende 4 weken. Opgeloste loodconcentraties (gefilterd over 45 um) waren ook in het huidige experiment met 4 loodjes per liter water boven de JG-MKE in testsystemen

zonder sediment, maar in geen van de blootstellingen aan vislood was een significant effect op

sterfte of groei op de (sub-)adulte Physel/a acuta waarneembaar. In testsystemen met sediment was het merendeel van vrijgekomen lood gebonden aan sediment, maar waren met 20 loodjes per liter water in alle replica's de opgeloste loodconcentraties boven de JG-MKE na 56 dagen. De waterslak Physella acuta ondervond

geen effecten van lood op sterfte, maar in vergelijking met de controle groep was de groei van de

slakken significant lager bij 4 loodjes per pot met 1 liter water. Dit komt overeen met 108 cm? loodobject per m? sedimentoppervlakte (1,1% van bodemoppervlak is lood). De emissiesnelheid van splitlood op sediment is bepaald op 3,1-3,8 mg/cm?/jr (0,26% van het vislood per jaar). De resultaten van de laboratorium studie geven

aan dat bij de laagst geteste looddichtheid (loodobjecten

beslaan 1,1% van bodemoppervlak), verloren vislood op de waterbodemopperviakte in stagnant water een milieurisico oplevert. De looddichtheid in deze studie lag ruim hoger dan op typische vislocaties (Engeland, Wales, VS).De

risico's van loodemissie zou nog beter kunnen worden getoetst op juveniele slakjes die een

grotere groei doormaken dan de nu gebruikte sub adulte individuen. Het realistische risico voor waterdieren van opgelost lood dat vrijkomt uit vislood in Nederlandse watersystemen

is nog

lastig in te schatten.

Hiervoor is meer inzicht nodig in bijvoorbeeld de looddichtheid op populaire vislocaties, de mate waarin het vislood aan de sedimentopperviakte

ligt, de verdunningsfactor (doorstroomsnelheid),

de sedimentatie

snelheid van zwevende deeltjes (afdekking lood), en invloed van baggeren. De oppervlakte van loodobjecten op locaties waar veel sportvisserij wordt beoefend lijkt (nog) niet direct bepaald in Nederland, en zou gezien de decennialange nalevering van lood dat al aanwezig

is in het milieu nader onderzocht moeten worden.

Rapport 388 | Wageningen, Wetenschapswinkei | 9

10

| Mogejke sie's van vistoog n e aquaische miles

Summary stichting Gezond

Water (SGW) approached the Science Shop of the WUR

in 2020 with the question to

investigate the risks of lost/released fishing lead to the aquatic environment. Since both professional and recreational fishing activities are very abundant in the Netherlands, and can occur on rather fixed locations lost lead accumulates

locally. The use of fishing lead is officially subject to licensing under the Water Act, but

this is not enforced by the responsible authorities. In 2021, the European body ECHA, as the authority responsible for regulating chemicals, submitted a proposal to phase out the use of lead in hunting and fishing. The aim is to reduce lead emissions to the environment and significantly reduce the risk of (direct and indirect) negative effects of lead on humans and ecosystems.

The Commission will make a decision in

2023.

To delineate the interpretation of the experimental phase n this project on possible risks of fishing lead on the aquatic environment, literature research was conducted on the possible annual amount of fishing lead entering the environment via angling, measurements of concentrations of dissolved lead in Dutch surface water, and effect concentrations of lead in toxicity studies. Available data from various measurement sites show that the annual average throughout the Netherlands is below the environmental quality requirement (IG-MKE)

of 1.2 g/L free-dissolved lead, only sporadically has a measurement value above

reported.

In comparison,

1.2 Hg/L been

Dutch stormwater has an average lead concentration of 0.9 ug/L. Aquatic snails

appear to be the most sensitive aquatic animals to dissolved lead, with a limit value of 12 g/L below which no long-term effects are found.

