CConstaterende datWaterland
Koppel je AI →
Document · PDF

157-146 Bijlage 01 Nota Grondbeleid.pdf

Raadsvergadering 16 december 2021, gemeente WaterlandBij agendapunt: Eventuele moties n.a.v. debatverzoek 157-145 RID Grondbeleid gemeente Waterland 2021 (TvN)13.375 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

4.2

Privaatrechtelijk kostenverhaal: de anterieure overeenkomst

De anterieure overeenkomst is een privaatrechtelijke overeenkomst, waarin de gemeente Waterland en een grondeigenaar/marktpartij financiële afspraken over de ontwikkeling vastleggen. Ook kan in deze overeenkomst worden vastgelegd hoe de verdeling is van taken, verantwoordelijkheden en risico's en aan welke eisen de ontwikkeling moet voldoen op het gebied van locatie-eisen, programmering en planning. Over de inhoud van een anterieure overeenkomst is niets vastgelegd in de Wro en hier hebben partijen dan ook contractsvrijheid. Zo kunnen ook kosten worden opgenomen die niet via een exploitatieplan kunnen worden verhaald. Hierbij is de gemeente Waterland wel gebonden aan de uitgangspunten van het Burgerlijk Wetboek (BW) en de Algemene beginselen van behoorlijk bestuur. In een anterieure overeenkomst kunnen onder meer de volgende onderwerpen worden geregeld. In geval van woningbouwontwikkeling: afspraken over te realiseren woningcategorieën en aantallen Locatie-eisen bij ontwikkeling van bedrijfsruimte of bedrijventerreinen Afspraken over bouw- en woonrijp maken, nutsvoorzieningen en inrichting openbare ruimte; Benodigde grondtransacties (bijvoorbeeld overdracht openbaar gebied naar gemeente) Kostenverhaal en voorwaarden tot verzekering van kostenverhaal (bankgarantie of vooruitbetaling) Doorleggen van planschadeclaims.

4.2.1 Bijdrage in gemeentelijke projectkosten bij woningen De vaste bedragen die door de gemeente Waterland in rekening worden gebracht als bijdrage in gemeentelijke projectkosten bij woningen zijn met het opstellen van deze Nota Grondbeleid verhoogd, omdat deze niet kostendekkend bleken te zijn. Er is vastgehouden aan een vast bedrag per woning, omdat de ervaring leert dat marktpartijen goed uit de voeten kunnen met deze systematiek. Het zorgt voor duidelijkheid en eenduidigheid en voorkomt discussies over voor- en nacalculaties. De bijdrage is vastgesteld op een bedrag van € 9.000 per woning bij sociaal plus en vrijesectorwoningen en € 4.500 per sociale woning. Bij binnenplanse afwijkingen bedraagt de bijdrage in de gemeentelijke projectkosten € 4.500 voor een sociaal plus en vrijesectorwoning en € 2.250 voor een sociale woning. Voor het kostenverhaal van bouwplannen voor één woning wordt met de wettelijke maximale bijdrage van € 8.000 gerekend. De gemeentelijke projectkosten worden naast de bouwleges in rekening gebracht en omvatten onder meer de volgende kosten: stedenbouwkundige visie; projectleiding; planologische procedures; eventueel civieltechnisch toezicht op de inrichting van de openbare ruimte. 20

De kosten van de noodzakelijke (digitale) opstelling van het planologische document worden in alle gevallen op basis van de werkelijke kosten in rekening gebracht bij de initiatiefnemer. 4.2.2 Bijdrage in gemeentelijke projectkosten bij niet-woningen Voor de bijdrage van de initiatiefnemer in de gemeentelijke projectkosten bij niet-woningen wordt de plankostenscan toegepast. Hiervan is sprake bij de ontwikkeling van detailhandel, horeca, recreatie, etc. De plankostenscan is een Excelmodel waarbij door middel van het beantwoorden van vragen en het invullen van de projectgegevens wordt uitgerekend wat de plankosten zullen zijn. Het rekenmodel behorende bij de Regeling plankosten exploitatieplan is als bijlage 1 bij deze Nota gevoegd. 4.2.3 Bijdrage in gemeentelijke projectkosten bij gemengde bestemmingen Bij projecten waarbij een combinatie van bestemmingen wordt gemaakt (zoals woon-winkelpanden of woningen gecombineerd met bedrijven) wordt de bijdrage van de initiatiefnemer in de gemeentelijke projectkosten ook berekend met behulp van de plankostenscan. Het is niet mogelijk om een combinatie te maken van de vaste prijzen voor woningen en de resultaten van de plankostenscan voor andere functies. Er wordt immers één planologische maatregel voor een project genomen, waarvoor de daaraan te besteden uren de basis vormen voor het resultaat van de plankostenscan.

4.2.4 Privaatrechtelijk kostenverhaal onder de Omgevingswet De regelgeving onder de Omgevingswet zal voor de gemeente Waterland geen grote gevolgen hebben voor de huidige wijze van privaatrechtelijk kostenverhaal. De anterieure overeenkomst blijft onder de Omgevingswet bestaan. De belangrijkste wijzigingen spelen op het gebied van het publiekrechtelijk kostenverhaal, waarover hierna meer.

