Raadsinformatiebrief 028 Bijlage 1. Overdrachtsdossier 2026
Tekst van het document
Overdrachtsdossier
Wat is de impact van vergrijzing op Wassenaar?
Welke keuzes maakt Wassenaar op basis van de Omgevingswet?
Hoe wordt de weerbaarheid vergroot? Welke keuzes zijn er nodig om financieel gezond te blijven?
Hoe wordt invulling gegeven aan de woningbouwopgave?
Hoe wordt de veiligheid en leefbaarheid van Wassenaar geborgd?
2026 Pagina 1 van 112
Versie 4.1 - 18 maart 202618
Inhoud Inhoud ............................................................................................................................. 2 Voorwoord ....................................................................................................................... 6 Inleiding........................................................................................................................... 7 Veranderende rol van de gemeente
7
Regionale samenwerking en landelijke ontwikkelingen
8
Koersvast besturen en realistisch uitvoeren
8
Leeswijzer
9
1. De staat van de samenleving ...................................................................................... 11 1.1
1.2 1.3
Waar staan we?
12
1.1.1
Internationaal en diversiteit
12
1.1.2
Meer dan een woonplaats
12
Opgaven voor de komende jaren
13
1.2.1
Internationaal en diversiteit
14
Aandachtspunten voor de komende jaren
14
2. De staat van de gemeentelijke organisatie ................................................................. 15 2.1
2.2
2.3
Waar staan we?
16
2.1.1
Personeel
16
2.1.2
Gemeentelijke huisvesting
17
2.1.3
Klant Contact Centrum
17
2.1.4
Juridische zaken
17
2.1.5
Informatie- en datamanagement
18
2.1.6
Strategisch vastgoedbeleid
18
Opgaven voor de komende jaren
19
2.2.1
Personele bezetting
19
2.2.2
Gemeentelijke huisvesting
20
2.2.3
Klant Contact Centrum
20
2.2.4
Juridische zaken
21
2.2.5
Informatie- en datamanagement
22
2.2.6
Strategisch vastgoedbeleid
23
Aandachtspunten voor de komende jaren
24
3. De financiële positie ................................................................................................... 25 3.1
3.2
3.3
Waar staan we?
26
3.1.1.1 Ontwikkeling schuldenpositie
26
3.1.2. Ontwikkelingen na vaststelling van de begroting op 4 november
26
Opgaven voor de komende jaren
28
3.2.1
28
Zorgen voor een jaarlijks structureel sluitende begroting
3.2.2. Het financieringsvraagstuk
29
3.2.3
29
Welke mogelijkheden heeft de gemeente om financieel bij te sturen?
Aandachtspunten voor de komende jaren
30
Pagina 2 van 112
4. Regionale samenwerkingen........................................................................................ 31 4.1
4.2
4.3
Waar staan we?
32
4.1.1
Gemeenschappelijke regelingen
32
4.1.2
Andere intergemeentelijke samenwerkingsvormen (niet GR)
33
Opgaven voor de komende jaren
34
4.2.1
Nieuwe ontwikkelingen die invloed hebben op regionale samenwerking
34
4.2.2
Rekenkameronderzoek
35
Aandachtspunten voor de komende jaren
35
5. Veiligheid en leefbaarheid .......................................................................................... 37 5.1
5.2
5.3
Waar staan we?
38
5.1.1
Veiligheid, toezicht en handhaving
38
5.1.2
Toezicht en vergunningverlening in het kader van Omgevingswet
39
5.1.3
Openbare ruimte
39
5.1.4
Afvalverwerking
40
5.1.5
Wijkgericht werken
41
Opgaven voor de komende jaren
41
5.2.1
Veiligheid, toezicht en handhaving
41
5.2.2
Toezicht en vergunningverlening in het kader van Omgevingswet
43
5.2.3
Openbare ruimte
44
5.2.4
Afvalverwerking
44
5.2.3
Wijkgericht werken
45
Aandachtspunten voor de komende jaren
46
6. Wonen en fysieke leefomgeving ................................................................................. 47 6.1
6.2
6.3
Waar staan we?