Moreover, lead toxicity appears to depend on certain water conditions, such

as suspended solids in the water column, water hardness and pH. A previous experimental emission study with 4 lead pellets in sediment-water systems showed that lead concentrations above the JG-MKE can occur at neutral

pH.

The emission study with lead pellets was taken as a starting point for the experimental

project phase.

A dose-effect relationship was investigated with water snails, with 4 different densities of 3 mm sinkers (0, 4, 20, 100 lead sinkers per jar containing

split lead

1 liter of water) both with and without a layer of 2 cm

of fine sediment. After 4 weeks of lead incubation, snails were exposed for yet another 4 weeks. lead concentrations (filtered over 45 um) were also above the JG-MKE

Dissolved

in the present experiment with 4 leads

per liter of water in test systems without sediment, but no significant effect on mortality or growth on the (sub-)adult Physella acuta was detected. In test systems with sediment, most of the released lead was bound to sediment,

but at 20 sinkers per liter of water in all replicates, dissolved lead concentrations were

above the JG-MKE after 56 days. The water snail Physella acuta experienced no effects of lead on mortality, but compared to the control group, snail growth was significantiy lower at 4 lead sinkers per jar of 1 liter of water. This corresponds to 108 cm2 of lead object per m2 of sediment surface area (1.1% of bottom

surface

area is lead). The emission rate of split Iead on sediment was determined to be 3.1-3.8 mg/cm2/yr (0.26% of fish lead per year). The results of this laboratory study indicate that at the lowest density tested (lead sinkers covering 1.1% of bottom surface), lost sinkers on the water bottom surface in stagnant water pose an environmental risk. Lead densities in this study were well above those at typical fish sites (England, Wales, USA).

Lead emission

risks could be further tested on juvenile snails that experience greater growth than the sub-adult individuals currently used. The realistic risk to aquatic animals from dissolved lead released from sinkers n Dutch water systems i stil difficult to estimate. For this, more insight is needed

into, for example, the density of sinkers

at popular fish sites, the extent to which sinkers stay at the sediment surface, the dilution factor (flow rate of water), the sedimentation

rate of suspended

solids (covering sinkers), and the influence of dredging. The

area of lead objects at locations where there is a lot of recreational fishing activity seems not (yet) to be identified in the Netherlands, and should be further investigated in view of the decades-long

lead backlog

already present in the environment.

Rapport 388 | Wageringen, Wetenscnapswiket | 11

12

| Mogejke sie's van vistoog n e aquaische miles

1

Introductie

1:1

Achtergrondinformatie over de opdrachtgever

stichting Gezond Water (SGW) zet zich in voor schoon water en de gezondheid van watersystemen en mensen in Nederland. Hierbij heeft de stichting een brede blik en richt zich op het water zelf, de waterbodem,

waterleven en het land dat beïnvloed wordt door het water.

SGW

heeft geen inkomsten

en is

afhankelijk van donaties. Vanaf de oprichting ligt de focus op het risico van het gebruik van vislood. Dit omdat lood toxisch is voor zowel mensen (bij eigen fabricage van loodjes en via handcontact vislood) als voor het aquatische milieu. Hiernaast is er tevens aandacht voor ‘vispluis (de resten aan draad die in kluwens kunnen aanspoelen), plastic en kunstaas. Omdat SGW impact wil hebben aantal onderwerpen beperkt zodat ze een duidelijke focus kan houden.

1.2

en ambitieus is, is het

Draagvlak voor onderzoek binnen en buiten de aanvragende organisatie

De stichting is al sinds 2018 met deze materie bezig en heeft dit onderwerp tot op verschillende bestuurlijke niveaus op de agenda gezet dan wel geprobeerd te zetten. Daar vislood het belangrijkste aandachtspunt binnen de focus van de stichting is, is er een grote wens van de stichting om dit met wetenschappelijk onderbouwde

argumenten

te kunnen

onderbouwen.

