CConstaterende datWaterland
Koppel je AI →
Document · PDF

110-326 Onderzoeksrapport Rekenkamer Waterland - Kiezen én delen

Raadsvergadering 8 mei 2025, gemeente WaterlandBij agendapunt: Eventuele moties n.a.v. rekenkameronderzoek preventie jeugd en gezin23.112 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 3

Normen bij deelvraag 6

Beoordeling

De gemeente Waterland en haar netwerkpartners ervaren het preventieve aanbod voor jeugdigen en voor hun ouders/verzorgers als voldoende samenhangend.

Veel geïnterviewden benadrukken het belang van samenhang tussen preventie voor jeugdigen en die voor hun ouders/ verzorgers. Tegelijkertijd zien de gemeente en de netwerkpartners dat die samenhang in de Waterlandse praktijk nog te wensen overlaat.

49

11

WELK PREVENTIEF AANBOD IS ER VOOR JEUGD EN GEZIN?

Dit hoofdstuk beantwoord de volgende deelvragen: • •

Deelvraag 8: In hoeverre is het preventieve aanbod voor jeugd en gezin voldoende compleet om bij te dragen aan de meest voorkomende hulp- en ondersteuningsvragen? Deelvraag 9: In hoeverre zijn de investeringen in het preventieve aanbod voor jeugd en gezin doelmatig?

Dit zijn de bevindingen op hoofdlijnen: •

•

Overzichten van preventief aanbod voor Waterlandse inwoners verwijzen vooral naar instanties/hulpverleners. Bijvoorbeeld de huisartsen, het Centrum voor Jeugd en Gezin, het jongerenwerk, het schoolmaatschappelijk werk en het Jeugdteam Waterland. Er staat weinig informatie over specifieke interventies of methoden. Daarmee is het voor de rekenkamer niet te beoordelen hoeveel aandacht van de professionals er gaat naar de verschillende hulp- en ondersteuningsvragen van inwoners. En hoe compleet het aanbod dus is. De professionals zelf kunnen ook niet allemaal even goed inschatten of het Waterlandse preventieve aanbod voldoende compleet is. Op onderdelen doen verschillende geïnterviewden suggesties voor aanvullingen. Een deel van die aanvullingen is inmiddels opgenomen in de gemeentelijke begroting of in uitvoeringsplannen voor 2025.

•

Over de doelmatigheid van investeringen in het preventieve aanbod kan de rekenkamer geen totaaloordeel vellen. We constateren wel het volgende: - Het Waterlandse aanbod omvat verschillende bewezen effectieve interventies in. Deze zijn erkend door het Nederlands Jeugdinstituut en het is daarom aannemelijk dat ze werken. - Verschillende professionals geven aan dat zij in Waterland voldoende inhoudelijke ruimte ervaren om te doen wat nodig is. Dit biedt flexibiliteit en wendbaarheid om in te spelen op actuele ontwikkelingen en behoeften. Een deel van de professionals ervaart hierbij ook voldoende capaciteit, terwijl anderen voelen dat die capaciteit juist (sterk) onder druk staat. - De investeringen in zaken als jeugdgezondheidszorg wijken niet sterk af van die in vergelijkingsgemeenten.

50

In het laatste hoofdstuk van deze nota van bevindingen kijken we naar het preventieve aanbod voor jeugd en gezin in Waterland. Voor een goed en samenhangend preventief aanbod is het van belang dat de gemeente en netwerkpartners weten wat ze zelf doen en wat anderen doen aan preventie. De preventiematrix van het Nederlands Jeugdinstituut helpt hierbij. Het is een onderdeel van het eerdergenoemde Kwaliteitskompas.7 De preventiematrix helpt bij het overzichtelijk maken, inrichten en evalueren van de (samenhang van) activiteiten en interventies die er in zijn in een gemeente. Het is ook bedoeld om duidelijk te maken welke doelgroepen of onderwerpen nog aandacht behoeven. De matrix benoemt voor twaalf thema’s de gewenste situatie (bijvoorbeeld: een gezond gewicht) en de probleemsituatie (bijvoorbeeld: ondergewicht, overgewicht en obesitas). Daartussen staan de interventies om de gewenste situatie te voor elkaar te krijgen en risicofactoren en beginnende problemen aan te pakken.

11.1. DE WATERLANDSE PREVENTIEMATRIXEN IN KAART

De rekenkamer heeft preventiematrixen ingevuld voor de Waterlandse situatie. De informatie is daarna gecheckt en aangevuld door de gemeente en haar netwerkpartners. De volledige matrixen zijn te vinden in de aparte bijlage ‘Hoe ziet het preventieve aanbod voor jeugd en gezin eruit?’. Op deze en volgende pagina’s staan de belangrijkste bevindingen uit de analyse. Om het preventieve aanbod te beoordelen aan de hand van het normenkader (zie bijlage 3) halen we ook informatie uit de eerder genoemde data-analyse (zie hoofdstuk 7) en interviews (zie hoofdstuk 10). Inzicht: Waterlandse matrix opgebouwd met informatie uit bestaande (openbare) overzichten De rekenkamer heeft bij het invullen van de preventiematrix vooral gekeken naar bestaande (openbare) overzichten van preventief aanbod. Dit zijn: • •

de websites van de gemeente, het Centrum voor Jeugd en Gezin en de bibliotheek in Waterland; de online Wegwijzer Waterland;

• • •

een placemat voor huisartsen van de gemeente Waterland met jeugdvoorzieningen in Waterland; een overzicht van de gemeente met de ingekochte diensten bij de jeugdgezondheidszorg; informatie uit beleidsdocumenten, zoals het preventieakkoord, het sportakkoord en het beleids- en uitvoeringsplan jongerenwerk.