48
6.1.1
Wonen
49
6.1.2
Energietransitie en klimaatadaptatie
50
6.1.3
Natuurlijke gebieden
50
6.1.4
Cultureel erfgoed
50
6.1.5
Mobiliteit
51
Opgaven voor de komende jaren
52
6.2.1
Wonen
52
6.2.2
Energietransitie en klimaatadaptatie
53
6.2.4
Natuurlijke gebieden
54
6.2.5
Cultureel erfgoed
54
6.2.6
Mobiliteit
54
6.2.7
Aanvullende opgaven
55
Aandachtspunten voor de komende jaren
55
7. Sociaal Domein en asielopvang .................................................................................. 57 7.1
Waar staan we?
58
7.1.1
Sociaal Team Wassenaar
58
7.1.2
Sociale basis
59 Pagina 3 van 112
7.2
7.3
7.1.3
Adviesraad Sociaal Domein Wassenaar
60
7.1.4
Jeugdwet
60
7.1.5
Wet maatschappelijke ondersteuning
62
7.1.6
Participatiewet – Werk & Inkomen
64
7.1.7
Asielopvang en huisvesting van statushouders
65
7.1.8
Opvang Oekraïners
65
Opgaven voor de komende jaren
66
7.2.1
Sociaal Team Wassenaar
66
7.2.2
Sociale basis
67
7.2.3
Jeugdwet
68
7.2.4
Wmo
68
7.2.5
Participatiewet – Werk & Inkomen
69
7.2.6
Asielopvang en huisvesting statushouders
70
Aandachtspunten voor de komende jaren
72
8. Economie, recreatie en toerisme ................................................................................ 74 8.1
8.2
8.3
Waar staan we?
75
8.1.1
De lokale economie
75
8.1.2
Recreatie en toerisme
76
Opgaven voor de komende jaren
77
8.2.1
Lokale economie
77
8.2.2
Recreatie en toerisme
78
Aandachtspunten voor de komende jaren
79
9. Sport, cultuur en onderwijs ........................................................................................ 80 9.1
9.2
9.3
Waar staan we?
81
9.1.1
Sport
81
9.1.2
Kunst en cultuur
82
9.1.3
Onderwijs
83
Opgaven voor de komende jaren
85
9.2.1
Sport
85
9.2.2
Cultuur
86
9.2.3
Onderwijs
87
Aandachtspunten voor de komende jaren
89
10. Projecten .................................................................................................................. 90 10.1 Woningbouwprojecten
91
10.1.1 Herontwikkeling ANWB-locatie
91
10.1.2 Investeren in Het Kerkehout
91
10.1.3 Herontwikkeling Gemeentewerf
91
10.1.4 Uitbreiding woonwagenstandplaatsen
92
10.2 Projecten niet zijnde woningbouwprojecten
92
10.2.1 Draf- en renbaan Duindigt
92
10.2.2 Renovatie De Paauw
93 Pagina 4 van 112
10.2.3 Nieuwbouw fusieschool en inrichting omgeving Stichting Katholiek Onderwijs Wassenaar (SKOW) 93 10.2.4 Renovatie de Warenar 10.3 Uitvoeringsprogramma’s 10.3.1 Uitvoeringsprogramma Noordrand
93 94 94
11. Langetermijnagenda ................................................................................................ 96 11.1 Wanneer komt een onderwerp op een LTA?
96
11.2 Eerste opzet LTA
97
Bijlage 1: Verwijzingen ................................................................................................ 101 Bijlage 2: Evaluatie College-uitvoeringsprogramma 2023-2026 ................................... 104
Pagina 5 van 112
Voorwoord Geachte lezer, De gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 zijn geweest. Ten behoeve van de bestuurlijke transitie naar de nieuwe raadsperiode is een overdrachtsdossier opgesteld. Dit document biedt een actueel overzicht van de belangrijkste maatschappelijke (urgente) opgaven en ontwikkelingen voor de komende jaren, de stand van de ambtelijke organisatie, welke beleidslijnen al zijn ingezet, de risico’s, afhankelijkheden en kansen. In mei 2024 zijn ook onze collega’s van het sociaal domein naar Wassenaar overgekomen vanuit Voorschoten. In deze periode is intensief gewerkt aan het versterken van een krachtige, wendbare en toekomstgerichte ambtelijke organisatie. Dat vormt een solide basis voor de nieuwe bestuursperiode. Met dit overdrachtsdossier bieden wij de nieuwe raad en het toekomstige college inzicht in de opgaven die prioriteit vragen, de samenhang daartussen en de strategische keuzes die daarbij horen. Het dossier helpt om grip te krijgen op de uitdagingen en kansen die voor ons liggen en ondersteunt een soepele overgang naar een nieuwe bestuursperiode. Dit dossier is opgesteld om kennis op een duidelijke en toegankelijke manier te delen. Het bundelt relevante inzichten, context en ervaringen, zodat waardevolle informatie behouden blijft.
