275-47 Mail Stichting Gezond Water over vislood d.d. 22 november 2023 - met bijlagen (geanonimiseerd)
Tekst van het document
Van:
Gemeente Waterland
</O=EXCHANGELABS/OU=EXCHANGE
ADMINISTRATIVE
GROUP
(FYDIBOHF23SPDLT)/CN=RECIPIENTS/CN=5F5B470C1D38458C84C82C1FCB9E6DD1-
GEMEENTE@WA> Verzonden:
22-11-2023
13:03
Aan: Griffier <griffie@waterland.nl> Onderwerp: FW: vislood, gemeente en Sportvisserij Nederland
Van: info@stichtinggezondwater.nl <info@stichtinggezondwater.nl> Verzonden: zondag 19 november 2023 18:33 Aan: Gemeente Waterland <Gemeente. Waterland@waterland.nl>
Onderwerp: vislood, gemeente en Sportvisserij Nederland Geachte leden van de raad van de gemeente Waterland, Recent heeft u een verzoek van SGW ontvangen om het onnodige gebruik en daardoor verlies van vislood te doen stoppen zoals onder andere de Gemeente Amersfoort doet. Daarna heeft u een bericht van Sportvisserij Nederland ontvangen waarin is aangegeven dat een lokaal verbod onhaalbaar is op basis van het recent door CVO uitgevoerde onderzoek. Sportvisserij Nederland verwijst naar haar samenwerking met de overheid over het (niet) gebruiken van vislood en stelt dat begin 2024 er een Europees vislood verbod
zal komen.
Maar Sportvisserij Nederland geeft u vijf belangrijke dingen niet mee:
1. .Onderzoek van de WUR uit juni 2023 waarin is aangetoond dat door vislood rode lijst soorten in
het water, zoals de poelslak, worden bedreigd. 2. .Bestuursrechters in juli 2023 hebben uitgesproken dat:
® -Een sportvisser die met lood vist daarvoor een vergunning Waterwet dient te hebben. © Een hengelsportvereniging die een viswedstrijd organiseert zonder een verbod voor het gebruik van vislood in het wedstrijdreglement, een overtreder is. © -Achtergelaten vislood in het water moet worden gemeld bij het bevoegde gezag en worden opgeruimd.
3. .In het CVO onderzoek is onderzocht hoe sportvissers kijken naar loodvervangers en hoeveel sportvissers die gebruiken. Na 5 jaar (2017-2021) heeft slechts 23 % van de sportvissers wel eens een loodvervanger gebruikt. Dus van de sportvissers heeft 77 % nog nooit zonder lood gevist. Het verbod voor het vissen met lood komt in het onderzoek niet aan de orde.
4. Als de Europese Commissie al instemt met een verbod voor vislood in 2024 (het is al meermaals uitgesteld en niet onbetwist) dan duurt het nog minimaal 4 jaar voordat een verbod in werking treedt. Nu is zeker zeker dat er geen vislood verbod zal zijn voor 2029.
S. Voor de Zeer Zorgwekkende Stof (vis)lood geldt minimalisatieplicht, dat houdt in niet gebruiken en geen emissie. Behalve als het echt niet anders kan. Maar voor vislood zijn meer dan 1000 alternatieven. Gemeenten hebben in 2021 met ZZS decentraal emissies van ZZS in hun gemeente bepaald en preventiemogelijkheden daarvoor in kaart gebracht. De onnodige emissie van vislood is het eenvoudigst te voorkomen. Bijvoorbeeld, zoals voorgesteld, met een verbod in het visrecht. SGW wil u deze informatie niet onthouden. Voor de volledigheid in de bijlage relevante stukken. Laat u niets wijsmaken over vislood en realiseer dat het onnodige gebruik en daarmee verlies van lood in uw wateren stopt. Zorg voor water en mens verdient nu prioriteit. Met vriendelijke groet,
SGIN S tichting Gezond Wate,
(geanonimiseerd)
(geanonimiseerd)
(geanonimiseerd) -mal:
info@stichtinggezondwater.nl
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
uitspraak RECHTBANK
ZEELAND-WEST-BRABANT
Zittingsplaats Middelburg Bestuursrecht zaaknummer:
BRE
22/5262
WET
uitspraak van de meervoudige kamer van 4 juli 2023 in de zaak tussen Stichting Gezond Water, uit Hansweert, eiseres (gemachtigde: ir. B.G.J. Lobée). en
De minister van
Infrastructuur en Waterstaat. de minister
(gemachtigde: mr. M. Otten).
Inleiding
1 In deze uitspraak beoordeelt de rechtbank het beroep van eiseres tegen de afwijzing van haar handhavingsverzoek.
LI. De minister heeft dit verzoek met het besluit van 6 december 2021 afgewezen. Met het bestreden besluit van 21 april 2022 op het bezwaar van eiseres is de minister bij de afwijzing van het handhavingsverzoek gebleven. 12
De minister heeft op het beroep gereageerd met een verweerschrift
13 De rechtbank heeft het beroep op 23 mei 2023 op zitting behandeld. Hieraan hebben deelgenomen: namens eiseres de gemachtigde en J.A. de Jonge en namens de minister de gemachtigde en mr, Saba. Totstandkoming van het besluit Wat
is er voorafgegaa
z Op 4 oktober 2019 heeft eiseres het waterschap Vallei en Veluwe (hierna: het waterschap) verzocht om handhavend op te treden. Dat verzoek betreft een viswedstrijd op 20 oktober 2019 in de IJssel. georganiseerd door hengelsportvereniging “Tot Ons Genoegen” in Apeldoomn
2.1. _ Bij besluit van 30 oktober 2019 heeft het waterschap het handhavingsverzoek afgewezen, omdat de viswedstrijd toen al had plaatsgevonden. Volgens het waterschap heeft eiseres daarom geen belang meer bij een inhoudelijke reactie op haar verzoek. Bij de beslissing op bezwaar van 23 januari
2020 heeft het waterschap het hiertegen door eiseres
gemaakte bezwaar niet-ontvankelijk verklaard, vanwege het ontbreken van procesbelang.
zaaknummer: BRE 22/5262 WET
Eiseres heeft tegen deze besli Gelderland (AWB 20/1052).
ing van het waterschap beroep ingesteld bij de rechtbank
22. _ In de uitspraak van 14 meï 2021! heeft de rechtbank Gelderland het beroep van eiseres gegrond verklaard. De rechtbank is van oordeel dat eiseres belang heeft bij een inhoudelijke beoordeling van haar bezwaar, gelet op het feit dat er jaarlijks tientallen
viswedstrijden worden georganiseerd. De rechtbank heeft het waterschap opgedragen een nieuw besluit te nemen op het bezwaar van eiseres met inachtneming van de uitspraak Het waterschap heeft het bezwaarschrift van eiseres vervolgens doorgestuurd aan de bezwarenadviescommissie. Daar bleek dat niet het waterschap, maar Rijkswaterstaat (RWS) het bevoegd gezag is in de zin van de Waterwet. Dit betekent dat niet het waterschap, maar de minister op het handhavingsverzoek van eiseres moest beslissen. Het waterschap heeft het handhavingsverzoek daarom op 15 september 2021 doorgezonden naar de minister.
24. _ Op 25 november 2021 heeft eiseres de minister in gebreke gesteld vanwege het niet tijdig nemen van een besluit> 2.5. ‚ Bij besluit van 6 december 2021 (primair besluit) heeft de minister het verzoek om
handhaving afgewezen. Daaraan heeft de minister ten grondslag gelegd dat de handeling waarop het verzoek ziet, namelijk het zonder vergunning organiseren van een viswedstrijd
op 20 oktober 2019, geen overtreding is. Bovendien kan de minister niet vaststellen dat er op die dag een overtreding heeft plaatsgevonden van artikel 6.2 van de Waterwet.
Ten aanzien van de ingebrekestelling stelt de minister dat hij alsnog binnen de termijn van twee weken een beslissing heeft genomen en dat hij dus geen dwangsom heeft verbeurd wegens niet tijdig beslissen.
2.6. _ Eiseres heeft op 23 december 2021 bezwaar gemaakt tegen het primaire besluit. Op 4 april 2022 heeft eiseres de minister n gebreke gesteld vanwege het niet tijdig nemen van een besluit. 27. _ Bij het bestreden besluit heeft de minister de bezwaren van eiseres ongegrond verklaard.
Ten aanzien van de ingebrekestelling stelt de minister dat hij alsnog binnen de termijn van twee weken een beslissing heeft genomen en dat hij dus geen dwangsom heeft verbeurd wegens niet tijdig beslissen.