Inzicht: Veel verwijzingen naar instanties/hulpverleners, minder naar specifieke interventies en methoden Wat opvalt in de verschillende (openbare) overzichten, is dat deze inwoners vooral stimuleren om contact te zoeken met bepaalde instanties/hulpverleners. Dat zijn vooral de huisartsen, het Centrum voor Jeugd en Gezin, het schoolmaatschappelijk werk, het jongerenwerk en het Jeugdteam Waterland. Er is maar beperkt informatie te vinden over de specifieke interventies en methodieken die de betreffende professionals inzetten. Het feit dat de (openbare) bronnen vooral verwijzen naar instanties/ hulpverleners is te verklaren. De achterliggende gedachte kan zijn dat inwoners op deze manier vraaggericht in plaats van aanbodgericht het gesprek aangaan en met een professional zoeken naar een passende oplossing. Hierbij is er ook vraagverheldering mogelijk en de professional kan eventuele aanvullende ondersteuningsbehoeften signaleren. In het kader van dit onderzoek is het voor de rekenkamer lastig te achterhalen hoeveel van de aandacht van de instanties uitgaat naar de verschillende hulp- en ondersteuningsvragen van jeugdigen en gezinnen. En hoe compleet het aanbod dus is voor de verschillende thema’s.

Inzicht: Professionals ervaren ruimte om te doen wat nodig is, oordeel over capaciteit wisselt Verschillende professionals die zijn geïnterviewd voor dit onderzoek, ervaren in Waterland voldoende ruimte om te doen wat nodig is voor inwoners. Dit geeft flexibiliteit en wendbaarheid om in te spelen op actuele behoeften en ontwikkelingen. De afgelopen jaren heeft de gemeente Waterland de capaciteit uitgebreid van het jongerenwerk en het schoolmaatschappelijk werk. De betreffende teams ervaren dat zij hiermee over het algemeen voldoende aan de vraag tegemoet kunnen komen.

51

Medewerker gemeente Waterland aan het woord “Soms is het een kwestie van prioriteiten stellen. Als er acute situaties zijn die om onze aandacht vragen, dan heeft dat vaak te maken met veiligheid. Voor dit soort situaties willen we een bepaalde mate van vrije ruimte houden in ons werk.”

Ook de onafhankelijke cliëntondersteuning kan de vraag voldoende bijbenen. Is er even sprake van een piek, dan kunnen MEE-consulenten uit Edam-Volendam, Landsmeer of Oostzaan bijspringen. In het vorige hoofdstuk kwam naar voren dat voldoende capaciteit bij andere professionals en organisaties wel een punt van zorg is. Dit kan de dienstverlening en het laagdrempelig zichtbaar en benaderbaar zijn onder druk zetten. Inzicht: Huisarts vaak genoemd via Wegwijzer Waterland De online Wegwijzer Waterland stimuleert bij veel thema’s om contact te zoeken met de huisarts. Dit lijkt voor Waterlanders een vertrouwde en geaccepteerde plek om ondersteuning te zoeken (zie ook hoofdstuk 10). Tegelijkertijd kan het gevolg zijn dat de huisartsenzorg veel capaciteit kwijt is aan niet-medische vragen. En dit terwijl prognoses laten zien dat de vraag naar huisartsenzorg in de regio Zaanstreek-Waterland het aanbod in 2028 met zo’n 20 à 30% overstijgt.20 Inzicht: Veel verwijzingen naar landelijke handvatten en contactmogelijkheden De website van het Centrum voor Jeugd en Gezin biedt handvatten voor inwoners om zelf mee aan de slag te gaan. Veelal gaat het om verwijzingen naar landelijk voorlichtingsmateriaal via bijvoorbeeld het Nederlands Jeugdinstituut, het Nibud en het Trimbos Instituut. De Wegwijzer Waterland verwijst ook naar dit soort landelijke bronnen.

En naar landelijke contactmogelijkheden via onder andere de Kindertelefoon, de Luisterlijn en Slachtofferhulp.