De structuur sluit aan bij het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), waardoor het dossier herkenbaar is en aansluit bij de manier waarop gemeenten hun beleid en middelen inzichtelijk maken. De ambtelijke organisatie kijkt ernaar uit om, samen met de nieuwe raad en het nieuwe college, voort te bouwen op deze basis en gezamenlijk te werken aan een Wassenaar waar inwoners zich gehoord voelen, prettig kunnen wonen en vertrouwen hebben in de toekomst. Namens de directie en de ambtelijke organisatie,
Alexander Oostermeijer, Gemeentesecretaris
Pagina 6 van 112
Inleiding De gemeente Wassenaar staat de komende jaren voor grote opgaven die direct invloed hebben op de leefbaarheid en toekomstbestendigheid van onze gemeente. Het gaat om woningbouw, mobiliteit, duurzaamheid en de opvang van asiel- en statushouders. Daarnaast vraagt de Omgevingswet de komende jaren om een andere manier van denken en werken. Het gaat om integraler en flexibeler werken, in nauwe samenwerking met inwoners en partners. De gemeente staat voor grote financiële opgaven. Door de dubbele vergrijzing, waarbij zowel het aantal 65-plussers als het aantal 80-plussers groeit, neemt de vraag naar zorg, ondersteuning en passende voorzieningen verder toe. In combinatie met wijzigingen in het landelijke financieringsstelsel komen de beschikbare middelen daardoor steeds meer onder druk te staan.
Veranderende rol van de gemeente
zijn daarbij belangrijk, omdat veel opgaven
Als overheid die dicht bij inwoners staat,
maatwerk vragen. Inwonersparticipatie helpt
vervult de gemeente een breed en veelzijdig
door tijdige informatie, vroeg meedenken en
takenpakket. De kern bestaat uit
heldere communicatie. Digitalisering en
dienstverlening en het afwegen van belangen
kunstmatige intelligentie bieden kansen om
in het ruimtelijk en sociaal domein. Centrale
dienstverlening te verbeteren, maar vragen
vragen zijn: waar wordt gebouwd, voor wie,
ook om zorgvuldigheid en ondersteuning van
welk ambitieniveau is passend en welke
inwoners die minder digitaal vaardig zijn.
voorzieningen horen daarbij. Tegelijk komen
Inclusiviteit blijft daarom een belangrijk
er extra opgaven bij door nieuwe wet- en
uitgangspunt.
regelgeving en maatschappelijke ontwikkelingen. Opgaven rondom wonen, energie, infrastructuur, het sociaal domein en leefbaarheid raken elkaar steeds meer. Door deze opgaven als een maatschappelijke opgave te benaderen en projectmatig te werken kan de samenhang beter worden benut. Een gebiedsgerichte en proactieve aanpak, waarbij inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners vanaf het begin worden betrokken, zorgt vervolgens voor oplossingen die aansluiten bij wat lokaal nodig is. Het Rijk stelt meer kwaliteitseisen en verantwoordingsplichten vast, vaak zonder extra middelen. Dit verhoogt de druk op de organisatie en vraagt om duidelijke keuzes en prioriteiten. Samenwerking en flexibiliteit
Pagina 7 van 112
Regionale samenwerking en landelijke
Koersvast besturen en realistisch
ontwikkelingen
uitvoeren
De afgelopen jaren was er onduidelijkheid
De komende jaren vragen om een
over de koers van het landelijke beleid. Met
gemeenteraad en college die koersvast zijn
het aantreden van het nieuwe kabinet op 23
en kunnen meebewegen met nieuwe
februari jl. ontstaat meer richting, maar veel
ontwikkelingen. De ambtelijke organisatie wil
beleidskeuzes en uitvoeringsplannen moeten
deze opgaven samen met de nieuwe
nog worden uitgewerkt. Dat brengt
gemeenteraad en college oppakken. De
onzekerheden met zich mee. Juist daarom is
invoering van de Omgevingswet maakt
het voor Wassenaar belangrijk om actief en
daarbij duidelijke keuzes nodig, omdat meer
zichtbaar te blijven in regionale
regie door de gemeenteraad leidt tot extra
samenwerkingen en binnen organisaties zoals
druk op capaciteit. Ook in het sociaal domein
de VNG en de M50-gemeenten (middelgrote
zijn keuzes nodig, met meer aandacht voor
gemeenten). Zo kan de gemeente haar
preventie en het versterken van het Sociaal
invloed behouden en de belangen van
Team Wassenaar.