4.3

Publiekrechtelijk kostenverhaal: het exploitatieplan

Indien met een marktpartij geen overeenstemming wordt bereikt in de vorm van een anterieure overeenkomst, zodat het kostenverhaal niet anderszins verzekerd is, is de gemeente Waterland verplicht om samen met het bestemmingsplan een exploitatieplan vast te stellen. Een exploitatieplan biedt de gemeente een publiekrechtelijke grondslag om de kosten van de grondexploitatie te verhalen op de grondeigenaren en om regels en eisen te stellen ten aanzien van de ontwikkeling van de locatie, daarbij mogen alleen kosten worden verhaald die zijn opgenomen in de kostensoortenlijst van het Bro. Hierin zijn allereerst de kosten opgenomen voor de inbrengwaarde van gronden die worden beschouwd als kosten in verband met de exploitatie van de gronden binnen het exploitatieplangebied (werkelijke waarde, sloopkosten en kosten voor het vrij maken van de grond van alle gebruiksrechten). Daarnaast zijn andere kostensoorten opgenomen zoals plankosten (via de plankostenscan), planschade, bouw- en woonrijp maken (indien van toepassing) en de kosten voor de aanleg van voorzieningen in het exploitatiegebied. Binnen de gemeente Waterland heeft het opstellen van een exploitatieplan niet de voorkeur en wordt het kostenverhaal zoveel mogelijk verzekerd door het sluiten van anterieure overeenkomsten. 4.3.1.

Publiekrechtelijk kostenverhaal: kostenverhaalsregeling onder de Omgevingswet Publiekrechtelijk kostenverhaal onder de Omgevingswet wijkt op onderdelen af van de huidige regeling. Het exploitatieplan verdwijnt en het publiekrechtelijke kostenverhaal moet door middel van kostenverhaalsregels worden vastgelegd in het omgevingsplan, de omgevingsvergunning voor de buitenplanse omgevingsplanactiviteit, of in het projectbesluit. Voor publiekrechtelijk kostenverhaal zijn er onder de Omgevingswet twee systemen. Er is een nieuw systeem voor kostenverhaal toegevoegd ten opzichte van de Wro: kostenverhaal zonder tijdvak. Dit nieuwe systeem is bestemd voor organische gebiedsontwikkeling; gebiedsontwikkeling zonder eindbeeld en zonder tijdvak. Het toedelen van globale en flexibele functies aan locaties is bij kostenverhaal zonder tijdvak eenvoudiger. Bij het vaststellen van 21

het omgevingsplan is geen gedetailleerde raming van kosten en opbrengsten vereist. De kosten en bijdragen worden pas bij de aanvraag geconcretiseerd. Kostenverhaal vindt hier plaats aan de hand van waardevermeerdering per locatie. Bij de eindafrekening kan binnen kostensoorten worden geschoven. Naast kostenverhaal zonder tijdvak bestaat er onder de Omgevingswet ook kostenverhaal met tijdvak, als onderdeel van het omgevingsplan. Het innen van kosten gebeurt onder de Omgevingswet via de beschikking bestuursrechtelijke geldschuld, dus niet meer via de omgevingsvergunning. Het moment van eindafrekening wordt niet meer voorgeschreven. Het omgevingsplan bepaalt dit en Initiatiefnemers kunnen daarnaast vanaf vijf jaar na betaling een individuele eindafrekening vragen.

4.4

Bovenwijkse kosten, bovenplanse kosten en bijdragen aan ruimtelijke ontwikkelingen

Speciale aandacht verdienen de kosten die betrekking hebben op meerdere exploitatiegebieden. De Wro biedt mogelijkheden om dergelijke kosten te verhalen via privaatrechtelijke en publiekrechtelijke weg. De toelichtingen op de Wro en Bro en de kamerstukken bevatten geen scherpe definities van en afbakening tussen deze kosten. Om kostenverhaal zo helder mogelijk te maken hanteert de gemeente Waterland de volgende omschrijvingen. Bovenwijkse kosten: kosten voor een voorziening binnen of buiten een exploitatiegebied die van nut is voor meerdere exploitatiegebieden. Een bijdrage voor bovenwijkse voorzieningen kan via de anterieure overeenkomst dan wel het exploitatieplan worden verhaald. Bovenplanse kosten De Wro biedt de mogelijkheid om bovenplanse kosten publiekrechtelijk te verhalen in de vorm van een fondsbijdrage. Deze kosten moeten samenhangende ontwikkelingen op verschillende locaties mogelijk maken zonder dat deze in één grondexploitatie zijn opgenomen. Voorwaarde voor het verhalen van dergelijke kosten is dat in de structuurvisie of omgevingsvisie aanwijzingen zijn gegeven over de bestedingen die ten laste komen van het fonds. Bijdrage aan ruimtelijke ontwikkelingen: bijdrage aan de kosten voor de ontwikkeling van een samenhangend gebied, die via de privaatrechtelijke weg worden verhaald.

Bij het sluiten van een anterieure overeenkomst heeft de gemeente de mogelijkheid om een bijdrage aan de ruimtelijke ontwikkeling overeen te komen. Een dergelijke bijdrage aan een ruimtelijke ontwikkeling dient tevens te zijn opgenomen en te zijn onderbouwd in een gemeentelijke structuurvisie of omgevingsvisie. In de Omgevingsvisie Waterland 2030 is nog geen sprake van een onderbouwing voor bovenplanse kosten of bijdrage aan ruimtelijke ontwikkelingen. Bij de eerstvolgende herziening van de omgevingsvisie weegt de gemeente Waterland af of zij wel een onderbouwing opneemt voor het verhalen van bovenplanse kosten en een bijdrage aan de ruimtelijke ontwikkeling.

Beleidsuitgangspunt: Bij de herziening van de gemeentelijke omgevingsvisie beziet de gemeente Waterland in hoeverre zij hierin een regeling bovenplanse kosten en bijdrage aan ruimtelijke ontwikkeling wil opnemen.