Beoordeling door de rechtbank
3 De rechtbank beoordeelt de afwijzing van het handhavingsverzoek door de minister. Zij doet dat aan de hand van de beroepsgronden van eiseres.
t ECLENL:RBGEL:2021:2396
? Artikel 4:17 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb)
u
zaaknummer:
3.1.
BRE
22/5262
WET
“
_ Eiseres heeft in beroep - samengevat — het volgende aangevoerd:
(l) Het gebruiken van vislood staat gelijk aan het lozen van vislood en is dus een [ozing in de zin van artikel 61 van de Waterwet en daarom is voor het gebruiken van vislood een
vergunning op grond van artikel 6.2 van de Waterwet vereist. In de kamerbrief van 18 november 2016 geeft de minister aan dat het gebruik van vislood vergunningplichtig is
op grond van de Waterwet. (Vis)lood s een zeer zorgwekkende stof (ZZS) waarvoor vanaf 1 januarí 2016 een minimalisatieplicht geldt. (II) Op grond van artikel 6.8 van de Waterwet moeten niet alleen individuele vissers, maar
ook wedstrijdorganisaties en de minister als bevoegd gezag handelen om waterverontreiniging te voorkomen doordat er vislood in het water komt. De minister is verantwoordelijk voor de naleving van de Waterwet. waaronder artikel 6.9 van die wet.
(III) Volgens de evaluatie van de Green Deal Sportvisserij Loodvrij heeft slechts 17% van de sportvissers wel eens een loodalternatief gebruikt. Dat betekent dat 83% van de sportvissers altijd en alleen met lood vissen. Ook de ervaring bij eiseres leert dat bijna alle sportvissers bij wedstrijden met lood vissen.
(IV) Volgens eiseres stelt de minister ten onrechte dat, zo er al een visloodje wordt achtergelaten, dit slechts een minieme fractie is van het totale loodverlies en dat dit geen noemenswaardige invloed heeft op de waterkwaliteit. Handhaving zou daarom onevenredig
ingrijpen in de maatschappij. Eiseres vindt dit een bedenkelijk standpunt voor een waterkwaliteitsbeheerder.
(V) De minister stelt ten onrechte dat de bevoegdheid om een besluit te nemen ontbreekt. Het is niet dat het de minister aan bevoegdheden ontbreekt. het is dat hij weigert om iets aan het vislood te willen
doen.
(VD) Bij brief van 12 mei 2023 heeft eiseres samengevat weergegeven dat haar beroep zich richt tegen het bestreden besluit. voor zover de minister bij het bestreden besluit heeft geoordeeld dat geen aanleiding bestond om preventief handhavend op te treden tegen de hengelsportvereniging *Tot Ons Genoegen’ in Apeldoorn (HSV) en tegen de sportvissers die deelnamen aan de sportviswedstrijd. georganiseerd op 20 oktober 2019. door deze
hengelsportvereniging. Volgens eiseres hebben deze partijen de minimalisatieplicht voor ZZS en de artikelen 6.2. 6.8 en 6.9 van de Waterwet, en de voorzorgbepalingen uit Wm, Wnb. Wbb. APV en PMO overtreden. Desgevraagd heeft eiseres ter zitting verduidelijkt dat de omvang van het beroep is beperkt tot het bij het bestreden besluit weigeren preventief handhavend op te treden door de minister tegen overtreding van de minimalisatieplicht voor ZZS en van de artikelen 6.2.
6.8 en 6.9 van de Waterwet door HSV
en de deelnemers aan
voornoemde sportviswedstri
Eiseres verzoekt de rechtbank bij dezelfde brief van 12 mei 2023 — samengevat
weergegeven — om in haar uitspraak op te nemen dat de minister uitvoering moet geven aan de minimalisatieplicht voor ZZS door het verlies van lood tijdens viswedstrijden te ‘handhaven wegens overtreding van voornoemde wetsartikelen door HSV en de deelnemers aan de door HSV georganiseerde sportwedstrijd.
zaaknummer: BRE 22/5262 WET
4
4
De rechtbank verklaart het beroep ongegrond. Hierna legt de rechtbank uit hoe zij
5
De voor de beoordeling van het beroep belangrijke wet- en regelgeving is te
tot dit oordeel komt en welke gevolgen dit oordeel heeft. vinden in de bijlage bij deze uitspraak.
1s de minister bevoegd om cen preventieve last onder dwangsom op te leggen?
6.
Een herstelsanctie kan worden opgelegd zodra het gevaar voor de overtreding
klaarblijkelijk dreigt.*
Minimalisatieverplichting ZZS
1
Ter zitting heeft eiseres desgevraagd bevestigd dat eiseres met verwijzing naar de
"minimalisatieplicht voor ZZS’ doelt op artikel 2.4, tweede lid, van het Activiteitenbesluit
milieubeheer (Abm) en dat de HSV moet worden aangemerkt als drijver van een inrichting
als bedoeld in artikel 1.1, vierde lid, Wet milieubeheer. Eiseres heeft geen verdere omstandigheden aangevoerd om te staven of HSV destijds een inrichting dreef. Als dat al het geval zou zijn. dan geldt dat artikel 2.4, tweede lid, van het Abm (de
minimalisatieverplichting) zich enkel richt tot degene die een zogeheten inrichting type C
drijft. De rechtbank acht het niet aannemelijk dat daarvan sprake is (geweest) en eiseres
heeft daarvoor ook geen onderbouwing
aangeleverd. Derhalve bestond er geen aanleiding
voor de minister om handhavend op te treden jegens HSV op grond van artikel 2.4, tweede lid, van het Abm.
Lozing zonder vergunning: artikel 6.2 van de Waterwet
8 Volgens eiseres is het gebruik van vislood gelijk aan een [ozing in de zin van artikel 6.1 van de Waterwet en daarom is voor het gebruiken van vislood een vergunni grond van artikel 6.2 van de Waterwet vereist. Doordat geen vergunning voor de
viswedstrijd is aangevraagd en verleend, is volgens eiseres artikel 6.2 van de Waterwet
overtreden.
8.1. _ Volgens de minister is het verlies van lood tijdens het vissen een lozing in de zin van artikel 61 van de Waterwet. Op dat moment wordt er namelijk een schadelijke/ verontreinigende stof in het water gebracht. In bepaalde gevallen kan het lood ook als
afvalstof worden gekwalificeerd, bijvoorbeeld bij gebruik van een loodlossysteem Ook het gebruik van vislood kan onder omstandigheden al als lozing in de zin van de Waterwet worden aangemerkt.
Gezien het veelvuldige verlies van lood bij het vissen, zal het in bepaalde gevallen voorzienbaar zijn dat bij het gebruik van vislood, dit ook in het water achtergelaten zal worden (bijvoorbeeld bij het gebruik van voornoemde loodlossystemen). Loodverlies kan ook voorzienbaar zijn als de omstandigheden dat waarschijnlijk maken. bijvoorbeeld wanneer bij sterke stroming wordt gevist. Het is echter niet in algemene zin het geval dat het gebruik van vislood vergunningplichtig is op grond van de Waterwet. Wanneer er wel
sprake is van een lozing in de zin van de Waterwet, geldt een vergunningplicht op grond van artikel 6.2 van de Waterwet. Voor het organiseren van een viswedstrijd. waarbij de ’ Artikel 5:7 van de Awb.
zaaknummer:
BRE 22/5262 WET
deelnemers zelf mogen beslissen of ze gebruik maken van vislood, is er volgens de minister in beginsel geen vergunningplicht. 8.2.