inwoners goed blijven borgen.
Digitalisering, datagedreven werken en AI
Voor een kleinere gemeente, zoals
bieden kansen om het werk slimmer en
Wassenaar, is intensieve samenwerking met
efficiënter te organiseren. Tegelijk blijft de
partners als de Veiligheidsregio Haaglanden,
menselijke maat cruciaal: ‘niet alles wat
Avalex, de GGD en Veilig Thuis Haaglanden,
waardevol is, laat zich meten, en niet alles
de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en
wat meetbaar is, heeft waarde.’ Voor
het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden
zorgvuldige afwegingen en het gesprek met
essentieel. Deze netwerken vergroten de
inwoners blijft persoonlijk contact onmisbaar.
gezamenlijke slagkracht bij opgaven zoals
Zo ontstaat een werkwijze die moderne
klimaatadaptatie, woningbouw en jeugdzorg.
middelen benut én dichtbij inwoners blijft. De combinatie van taken, ambities en wettelijke veranderingen maakt het werk financieel en organisatorisch complex. Daarom is het nodig om prioriteiten te stellen en te zorgen voor voldoende middelen en capaciteit. Te hoge ambities kunnen het vertrouwen van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners schaden, terwijl een realistisch proces van plannen, besluiten en uitvoeren helpt om haalbare stappen te zetten.
Pagina 8 van 112
Leeswijzer Dit overdrachtsdossier bestaat uit drie delen. Elk hoofdstuk begint met een overzicht van kerncijfers over het onderwerp. De overzichten laten zien hoe de situatie nu is, welke ontwikkelingen spelen en waar kansen en knelpunten liggen1. De eerste vier hoofdstukken – over de staat van de gemeente (hoofdstuk 1), de staat van de organisatie (hoofdstuk 2), de financiële positie (hoofdstuk 3) en de regionale samenwerking (hoofdstuk 4) – geven samen een realistisch en feitelijk beeld van waar de gemeente nu staat. Deze analyse vormt het fundament voor de strategische keuzes die in de komende jaren gemaakt moeten worden. In de hoofdstukken 5 tot en met 10 vindt u het inhoudelijke hart van het overdrachtsdossier: de belangrijkste opgaven voor de komende jaren. Deze thematische hoofdstukken gaan achtereenvolgens in op veiligheid en leefbaarheid (hoofdstuk 5), wonen en de fysieke leefomgeving (hoofdstuk 6), het sociaal domein (hoofdstuk 7), economie en toerisme (hoofdstuk 8), sport, cultuur en onderwijs (hoofdstuk 9) en tot slot een overzicht van de grote projecten binnen het ruimtelijk domein (hoofdstuk 10). Samen bieden zij een samenhangend beeld van de vraagstukken en kansen die richting geven aan de ontwikkeling van Wassenaar. In het derde deel is een eerste opzet voor een Langetermijnagenda opgenomen (hoofdstuk 11).
Tot slot zijn de bijlagen te vinden ten einde het document.