Het voordeel van verwijzen naar dit soort landelijke bronnen en voorzieningen is dat de kwaliteit, de beschikbaarheid en de financiering elders geborgd zijn. De gemeente en de netwerkpartners hebben er zelf geen omkijken naar. Een nadeel kan zijn dat de informatievoorziening en dienstverlening niet zijn toegespitst op de Waterlandse context. Inzicht: Aanbod omvat enkele bewezen effectieve interventies Van de specifieke interventies die zichtbaar zijn in de (openbare) Waterlandse overzichten, komen er verschillende voor in de Databank Effectieve jeugdinterventies van het Nederlands Jeugdinstituut.21 Deze interventies zijn door een onafhankelijke erkenningscommissie beoordeeld. De commissie kan daarbij de classificatie ‘Goed onderbouwd’ of ‘Effectief’ toekennen. Het Waterlandse preventieve aanbod omvat de volgende erkende interventies: Tabel 5: Waterlandse interventies die voorkomen in de Databank Effectieve jeugdinterventies Interventie

Beschrijving

VoorZorg

Uitvoering door: Centrum voor Jeugd en Gezin Waterland Gericht op: Terugdringen kindermishandeling Erkend als: Effectief volgens goede aanwijzingen

Video-hometraining

Uitvoering door: Centrum voor Jeugd en Gezin Waterland Gericht op: Opvoedvaardigheden gezinnen met jonge kinderen versterken Erkend als: Goed onderbouwd

52

Verschillende professionals die zijn geïnterviewd voor dit onderzoek noemen ook de interventie Rots en Water die zij waarderen. Deze is in te zetten naar behoefte op basis van een flexibel gemeentelijk budget. De interventie is gericht op het vergroten van de sociale en emotionele competenties van leerlingen en op het verminderen of voorkomen van problemen. Er loopt op dit moment een erkenningstraject via het Nederlands Jeugdinstituut. De geraadpleegde verwijsinformatie wijst Waterlandse jeugdigen en gezinnen ook op de volgende gratis beschikbare effectieve interventies door landelijke aanbieders: Tabel 6: Landelijk beschikbare interventies die voorkomen in de databank Effectieve jeugdinterventies Interventie

Beschrijving

Grip op je dip

Uitvoering door: Ggz-professionals gespecialiseerd in preventie Gericht op: Omgaan met depressieve klachten Erkend als: Effectief volgens eerste aanwijzingen

KopOpOuders

Uitvoering door: Trimbos Instituut Gericht op: Opvoedsteun aan ouders met psychische of verslavingsproblemen Erkend als: Goed onderbouwd

Het is voor de rekenkamer niet te beoordelen of inzet van meer bewezen effectieve interventies in Waterland realistisch is op lokaal op regionaal niveau.

11.2. NIET ALLE GEÏNTERVIEWDE PROFESSIONALS HEBBEN ZICHT OP COMPLEETHEID AANBOD

De professionals die zijn geïnterviewd voor dit onderzoek kunnen niet allemaal even goed inschatten of het Waterlandse preventieve aanbod voldoende compleet is. Bijvoorbeeld omdat hun organisatie meer regionaal georiënteerd is. Of omdat ze geen volledig beeld hebben van wat er lokaal allemaal beschikbaar is. Eén geïnterviewde merkt geen stagnaties bij het lokale jeugdteam, waar dat in andere gemeenten wel het geval is. Een andere geïnterviewde noemt het preventieve aanbod redelijk compleet. Deze persoon ervaart wel een gemis in het geïndiceerde aanbod. Er zijn goede ervaringen met een aantal kleinere, niet-gecontracteerde partijen. Het is lastig voor deze partijen om een contract te sluiten met de gemeente, omdat zij niet altijd kunnen voldoen aan de inschrijvingseisen. Het effect is dat de gemeente de partijen inschakelt op factuurbasis. Andere geïnterviewden noemen het volgende aanbod dat ze graag (meer) zouden zien in Waterland: • • • • • • •

Laagdrempelige ondersteuning via telefoon, e-mail en WhatsApp; Voorlichting voor ouders over kinderen goed voorbereid naar de basisschool laten gaan; Voorlichting voor jongeren over wat er allemaal verandert vanaf iemands achttiende verjaardag; Trainingen op het gebied van faalangstreductie; Inzet van buurtgezinnen om gezinnen die steun kunnen gebruiken bij te staan; Preventieve ondersteuning voor nieuwkomers; Veelvoorkomende problemen vaker met elkaar aanpakken in plaats van via individuele trajecten.

Het uitvoeringsplan jongerenwerk 2025-2026 benoemt de voorlichting aan jongeren onder de noemer ‘Achttien en nu?’ tot speerpunt voor de komende twee jaar.22 De trainingen op het gebied van faalangstreductie zijn al onderdeel van de dienstverlening van het schoolmaatschappelijk werk.23 En de Waterlandse begroting voor 2025 kondigt een pilot aan met buurtgezinnen.4

53

11.3. INVESTERINGEN IN PREVENTIEF AANBOD WIJKEN NIET ERG AF VAN DIE IN ANDERE GEMEENTEN In de aparte bijlage ‘Hoe gaat het met de jeugd in Waterland?’ staat een niet-uitputtend overzicht van investeringen in preventief handelen voor jeugd en gezin. De budgetten en ingezette capaciteit over het jaar 2024 zijn vergeleken met de regio- en referentiegemeenten. De gemeenten Edam-Volendam, Landsmeer en Waalre hebben hiervoor gegevens aangeleverd.