_
Op grond van artikel 6.1 van de Waterwet, is van ‘lozen’ sprake wanneer stoffen
in een oppervlaktewaterlichaam worden gebracht of wanneer water of stoffen op een zuiveringtechnisch werk worden gebracht. Op grond van artikel 6.2, eerste lid, Waterwet is het verboden om stoffen te brengen in een oppervlaktewaterlichaam, tenzij een daartoe strekkende vergunning is verleend door de minister of. ten aanzien van regionale wateren.
door het bestuur van het betrokken waterschap of tenzij daarvoor vrijstelling is verleend bij of krachtens algemene maatregel van bestuur. Vaststaat dat een dergelijke vrijstelling niet is verleend voor het vissen met vislood op 20 oktober 2019. 83. _ Naar het oordeel van de rechtbank is bij het vissen met vislood sprake van een vergunningplichtige lozing als bedoeld in artikel 6.2, eerste lid. Waterwet. De wetgever
heeft dit ook met zoveel woorden erkend in de toelichting bij het Besluit van 3 juli 2018, houdende regels over activiteiten in de fysieke leefomgeving (Besluit activiteiten
leefomgeving: Bal),\ waar is overwogen dat voor de potentieel minst bezwaarlijke lozingen alleen i gekozen voor de specifieke zorgplicht. terwijl voor het aanwijzen van vergunningplichten is uitgegaan van de systematiek «algemene regels. tenzij». Hierdoor wordt volgens deze toelichting het gedogen beëindigd van lozingen die niet vanuit uitstroomvoorzieningen plaatsvinden, zoals het gebruik van vislood of het schoonmaken van pleziervaartuigen in het water, die voorheen formeel vergunningplichtig waren. maar waarvoor nooit vergunningen werden aangevraagd of verleend. aldus de wetgever. Aangezien het Bal nog niet in werking is getreden geldt op dit moment voor het gebruik van vislood een vergunningplicht op grond van artikel 6.2, eerste lid, van de Waterwet. 84
Vervolgens is het de vraag tot wie artikel 6.2. eerste lid. van de Waterwet zich
richt: tot de HSV die het vissen met vislood niet verbiedt bij reglement en/of een individuele sportvisser die het vislood gebruikt bij het vissen. Daarvoor is bepalend of zij stoffen in een oppervlaktewaterlichaam brengen. 8. De rechtbank oordeelt dat de HSV met het organiseren van een sportviswedstrijd zelf geen stoffen in cen oppervlaktewaterlichaam brengt en dat zij derhalve ook niet gehouden was voor het organiseren van de viswedstrijd op 20 oktober 2019 een vergunning
aan te vragen op grond van artikel 6.2, eerste lid van de Waterwet. Door geen vergunning aan te vragen, heeft de HSV dus niet in strijd met dit artikel gehandeld. Nu geen overtreding
van artikel 6.2 van de Waterwet kan worden vastgesteld, was de minister niet bevoegd om handhavend op te treden jegens de HSV op basis van deze bepaling. 8.6.
_
De rechtbank oordeelt dat de sportvissers die deelnemen aan een viswedstrijd wel
kunnen worden aangemerkt als degenen die stoffen in een oppervlaktewaterlichaam brengen. wanneer zij gebruik maken van vislood. Dat betekent dat een sportvisser in dat geval een vergunning dient aan te vragen als bedoeld n artikel 6.2, eerste lid, van de Waterwet. Dat betekent ook dat de minister n beginsel bevoegd was om handhavend op te
treden tegen de aan de viswedstrijd van 20 oktober 2019 deelnemende sportvissers. wanneer en voor zover zij vislood hebben gebruikt. Echter, gelet op het verloop van deze kwestie kon + Staatsblad 2018, 293 paragraaf 6.7.
5
zaaknummer: BRE 22/5262 WET
S
Ten aanzien van artikel 6.8 van de Waterwet overweegt de rechtbank als volgt. Dit
verplicht alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevergd om die verontreiniging of aantasting te voorkomen, dan wel indien die verontreiniging of
aantasting zich voordoet, de verontreiniging of de aantasting en de directe gevolgen daarvan 1e beperken en zoveel mogelijk ongedaan te maken, Anders dan de minister, is de rechtbank daarvan bekend is dat dit de bodem of oever van een oppervlaktewaterlichaam kan verontreinigen ofaantasten. Derhalve kan de minister handhavend optreden tegen een HSV die nalaat maatregelen te treffen om het vissen met vislood tijdens een door deze HSV
georganiseerde viswedstrijd. Dat geldt ook voor de sportvisser die tijdens een viswedstrijd met vislood vist. Het had derhalve op de weg van de minister gelegen om, na ontvangst van het handhavingsverzoek, bij de HSV navraag te doen over het gebruik van vislood tijdens deze viswedstrijd en waar nodig het wedstrijdreglement op e vragen, op grond van de hem
toekomende toezichtbevoegdheden.
9.1. _ Ook hier geldt evenwel dat het verloop van deze kwestie maakt dat het inmiddels
enkele jaren is geleden dat de betreffende y iswedstrijd heeft plaatsgevonden en dat destijds geen onderzoek heeft plaatsgevonden naar het gebruik van vislood. Het ix derhalve niet
meer met zekerheid vast te stellen of tijdens die viswedstrijd is gevist met vislood, al dan niet inIn weerwil van een toekomstige eventueel verbod daartoesituaties in het wedstrijdreglement destijds gold. voorkomende soortgelijke zal de ‘minister wel datonderzoek
moetenspecifieke doen naarzorgplicht het gebruik van v islood, aangezien ook onder het Bal voor deze activiteit een zal gelden. Artikel 6.9 van de Waterwer
10
Tot slot, ten aanzien van artikel 6,9 van de Waterwet overweegt de rechtbank als
volgt. Dit artikel richt zich tot degene die handelingen verricht als bedoeld in artikel 6.8 van de Waterwet en daarbij kennis neemt van een verontreiniging of aantasting van de bodem of pever van en oppervlaktewaterlichaam die door die handelingen wordt veroorzaakt
Diegene maakt zo spoedig mogelijk melding van de verontreiniging of aantasting bij de beheerder en geeft daarbij aan welke maatregelen als bedoeld ín artikel 6.8 van de Waterwet hij voornemens is t treffen of reeds heeft getroffen. Hieryoor geldt ook en temeer. dat niet meer kan worden vastgesteld of de viswedstrijd die destijds is georganiseerd heeft geleid tot verontreiniging of aantasting van de bodem of oever van een oppervlaktewaterlichaam door
de sportvissers die aan deze viswedstrijd hebben deelgenomen,
6
zaaknummer:
BRE
22/5262
WET
5
deelnemers zelf mogen beslissen of ze gebruik maken van vislood, is er volgens de minister in beginsel geen vergunningplicht. 82.
_
Op grond van artikel 6.1 van de Waterwet. is van lozen’ sprake wanneer stoffen
in een oppervlaktewaterlichaam worden gebracht of wanneer water of stoffen op een zuiveringtechnisch werk worden gebracht. Op grond van artikel 6.2, eerste lid, Waterwet is het verboden om stoffen te brengen in een oppervlaktewaterlichaam, tenzij een daartoe strekkende vergunning is verleend door de minister of. ten aanzien van regionale wateren, door het bestuur van het betrokken waterschap of tenzij daarvoor vrijstelling is verleend bij
of krachtens algemene maatregel van bestuur. Vaststaat dat een dergelijke vrijstelling niet i verleend voor het vissen met vislood op 20 oktober 2019.
83.
Naar het oordeel van de rechtbank is bij het vissen met vislood sprake van een
vergunningplichtige lozing als bedoeld in artikel 6.2. eerste lid, Waterwet. De wetgever heeft dit ook met zoveel woorden erkend in de toelichting bij het Besluit van 3 juli 2018
houdende regels over activiteiten in de fysieke leefomgeving (Bes/uit activiteiten
leefomgeving: Bal),* waar is overwogen dat voor de potentieel minst bezwaarlijke lozingen alleen is gekozen voor de specifieke zorgplicht, terwijl voor het aanwijzen van
vergunningplichten is uitgegaan van de systematiek «algemene regels. tenzij». Hierdoor wordt volgens deze toelichting het gedogen beëindigd van lozingen die niet vanuit
uitstroomvoorzieningen plaatsvinden, zoals het gebruik van vislood ofhet schoonmaken van pleziervaartuigen in het water. die voorheen formeel vergunningplichtig waren. maar waarvoor nooit vergunningen werden aangevraagd of verleend, aldus de wetgever. Aangezien het Bal nog niet in werking is getreden. geldt op dit moment voor het gebruik van vislood een vergunningplicht op grond van artikel 6.2. eerste lid. van de Waterwet. 84. _ Vervolgens is het de vraag tot wie artikel 6.2. eerste lid. van de Waterwet zich richt: tot de HSV die het vissen met vislood niet verbiedt bij reglement en/of een individuele sportvisser die het vislood gebruikt bij het vissen. Daarvoor is bepalend of zij stoffen in een oppervlaktewaterlichaam brengen. 85. De rechtbank oordeelt dat de HSV met het organiseren van een sportviswedstrijd zelf geen stoffen in een oppervlaktewaterlichaam brengt en dat zij derhalve ook niet gehouden was voor het organiseren van de viswedstrijd op 20 oktober 2019 een vergunning aan te vragen op grond van artikel 6.2. eerste lid van de Waterwet. Door geen vergunning aan te vragen. heeft de HSV dus niet in strijd met dit artikel gehandeld. Nu geen overtreding van artikel 6.2 van de Waterwet kan worden vastgesteld. was de minister niet bevoegd om handhavend op te treden jegens de HSV op basis van deze bepaling. 86.