1
Veel data over de gemeente Wassenaar is ook te vinden op Wassenaar in cijfers en Waarstaatjegemeente.nl
Pagina 9 van 112
Deel I
Stand van zaken Samenleving Gemeentelijke organisatie Financiële positie Regionale samenwerkingen
Pagina 10 van 112
1. De staat van de samenleving Indicator
Wassenaar
Nederland
Inwoners (1 januari 2026)
27.975
18.131.238
Verwachte ontwikkeling aantal inwoners (2040)
27.600
19.180.111
45,9 jaar
42,8 jaar
Percentage 65+ (2026)
25,8%
20,8%
Aantal 65+ (2040 - prognose)2
31,1%
24,9%
Gemiddelde leeftijd (2025)
Gemeente-oppervlakte Tevreden met het leven (2024)
62,4 km² 88,4%
85,3%
7–8
6,5 – 7
(goed tot zeer goed)
(voldoende / stabiel)
9 (Uitstekend)
lager dan 9
€ 317.400
€135.500
12.111
8.430.352
2,27
2,14
Huishoudens alleenstaand (2025)
36,8%
40,1%
Huishoudens alleenstaand 65+ (2025)
13,8%
13,8%
Aandeel koopwoningen
58,1%
57,5%
Gemiddelde WOZ-waarde (2025)
€ 745.000
€ 398.000
Gemiddelde verkoopprijs woningen (2025)
€ 903.570
€ 485.525
40,7%
28,5%
Sociale cohesie (leefbarometerscore) Voorzieningenniveau (leefbarometerscore) Gem. vermogen per particulier huishouden (2020–2024) Aantal huishoudens (2025) Gemiddeld aantal personen per huishouden (2025)
Inwoners met een migratieachtergrond3 (2025)
Wassenaar is een groene en ruim opgezette woongemeente met bossen, duinen, parken en brede lanen. Het dorp biedt een rustige en veilige leefomgeving waar natuur en woonkwaliteit centraal staan. Deze omgeving trekt zowel bestaande bewoners als nieuwkomers die op zoek zijn naar rust en ruimte.
2 3
Bij een gelijkblijvend inwonertal ten opzichte van 2026 Iemand heeft een migratieachtergrond als ten minste één van de ouders in het buitenland is geboren. Pagina 11 van 112
1.1
Waar staan we?
In combinatie met de vele residenties van
Wassenaar telde op 1 januari 2026 27.975
ambassadeurs geeft dit Wassenaar een
inwoners. Het inwonertal groeit sinds de
uitgesproken internationaal karakter, terwijl
jaren negentig langzaam door. Huishoudens
het dorp tegelijkertijd zijn kleinschalige en
bestaan gemiddeld uit 2,2 personen en ruim
rustige sfeer behoudt.
een derde is alleenstaand. De gemiddelde leeftijd ligt met 45,9 jaar relatief hoog.
De toenemende diversiteit binnen Wassenaar draagt bij aan een breed samengestelde
Met een gemiddelde WOZ-waarde van
gemeenschap. In 2025 had ruim 40% van de
€745.000 behoort Wassenaar tot de meest
inwoners een migratieachtergrond, een
welvarende gemeenten van Nederland. De
relatief hoog percentage dat vooral wordt
woningvoorraad is dankzij twee
verklaard door het grote aantal expats in het
woningcorporaties gevarieerd, met zowel luxe
dorp. Dit zorgt voor een veelzijdige en
vrijstaande woningen als meer bescheiden
internationale sfeer, met bewoners variërend
eengezinswoningen en appartementen.
van kennismigranten tot statushouders en
Hierdoor kent Wassenaar uiteenlopende
andere inwoners met een internationale
woon- en inkomenssituaties.
achtergrond.
Daarnaast beschikt de gemeente over sterke voorzieningen en een hechte gemeenschap. Er zijn goede scholen, veel sport- en recreatiemogelijkheden, diverse winkels en horeca, en strand en duinen liggen dichtbij. De sociale cohesie is groot: inwoners zijn betrokken bij hun omgeving en vooral ouderen verrichten veel vrijwilligerswerk. Lokale verenigingen, buurtinitiatieven en maatschappelijke organisaties versterken het gemeenschapsgevoel.
1.1.2
Meer dan een woonplaats
Wassenaar is niet alleen een aantrekkelijke woonplaats maar ook een gemeente met een
Via de Lokale Inclusieagenda werkt de
actief midden- en kleinbedrijf. In het dorp
gemeente bovendien aan een toegankelijke
werken uiteenlopende ondernemers, van
en inclusieve samenleving, met aandacht
hoveniers en lokale winkeliers tot
voor een veilige leefomgeving, duidelijke
ambachtelijke dienstverleners en
communicatie en brede deelname van
horecazaken, aangevuld met bedrijven die
inwoners.
zich richten op internationale professionals.