De verzamelde informatie voor de verschillende gemeenten is lastig te vergelijken met de Waterlandse situatie. Per gemeente kunnen er namelijk verschillen zijn in de opbouw van de budgetten, fte’s en afspraken over de invulling en reikwijdte van de dienstverlening. Via het Nederlands Jeugdinstituut of andere instanties is geen openbare, gestandaardiseerde benchmarkinformatie voorhanden. Dit gezegd hebbende, zien we dat Waterland niet substantieel naar boven of naar beneden afwijkt qua investeringen ten opzichte van de andere drie gemeenten. De investeringen in de jeugdgezondheidszorg en andere diensten van de GGD per jeugdige (€ 111,62 om € 7,13) zijn iets lager dan in Edam-Volendam (€ 124,68 om € 18,31) en Landsmeer (€ 101,49 om € 10,25), maar hoger dan in Waalre (€ 71,69 om € 2,98). Wat betreft het jongerenwerk is de capaciteit (2,0 fte) vergelijkbaar met Edam-Volendam, hoewel Waterland ruim 5.000 jeugdigen minder telt binnen de gemeente. Waalre heeft ongeveer evenveel jeugdigen als Waterland, maar zet 1,17 fte minder in aan jongerenwerk. De investeringen per jeugdige in Waterland in schoolmaatschappelijk werk zijn ruim hoger dan in Landsmeer, maar lager dan in Edam-Volendam.

54

11.4. TOETSING AAN HET NORMENKADER Normen bij deelvraag 8

Beoordeling

Binnen het preventieve aanbod gaat er duidelijke aandacht uit naar de meest voorkomende hulp- en ondersteuningsvragen van jeugdigen en gezinnen.

De rekenkamer heeft dit niet beoordeeld. Professionals zoals de schoolmaatschappelijk werkers en de jongerenwerkers zijn beschikbaar bij uiteenlopende hulp- en ondersteuningsvragen. Het is echter niet helder hoeveel aandacht er uitgaat naar elk van de thema’s.

Het preventieve aanbod omvat bewezen effectieve interventies die zijn opgenomen in de databank van het Nederlands Jeugdinstituut.

Het lokale aanbod omvat in ieder geval twee interventies die zijn opgenomen in de databank van het Nederlands Jeugdinstituut. Daarnaast kunnen Waterlandse inwoners gebruikmaken van erkende interventies die landelijk worden bekostigd.

De gemeente Waterland en haar netwerkpartners ervaren het preventieve aanbod als voldoende compleet om tegemoet te komen aan de meest voorkomende hulp- en ondersteuningsvragen van jeugdigen en gezinnen.

De professionals die zijn geïnterviewd in het kader van dit onderzoek kunnen niet allemaal even goed inschatten of het Waterlandse preventieve aanbod voldoende compleet is. Eén geïnterviewde ervaart het aanbod als redelijk compleet. Enkele anderen doen suggesties voor aanvulling van het aanbod.

Normen bij deelvraag 9

Beoordeling

Met de huidige investeringen in preventie voor jeugd en gezin lukt het voldoende om de beleidsambities en -doelstellingen te bereiken.

Dit is voor de rekenkamer onvoldoende te beoordelen. Het Waterlandse beleid bevat een waaier aan ambities gericht op preventie voor jeugd en gezin. In hoofdstuk 8 constateerden we dat beleidsdoelstellingen niet altijd eenduidig zijn gedefinieerd. Hierdoor is het lastig om te beoordelen in hoeverre de uitvoering succesvol is. Verder zien we dat een aantal netwerkpartners tevreden is over de uitvoeringscapaciteit die zij hebben. Maar op beleidsniveau en bij andere disciplines staat die capaciteit juist onder druk.

De huidige investeringen in preventie voor jeugd en gezin zijn vergelijkbaar met die in de regio- en referentiegemeenten.

De Waterlandse investeringen zijn lastig één-op-één te vergelijken met andere gemeenten. Per gemeente kunnen er verschillen zijn in bijvoorbeeld de opbouw van de budgetten en reikwijdte van de dienstverlening. Deze kanttekening daargelaten, zien we dat Waterland niet substantieel naar boven of naar beneden afwijkt qua investeringen ten opzichte van Edam-Volendam, Landsmeer en Waalre.

55

DEEL

C

BIJLAGEN

56

BIJLAGE 1: DEELVRAGEN BIJ CENTRALE ONDERZOEKSVRAAG Bij de centrale onderzoeksvraag heeft de rekenkamer de volgende deelvragen geformuleerd: 1. In hoeverre heeft de gemeente Waterland preventiebeleid en -doelstellingen voor jeugd en gezin vastgelegd? Hoe haalbaar zijn deze en hoe worden deze gemonitord? 2. In hoeverre sturen de gemeente Waterland en haar netwerkpartners op kwaliteit, effectiviteit en gebruikerservaringen bij het preventief handelen voor jeugd en gezin? 3. Hoe vult de gemeenteraad de mogelijkheden tot kaderstelling en sturing in bij preventie voor jeugd en gezin? En hoe is de informatiepositie van de gemeenteraad op dit thema? 4. Met welke hulp- en ondersteuningsvragen melden jeugdigen en hun ouders/verzorgers zich het vaakst bij verwijzers/hulpverlenende organisaties in de gemeente Waterland?

5. In hoeverre zijn de mogelijkheden en behoeften van jeugdigen en gezinnen in kaart gebracht en doorvertaald in het preventiebeleid voor jeugd en gezin? 6. In hoeverre is er voldoende samenhang tussen het preventief handelen voor kinderen en jongeren en dat voor ouders/verzorgers? 7. Welke kansen en knelpunten ervaren de gemeente Waterland en haar netwerkpartners bij de onderlinge samenwerking en bij het preventief handelen voor jeugd en gezin? 8. In hoeverre is het preventieve aanbod voor jeugd en gezin voldoende compleet om bij te dragen aan de meest voorkomende hulp- en ondersteuningsvragen? 9. In hoeverre zijn de investeringen in preventie voor jeugd en gezin doelmatig?