De rechtbank oordeelt dat de sportvissers die deelnemen aan een viswedstrijd wel
kunnen worden aangemerkt als degenen die stoffen in een oppervlaktewaterlichaam brengen. wanneer zij gebruik maken van vislood. Dat betekent dat een sportvisser in dat geval een vergunning dient aan te vragen als bedoeld in artikel 6.2. eerste lid, van de Waterwet. Dat betekent ook dat de minister in beginsel bevoegd was om handhavend op te
treden tegen de aan de viswedstrijd van 20 oktober 2019 deelnemende sportvissers. wanneer ‚en voor zover zij vislood hebben gebruikt. Echter. gelet op het verloop van deze kwestie kon * Staatsblad 2018, 293. paragraaf 6.7.
zaaknummer: BRE 22/5262 WET
8
Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wet- en regelgeving Algemene
wet bestuursrecht
Hoofdstuk 5. Handhaving
Titel 5.1. Algemene bepalingen Artikel
|. In deze wet wordt verstaan onder overtreding: een gedraging die in strijd is met het
bepaalde bij of krachtens enig wettelijk voorschrift.
2. Onder overtreder wordt verstaan: degene die de overtreding pleegt of medepleegt. 3- Overtredingen kunnen worden begaan door natuurlijke personen en rechtspersonen. Artikel 51 tweede en derde lid, van het Wetboek van Strafrecht is van overeenkomstige toepassin; klaarblijkelijk
Waterwet, geldig op 20 oktober 2019
Hoofdstuk 6. Handelingen in watersystemen $ 1 Watervergunning en algemene regels Artikel 61 voor zover hier
van belang:
In dit hoofdstuk en de daarop berustende bepalingen wordt, tenzij anders bepaald, verstaan
onder:
lozen: brengen van stoffen in een oppervlaktewaterlichaam of brengen van water of stoffen op een zuiveringtechnisch werk
Artikel 6.2. voor zover hier van belang:
Het is verboden om stoffen te brengen in een oppervlaktewaterlichaam, tenzij:
3. een daartoe strekkende vergunning is verleend door Onze Minister of. ten aanzien van egionale wateren, het bestuur van het betrokken waterschap, Artikel 6
leder die handelingen verricht of nalaat en die weet of redelijkerwijs had kunnen vermoeden
dat door die handelingen of het nalaten daarvan de bodem of oever van een
oppervlaktewaterlichaam kan worden verontreinigd of aangetast,is verplicht alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevergd om de verontreiniging of aantasting te voorkomen, dan wel indien die verontreiniging of aantasting zich voordoet, de verontreiniging of de aantasting en de directe gevolgen daarvan te
zaaknummer:
BRE
22/5262
WET
7
Conclusie
£ 8
De rechtbank concludeert dan ook dat omdat het handhavingsverzoek de minister
pas heeft bereikt nadat de viswedstrijd
op 20 oktober 2019 al had plaatsgevonden, het
onmogelijk was voor de minister om vast te stellen of op 20 oktober 2019 voorschriften uit
de Waterwet zijn overtreden. Gelet daarop heeft de minister terecht afgezien van
:
handhaving en dient het beroep ongegrond te worden verklaard. Ten overvloede
12. _ De rechtbank wijst er ten overvloede op dat de minister ook heeft betoogd dat hij ook van handhaving zou hebben mogen afzien omdat dat onevenredig zou zijn met de daarmee te dienen belangen. De minister wijst er daarbij
op dat het verlies van vislood
vooralsnog geen bedreiging vormt voor de waterkwaliteitsdoelen en dat dat verlies ook geen betekenisvol effect heeft op de waterkwaliteit. Voorts wijst de minister op het feit dat er sprake is van een overgangssituatie naar de Omgevingswet en dat in die wet de landelijke vergunningplicht komt te vervallen en ten slotte wijst de minister op de mede door hem gesloten ‘Green Deal Sportvisserij Loodvrij’. waarmee een reductie in het loodgebruik in de sportvisserij wordt nagestreefd. De rechtbank wijst er in dat verband op dat de vraag of het verlies van vislood geen betekenisvol effect heeft op de waterkwaliteit in het kader van de beoordeling van vergunningaanvragen moet worden beoordeeld. De bevoegdheid tot handhaving ligt in het
feit dat er geen vergunningen zijn aangevraagd. Ook de stelling dat de inwerkingtreding van de Omgevingswet de handhavingsbevoegdheid zou wegnemen is onjuist. Daarvoor verwijst de rechtbank naar overweging 8.3. Conclusie en gevolgen
De rechtbank verklaart het beroep ongegrond. Deze uitspraak is gedaan door mr. M.G.J.
Maas-Cooymans.
voorzitter, en mr. T. Peters en
m. S. Hindriks, leden, in aanwezígheid van mr. M.A. de Rooij. griffier. op 4 juli 2023 en openbaar gemaakt door geanonimiseerde publicatie op www.rechtspraak.nl Vanwege afiwezigheid van de voorzitter ondertekent één vap-de leden.
griffier
Een afschrift van deze uitspraak is verzonden aan partijen op:
06 JUL 2073
Informatie over hoger beroep
Een partij die het niet eens is met deze uitspraak, kan een hogerberoepschrift sturen naar de
<
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State waarin wordt uitgelegd waarom deze partij het niet eens is met deze uitspraak. Het hogerberoepschrift moet worden ingediend binnen zes weken na de dag waarop deze uitspraak is verzonden OKAm D
KOPD
cQ
riftier van de rec!
eland-West-BrabaÂt
M"
zaaknummer: BRE 22/5262 WET
Bijlage: voor deze uitspraak belangrijke wet- en regelgeving Algemene wet bestuursrecht
Hoofdstuk 5. Handhaving
Titel 5.1. Algemene bepalingen Artike!
|. In deze
wet wordt verstaan onder overtreding: een gedraging die in strijd is met het
bepaalde bij of krachtens enig
wettelijk voorschrift.
2 Onder overtreder wordt verstaan: degene die de overtreding pleegt of medepleegt 3. Overtredingen kunnen worden begaan door natuurlijke personen en rechtspersonen. Artikel 51, tweede en derde lid, van het Wetboek van Strafrecht is van overeenkomstige
toepassing Art
Een herstelsanctie kan worden opgelegd zodra het gevaar voor de overtredi
dreigt:
Waterwet. geldig op 20 oktober 2019 Hoofdstuk 6. Handelingen in watersystemen $ I. Watervergunning en algemene regels Artikel 6. 1. voor zover hier van belang:
In dit hoofdstuk en de daarop berustende bepalingen wordt, tenzij anders bepaald, verstaan
onder:
lozen: brengen van stoffen in een oppervlaktewaterlichaam of brengen van water of stoffen op een zuiveringtechnisch werk.
Artikel 6.2. voor zover hier van belang:
Het is verboden om stoffen te brengen in een oppervlaktewaterlichaam, tenzij: a een daartoe strekkende vergunning is verleend door Onze Minister of, ten aanzien van
regionale wateren, het bestuur van het betrokken waterschap. Artikel
Ieder die handelingen verricht of nalaat en die weet of redelijkerw ijs had kunnen vermoeden
dat door die handelingen of het nalaten daarvan de bodem of oever van een
oppervlaktewaterlichaam kan worden verontreinigd of aangetast, is verplicht alle maatregelen te nemen die redelijkerwijs van hem kunnen worden gevergd om die verontreiniging of aantasting te voorkomen, dan wel indien die verontreiniging of aantasting zich voordoet, de verontreiniging ofde aantasting en de directe gevolgen daarvan te
8
zaaknummer: BRE 22/5262 WET
beperken en zoveel mogelijk ongedaan te maken. Indien de verontreiniging of aantasting het
Sevolg is van een ongewoon voorval, worden de maatregelen onverwijld genomen Artikel 6:9
|. Degene die handelingen verricht als bedoeld in artikel 6,8 en daarbij kennis neemt van die door die handelingen wordt veroorzaakt, maakt zo spoed nogelijk melding van de verontreiniging of aantasting bij de beheerder. Hij geeft daarbij aan welke maatregelen als bedoeld in artikel 68 hij voornemens is te treffen of reeds heeft getroffen
dIe asrontreiniging of aantasting van de bodem of oever van een oppervlaktewaterlichaar
2bedoeld De beheerder in artikel kan6.8,aanwijzingen geven met betrekking tot de te nemen maatregelen,
5
Wetenschapswinkel
Mogelijke risico’s van vislood aquatische milieu
Droge, S.T.J., E.-J. Otten, M.-C. Boerwinkel, .