Mede omdat de stichting de nodige weerstand

ondervindt in verschillende (bestuurlijke) agen van de samenleving

om dit onderwerp geagendeerd te

krijgen. Omdat het verlies van vislood door vissers een neveneffect is van 0.a. de hengelsport is het een

onderwerp dat in geheel Nederland (en ook daarbuiten) speelt ?.

1.3

Aanleiding voor het verzoek

Vislood is een product dat in het milieu terecht komt als lood loslaat/loskoppelt van het vistuig of het vistuig zelf beschadigd

raakt. Omdat er in Nederland zowel beroeps- als hobbymatig

veel gevist wordt en dit deels

op vaste stekken gebeurt, hoopt het verloren lood zich Iokaal op. Een ophoping van zware metalen, zoals lood, in het milieu kan zeer onwenselijke effecten op aquatische evertebraten, vissen en andere wilde dieren. Hierbij dient opgemerkt te worden

dat lood verschillende vormen

kent en dat vooral het opgeloste ood voor

het milieurisico zorgt, evenals looddeeltjes die door dieren kunnen worden opgegeten en in de maag oplossen. Evertebraten worden blootgesteld aan de opgeloste lood concentraties terwijl vissen en andere dieren

het vislood ook kunnen

binnenkrijgen tijdens het voedsel zoeken.

Het gebruik van vislood kent volgens de waterwet officieel een vergunningplicht, zoals gesteld op 18 november 2016 door de Minister van Infrastructuur en Milieu in de beantwoording (Zie Bijlage: Kamerstuk

van kamervragen

33 118, Nr 41, vraag 77). Echter, hierop wordt niet gehandhaafd

door de

verantwoordelijke instanties. Hoewel er convenanten gesloten zijn, die 0.a. door Sportvisserij Nederland worden

ondersteund,

om

het gebruik van vislood uit te faseren is de bijbehorende termijn waarop dit moet

gebeuren erg lang. Dit samen met de enorme hoeveelheid lood die verloren wordt, de onduidelijkheid over het gedrag van lood in het Nederlandse oppervlaktewater en het type organismen dat mogelijk op verschillende manieren dat het momenteel benaderd

wordt blootgesteld, maakt dat dit probleem

mogelijk een hogere urgentie verdiend

krijgt. De Stichting Gezond Water heeft de wetenschapswinkel

van Wageningen

UR

om antwoorden te krijgen op deze vragen.

Rapport 388 | Wageringen, Wetenscnapswiket | 13

WENR heeft dit project opgepakt in de vorm van een literatuurstudie en een experimentele laboratorium studie in samenwerking met de vakgroep Aquatic Ecology and Water Quality Management van Wageningen Universiteit.

1.4

Onderzoeksvragen

De hoofdvraag

is gedefinieerd als zijnde in welke mate vislood onderdeel is van de aanwezige

verontreiniging van oppervlaktewater en welke risico’s dit lood met zich mee

lood

kan brengen voor het milieu.

Om dit te kunnen beantwoorden is deze vraag onderverdeeld in verschillende deelvragen: 1. Wat zijn de concentraties van opgelost lood in het Nederlandse oppervlaktewater en hoe verhouden

deze

zich dit tot de toxiciteit van opgelost lood voor de verschillende aquatische organismen? 2.

Wat is het gedrag van vislood in het Nederlandse oppervlaktewater? Komt het opgeloste lood inderdaad vrij en heeft dit een direct effect op het waterleven te hebben of zijn er andere blootstellingsroutes, zoals ingestie van lood, waardoor biota nadelige effecten kan ondervinden?

3.