22

5

Grondprijsbeleid en methoden van gronduitgifte

5.1

Grondprijsbeleid

Het grondprijsbeleid geeft inzicht in de methode waarmee de gemeente Waterland grondprijzen bepaalt bij het uitgeven van grond. De gemeente Waterland heeft het grondprijsbeleid uitgewerkt in een separate grondprijzenbrief. Het college stelt jaarlijks de grondprijzenbrief vast, met grondprijzen voor bouwgrond, bedrijventerreinen, sociale huurwoningen, snippergroen etc. Voorafgaand aan de besluitvorming wordt een taxateur of taxatiecommissie geconsulteerd om te zorgen dat de grondprijzen marktconform zijn. De grondprijzenbrief vormt het kader waarbinnen onderhandelingen over grondprijzen plaatsvinden en is als bijlage 2 opgenomen bij deze Nota.

5.2

Categorieën

Bij de verkoop en verhuur van grond/onroerende zaken worden de volgende categorieën gehanteerd. 1. Snippergroen (maximaal 50 m²) 2. Bouwgrond 3. Grond voor sportbeoefening 4. Erfpachtgrond 5. Landbouwgrond 6. Volkstuinen 7. Grond voor groenadoptie 8. Strategische grond (bijvoorbeeld voor toekomstige nieuwbouw) Het is aan het college om te bepalen onder welke categorie de betreffende grond/onroerende zaak valt.. Voor de verkoop- en verhuurprijzen van gronden vallend onder categorie 1 tot en met 8 wordt verwezen naar de grondprijzenbrief in bijlage 2 van deze nota.

5.3

Algemene verkoopvoorwaarden

De hieronder genoemde voorwaarden gelden bij elke verkoop van grond/onroerende zaken (in alle categorieën).

5.3.1

Beeldbepalend groen en bomen

Voor alle categorieën geldt dat als de bedoelde grond/onroerende zaak onderdeel uitmaakt van de Hoofdgroenstructuur (voortkomend uit de ten tijde van de aanvraag vigerende groenvisie) of indien er op de bedoelde grond/onroerende zaak een boom staat die op de lijst van waardevolle bomen wordt genoemd, zal een verzoek om aankoop van de grond/onroerende zaak worden afgewezen. Het college heeft de bevoegdheid hiervan gemotiveerd af te wijken.

5.3.2

Kabels en leidingen

Voor alle categorieën geldt dat als er in de bedoelde grond/onroerende zaak kabels en/of leidingen aanwezig zijn, een verzoek om aankoop van de grond/onroerende zaak wordt afgewezen. Het college heeft de bevoegdheid hiervan gemotiveerd af te wijken. Wanneer er in overeenstemming met de koper wordt besloten om de grond toch te verkopen en het is noodzakelijk dat de in het te verkopen perceel gelegen kabels en leidingen verlegd dienen te worden, dan komen de kosten voor het verleggen voor rekening van de koper.

5.3.3

Verkoop/verhuur van snippergroen

Reststroken grond, ook wel snippergroen genoemd, kunnen van grote waarde zijn voor aanliggende eigenaren. Het betreft gronden die geen onderdeel zijn van de groenstructuur, het openbaar nut niet dienen, waar geen kabels, leidingen en rioleringen in de grond liggen en waar geen toekomstige ruimtelijke ontwikkeling voorzien is. 23

Uitgangspunt is dat de grond pas in gebruik gegeven, verhuurd of verkocht wordt als binnen de organisatie naar de volgende onderwerpen onderzoek is gedaan en daar geen negatief oordeel uit is gekomen: 1. eigendomssituatie; 2. locatie van de grond (strategische waarden); 3. groenvisie; 4. wegen en verkeer; 5. kabels en leidingen; 6. erfgoed; 7. beheersmatige aspecten. De specifieke vereisten per onderwerp zijn in een lijst in bijlage 3 behorende bij deze nota opgenomen. De kosten voor het in behandeling nemen van een verzoek tot aankoop van gemeentegrond, zijn als volgt en worden bij de verkoopprijs opgeteld. het in behandeling nemen van het verzoek tot aankoop/verhuur grond (à € 80,00); de KLIC-melding (à € 65,00) De verkoopprijs/verhuurprijs van gemeentegrond is vastgelegd in de grondprijzenbrief.

5.3.4

Groenadoptie

Gemeentegrond kan in aanmerking komen voor groenadoptie. Dit houdt in dat bewoners van de gemeente Waterland gemeentegrond mag onderhouden, waarbij het stuk grond openbaar toegankelijk moet blijven voor andere bewoners. Zo mag de grond bijvoorbeeld niet omheind worden door een schutting. De spelregels en de interne richtlijnen voor het in beheer geven van gemeentegrond zijn opgenomen in bijlage 4 behorende bij dit grondbeleid. Bij groenadoptie geldt er een minder strikte controle dan bij de verzoeken tot aankoop of huur van gemeentegrond omdat een overeenkomst van groenadoptie te allen tijde direct opzegbaar is.