Roessink
E. Peeters, N. van den Brink,
in het
rapport 388 mei 2023
WAGENINGEN UNIVERSITY
&
RESEARCH
Colofon Titel
Mogelijke risico's van vislood in het aquatische milieu
Trefwoorden
Vislood, risico's, aquatische slakken, opgeloste concentraties
Keywords
Lead sinkers, environmental
Opdrachtgever
Dit onderzoek is uitgevoerd n opdracht van de WUR verzoek van Stichting Gezond
Projectuitvoering
risk, aquatic snails, dissolved concentrations
Wetenschapswinkel,
Water (SGW).
Droge, S.T.., E.-J. Otten, M.-C.
Boerwinkel,
E. Peeters,
N. van den Brink,
1. Roessink
Projectcoördinatie
L
Financiële ondersteuning
Wageningen Wetenschapswinkel
Begeleidingscommissie
Roessink
Egbert Lobée - Stichting Gezond water Ton de Jong - Stichting Gezond Water Emiel Derks — sportvisserij Nederland Martin Goossen
- Hoogheemraadschap
Lèneke Pfeiffer - Wetenschapswinkel
Rijnland
Wageningen
Fotoverantwoording
De foto's, kaartjes en figuren zijn vervaardigd door de auteurs of de meewerkende studenten, tenzij anders aangegeven
Vormgeving
Wageningen
Druk
RICOH, 's-Hertogenbosch Verspreiding van het rapport en overname van gedeelten eruit worden
Bronvermelding
University & Research, Communication Services
aangemoedigd,
mits voorzien van deugdelijke bronvermelding
ISBN
978-94-6447-675-0
DOI
10.18174/629473
Wageningen, Wetenschapswinke!
rapport 388
2
Mogelike riieo's van woog in et aqvatische miies
op
Mogelijke
jco's van vislood in het aquatische milieu
Rapportnummer
388
Dr S.T.J. Droge;
E-J Otten;
M-C Boerwinkel;
Dr ir E.T.H.M. Peeters, prof Dr ir N. J. Van den Brink,
Dr ir I Roessink
Wageningen,
mei 2023
Stichting Gezond
Water
Stichting Gezond Water (SGW) zet zich in voor schoon water en de gezondheid van watersystemen en mensen in Nederland. Hierbij heeft de stichting een brede blik en richt zich op het water zelf, de waterbodem,
waterleven en het land dat
beïnvloed wordt door het water. SGW
heeft geen inkomsten en
is afhankelijk van donaties. Vanaf de oprichting ligt de focus op het risico van het gebruik van vislood. Dit omdat lood toxisch is voor zowel mensen
(bij eigen fabricage van loodjes en via
handcontact vislood) als voor het aquatische milieu.
Wageningen
Environmental
Wageningen Environmental Research draagt door deskundig en onafhankelijk onderzoek bij aan het realiseren van een
van Wageningen
kwalitatief hoogwaardige en duurzame groene leefomgeving.
Research
Onderdeel
University & Research
Wetenschapswinkel
Wageningen
Maatschappelijke organisaties zoals verenigingen en
University & Research
belangengroepen, die niet over voldoende financiële middelen
Postbus
beschikken, kunnen met onderzoeksvragen terecht bij de Wageningen Wetenschapswinkel. Deze biedt ondersteuning
6700
9101
HB Wageningen
Aanvragen
bij
(0317) 48 39 08
de realisatie van onderzoeksprojecten.
moeten
wetenschapswinkel@wur.nl
aansluiten bij de werkgebieden van Wageningen University & Research: duurzame landbouw, voeding en gezondheid, een leefbare groene ruimte en maatschappelijke veranderingsprocessen.
Rapport 388 | Wageningen, Wetenschapswinkei | 3
4 | Mogele rieo's van iiood i het aqutische miies
Inhoud
Voorwoord
Samenvatting summary
11
1
13
Introductie
1.1
_ Achtergrondinformatie over de opdrachtgever
13
1.2
_ Draagvlak voor onderzoek binnen en buiten de aanvragende organisatie
13
1.3
_ Aanleiding voor het verzoek
13
14
_ Onderzoeksvragen
14
2
Literatuurstudie
15
2.1
Milieuchemisch gedrag van lood in water/sediment
15
2.2
Ontwikkelingen
16
2.3
Milieu-concentraties
2.4
van
lood
in Nederland
18
2.3.1
Achtergrond-concentraties van lood in Nederlandse oppervlaktewateren
18
2.3.2
Sediment concentratie van lood in Nederlandse oppervlaktewateren
23
Jaarlijks emissie van lood via vislood in Nederland
2.5
2.6 3
in regulering van (vis)lood
24
2.4.1
Vislooddichtheid bepalingen in wetenschappelijke
literatuur
2.4.2
Experimentele emissiestudies van opgelost lood uit lood in vaste vorm
24
2.4.3
Schattingen voor Nederlandse oppervlaktewateren
26
24
Effect-concentraties van lood op aquatische organismen
27
2.5.1
Opgelost lood
27
2.5.2
Korte termijn effectconcentraties (acuut).
27
2.5.3
Lange termijn effectconcentraties (chronisch)
29
2.5.4
Samenvattende
30
2.5.5
Vislood
Europese evaluatie van lood effectconcentraties
31
_ Kerninzichten waaruit experimentele opzet is afgeleid _
Experimentele toxiciteitsstudie van waterslakken
31
Introductie
3.2
Materiaal
en
31
blootgesteld aan vislood
33 33
methode
34
3.2.1
Materiaal
34
3.2.2
Methode
van het loodemissie experiment
34
3.2.3
Methode
van het blootstellingsexperiment
35
Rapport 388 | Wageningen, Wetenschapswinkei | 5
33
34
3.2.4
Beëindiging van het experiment
35
3.2.5
Analyse methodes
36
3.2.6
Data-analyse
36
Resultaten
37
3.3.1
Hardheid,
pH, en zuurstofgehalte
3.3.2
Ontwikkeling van loodemissie uit splitlood in systemen
met alleen water
37
3.3.3
Ontwikkeling van loodemissie uit splitlood in systemen
met sediment
40
3.3.4
Effecten van vislood op Potemopyrgus antipoderum
3.3.5
Effecten van vislood op Physella acuta (puntige blaashoorn)
(modderslak)
41 42
Discussie
43
3.4.1
Emissie van opgelost lood uit vislood
43
3.4.2
Risico van opgelost lood uit vislood voor het aquatische ecosysteem
44
3.4.3
Toekomstige ontwikkelingen voor risico's van zware metalen afkomstig van sportvisserij.
4
37
Conclusies
45
47
Referenties
Bijlage1
in het aquatisch milieu
49
Kamerstuk
33 118, Nr 41, vraag 77
6 | mogelike ii' van wioog in et aqvatische miies
51
Voorwoord Stichting Gezond
Water probeert vislood van de lijn te krijgen. Via de Wetenschapswinkel
heeft de vraag van
SGW over de effecten van vislood voor waterorganismen geleid tot dit onderzoek. De resultaten spreken voor zich; vislood veroorzaakt schade bij rode lijst soorten. Bodem en waterbodemverontreiniging door lood is een gegeven,
vislood dat bewust of onbewust achter wordt gelaten levert een forse bijdrage ruim 30%
van
de loodverontreiniging van het water wordt veroorzaakt door sportvisserij, en dat is onnodig! SGW
benadert de overheid (waterschappen,
Rijkswaterstaat, provincies,
ministeries) en
sportvisserijorganisaties (Sportvisserij Nederland, hengelsportverenigingen, loodgebruik en -verlies een eind te maken.
Retail) om aan het onnodige
Maar naar ons idee wordt daar nog te weinig aan gedaan
terwijl
voor het zeer zorgwekkende lood in Nederland vanaf 2016 minimalisatieplicht geldt. Er bestaan voor vislood vele alternatieven het zou mooi zijn wanneer daar meer gebruik van wordt gemaakt. Stichting Gezond
Water dankt de Wageningen
University & Research voor het enthousiasme en het werk.