In welke mate

In antwoord

levert verloren vislood een risico voor waterorganismen?

op deelvraag 1 schetst een literatuuronderzoek een beeld van het milieuchemisch

gedrag van

opgelost lood (Hoofdstuk 2.1), de loodconcentraties n het Nederlands aquatische milieu (Hoofdstuk 2.2), en huidige stand van kennis over effectconcentraties op aquatische organismen (Hoofdstuk 2.3). Omdat opgelost lood onder invloed van eigenschappen

van het water in verschillend vormen aanwezig

kan zijn, en

daarmee in meer of mindere mate beschikbaar is voor opname in aquatische organismen, is het milieuchemisch gedrag van lood deels bepalend voor mogelijke milieuschade. In dit rapport worden gemeten

de

concentraties van opgelost lood in Nederland vergeleken met milieukwaliteitseis waardes, en de

laagste concentraties die mogelijk schadelijke blijken uit recente toxiciteitsstudies met aquatische organismen.

In antwoord op deelvraag 2 kan worden gesteld dat de schade die lood afkomstig uit jacht en visserij kan aanrichten aan watervogels via ingestie tot nu toe de voornaamste reden voor zorg is geweest, wat in meerdere

landen al tot restricties en regulering heeft geleid. Er wordt een

kort overzicht gemaakt van

internationale reguleringen op het gebied van vislood. Enkele monitoringsstudies die de hoeveelheid vislood per vislocatie hebben bepaald zullen worden (her)haalbaarheid van dit soort metingen de bodem

besproken, waaruit conclusies worden

foeragerende vissen is voor zover bekend

In antwoord

getrokken over de

binnen dit project. Ingestie door aquatische organismen zoals op niet onderzocht.

op deelvraag 3 kan ten eerste worden gesteld dat het risico van loodvervuiling op aquatische

evertebrate organismen in talrijke studies is onderzocht, onder verschillende omstandigheden zoals in Hoofdstuk 2.3 in dit rapport is weergegeven. Deze studies gaan echter allemaal uit van gecontroleerde blootstelling aan opgelost lood. Studies naar de koppeling van jaarlijks verlies van vislood en mogelijke

risico's gerelateerd aan deze bron van opgelost lood zijn we echter niet tegengekomen.

Eén corrosie studie

met vislood wordt bediscussieerd waarin verschillende omstandigheden zijn getoetst waarbij opgelost lood kan vrijkomen uit loodkorrels. Aan de hand van deze studie is ingeschat dat een experimentele toxiciteitsstudie met vislood kan worden opgezet die zou kunnen mogelijk risico vormt voor aquatische organismen.

14

| Mogeljke sie's van visloog n e aquaische miles

aantonen of verlies van vislood een

2

Literatuurstudie

21

Milieuchemisch gedrag van lood in water/sediment

Vislood komt in vaste vorm (Pb(s)) in het water terecht en wordt voornamelijk door oxidatie omgezet naar opgeloste vormen. Lood komt eerst in de instabiele vorm PbO' en gaat vandaar over naar andere opgeloste

vormen (Figuur 2.1). Zoals aangegeven in de grafieken zal bij pH lager dan 6.5 de opgeloste vorm

Pb?*

dominant zijn. Afhankelijk van de hardheid van het water is bij pH 7-9 de dominante vorm PDOH* of PbCOs. Een deel van het lood zal in de waterboden terecht komen. Onder anaerobe omstandigheden is lood stabie! en zal nauwelijks corroderen en dus vrijwel niet oplossen in de water fase. Dit geldt ook voor sedimentenlagen

Low Dissolved Carbonate

o

Ls(foPrpbmeacfroatcildoyens)

enkele millimeters onder het oppervlak.

Ls(foPrpemabcfaotrcidlone)s

° >

° o

Pb(OH)z

04

02

00

50

60

70

80

90

High Dissolved Carbonate

10

100

110

Pb2* 08

06

04

02

00

°50

60

70

pH Figuur2.1

z

80

90

100

110

pH

Een voorbeeid van het effect van twee waterkwaliteitsparameters op lood in water. Het laat de dominante lood soorten

als een functie van pH bij lage (links) en hoge

(rechts) opgeloste totaal carbonaat-gehaites zien. Overgenomen

van National

Academies of Sciences (2017)?