5.3.5

Aanpassing bestemmingsplan

Veel van de verkochte grond krijgt na verkoop een andere bestemming dan de bestemming zoals vermeld in het bestemmingsplan. Een perceel gemeentegroen wordt na verkoop door de koper bij zijn eigendom getrokken en maakt over het algemeen deel uit van zijn tuin. De consequentie hiervan kan zijn is dat de situatie dan niet meer in overeenstemming is met het bestemmingsplan. Het is echter niet efficiënt om bij elke verkoop een herziening van het bestemmingsplan door te voeren. Om die reden zal aanpassing pas bij een integrale herziening van het bestemmingsplan plaatsvinden en wordt de ontstane situatie waarbij de grond wordt gebruikt als tuin, tot die herziening gedoogd. In de met kopers van dergelijke percelen te sluiten koopovereenkomst wordt een bepaling opgenomen waaruit blijkt dat de koper zich bekend verklaart met het feit dat de bestemming van het gekochte openbaar groen betreft een dus eigenlijk niet als tuin mag worden gebruikt. Ook wordt melding gemaakt van de mogelijke aanpassing van de bestemming bij een integrale herziening van het bestemmingsplan, maar dat het risico dat als deze aanpassing niet (volledig) plaatsvindt geheel voor risico van de koper is. Indien de grond wordt aangekocht ten behoeve van bebouwing dan is een bestemmingsplanwijziging noodzakelijk. Bovenstaande bepaling wordt als kwalitatieve verplichting vastgelegd in de koopovereenkomst.

24

5.3.6

Minimale verkoop en/of verhuurprijs

In verband met werkzaamheden die door de gemeente Waterland verricht dienen te worden bij verkoop van grond/onroerende zaken zal – ongeachte de grootte – bij: verkoop een minimale totale verkoopprijs van vijfhonderd en vijftig euro (€ 550,00) worden aangehouden; verhuur een minimale totale verhuurprijs van vijf en vijftig euro (€ 55,00) worden aangehouden.

5.3.7

Indexatie

De bedragen genoemd in deze Nota en de bijbehorende bijlagen worden jaarlijks geïndexeerd. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de maandprijsindexcijfers volgens de consumentenprijsindex (CPI, 2015=100), reeks alle huishoudens, gepubliceerd door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

25

6

Woningbouwprogramma en sociale woningbouw

6.1

Inleiding

De gemeente Waterland heeft een groeiende aantrekkingskracht op woningzoekenden. Momenteel is in alle segmenten van de woningmarkt de vraag groter dan het aanbod. De gemeentelijke woningmarkt staat onder invloed van de nabijheid van de stad Amsterdam, waar de druk op de woningmarkt logischerwijs overloopt naar de regio en zorgt voor een verwachte verdere groei van de woningvraag in de komende decennia. Daarnaast heeft ook de gemeente Waterland te maken met toenemende vergrijzing van de bevolking gekoppeld aan een toename van het aantal eenpersoonshuishoudens. In de Woonvisie 2025 staat woningbouw dan ook centraal. De gemeente Waterland neemt haar verantwoordelijkheid om de woningnood te bestrijden en pakt een actieve rol. De volgende, voor het grondbeleid van belang zijnde opgaven zijn in de Woonvisie geformuleerd. Waterland heeft een hoge groeiverwachting, bouwplannen zijn noodzakelijk. De gemeentelijke woningmarkt is niet goed toegankelijk voor starters. Het prijsniveau van koopwoningen ligt hoog en het aanbod sociale huurwoningen is beperkt. De sociale huursector wordt voor 30% bewoond door huishoudens buiten de doelgroep. Ongeveer een derde van de doelgroep woont buiten de sociale sector. De wachttijden voor sociale huur zijn onaanvaardbaar hoog. Vergrijzing; het aantal 75-plussers neemt fors toe en ook het aantal eenpersoonshuishoudens (alleenstaanden) groeit.

In dit hoofdstuk worden een aantal definities gegeven, doelgroepen gespecificeerd en wordt er een uitwerking gegeven aan het beleid om sociale woningbouw binnen het segment te behouden.

6.2

Definities -

-

-

-

-

Sociale huurwoning Een sociale huurwoning is een woning met een aanvangshuur onder de huurtoeslaggrens waarbij de instandhouding voor de in een gemeentelijke verordening omschreven doelgroep voor ten minste tien jaar na ingebruikname is verzekerd (Bro). Sociale grondgebonden koopwoning Onder sociale grondgebonden woning wordt verstaan een grondgebonden koopwoning met een prijs per m² van € 3.250,- gebruiksoppervlak en een totale aanschafwaarde vrij op naam (V.O.N.) van maximaal € 225.000,- waarbij de instandhouding voor de in een gemeentelijke verordening omschreven doelgroep voor ten minste tien jaar na ingebruikname is verzekerd (Bro). Sociaal koopappartement Een sociaal koopappartement is een appartement met een prijs per m² van € 3.250,- gebruiksoppervlak en een totale aanschafwaarde vrij op naam van maximaal € 190.000,- waarbij de instandhouding voor de in een gemeentelijke verordening omschreven doelgroep voor ten minste tien jaar na ingebruikname is verzekerd (Bro). Sociale grondgebonden plus huurwoning Onder een sociale plus huurwoning wordt verstaan een grondgebonden woning met een maximale huurprijs t.b.v. de huurder(s) met een huishoudinkomen als bedoeld in artikel 10 in de Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte.

Sociale grondgebonden plus koopwoning Onder deze categorie valt een woning met een totale aanschafwaarde vrij op naam van maximaal € 260.000,Starter Als starter wordt aangemerkt iemand die zich voor het eerst op de woningmarkt begeeft. 26

-

6.3

Sociale doorstromer Een sociale doorstromer is iemand die een sociale huurwoning verlaat om door te stromen naar een eerste koopwoning.