Namens Stichting Gezond water,
Rapport 388 | Wageningen, Wetenschapswinkei | 7
8 | mogelike ii' van woog in et aqvatische miies
Samenvatting Stichting Gezond
Water (SGW)
heeft in 2020 de WUR
Wetenschapswinkel
benaderd
om
binnen de WUR
een
studie uit te laten voeren naar de risico's van verloren/Iosgekoppeld vislood voor het aquatisch milieu. Omdat er in Nederland zowel beroeps- als hobbymatig veel gevist wordt en dit deels op vaste stekken gebeurt, hoopt het verloren lood zich lokaal op. Het gebruik van vislood kent volgens de Waterwet officieel een vergunningplicht, echter hierop wordt niet gehandhaafd door de verantwoordelijke instanties. Er is in 2021 door de Europese instantie ECHA, als verantwoordelijke autoriteit voor regulatie van chemische stoffen, een voorstel ingediend om
loodgebruik in de jacht en visserij uit te faseren. Doel is om daarmee de loodemissie
naar het milieu te reduceren, en het risico van (directe en indirecte) negatieve effecten van lood op mens en ecosysteem aanzienlijk te verlagen.
In 2023 zal de Commissie hierover beslissen. SGW
onderzoek voor extra wetenschappelijke onderbouwing
vraagt met dit
van de inschatting van de risicos van lood voor het
aquatische milieu. Om de invulling van de experimentele fase in dit project over mogelijke risico van vislood op het watermilieu af te bakenen, is literatuuronderzoek gedaan naar mogelijke jaarlijkse hoeveelheid vislood die via hengelsport in het milieu komt, metingen van concentraties van opgelost lood in Nederlands oppervlaktewater, en effectconcentraties van lood in toxiciteitsstudies. Uit beschikbare gegevens van diverse meetloaties
blijkt dat het jaarlijks gemiddelde in heel Nederland onder de milieukwaliteitseis (JG-MKE) van
1,2 ug/L vrij-opgelost lood ligt, slechts sporadisch is een gemeten waarde boven de 1,2 ug/L gerapporteerd. Ter vergelijking, Nederlands regenwater heeft een gemiddelde
loodconcentratie van 0,9 ug/L. Waterslakken
lijken de gevoeligste waterdieren voor opgelost lood te zijn, met een grenswaarde waaronder geen langdurige effecten worden gevonden van 12 ug/L. Bovendien blijkt de giftigheid van lood afhankelijk van
enkele watercondities, zoals zwevende stof in de waterkolom, water hardheid, en pH. Uit één experimentele emissiestudie met 4 loodkorrels in sediment-water systemen kunnen voorkomen die boven de JG-MKE liggen. De emissiestudie met loodkorrels is als uitgangspunt genomen
bleek dat bij neutrale pH loodconcentraties
voor de experimentele
projectfase.
effect relatie is onderzocht met waterslakjes, met 4 verschillende dichtheden van 3 mm
Een dosis-
splitlood (0, 4, 20,
100 loodjes per pot met 1 liter water) zowel met als zonder laagje van 2 cm fijn sediment.
Na 4 weken
incubatie van het lood zijn slakken blootgesteld gedurende 4 weken. Opgeloste loodconcentraties (gefilterd over 45 um) waren ook in het huidige experiment met 4 loodjes per liter water boven de JG-MKE in testsystemen
zonder sediment, maar in geen van de blootstellingen aan vislood was een significant effect op
sterfte of groei op de (sub-)adulte Physel/a acuta waarneembaar. In testsystemen met sediment was het merendeel van vrijgekomen lood gebonden aan sediment, maar waren met 20 loodjes per liter water in alle replica's de opgeloste loodconcentraties boven de JG-MKE na 56 dagen. De waterslak Physella acuta ondervond
geen effecten van lood op sterfte, maar in vergelijking met de controle groep was de groei van de
slakken significant lager bij 4 loodjes per pot met 1 liter water. Dit komt overeen met 108 cm? loodobject per m? sedimentoppervlakte (1,1% van bodemoppervlak is lood). De emissiesnelheid van splitlood op sediment is bepaald op 3,1-3,8 mg/cm?/jr (0,26% van het vislood per jaar). De resultaten van de laboratorium studie geven
aan dat bij de laagst geteste looddichtheid (loodobjecten
beslaan 1,1% van bodemoppervlak), verloren vislood op de waterbodemopperviakte in stagnant water een milieurisico oplevert. De looddichtheid in deze studie lag ruim hoger dan op typische vislocaties (Engeland, Wales, VS).De
risico's van loodemissie zou nog beter kunnen worden getoetst op juveniele slakjes die een
grotere groei doormaken dan de nu gebruikte sub adulte individuen. Het realistische risico voor waterdieren van opgelost lood dat vrijkomt uit vislood in Nederlandse watersystemen
is nog
lastig in te schatten.
Hiervoor is meer inzicht nodig in bijvoorbeeld de looddichtheid op populaire vislocaties, de mate waarin het vislood aan de sedimentopperviakte
ligt, de verdunningsfactor (doorstroomsnelheid),
de sedimentatie
snelheid van zwevende deeltjes (afdekking lood), en invloed van baggeren. De oppervlakte van loodobjecten op locaties waar veel sportvisserij wordt beoefend lijkt (nog) niet direct bepaald in Nederland, en zou gezien de decennialange nalevering van lood dat al aanwezig
is in het milieu nader onderzocht moeten worden.
Rapport 388 | Wageningen, Wetenschapswinkei | 9
10
| Mogejke sie's van vistoog n e aquaische miles
Summary stichting Gezond
Water (SGW) approached the Science Shop of the WUR
in 2020 with the question to
investigate the risks of lost/released fishing lead to the aquatic environment. Since both professional and recreational fishing activities are very abundant in the Netherlands, and can occur on rather fixed locations lost lead accumulates
locally. The use of fishing lead is officially subject to licensing under the Water Act, but
this is not enforced by the responsible authorities. In 2021, the European body ECHA, as the authority responsible for regulating chemicals, submitted a proposal to phase out the use of lead in hunting and fishing. The aim is to reduce lead emissions to the environment and significantly reduce the risk of (direct and indirect) negative effects of lead on humans and ecosystems.
The Commission will make a decision in
2023.
To delineate the interpretation of the experimental phase n this project on possible risks of fishing lead on the aquatic environment, literature research was conducted on the possible annual amount of fishing lead entering the environment via angling, measurements of concentrations of dissolved lead in Dutch surface water, and effect concentrations of lead in toxicity studies. Available data from various measurement sites show that the annual average throughout the Netherlands is below the environmental quality requirement (IG-MKE)
of 1.2 g/L free-dissolved lead, only sporadically has a measurement value above
reported.
In comparison,
1.2 Hg/L been
Dutch stormwater has an average lead concentration of 0.9 ug/L. Aquatic snails
appear to be the most sensitive aquatic animals to dissolved lead, with a limit value of 12 g/L below which no long-term effects are found.
Moreover, lead toxicity appears to depend on certain water conditions, such
as suspended solids in the water column, water hardness and pH. A previous experimental emission study with 4 lead pellets in sediment-water systems showed that lead concentrations above the JG-MKE can occur at neutral
pH.
The emission study with lead pellets was taken as a starting point for the experimental
project phase.
A dose-effect relationship was investigated with water snails, with 4 different densities of 3 mm sinkers (0, 4, 20, 100 lead sinkers per jar containing
split lead
1 liter of water) both with and without a layer of 2 cm
of fine sediment. After 4 weeks of lead incubation, snails were exposed for yet another 4 weeks. lead concentrations (filtered over 45 um) were also above the JG-MKE
Dissolved
in the present experiment with 4 leads
per liter of water in test systems without sediment, but no significant effect on mortality or growth on the (sub-)adult Physella acuta was detected. In test systems with sediment, most of the released lead was bound to sediment,
but at 20 sinkers per liter of water in all replicates, dissolved lead concentrations were
above the JG-MKE after 56 days. The water snail Physella acuta experienced no effects of lead on mortality, but compared to the control group, snail growth was significantiy lower at 4 lead sinkers per jar of 1 liter of water. This corresponds to 108 cm2 of lead object per m2 of sediment surface area (1.1% of bottom
surface
area is lead). The emission rate of split Iead on sediment was determined to be 3.1-3.8 mg/cm2/yr (0.26% of fish lead per year). The results of this laboratory study indicate that at the lowest density tested (lead sinkers covering 1.1% of bottom surface), lost sinkers on the water bottom surface in stagnant water pose an environmental risk. Lead densities in this study were well above those at typical fish sites (England, Wales, USA).
Lead emission
risks could be further tested on juvenile snails that experience greater growth than the sub-adult individuals currently used. The realistic risk to aquatic animals from dissolved lead released from sinkers n Dutch water systems i stil difficult to estimate. For this, more insight is needed
into, for example, the density of sinkers
at popular fish sites, the extent to which sinkers stay at the sediment surface, the dilution factor (flow rate of water), the sedimentation
rate of suspended
solids (covering sinkers), and the influence of dredging. The
area of lead objects at locations where there is a lot of recreational fishing activity seems not (yet) to be identified in the Netherlands, and should be further investigated in view of the decades-long
lead backlog
already present in the environment.