Lood bindt vrij sterk aan in de waterkolom zwevende deeltjes (SPM, 'suspended Aangezien

particular matter").

niet wordt verwacht dat de gebonden fractie van lood via de huid of kieuwen wordt opgenomen

in

het weefsel van waterorganismen, is de giftigheid van lood in oplossing mede afhankelijk van het zwevend stofgehalte [SPM]. De opgeloste fractie van lood staat in evenwicht met de concentratie gebonden aan SPM. Het RIVM stofdossier van lood (https://rvszoeksysteem.rivm.nl/stof/detail/877) geeft voor zwevende stof

een bindingsratio "K;” 646.000 L/kg * (logK, van 5.81). Deze bindingsratio geeft aan dat bij een opgeloste waterconcentratie van bijvoorbeeld

1 ug/L, de concentratie lood gebonden

aan zwevend

stof 646.000

ug/kg

is (646 mg/kg). Als de SPM-gehalte

in kg/L wordt uitgedrukt, is de relatie tussen de fractie opgelost lood

(foogelos) ten opzichte van de totale hoeveelheid lood in de water matrix te berekenen via K, met de volgende vergelijking: 1

oo = TEP

Rapport 388 | Wageringen, Wetenscnapswiket | 15

Bij een typisch SPM-gehalte van 10 mg/L (=0.00001 kg/L), en de K; van 646.000, is de vrij-opgeloste fractie voor lood maar 13% van de totale lood aanwezig in de waterkolom: 1

Sopgetost 7 T-FT648:000-0-0000T) Uit bovenstaande berekening

913

blijkt dat een milieurelevante concentratie [SPM] van 10 mg/L de toxiciteit

sterk kan beïnvloeden (zie ook sectie 2.5.2). Aangezien zwevende deeltjes in de waterkolom

in veel gevallen

grotendeels organisch materiaal zijn, is de K ook in een versimpelde schatting vergelijkbaar met de fractie organische materiaal in sediment. Dit zou voor een sediment met 10% organisch materiaal betekenen

dat

een vrij opgeloste waterconcentratie van 64,6 mg/kg.

1 g/L in evenwicht is met een sediment concentratie van

De binding van lood aan SPM en sediment

is afhankelijk van meerdere variabelen, zoals pH (zie Figuur 2.1),

zoutgehalte, concentraties ander zware metalen, organisch koolstof gehalte, en wellicht ook het kleigehalte en de type kleimineralen. Omdat waterconcentraties sterk kunnen

fluctueren, en het bindingsproces

niet

instantaan is, zal in oppervlaktewater een bepaalde waterconcentratie niet overal in evenwicht zijn met de sedimentconcentratie. De sedimentconcentratie zal niet altijd de bovenliggende waterconcentratie bepalen omdat de uitwisseling niet snel genoeg

verloopt.

Bovendien

kan de sedimentconcentratie ruimtelijk variabel

zijn in de bovenste centimeters, bijvoorbeeld door historische vervuiling n een diepere sedimentlaag op specifieke plekken bloot komt te liggen, of juist depositie met recent vervuild zwevend materiaal.

22

Ontwikkelingen

welke

in regulering van (vis)lood

Lood is door het RIVM aangemerkt als zeer zorgwekkende stof (ZZS, sinds 2-12-2013 op lijst), en opgenomen op de lijst van 45 stoffen vastgesteld in de Richtlijn prioritaire stoffen uit de 2013 Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Voor ZZ

stoffen geldt in Nederland op grond van het Activiteitenbesluit een

minimalisatieplicht middels vervanging door minder gevaarlijke stoffen en technieken. Loodconcentraties worden daarom regelmatig gemonitord op meerdere locaties in Nederland. Oorspronkelijk golden de MTRwaarden

(Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau) uit de Regeling milieukwaliteitseisen gevaarlijke stoffen

oppervlaktewater als wettelijke toetswaarden. Voor het ecosysteem 95%

is het MTR het maximale

van de potentieel aanwezige soorten in een ecosysteem zijn beschermd.

niveau waarbij

De MTR was voor 2009

bepaald op totaalconcentratie van 220 ug/L, en MTR opgelost op 11 ug/L (wat in dit geval

maar 5%

van de

totaal concentratie is).