Verdeling woningbouwprogramma

De verdeling van het woningbouwprogramma bij woningbouwprojecten is als volgt: 30% sociaal (huur of koop) 10% sociaal plus (huur of koop) 60% vrije sector Bij woningbouwprojecten waarbij 80 of meer woningen gebouwd worden, kunnen afspraken worden gemaakt over de invulling van de 60% vrije sector woningen. Deze afspraken hebben als uitgangspunt te komen tot een gedifferentieerd woningaanbod, waarbij wordt bijgedragen aan de doelstellingen zoals vastgelegd in de Woonvisie 2025. Bij woningbouwprojecten waarbij 9 of minder woningen worden gerealiseerd zal maatwerk worden toegepast, waarbij in overleg een andere invulling van het woningbouwprogramma (anders dan 30/10/60) mogelijk is.

6.4

Sociale woningbouw

De vraag naar sociale huurwoningen binnen de gemeente Waterland is groot, waardoor de wachttijd voor een sociale huurwoning onaanvaardbaar hoog is geworden. De gemeente zet daarom de komende jaren in op uitbreiding van het aantal sociale huur- en koopwoningen.

6.4.1

Doelgroepen

De gemeente Waterland stelt een separate doelgroepenverordening op waarin vooralsnog wordt geregeld voor welke doelgroepen de te bouwen sociale koopwoningen bedoeld zijn. De doelgroepen worden bepaald aan de hand van inkomensgrenzen. Ook regelt de verordening dat de sociale koopwoningen gedurende een bepaalde periode beschikbaar moeten blijven voor de daarvoor aangewezen doelgroepen.

6.4.2

Behoud van sociale woningen

De sociale huursector wordt voor ongeveer 30% bewoond door huishoudens die niet tot de doelgroep behoren. Daar staat tegenover dat ongeveer een derde van de doelgroep buiten de sociale sector woont, met name in koopwoningen. Om meer grip uit te oefenen op het aandeel sociaal binnen de vastgestelde woningbouwprogrammering staat de gemeente Waterland een aantal instrumenten ter beschikking. Door deze instrumenten zo nodig gecombineerd in te zetten wordt beoogd sociale woningen binnen het segment te behouden en speculatieve verkoop tegen te gaan. 6.4.2.1 Het eerste recht van koop voor de gemeente Bij een eerste recht van koop ligt het initiatief bij de eigenaar van het registergoed/onroerende zaak omdat een dergelijk recht pas aan de orde komt wanneer de eigenaar tot verkoop wil overgaan. Op dat moment zal de onroerende zaak eerst te koop moeten worden aangeboden aan de gemeente. Bij een eerste recht van koop kunnen partijen al bij het verlenen daarvan de koopsom vastleggen of kan worden vastgelegd op welke wijze de koopsom moet worden bepaald. Wanneer de gemeente Waterland besluit niet tot koop over te gaan, is de eigenaar vervolgens vrij het registergoed/de onroerende zaak aan een ander te verkopen. De gemeente kan dus van dit recht af zien, dit dient per keer te worden beoordeeld.

Het eerste recht van koop dient als een kettingbeding te worden opgenomen in de akte met de initiatiefnemer zodat het beding bij verkoop steeds wordt overgenomen in een volgende akte. Wanneer de gemeente Waterland besluit de woningen terug te kopen, dan zal zij terugkopen voor de aankoopprijs, waarbij een indexatie, gekoppeld aan de WOZ-waarde, zal worden gehanteerd. 27

Een rekenvoorbeeld is opgenomen in bijlage 5 van deze Nota Grondbeleid. 6.4.2.2 Antispeculatiebeding Het tegengaan van speculatieve verkoop kan daarnaast worden bereikt door het opnemen van een antispeculatiebeding in de overeenkomst. Hierbij wordt in de akte opgenomen dat indien de koper binnen vijf jaar, tot verkoop aan een derde overgaat, een percentage van de winst aan de gemeente dient te betalen. Jaar van verkoop Eerste Tweede Derde Vierde Vijfde

Afdracht van de winst 100% 80% 60% 40% 20%

Voor het bepalen van de winst geldt de volgende definitie: verkoopprijs min aankoopprijs. Bij het bepalen van de winst wordt geen rekening gehouden met overige investeringen. Verbeteringen aan de woning zijn toegestaan voor eigen gebruik, maar worden niet bij de aankoopprijs opgeteld voor het bepalen van de winst. Het uitgeven van gronden in erfpacht ter voorkoming van speculatieve verkoop heeft niet de voorkeur en wordt daarom in deze Nota Grondbeleid niet verder uitgewerkt. 6.4.2.3 Zelfbewoningsplicht Om te voorkomen dat sociale nieuwbouwwoningen worden opgekocht met een speculatief oogmerk, voert de gemeente Waterland een zelfbewoningsplicht in. De koper wordt verplicht gedurende een bepaalde periode na oplevering de woning zelf te bewonen. Deze zelfbewoningsplicht zal worden opgenomen in anterieure overeenkomsten waardoor de initiatiefnemer gehouden is om bij verkoop van de woning te bepalen dat de koper ook daadwerkelijk voor een bepaalde duur zelf dient te bewonen. 6.4.2.4 Sociale huurwoningen Sociale huurwoningen zijn in eigendom bij een woningcorporatie. De corporatie kan op een zeker moment beslissen om woningen te gaan verkopen. Om de sociale huurwoningen ook bij verkoop in het sociale segment te behouden, heeft de gemeente Waterland hierover met de woningcorporaties afspraken gemaakt in hun prestatieovereenkomst.