57

BIJLAGE 2: ONDERZOEKSOPZET Het thema voor dit onderzoek komt voort uit een groslijst op basis van de jaarlijkse ronde van de rekenkamer langs de Waterlandse raadsfracties. Vervolgens is er een onderzoeksopzet gemaakt op basis van een quickscan van documenten en data en gesprekken met een beleidsadviseur van de gemeente Waterland en een vertegenwoordiging van de Adviesraad Sociaal Domein Waterland. De uitvoering van het onderzoek verliep daarna in verschillende fasen. Deze volgen uit het onderzoeksprotocol van de rekenkamer.6 Fase 0: Bespreken onderzoeksopzet met raadsleden De onderzoeksopzet is gepresenteerd aan de gemeenteraad op 30 mei 2024. Dit gebeurde als onderdeel van een bredere presentatie over het jaarplan 20245 van de rekenkamer. De raadsleden hadden op dat moment de gelegenheid om te reageren en eventuele aandachtspunten mee te geven. Ook in de auditcommissie van de raad van 10 juni 2024 was er de mogelijkheid om vragen te stellen en suggesties aan te dragen voor de uitvoering van het onderzoek. De auditcommissie fungeert als klankbordgroep voor de rekenkamer. In de commissie is één raadslid per fractie vertegenwoordigd. Fase 1: Startgesprekken met verantwoordelijk wethouder en ambtelijke organisatie Het onderzoek begon met startgesprekken met de verantwoordelijk wethouder, de gemeentesecretaris en de ambtelijke contactpersonen.

Er is een toelichting gegeven op de opzet en uitgangspunten van het onderzoek. Ook zijn de gesprekken benut om praktische afspraken te maken en om aandachtspunten op te halen voor de uitvoerbaarheid van het onderzoek.

Na de startgesprekken is er nadere afstemming geweest met de ambtelijke contactpersonen over het verzamelen van relevante documenten en te interviewen personen. Fase 2: Bureauonderzoek en veldwerk Het daadwerkelijke onderzoek bestond uit een combinatie van bureauonderzoek, het afnemen van interviews en het raadplegen van experts. Het bureauonderzoek omvatte drie onderdelen: 1. Het raadplegen van openbare databronnen om een beeld te vormen van hoe het gaat met de Waterlandse jeugdigen en gezinnen. Dit beeld is afgezet tegen gegevens van vier kleinere gemeenten in de regio Zaanstreek-Waterland (Edam-Volendam, Landsmeer, Oostzaan en Wormerland) en van vier referentiegemeenten elders in Nederland (Bunnik, Heumen, Hilvarenbeek en Waalre). De keuze voor deze vier gemeenten staat nader toegelicht in hoofdstuk 7 en in de aparte bijlage ‘Hoe gaat het met de jeugd in Waterland?’. In die bijlage staan ook de resultaten van de data-analyse. 2. Het analyseren van relevante beleids- en uitvoeringsplannen en andere bestuurlijke documenten op lokaal en regionaal niveau. Hierbij is er ook gekeken naar de bijbehorende raadsbesluiten, raadsinformatiedocumenten en schriftelijke vragen. De resultaten zijn vervat in de aparte bijlage ‘Wat zijn de ambities op het gebied van preventie voor jeugd en gezin?’.

58

3. Het analyseren van bestaande overzichten en subsidie- en inkoopafspraken die horen bij het preventieve aanbod voor jeugd en gezin. Het preventieve aanbod is vertaald in een aparte bijlage met zogeheten preventiematrixen. Zo’n matrix biedt inzicht in het aanbod voor veelvoorkomende ondersteuningsvragen. Er is een onderscheid in aanbod voor alle jeugdigen en gezinnen, voor jeugdigen en gezinnen met bepaalde risicofactoren en voor jeugdigen en gezinnen met (beginnende) problemen. Het overzicht maakt duidelijk naar welke onderwerpen en vraagstukken al veel aandacht uitgaat van de gemeente en netwerkpartners. En naar welke juist minder. De inzichten uit de analyses zijn meegenomen in interviews met sleutelpersonen binnen de gemeente Waterland en met vertegenwoordigers van verschillende netwerkpartners (zie ook bijlage 4). Over de rode draden uit de interviews is vervolgens een spiegelgesprek gehouden met de beleidsmedewerkers jeugd van de gemeente Waterland. Deze was bedoeld om de informatie uit de interviews te toetsen en verder te verrijken. Over opvallendheden uit de Waterlandse situatie zijn ook verschillende gesprekken gevoerd met preventie-experts van het Nederlands Jeugdinstituut. Zij hebben daarbij landelijke wetenschappelijke kennis en specifieke best practices uit andere gemeenten gedeeld.