Vanuit de KRW zijn er oppervlaktewater normen voor lood bepaald.

De Europese

KRW

onderscheidt twee

soorten milieukwaliteitsnormen: de Jaargemiddelde Milieukwaliteitseis (JG-MKE), die bescherming bieden tegen effecten van langdurige blootstelling, en de Maximaal Aanvaardbare Concentratie Milieukwaliteitseis (MAC-MKE),

gericht op kortdurende concentratiepieken. De normen

moet

voor lood zijn

vastgelegd in het Besluit Kwaliteitseisen en Monitoring Water 2009 (BKMW). De Europese JG-MKE voor lood in water is eerst op 7,2 ug Pb/L gezet (metingen

in over 0.45 um gefilterd

water), en de MAC-MKE op 14 g Pb/L, waarbij geen verschil was tussen zoet en zout. De recentelijk herziene JG-MKE voor biologisch beschikbare concentraties van de stoffen zijn verlaagd tot 1,2 ug Pb/L voor

zoetwaters. Ter vergelijking: in het drinkwaterbesluit is als norm 10 ug Pb/L opgenomens.

De grootste bron

van lood n drinkwater is afkomstig uit het leidingwerk, gezien concentraties in drinkwater direct na het zuiveren doorgaans lager zijn dan 1 ug Pb/L (Dunea, n.d.). Tabel 2.1 geeft het verloop van de kwaliteitseisen weer.

16

| Mogejke sie's van vistoog n e aquaische miles

Tabel2.1

_

Milieukwaliteitseisen

voor

lood

<2009

in zoetwater

2009

MTRopgelost:

_

11 u9/L

MTR totale conc.:

220 Hg/L

BKMW

JG-MKE: MAC-MKE:

Sinds

7,2 ug/L

2013

KRW

JG-MKE vrij opgelost:

14 ug/L

MAC-MKE:

0.2 Hg/L (NW4

1,2 ug/L

14 ug/L

Streefwaarde

Oppervlaktewater achtergrondconcentratie:

MTR sediment (droge stof):

in Nederland.

totaal opgelost 5,3 ug/L

1998)

530 mg/kg

Sediment achtergrondconcentratie:

85 mg/kg

(RIVM

1997)

Meerdere soorten vogels gebruiken klein grind om vertering van voedsel in hun maag

te faciliteren. De

grootte van dit ingenomen materiaal is afhankelijk van de grootte van de betreffende voge! maar het omvat de diameter van losse loodkorrels. Inname van losse loodkorrels, of lood afkomstig van vistuig via een prooi, leidt in het zure milieu van de maag tot snelle opname van opgelost lood in het maagsap,

waarna er

meerdere toxicologische responsen kunnen optreden, mogelijk met sterfte tot gevolg ?. Inname van vast lood is gedocumenteerd

in meerdere soorten vogels waarbij inname van een enkele loodkorrel kan al

overschrijding van maximaal veilige bloedwaarden kan opleveren ?. Om vogelsterfte, waaronder zwanen, als gevolg van loodvergiftiging terug te dringen is n Engeland en Wales al in 1987 een verbod op vislood in de

gewichtsklasse 0.1 - 30 g ingesteld 7. In Denemarken geldt sinds 2002 een verbod op verkoop en import van vislood. In Noord-Amerika

is de afname van populaties van IJsduikers ('common

loon’, Gavía immer)

gevolg van loodvergiftiging reden tot strenge regulering in enkele staten (New Hampshire Vermont 2004, Massachusettes en Maine 2013). In het huidige project kan experimenteel van vislood voor watervogels

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Waterland&id=6ba96cdd-3e73-4dce-9f61-dad9ca326d99