Corporaties verkopen voornamelijk in complexen waar al veel verkocht is, juist om zich bij de energietransitie te focussen op de rest van de voorraad. Op wijk- of buurtniveau kan verkoop ook een geschikt instrument zijn om de leefbaarheid te verbeteren. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan de beschikbaarheid van sociale koopwoningen, waarmee doorstroming wordt bevorderd. Sociale huurwoningen worden bij voorrang verkocht aan zittende bewoners of starters die een huurwoning achterlaten.

28

7

Beheer

7.1

Inleiding

Zodra er gronden of opstallen zijn verworven, gaat de gemeente Waterland na of en op welke wijze zij deze gronden en opstallen optimaal kan beheren, ofwel bij derden in gebruik kan geven. Onder beheer wordt verstaan het tijdelijk uitvoeren van feitelijke en juridische maatregelen ten aanzien van verworven onroerende zaken met het oog op de instandhouding daarvan. Deze nota gaat in op het juridisch beheer en niet op technisch beheer. De meest geëigende rechtsfiguren om grond in gebruik te geven aan derden zijn beschreven in de navolgende paragrafen. Per beheersvorm wordt een overzicht van de juridische constructie geschetst en de daaruit voortvloeiende rechten en verplichtingen van partijen jegens elkaar.

7.2

Huur

Verhuur van gemeentegrond is naar zijn aard kortdurend. Gedacht moet worden aan een termijn van minimaal 5, hooguit 10 jaar. Bij verhuur is weliswaar sprake van permanent gebruik van de grond, maar het gebruik is naar zijn aard eindig. Het kan bijvoorbeeld gaan om het tijdelijk stallen/plaatsen van objecten op gemeentelijke grond zoals een portakabins. De huurprijs wordt gerelateerd aan de grondprijs, het gewenste rendement en de aard van het grondgebruik. Bij incidenteel/ad hoc gebruik van gemeentegrond is het heffen van precariobelasting of staanplaatsgeld meer op zijn plaats. Een voorbeeld hiervan is verhuur van ruimte in jachten op basis van de jachthavenverordening.

7.3

Pacht

De gemeente Waterland heeft op dit moment een beperkt aantal gronden die in pacht zijn uitgegeven. Omwille van de volledigheid van deze nota wordt aandacht besteed aan de rechtsfiguur pacht. Er is sprake van pacht bij een overeenkomst waarbij de ene partij (de verpachter) zich verbindt aan de andere partij (de pachter), een onroerende zaak of een gedeelte daarvan in gebruik te verstrekken ter uitoefening van de landbouw en de pachter zich verbindt tot een tegenprestatie. Onder uitoefening van de landbouw wordt verstaan elke tak van bodemcultuur mits bedrijfsmatig uitgevoerd. Als er geen bedrijfsmatige activiteit is, is er sprake van een gewone huurovereenkomst van grond of een gebouw en geldt er daardoor ook een minder vergaande bescherming voor degene die huurt. Geliberaliseerde pacht is een flexibele pachtvorm, waarbij in tegenstelling tot regulier pacht, geen maximum geldt voor de pachtprijs indien een kortere pachtperiode dan zes jaar is afgesproken. Ook vindt er geen automatische verlenging plaats. Door te kiezen voor deze pachtvorm bestaat er geen risico om voor langere tijd aan dezelfde pachter vast te zitten en kan het rendement geoptimaliseerd worden doordat er geen sprake is van een maximale pachtprijs.

7.3.1

Pachtprijs reguliere pacht

De pachtprijs van reguliere pacht wordt geregeld in het Pachtprijzenbesluit en/of de uitvoeringsregeling pachtprijzen. De basis voor de maximale pachtprijs is het opbrengend vermogen van de grond. In dit besluit en/of deze regeling zijn maximale pachtsommen per hectare opgenomen, verdeeld over een aantal regio's in Nederland. Voor pachtovereenkomsten geldt in principe de regionale pachtprijs als maximale pachtprijs. De pachtnormen worden jaarlijks vastgesteld door het ministerie van LNV en treden steeds in werking op 1 juli. Conform het pachtprijzenbesluit c.s. van 1 juli 2021 geldt voor het pachtprijsgebied Waterland en Droogmakerijen voor nieuwe pachtovereenkomsten een maximale pachtprijs van € 230,- per hectare.

7.3.2

Geliberaliseerde pacht

Ten aanzien van geliberaliseerde pacht kunnen partijen de pachtprijs overeenkomen die zij willen. Met name het verpachten via een geliberaliseerde pachtovereenkomst van geringe oppervlakten van gronden die de gemeente Waterland toch aan wil houden zou interessant kunnen zijn. 29

7.4

Ingebruikgeving (bruikleen)

De gemeente Waterland heeft naast huur en pacht ook de mogelijkheid haar grond om niet in gebruik te geven of bij grondaankoop overeen te komen dat de verkoper haar gebruik om niet mag voortzetten. Indien men spreekt over het in gebruik geven van een object, zonder dat daar een vergoeding tegenover staat, spreekt men over 'bruikleen'. Deze beheersvorm kan met name aan de orde komen wanneer de gemeente Waterland ten behoeve van een locatieontwikkeling gronden verwerft die niet direct nodig zijn.

7.5

Keuze rechtsfiguur

Afhankelijk van de beheersdoelstelling kan worden gekozen voor een bepaalde juridische constructie. In het ene geval zal de gemeente Waterland voldoende flexibiliteit willen hebben ten behoeve van de inrichting of het beheer van gronden zonder dat blijvende verplichtingen tegenover derden worden aangegaan. Het kan ook mogelijk zijn dat de gemeente ernaar streeft bepaalde gronden voor een langere termijn in gebruik te geven, waarbij over en weer (langlopende) verplichtingen ontstaan. Continuïteit in het gebruik wordt dan belangrijk geacht.