Daarnaast hebben zij een meta-analyse verstrekt van rekenkameronderzoeken naar jeugd- en gezinshulp. Fase 3: Analyse en rapportage Na het bureauonderzoek en veldwerk zijn de resultaten geanalyseerd om te komen tot beantwoording van de onderzoeksvraag. De bevindingen zijn getoetst aan het normenkader (zie ook bijlage 3) en beschreven in een conceptrapportage. De hoofdlijnen zijn in december 2024 gepresenteerd aan de Adviesraad Sociaal Domein Waterland. Fase 4: Ambtelijke en bestuurlijke wederhoor De rekenkamer heeft voorafgaand aan de definitieve vaststelling van de onderzoeksrapportage een procedure gevolgd van ambtelijk en bestuurlijk wederhoor.

De rekenkamer heeft de ambtelijke contactpersonen en andere geïnterviewde personen gelegenheid gegeven om eventuele onjuistheden te corrigeren in de versie van de rapportage zonder conclusies en aanbevelingen. Daarna zijn de correcties verwerkt en hebben wij de conclusies en aanbevelingen definitief vastgesteld. De rekenkamer heeft de rapportage (inclusief conclusies en aanbevelingen) na de ambtelijke wederhoor voorgelegd aan het college van B en W. Vervolgens kreeg het college de gelegenheid om een schriftelijke reactie te geven op de rapportage. Deze bestuurlijke reactie is opgenomen in deze onderzoeksrapportage. Parallel aan het bestuurlijk wederhoor heeft de gemeenteraad alvast een presentatie gekregen over de belangrijkste onderzoeksbevindingen. Vervolgstappen Na het ambtelijk en bestuurlijk wederhoor volgen nog de volgende stappen: • • •

Publicatie onderzoek en communiceren over de bevindingen; Bespreken onderzoek in de gemeenteraad; Evalueren onderzoek en monitoren ondernomen acties op aanbevelingen.

59

BIJLAGE 3: NORMENKADER Bij het beantwoorden van de centrale onderzoeksvraag en de deelvragen hanteert de rekenkamer onderstaande normenkader. Deze is voor een belangrijk deel gebaseerd op het Kwaliteitskompas7 en andere handreikingen op het gebied van preventie van het Nederlands Jeugdinstituut. Daarnaast weegt de rekenkamer de ervaringen mee van de gemeente Waterland en haar netwerkpartners. Deelvraag 1: In hoeverre heeft de gemeente Waterland preventiebeleid en -doelstellingen voor jeugd en gezin vastgelegd? Hoe haalbaar zijn deze en hoe worden deze gemonitord? Normen • Er zijn beleidsambities vastgelegd op het gebied van preventie voor jeugd en gezin in Waterland. • De beleidsambities in verschillende documenten hangen helder en expliciet met elkaar samen. • De beleidsambities sluiten aan bij hoe het gaat met jeugdigen en gezinnen in Waterland. • De beleidsambities zijn vertaald naar concretere doelstellingen (maatschappelijke resultaten) op het niveau van inhoud, proces en/of randvoorwaarden. • De netwerkpartners van de gemeente Waterland zijn voldoende bekend met de beleidsambities en -doelstellingen en weten wat er van ze wordt verwacht bij het in de praktijk brengen hiervan. • De gemeente Waterland en haar netwerkpartners ervaren de uitvoering van het preventiebeleid en de preventiedoelstellingen als voldoende haalbaar.

Deelvraag 2: In hoeverre sturen de gemeente Waterland en haar netwerkpartners op kwaliteit, effectiviteit en gebruikerservaringen bij het preventief handelen voor jeugd en gezin? Normen • Bij de doelstellingen zijn indicatoren en/of signalen benoemd om te monitoren hoe het gaat. • De relatie tussen de doelstellingen en de bijbehorende activiteiten/ interventies is expliciet gemaakt in een beleidstheorie/veranderverhaal. Deze is gebaseerd op kennis over wat werkt uit de wetenschap en/of eerdere ervaringen uit de dagelijkse praktijk. • De gemeente Waterland en haar netwerkpartners ervaren goed onderling contact over hoe afgesproken activiteiten/interventies uitpakken in de praktijk. Deelvraag 3: Hoe vult de gemeenteraad de mogelijkheden tot kaderstelling en sturing in bij preventie voor jeugd en gezin? En hoe is de informatiepositie van de gemeenteraad op dit thema? Normen • De raad stuurt actief op samenhangend en doeltreffend preventiebeleid voor jeugd en gezin en op een continue cyclus van leren en verbeteren. • De raad krijgt met regelmaat informatie over de voortgang van beleidsambities en -doelstellingen.

60

Deelvraag 4: Met welke hulp- en ondersteuningsvragen melden jeugdigen en hun ouders/verzorgers zich het vaakst bij verwijzers/ hulpverlenende organisaties in de gemeente Waterland?

Deelvraag 7: Welke kansen en knelpunten ervaren de gemeente Waterland en haar netwerkpartners bij de onderlinge samenwerking en bij het preventief handelen voor jeugd en gezin?

Normen • De gemeente Waterland en haar netwerkpartners kunnen op basis van praktijkervaringen aangeven wat de meest voorkomende hulpen ondersteuningsvragen zijn van jeugdigen en gezinnen. • De gemeente Waterland en haar netwerkpartners kunnen op basis van data aantonen wat de meest voorkomende hulp- en ondersteuningsvragen zijn van jeugdigen en gezinnen.