1.1.1
Internationaal en diversiteit
Het vernieuwde dorpscentrum versterkt het
Wassenaar heeft een opvallend internationale
ondernemersklimaat en De Wassenaarse Slag
uitstraling door de aanwezigheid van de
trekt zowel inwoners als bezoekers, wat de
Amerikaanse ambassade en de geplande
lokale economie verder ondersteunt.
vestiging van de ambassade van Qatar.
Pagina 12 van 112
Duinrell vormt daarnaast een belangrijke
Deze dubbele vergrijzing vergroot de
economische en recreatieve pijler. Het
behoefte aan passende woningen, zorg en
attractie- en vakantiepark trekt jaarlijks veel
ondersteuning. Omdat meer ouderen langer
gasten en is al decennialang een levendig
thuis wonen, groeit ook de vraag naar een
onderdeel van het dorp. Op het terrein
toegankelijke leefomgeving en voorzieningen
bevindt zich ook een asielzoekerscentrum,
zoals welzijnsactiviteiten,
waardoor recreatie en maatschappelijke
ontmoetingsplekken en passend openbaar
opvang hier op een bijzondere manier
vervoer. Tegelijk dragen veel oudere
samenkomen.
inwoners met hun vrijwilligerswerk in
1.2
Opgaven voor de komende jaren
Wassenaar staat er over het algemeen goed
belangrijke mate bij aan een actief verenigingsleven.
voor als aantrekkelijke, groene en veilige
Daarnaast zijn de verschillen in inkomen en
gemeente met betrokken inwoners en sterke
vermogen in Wassenaar relatief groot. De
voorzieningen. Tegelijkertijd zijn er
gemeente kent binnen Zuid-Holland de
belangrijke opgaven. De woningvraag is
hoogste inkomensongelijkheid, en ook de
groter dan het aanbod, vooral in het
vermogensverschillen zijn aanzienlijk. Uit
middeldure en dure segment, waardoor
onderzoek blijkt dat inwoners met hogere en
prijzen stijgen en het voor mensen met een
lagere inkomens elkaar minder vaak
middeninkomen steeds moeilijker wordt om
ontmoeten. Dat kan gevolgen hebben voor de
in Wassenaar een woning te kopen. De
kansen van verschillende groepen en voor de
bevolking van Wassenaar vergrijst verder,
onderlinge verbondenheid in het dorp.
met een groeiend aantal 65-plussers en een sterke toename van 80-plussers.
Pagina 13 van 112
Het vasthouden van sociale samenhang
1.3
vraagt daarom om aandacht. De inzet van
komende jaren
vooral oudere vrijwilligers is daarbij
Om een aantrekkelijke en groene
waardevol, maar niet vanzelfsprekend voor
woongemeente te blijven, vraagt Wassenaar
de toekomst. Tegelijkertijd bieden
om aandacht voor de dubbele vergrijzing en
buurtcontacten, verenigingen,
het behoud van sociale cohesie. De bevolking
geloofsgemeenschappen, sportclubs en
wordt ouder en de verschillen tussen groepen
vrijwilligersinitiatieven nog steeds een stevige
inwoners nemen toe. Dat maakt
basis voor een gemeenschap waarin inwoners
verbondenheid minder vanzelfsprekend. In de
elkaar weten te vinden en ondersteunen.
komende raadsperiode zijn gerichte keuzes
1.2.1
Internationaal en diversiteit
De groei van de internationale gemeenschap
Aandachtspunten voor de
nodig om leefkwaliteit, inclusie en economische vitaliteit in balans te houden.
in Wassenaar biedt kansen voor de lokale
Blijft sturing uit, dan kan de woningkrapte
economie4, maar brengt ook opgaven met
verder toenemen en kan de druk op zorg,
zich mee voor de leefbaarheid. Een grotere
openbare ruimte en voorzieningen oplopen.
groep internationals vraagt om een goede
Ook kunnen kansenverschillen groeien en kan
aansluiting op het dorp en op lokale
de aansluiting tussen internationals en
voorzieningen. Deelname aan verenigingen,
andere inwoners verder verzwakken.