7.6

Zakelijke rechten

Een zakelijk recht is het recht dat iemand op een zaak heeft en dat iemand anders niet kan aantasten. Het recht van erfpacht en het recht van opstal zijn zakelijke rechten welke binnen de gemeente Waterland met enige regelmaat worden gevestigd.

7.6.1

Recht van erfpacht

De gemeente Waterland heeft percelen grond in erfpacht uitgegeven. Erfpacht is na eigendom het meest omvattende genotsrecht met betrekking tot een onroerende zaak. Het voordeel van erfpacht is dat de grond in eigendom blijft van de gemeente en dat de waardevermeerdering van de grond aan de gemeente Waterland toekomt. Bij nieuw te realiseren sportvelden en -accommodaties zal per geval worden bekeken of de gronden in erfpacht zullen worden uitgegeven. Het college zal hier al dan niet toe besluiten. Wanneer de termijn van een bestaande erfpachtovereenkomst afloopt wordt per geval bekeken of het wenselijk is om de waarde van de opstallen af te kopen of een nieuwe erfpachtovereenkomst te sluiten. Het college zal hier een besluit over nemen. Berekening erfpachtcanon Als er gronden in erfpacht worden uitgegeven dient de grond getaxeerd te worden door een daartoe gecertificeerde taxateur die plaatselijk bekend is.

Op basis van deze waarde wordt een marktconforme erfpachtcanon vastgesteld op basis van de volgende formule: erfpachtcanon = residuele grondwaarde x rentepercentage Het gehanteerde rentepercentage wordt vastgesteld door het college en wordt berekend aan de hand van het voortschrijdend gemiddelde rentepercentage over drie jaar dat de gemeente verschuldigd is voor bij de Bank Nederlandse Gemeenten op te nemen geldleningen met een looptijd van tenminste tien jaar, vermeerderd met een opslag van 3%-punten. De erfpachtcanon zal jaarlijks worden geïndexeerd en kan vijfjaarlijks algeheel worden herzien. Bij verkoop van het blote eigendom van de grond wordt de grondwaarde nader vastgesteld door een taxateur.

30

7.6.2

Recht van opstal

De gemeente Waterland is eigenaar van een aantal percelen grond/onroerende zaken waarop een recht van opstal rust. Het recht van opstal (ook wel opstalrecht genoemd) is het recht om in, op of boven een onroerende zaak van een ander gebouwen, werken of beplantingen in eigendom te hebben of te verkrijgen. Doorgaans wordt een opstalrecht gevestigd wanneer de huurder van grond daarop een gebouw plaatst. Zonder recht van opstal zou de gemeente door natrekking eigenaar worden van de opstal. Het recht van opstal bewerkstelligt een horizontale splitsing van eigendom. Het is mogelijk om in de akte van vestiging van het recht van opstal een verplichting op te leggen aan de opstaller om op al dan niet terugkerende tijdstippen een retributie te betalen. Indien een recht van opstal wordt gevestigd ten behoeve van nutsvoorzieningen of ten behoeve van commerciële doeleinden, zal de verplichting tot het betalen van retributie aan de opstaller worden opgelegd.

7.7

Volkstuinen

Volkstuinen komen niet voor verkoop in aanmerking, maar worden verhuurd. Binnen de gemeente Waterland zijn verschillende volkstuincomplexen aanwezig, te weten in de kernen Broek in Waterland, Monnickendam (2) en Ilpendam. In de kernen Broek in Waterland en Monnickendam is een volkstuinvereniging aanwezig. Zij huren het complex van de gemeente en verhuren de tuintjes aan geïnteresseerden. Voor de volkstuincomplexen in Ilpendam geldt dat wanneer er een volkstuin vrijkomt, dit op de website van gemeente Waterland wordt aangegeven. Er wordt geen wachtlijst gehanteerd. De verhuurprijs van de volkstuinen te Ilpendam is vastgelegd in bijlage 2, de Grondprijzenbrief.

7.8

Het tegengaan van oneigenlijk grondgebruik van derden

Het komt geregeld voor dat grond door burgers in gebruik wordt genomen zonder dat er een verzoek tot koop of een huurovereenkomst aan ten grondslag ligt. Aangezien de gemeente Waterland op deze wijze grond verliest en er oneerlijke situaties ontstaan is het van belang dit oneigenlijk grondgebruik inzichtelijk te maken en hier tegen op te treden. Hiermee worden enerzijds problemen bij de realisatie van toekomstige ontwikkelingen te voorkomen en anderzijds omdat het situaties van rechtsongelijkheid uit de weg helpt. Indien het vermoeden bestaat dat gemeentelijke grond oneigenlijk wordt gebruikt, start de gemeente Waterland een onderzoek om te bepalen of het grondgebruik illegaal is. Daarna wordt bekeken of tot legalisering kan worden over gegaan alvorens handhavend wordt opgetreden. Als verkoop of verhuur niet mogelijk of wenselijk is, dan wordt het perceel grond door de gemeente terug in eigendom genomen. 7.8.1 Verjaringen Er zijn twee vormen van verjaring mogelijk: de verkrijgende en bevrijdende verjaring. Beide vormen van verjaring leiden tot eigendomsovergang, tot verkrijging onder bijzondere titel. Verkrijgende verjaring Voor verkrijgende verjaring bepaalt artikel 3:99 Burgerlijk Wetboek (BW), dat een bezitter te goeder trouw het recht op een onroerende zaak verkrijgt door een onafgebroken bezit van tien jaren.