Norm Niet van toepassing, beschrijvende vraag.

Deelvraag 5: In hoeverre zijn de mogelijkheden en behoeften van jeugdigen en gezinnen in kaart gebracht en doorvertaald in het preventiebeleid voor jeugd en gezin? Normen • De hulp- en ondersteuningsvragen die de gemeente Waterland en haar netwerkpartners het meest voorbij zien komen, sluiten aan bij hoe het gaat met jeugdigen en gezinnen in Waterland. • De gemeente Waterland en haar netwerkpartners ervaren dat zij de stem van jeugdigen en gezinnen voldoende laten meewegen bij de invulling van hun dienstverlening. Deelvraag 6: In hoeverre is er voldoende samenhang tussen het preventief handelen voor kinderen en jongeren en dat voor ouders/ verzorgers? Normen • De preventiematrix wijst op een sterke verbinding tussen het preventieve aanbod voor jeugdigen en voor hun ouders/verzorgers. • De gemeente Waterland en haar netwerkpartners ervaren het preventieve aanbod voor jeugdigen en voor hun ouders/verzorgers als voldoende samenhangend.

Deelvraag 8: In hoeverre is het preventieve aanbod voor jeugd en gezin voldoende compleet om bij te dragen aan de meest voorkomende hulp- en ondersteuningsvragen? Normen • Binnen het preventieve aanbod gaat er duidelijke aandacht uit naar de meest voorkomende hulp- en ondersteuningsvragen van jeugdigen en gezinnen. • Het preventieve aanbod omvat bewezen effectieve interventies die zijn opgenomen in de databank van het Nederlands Jeugdinstituut. • De gemeente Waterland en haar netwerkpartners ervaren het preventieve aanbod als voldoende compleet om tegemoet te komen aan de meest voorkomende hulp- en ondersteuningsvragen van jeugdigen en gezinnen. Deelvraag 9: In hoeverre zijn de investeringen in het preventieve aanbod voor jeugd en gezin doelmatig? Normen • Met de huidige investeringen in preventie voor jeugd en gezin lukt het voldoende om de beleidsambities en -doelstellingen te bereiken. • De huidige investeringen in preventie voor jeugd en gezin zijn vergelijkbaar met die in de regio- en referentiegemeenten.

61

BIJLAGE 4: LIJST MET GEÏNTERVIEWDE PERSONEN EN INTERVIEWVRAGEN Voor dit onderzoek zijn er interviews gehouden met medewerkers van de gemeente Waterland en met vertegenwoordigers van verschillende netwerkpartners: Tabel 7: Lijst met geïnterviewden Organisatie

Functie

Gemeente Waterland

Beleidsadviseurs

Gemeente Waterland

Zorgregisseurs

Gemeente Waterland

Jongerenwerkers

GGD Zaanstreek-Waterland

Teammanager Jeugd

GGD Zaanstreek-Waterland

Netwerkcoördinator Veilig Thuis

Huisartsenzorg Zaanstreek-Waterland

Coördinator

Jeugdbescherming Regio Amsterdam

Strategisch adviseur

MEE Dichtbij

Onafhankelijke cliëntondersteuner

OPSPOOR

Beleidsmedewerker

Stichting CPOW

Directeur

De SMD

Strategisch manager

De geïnterviewden hebben allemaal een op hun rol en positie toegespitste variant van onderstaande vragenlijst voorgelegd gekregen. Van alle gesprekken is een vertrouwelijk document met rode draden gemaakt dat is geaccordeerd door de geïnterviewden. Ook is een conceptversie van deze rapportage aan de geïnterviewden voorgelegd om eventuele onjuistheden te signaleren. Algemeen 1. Hoe ziet u de rol van uw organisatie/discipline bij het signaleren van (beginnende) problemen van Waterlandse kinderen, jongeren en gezinnen? En in het voorkomen dat die problemen verergeren? Waar ziet u eventueel nog ontwikkelkansen of belemmeringen op dit vlak? Vragen, behoeften en stem van jeugdigen en gezinnen 2. Wat kenmerkt jeugdigen en gezinnen in Waterland in uw ervaring wat betreft de aard van hun situatie en ondersteuningsvragen? Zijn er eventueel verschillen per kern merkbaar? 3. Wat gaat in breder perspectief goed en waar zitten volgens u nog kansen/knelpunten in het vroegtijdig signaleren van risicofactoren/ beginnende problemen bij jeugdigen en gezinnen? 4. Wat gaat goed en waar zitten volgens u nog kansen/knelpunten in de toeleiding naar passende (preventieve) ondersteuning? 5. In hoeverre lukt het volgens u om aan de informatie- en ondersteuningsbehoeften van jeugdigen en gezinnen tegemoet te komen? Wat gaat hierin goed en waar zitten nog kansen/knelpunten? 6.

In hoeverre lukt het volgens u om uitvoerders, jeugdigen en gezinnen een stem te geven in het leren en verbeteren in de dagelijkse praktijk?