Rapport 388 | Wageringen, Wetenscnapswiket | 11
12
| Mogejke sie's van vistoog n e aquaische miles
1
Introductie
1:1
Achtergrondinformatie over de opdrachtgever
stichting Gezond Water (SGW) zet zich in voor schoon water en de gezondheid van watersystemen en mensen in Nederland. Hierbij heeft de stichting een brede blik en richt zich op het water zelf, de waterbodem,
waterleven en het land dat beïnvloed wordt door het water.
SGW
heeft geen inkomsten
en is
afhankelijk van donaties. Vanaf de oprichting ligt de focus op het risico van het gebruik van vislood. Dit omdat lood toxisch is voor zowel mensen (bij eigen fabricage van loodjes en via handcontact vislood) als voor het aquatische milieu. Hiernaast is er tevens aandacht voor ‘vispluis (de resten aan draad die in kluwens kunnen aanspoelen), plastic en kunstaas. Omdat SGW impact wil hebben aantal onderwerpen beperkt zodat ze een duidelijke focus kan houden.
1.2
en ambitieus is, is het
Draagvlak voor onderzoek binnen en buiten de aanvragende organisatie
De stichting is al sinds 2018 met deze materie bezig en heeft dit onderwerp tot op verschillende bestuurlijke niveaus op de agenda gezet dan wel geprobeerd te zetten. Daar vislood het belangrijkste aandachtspunt binnen de focus van de stichting is, is er een grote wens van de stichting om dit met wetenschappelijk onderbouwde
argumenten
te kunnen
onderbouwen.
Mede omdat de stichting de nodige weerstand
ondervindt in verschillende (bestuurlijke) agen van de samenleving
om dit onderwerp geagendeerd te
krijgen. Omdat het verlies van vislood door vissers een neveneffect is van 0.a. de hengelsport is het een
onderwerp dat in geheel Nederland (en ook daarbuiten) speelt ?.
1.3
Aanleiding voor het verzoek
Vislood is een product dat in het milieu terecht komt als lood loslaat/loskoppelt van het vistuig of het vistuig zelf beschadigd
raakt. Omdat er in Nederland zowel beroeps- als hobbymatig
veel gevist wordt en dit deels
op vaste stekken gebeurt, hoopt het verloren lood zich Iokaal op. Een ophoping van zware metalen, zoals lood, in het milieu kan zeer onwenselijke effecten op aquatische evertebraten, vissen en andere wilde dieren. Hierbij dient opgemerkt te worden
dat lood verschillende vormen
kent en dat vooral het opgeloste ood voor
het milieurisico zorgt, evenals looddeeltjes die door dieren kunnen worden opgegeten en in de maag oplossen. Evertebraten worden blootgesteld aan de opgeloste lood concentraties terwijl vissen en andere dieren
het vislood ook kunnen
binnenkrijgen tijdens het voedsel zoeken.
Het gebruik van vislood kent volgens de waterwet officieel een vergunningplicht, zoals gesteld op 18 november 2016 door de Minister van Infrastructuur en Milieu in de beantwoording (Zie Bijlage: Kamerstuk
van kamervragen
33 118, Nr 41, vraag 77). Echter, hierop wordt niet gehandhaafd
door de
verantwoordelijke instanties. Hoewel er convenanten gesloten zijn, die 0.a. door Sportvisserij Nederland worden
ondersteund,
om
het gebruik van vislood uit te faseren is de bijbehorende termijn waarop dit moet
gebeuren erg lang. Dit samen met de enorme hoeveelheid lood die verloren wordt, de onduidelijkheid over het gedrag van lood in het Nederlandse oppervlaktewater en het type organismen dat mogelijk op verschillende manieren dat het momenteel benaderd
wordt blootgesteld, maakt dat dit probleem
mogelijk een hogere urgentie verdiend
krijgt. De Stichting Gezond Water heeft de wetenschapswinkel
van Wageningen
UR
om antwoorden te krijgen op deze vragen.
Rapport 388 | Wageringen, Wetenscnapswiket | 13
WENR heeft dit project opgepakt in de vorm van een literatuurstudie en een experimentele laboratorium studie in samenwerking met de vakgroep Aquatic Ecology and Water Quality Management van Wageningen Universiteit.
1.4
Onderzoeksvragen
De hoofdvraag
is gedefinieerd als zijnde in welke mate vislood onderdeel is van de aanwezige
verontreiniging van oppervlaktewater en welke risico’s dit lood met zich mee
lood
kan brengen voor het milieu.
Om dit te kunnen beantwoorden is deze vraag onderverdeeld in verschillende deelvragen: 1. Wat zijn de concentraties van opgelost lood in het Nederlandse oppervlaktewater en hoe verhouden
deze
zich dit tot de toxiciteit van opgelost lood voor de verschillende aquatische organismen? 2.
Wat is het gedrag van vislood in het Nederlandse oppervlaktewater? Komt het opgeloste lood inderdaad vrij en heeft dit een direct effect op het waterleven te hebben of zijn er andere blootstellingsroutes, zoals ingestie van lood, waardoor biota nadelige effecten kan ondervinden?
3.
In welke mate
In antwoord
levert verloren vislood een risico voor waterorganismen?
op deelvraag 1 schetst een literatuuronderzoek een beeld van het milieuchemisch
gedrag van
opgelost lood (Hoofdstuk 2.1), de loodconcentraties n het Nederlands aquatische milieu (Hoofdstuk 2.2), en huidige stand van kennis over effectconcentraties op aquatische organismen (Hoofdstuk 2.3). Omdat opgelost lood onder invloed van eigenschappen
van het water in verschillend vormen aanwezig
kan zijn, en
daarmee in meer of mindere mate beschikbaar is voor opname in aquatische organismen, is het milieuchemisch gedrag van lood deels bepalend voor mogelijke milieuschade. In dit rapport worden gemeten
de
concentraties van opgelost lood in Nederland vergeleken met milieukwaliteitseis waardes, en de
laagste concentraties die mogelijk schadelijke blijken uit recente toxiciteitsstudies met aquatische organismen.
In antwoord op deelvraag 2 kan worden gesteld dat de schade die lood afkomstig uit jacht en visserij kan aanrichten aan watervogels via ingestie tot nu toe de voornaamste reden voor zorg is geweest, wat in meerdere
landen al tot restricties en regulering heeft geleid. Er wordt een
kort overzicht gemaakt van
internationale reguleringen op het gebied van vislood. Enkele monitoringsstudies die de hoeveelheid vislood per vislocatie hebben bepaald zullen worden (her)haalbaarheid van dit soort metingen de bodem
besproken, waaruit conclusies worden
foeragerende vissen is voor zover bekend
In antwoord
getrokken over de
binnen dit project. Ingestie door aquatische organismen zoals op niet onderzocht.
op deelvraag 3 kan ten eerste worden gesteld dat het risico van loodvervuiling op aquatische
evertebrate organismen in talrijke studies is onderzocht, onder verschillende omstandigheden zoals in Hoofdstuk 2.3 in dit rapport is weergegeven. Deze studies gaan echter allemaal uit van gecontroleerde blootstelling aan opgelost lood. Studies naar de koppeling van jaarlijks verlies van vislood en mogelijke
risico's gerelateerd aan deze bron van opgelost lood zijn we echter niet tegengekomen.
Eén corrosie studie
met vislood wordt bediscussieerd waarin verschillende omstandigheden zijn getoetst waarbij opgelost lood kan vrijkomen uit loodkorrels. Aan de hand van deze studie is ingeschat dat een experimentele toxiciteitsstudie met vislood kan worden opgezet die zou kunnen mogelijk risico vormt voor aquatische organismen.
14
| Mogeljke sie's van visloog n e aquaische miles
aantonen of verlies van vislood een
2
Literatuurstudie
21
Milieuchemisch gedrag van lood in water/sediment
Vislood komt in vaste vorm (Pb(s)) in het water terecht en wordt voornamelijk door oxidatie omgezet naar opgeloste vormen. Lood komt eerst in de instabiele vorm PbO' en gaat vandaar over naar andere opgeloste
vormen (Figuur 2.1). Zoals aangegeven in de grafieken zal bij pH lager dan 6.5 de opgeloste vorm
Pb?*
dominant zijn. Afhankelijk van de hardheid van het water is bij pH 7-9 de dominante vorm PDOH* of PbCOs. Een deel van het lood zal in de waterboden terecht komen. Onder anaerobe omstandigheden is lood stabie! en zal nauwelijks corroderen en dus vrijwel niet oplossen in de water fase. Dit geldt ook voor sedimentenlagen
Low Dissolved Carbonate
o
Ls(foPrpbmeacfroatcildoyens)
enkele millimeters onder het oppervlak.