Een bezitter is te goeder trouw wanneer hij zich redelijkerwijze als rechthebbende mocht beschouwen (art. 3:118 BW). Bevrijdende verjaring Over bevrijdende verjaring wordt in artikel 3:105 BW geregeld dat hij die een goed bezit op het tijdstip waarop de rechtsvordering strekkende tot beëindiging van het bezit wordt voltooid, dat goed verkrijgt, ook al was zijn bezit niet te goeder trouw. Bij deze vorm van verjaring gaat het om de verjaring van de rechtsvordering tot beëindiging van het bezit. Hiermee wordt bedoeld de vordering die de gemeente kan instellen om haar recht op de onroerende zaak te handhaven, zoals de vordering tot revindicatie of verklaring voor recht. Op het moment dat de verjaringstermijn is voltooid, verkrijgt degene die de onroerende zaak op dat moment bezit het eigendom hiervan. Het maakt hierbij niet uit of iemand te goeder of te kwader trouw is. De verjaringstermijn is in dit geval twintig 31

jaar. Degene die zich op verjaring beroept, moet aantonen dat hij bezitter is. Artikel 3:107 BW omschrijft bezit als het houden van de onroerende zaak voor zichzelf. Verjaring wordt gestuit door te handhaven op illegaal in gebruik genomen grond, door bijvoorbeeld het perceel te laten ontruimen. 7.8.2 Handhaving Bij de aanpak van het oneigenlijk gebruik van gemeentegrond wordt uitgegaan van privaatrechtelijke handhaving. Door gebruik te maken van het publiekrecht kan wel worden bereikt dat de grond terug wordt gebracht naar een inrichting die overeenstemt met de bestemming, echter wordt hiermee niet per definitie het eigendomsrecht vastgesteld. Om het eigendom te beschermen zal de gemeente privaatrechtelijk moeten optreden. Van een doorkruising van het publiekrecht is dan geen sprake. Hierbij handelt de gemeente Waterland als rechtspersoon, eigenaar en rechthebbende van de grond. Het doel van privaatrechtelijke handhaving is het terugvorderen van eigendom en het voorkomen van het verlies van eigendom door verjaring. Als eigenaar heeft de gemeente op grond van artikel 5:2 BW het recht om de grond op te eisen. Privaatrechtelijke handhaving geschiedt aan de hand van het volgende stappenplan: Stap 1. Constatering Er wordt een situatie van het oneigenlijk gebruik van gemeentegrond geconstateerd.

Aan de hand van de geconstateerde situatie wordt bepaald: wie de overtreder is; wat gebruikt wordt; waar de grond in gebruik is; of er wellicht toezeggingen zijn gedaan of een oud contract aanwezig is die het gebruik toestaan; hoeveel m² gebruikt wordt; waarom de grond gebruikt wordt; sinds wanneer de grond wordt gebruikt. Stap 2. Legalisatieonderzoek Er wordt een onderzoek gedaan of legalisatie mogelijk en wenselijk is. Indien dit het geval is, zal het perceel aan de gebruiker te koop of te huur worden aangeboden. Er moet gehandhaafd worden als er niet gelegaliseerd kan worden. Stap 3. Voormelding De overtreder zal op een vriendelijke manier worden verzocht de oneigenlijke situatie zelf te wijzigen door de grond te ontruimen en niet meer te gebruiken. Er kan een afspraak worden gemaakt waarin het beleid wordt toegelicht. Stap 4. Aanschrijven Wanneer de overtreder na het eerste verzoek om de grond te ontruimen geen gehoor heeft gegeven, wordt de overtreder nogmaals verzocht de grond te ontruimen. Indien de ontruiming na het tweede verzoek nog niet heeft plaatsgevonden, zal de gemeente Waterland bij de burgerlijke rechter een vordering indienen tot ontruiming van het perceel en de overtreder wordt gedagvaard. De kosten voor de ontruiming, het herstel in de oorspronkelijke toestand, bodemverontreiniging en overige schade komen voor rekening van de overtreder.

32

8

Onderhoud Nota Grondbeleid

Er vinden steeds ontwikkelingen plaats op het gebied van grondbeleid, de regelgeving verandert voortdurend. Daarnaast worden er in de jurisprudentie regelmatig ingrijpende uitspraken gedaan en ook politiek gezien vinden er veranderingen plaats. Ten gevolge van deze veranderingen zou periodiek moeten worden bezien of de Nota Grondbeleid dient te worden geactualiseerd aan de hand van recente wetgeving en jurisprudentie. Vervolgens dient te worden onderzocht of beleidsdoelstellingen en de daarmee verband houdende inzet van grondbeleidsinstrumenten voor ontwikkelingen aanpassing behoeft. Besloten is om deze Nota voor een periode van vier jaar vast te stellen, gelijklopend met de vierjaarlijks vast te stellen Woonvisie. Op deze wijze wordt de Nota Grondbeleid blijvend vertaald naar een operationeel niveau.

9

Overzicht bijlagen

Bijlage 1

Rekenmodel behorende bij Regeling plankosten exploitatieplan

Bijlage 2

Grondprijzenbrief

Bijlage 3

Regels bij verzoek huur/koop gemeentegrond

Bijlage 4

Spelregels en richtlijnen voor groenadoptie

Bijlage 5

Rekenvoorbeeld aanschafwaarde bij eerste recht van koop

33

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Waterland&id=b448b8a5-0030-4fe2-9d44-d3b71c295ace