62

Beleid en netwerksamenwerking 7. In hoeverre is bekend voor u(w organisatie) welke visie en speerpunten de gemeente Waterland heeft op/voor preventie voor jeugd en gezin? Zo ja, hoe beoordeelt u deze vanuit het perspectief van uw eigen organisatie? 8. In hoeverre betrekt de gemeente uw organisatie voldoende in het organiseren van een effectieve netwerk-/ketensamenwerking rond jeugd en gezin? 9. Hoe beoordeelt u de (netwerk)samenwerking tussen organisaties in Waterland die een rol hebben bij (preventie voor) jeugd en gezin? Toekomstwens 10. Waar hoopt u dat Waterland over een aantal jaren staat op het gebied van preventie voor jeugd en gezin? Wat zou u in dit kader mee willen geven aan de ambtenaren en de politiek in de gemeente Waterland? Afhankelijk van het verloop van de interviews is er meer of minder aandacht uitgegaan naar de verschillende gespreksthema’s. Waar mogelijk is er informatie uit de gesprekken meegenomen om deze in latere interviews te toetsen en verder te verrijken.

63

BIJLAGE 5: OVERZICHT GEBRUIKTE DOCUMENTEN De verschillende losse bijlagen bevatten elk een eigen overzicht van gebruikte documenten. In aanvulling hierop zijn voor deze rapportage de volgende documenten geraadpleegd: 1. Gemeente Waterland (2022). Coalitieakkoord 2022-2026 ‘Vrij. Sociaal. Groen.’. 2. Nederlands Jeugdinstituut (z.d.). Themapagina ‘Impact maken met jeugdbeleid’, geraadpleegd via www.nji.nl/impact-maken-metjeugdbeleid. 3. Nederlands Jeugdinstituut (NJi, 2021). Effecten van preventie in het jeugdveld: Literatuuronderzoek. Utrecht: NJi. 4. Gemeente Waterland (2022, 2023, 2024). Programmabegrotingen en jaarrekeningen 2022, 2023, 2024 en 2025, geraadpleegd via waterland.bestuurlijkeinformatie.nl. 5. Rekenkamer Waterland (2024). Jaarplan 2024, beschikbaar via waterland.bestuurlijkeinformatie.nl. 6. Rekenkamer Waterland (2024). Onderzoeksprotocol Rekenkamer Waterland, beschikbaar via waterland.bestuurlijkeinformatie.nl. 7. Nederlands Jeugdinstituut (z.d.). ‘Het Kwaliteitskompas: samen maken we het verschil voor kinderen en jongeren’, geraadpleegd via www.nji.nl/impact-maken-met-jeugdbeleid/kwaliteitskompas. 8. Nederlands Jeugdinstituut (z.d.). Themapagina ‘Pedagogische basis’, geraadpleegd via www.nji.nl/pedagogische-basis. 9. Nederlands Jeugdinstituut (NJi, 2021). De potentie van preventie. Utrecht: NJi. 10. VNG Realisatie (z.d.).

Algoritmische Matchmaker voor Ideale Gemeentelijke Oriëntatie (AMIGO), geraadpleegd via amigo.waarstaatjegemeente.nl.

11. Nederlands Jeugdinstituut (NJi, 2022). Opvoeden doe je samen. Bouwen aan een stevige pedagogische basis. Utrecht: NJi. 12. Nederlands Jeugdinstituut (NJi, 2023). Wegwijzer gemeenten: bouwen aan een pedagogische basis. Een fijne omgeving om op te groeien: wat kan je als gemeente doen? Utrecht: NJi. 13. Gemeente Rotterdam (2024). Collegebrief over Staat van de jeugd, editie 2023, d.d. 4 april 2024. 14. GGD Zaanstreek-Waterland (z.d.). Gebiedsprofielen, geraadpleegd via gezondheidincijfers.ggdzw.nl/gebiedsprofiel.aspx. 15. Gemeente Waterland (z.d.). Termijnagenda gemeenteraad, geraadpleegd via waterland.bestuurlijkeinformatie.nl. 16. Verwey-Jonker Instituut (2022). Leren, sturen en verantwoorden in de sociale basis. Utrecht: Verwey-Jonker Instituut. 17. Gemeente Waterland (2023). Raadsinformatiedocument Kadernota Sociaal Domein 2023-2026, d.d. 6 juni 2023. 18. Nederlands Jeugdinstituut (NJi, 2023). Nederlandse Rekenkamers over beleid gericht op de Jeugdwet. Utrecht: NJi. 19. Engbersen, R., Jansen, T. en Janssens, R. (2022). Het geheim van de lange relatie. Continuïteit als voorwaarde voor een effectief sociaal domein. Utrecht: Movisie. 20. Landelijke Huisartsen Vereniging (2022). Infographic huisartsentekorten in Nederland, geraadpleegd via www.lhv.nl/thema/ praktijkzaken/huisartsentekorten. 21. Nederlands Jeugdinstituut (z.d.).

Databank Erkende jeugdinterventies, geraadpleegd via www.nji.nl/interventies. 22. Gemeente Waterland (2024). Uitvoeringsplan jongerenwerk 20252026: Verbinden. Ontwikkelen. Signaleren. Voorkomen. 23. Gemeente Waterland (2021). Overeenkomst schoolmaatschappelijk werk tussen gemeente Waterland en Stichting De SMD.

64

REKENKAMER

WATERLAND

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Waterland&id=21499c85-1112-4921-ab1a-95a26ba0a0b4