Ls(foPrpemabcfaotrcidlone)s
° >
° o
Pb(OH)z
04
02
00
50
60
70
80
90
High Dissolved Carbonate
10
100
110
Pb2* 08
06
04
02
00
°50
60
70
pH Figuur2.1
z
80
90
100
110
pH
Een voorbeeid van het effect van twee waterkwaliteitsparameters op lood in water. Het laat de dominante lood soorten
als een functie van pH bij lage (links) en hoge
(rechts) opgeloste totaal carbonaat-gehaites zien. Overgenomen
van National
Academies of Sciences (2017)?
Lood bindt vrij sterk aan in de waterkolom zwevende deeltjes (SPM, 'suspended Aangezien
particular matter").
niet wordt verwacht dat de gebonden fractie van lood via de huid of kieuwen wordt opgenomen
in
het weefsel van waterorganismen, is de giftigheid van lood in oplossing mede afhankelijk van het zwevend stofgehalte [SPM]. De opgeloste fractie van lood staat in evenwicht met de concentratie gebonden aan SPM. Het RIVM stofdossier van lood (https://rvszoeksysteem.rivm.nl/stof/detail/877) geeft voor zwevende stof
een bindingsratio "K;” 646.000 L/kg * (logK, van 5.81). Deze bindingsratio geeft aan dat bij een opgeloste waterconcentratie van bijvoorbeeld
1 ug/L, de concentratie lood gebonden
aan zwevend
stof 646.000
ug/kg
is (646 mg/kg). Als de SPM-gehalte
in kg/L wordt uitgedrukt, is de relatie tussen de fractie opgelost lood
(foogelos) ten opzichte van de totale hoeveelheid lood in de water matrix te berekenen via K, met de volgende vergelijking: 1
oo = TEP
Rapport 388 | Wageringen, Wetenscnapswiket | 15
Bij een typisch SPM-gehalte van 10 mg/L (=0.00001 kg/L), en de K; van 646.000, is de vrij-opgeloste fractie voor lood maar 13% van de totale lood aanwezig in de waterkolom: 1
Sopgetost 7 T-FT648:000-0-0000T) Uit bovenstaande berekening
913
blijkt dat een milieurelevante concentratie [SPM] van 10 mg/L de toxiciteit
sterk kan beïnvloeden (zie ook sectie 2.5.2). Aangezien zwevende deeltjes in de waterkolom
in veel gevallen
grotendeels organisch materiaal zijn, is de K ook in een versimpelde schatting vergelijkbaar met de fractie organische materiaal in sediment. Dit zou voor een sediment met 10% organisch materiaal betekenen
dat
een vrij opgeloste waterconcentratie van 64,6 mg/kg.
1 g/L in evenwicht is met een sediment concentratie van
De binding van lood aan SPM en sediment
is afhankelijk van meerdere variabelen, zoals pH (zie Figuur 2.1),
zoutgehalte, concentraties ander zware metalen, organisch koolstof gehalte, en wellicht ook het kleigehalte en de type kleimineralen. Omdat waterconcentraties sterk kunnen
fluctueren, en het bindingsproces
niet
instantaan is, zal in oppervlaktewater een bepaalde waterconcentratie niet overal in evenwicht zijn met de sedimentconcentratie. De sedimentconcentratie zal niet altijd de bovenliggende waterconcentratie bepalen omdat de uitwisseling niet snel genoeg
verloopt.
Bovendien
kan de sedimentconcentratie ruimtelijk variabel
zijn in de bovenste centimeters, bijvoorbeeld door historische vervuiling n een diepere sedimentlaag op specifieke plekken bloot komt te liggen, of juist depositie met recent vervuild zwevend materiaal.
22
Ontwikkelingen
welke
in regulering van (vis)lood
Lood is door het RIVM aangemerkt als zeer zorgwekkende stof (ZZS, sinds 2-12-2013 op lijst), en opgenomen op de lijst van 45 stoffen vastgesteld in de Richtlijn prioritaire stoffen uit de 2013 Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). Voor ZZ
stoffen geldt in Nederland op grond van het Activiteitenbesluit een
minimalisatieplicht middels vervanging door minder gevaarlijke stoffen en technieken. Loodconcentraties worden daarom regelmatig gemonitord op meerdere locaties in Nederland. Oorspronkelijk golden de MTRwaarden
(Maximaal Toelaatbaar Risiconiveau) uit de Regeling milieukwaliteitseisen gevaarlijke stoffen
oppervlaktewater als wettelijke toetswaarden. Voor het ecosysteem 95%
is het MTR het maximale
van de potentieel aanwezige soorten in een ecosysteem zijn beschermd.
niveau waarbij
De MTR was voor 2009
bepaald op totaalconcentratie van 220 ug/L, en MTR opgelost op 11 ug/L (wat in dit geval
maar 5%
van de
totaal concentratie is).
Vanuit de KRW zijn er oppervlaktewater normen voor lood bepaald.
De Europese
KRW
onderscheidt twee
soorten milieukwaliteitsnormen: de Jaargemiddelde Milieukwaliteitseis (JG-MKE), die bescherming bieden tegen effecten van langdurige blootstelling, en de Maximaal Aanvaardbare Concentratie Milieukwaliteitseis (MAC-MKE),
gericht op kortdurende concentratiepieken. De normen
moet
voor lood zijn
vastgelegd in het Besluit Kwaliteitseisen en Monitoring Water 2009 (BKMW). De Europese JG-MKE voor lood in water is eerst op 7,2 ug Pb/L gezet (metingen
in over 0.45 um gefilterd
water), en de MAC-MKE op 14 g Pb/L, waarbij geen verschil was tussen zoet en zout. De recentelijk herziene JG-MKE voor biologisch beschikbare concentraties van de stoffen zijn verlaagd tot 1,2 ug Pb/L voor
zoetwaters. Ter vergelijking: in het drinkwaterbesluit is als norm 10 ug Pb/L opgenomens.
De grootste bron
van lood n drinkwater is afkomstig uit het leidingwerk, gezien concentraties in drinkwater direct na het zuiveren doorgaans lager zijn dan 1 ug Pb/L (Dunea, n.d.). Tabel 2.1 geeft het verloop van de kwaliteitseisen weer.
16
| Mogejke sie's van vistoog n e aquaische miles
Tabel2.1
_
Milieukwaliteitseisen
voor
lood
<2009
in zoetwater
2009
MTRopgelost:
_
11 u9/L
MTR totale conc.:
220 Hg/L
BKMW
JG-MKE: MAC-MKE:
Sinds
7,2 ug/L
2013
KRW
JG-MKE vrij opgelost:
14 ug/L
MAC-MKE:
0.2 Hg/L (NW4
1,2 ug/L
14 ug/L
Streefwaarde
Oppervlaktewater achtergrondconcentratie:
MTR sediment (droge stof):
in Nederland.
totaal opgelost 5,3 ug/L
1998)
530 mg/kg
Sediment achtergrondconcentratie:
85 mg/kg
(RIVM
1997)
Meerdere soorten vogels gebruiken klein grind om vertering van voedsel in hun maag
te faciliteren. De
grootte van dit ingenomen materiaal is afhankelijk van de grootte van de betreffende voge! maar het omvat de diameter van losse loodkorrels. Inname van losse loodkorrels, of lood afkomstig van vistuig via een prooi, leidt in het zure milieu van de maag tot snelle opname van opgelost lood in het maagsap,
waarna er
meerdere toxicologische responsen kunnen optreden, mogelijk met sterfte tot gevolg ?. Inname van vast lood is gedocumenteerd
in meerdere soorten vogels waarbij inname van een enkele loodkorrel kan al
overschrijding van maximaal veilige bloedwaarden kan opleveren ?. Om vogelsterfte, waaronder zwanen, als gevolg van loodvergiftiging terug te dringen is n Engeland en Wales al in 1987 een verbod op vislood in de
gewichtsklasse 0.1 - 30 g ingesteld 7. In Denemarken geldt sinds 2002 een verbod op verkoop en import van vislood. In Noord-Amerika
is de afname van populaties van IJsduikers ('common
loon’, Gavía immer)
gevolg van loodvergiftiging reden tot strenge regulering in enkele staten (New Hampshire Vermont 2004, Massachusettes en Maine 2013). In het huidige project kan experimenteel van vislood voor watervogels