activiteiten en vrijwilligerswerk kan helpen
Daarnaast dreigt extra drukte rond strand en
om meer onderlinge verbinding te creëren.
recreatie, met gevolgen voor landschap,
Tegelijkertijd zorgt de instroom van internationale huishoudens voor extra druk op het hogere segment van de woningmarkt en voor aandachtspunten in het onderwijs,
bereikbaarheid en leefbaarheid. Tijdig bijsturen is daarom nodig om Wassenaar verbonden, toegankelijk en toekomstbestendig te houden.
zoals taalondersteuning en extra leerlinginstroom. Deze ontwikkelingen vragen om een zorgvuldige afstemming tussen voorzieningen, onderwijs en het sociaal leven, zodat verschillende groepen inwoners zich thuis kunnen voelen en het dorp leefbaar blijft voor iedereen.
4
https://wassenaar.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/View/0f2230a2-4f06-4add-a5e0-0e25ffa97af8 Pagina 14 van 112
2. De staat van de gemeentelijke organisatie Indicator
2023
2024
2025
Formatie gemeentelijke organisatie
203,68
253,3
259,99
Bezetting
187,66
239,7
254,47
Bezettingsgraad
92,10%
94,60%
97,90%
216
276
283
30,3%
18,1%
17,5%
Aantal huwelijken voltrokken op Raadhuis De Paauw
142
211
311
Aantal huwelijken voltrokken in de gemeente (totaal)
252
315
435
Aantal afspraken aan de balie vanuit Burgerzaken
10.613
13.219
12.898
Gemiddeld aantal bezoekers gemeentelijke website per maand
20.264
23.897
32.694
Aantal WOO-verzoeken
33
45
47
Aantal geactualiseerde of nieuwe verordeningen
24
22
23
Aantal bezwaren gemiddeld per jaar5
90
109
170
Aantal medewerkers Percentage inhuur
De gemeente Wassenaar heeft sinds 1 september 2021 weer een zelfstandige gemeentelijke organisatie, doordat de gezamenlijke ambtelijke organisatie met Voorschoten is beëindigd. Deze samenwerking, die plaatsvond onder de naam Werkorganisatie Duivenvoorde, werd daarna stap voor stap ontvlochten. Met het overkomen van het sociaal domein op 1 mei 2024 is deze ontvlechting afgerond en functioneert Wassenaar weer volledig als zelfstandige organisatie.
5
Er kunnen meerdere bezwaren tegen hetzelfde besluit zijn ingediend. Pagina 15 van 112
2.1
Waar staan we?
2.1.1
Personeel
De gemeentelijke organisatie van Wassenaar
De afgelopen periode had Wassenaar, net als
telt ongeveer 300 medewerkers en kent een
veel andere gemeenten, te maken met een
open, collegiale cultuur met korte lijnen en veel
krappe arbeidsmarkt. Sommige functies waren
ruimte voor initiatief. Er wordt gewerkt vanuit
moeilijk te vervullen, waardoor
vier kernwaarden: respect in de omgang met
wervingstrajecten langer duurden en tijdelijke
elkaar, met inwoners en maatschappelijke
oplossingen nodig waren om het werk door te
partners, een omgevingsgerichte benadering,
laten gaan. Tegelijkertijd is de inzet van
verantwoordelijkheidsbesef bij het maken van
externen afgenomen en is het aantal vaste
keuzes en samenwerking als uitgangspunt in de
medewerkers toegenomen. Dit heeft de binding
organisatie.
met de organisatie versterkt en gezorgd voor
Circa tachtig procent van het werk binnen de
meer kennis in de teams.
gemeentelijke organisatie bestaat uit wettelijke
Een grotere vaste formatie vraagt wel om
en doorlopende taken. Daardoor is de ruimte
zorgvuldige planning en een goede verdeling
voor extra politieke ambities beperkt. Juist
van het werk, omdat de organisatie minder
daarom is het belangrijk dat de organisatie
flexibel kan meebewegen met wisselende
flexibel blijft, goed samenwerkt en zich verder
werkdruk. De Ondernemingsraad (OR) heeft
ontwikkelt, zodat de opgaven van de komende
daarbij benadrukt dat medewerkers een hoge
jaren effectief kunnen worden aangepakt.
werkdruk ervaren. Dit maakt het extra belangrijk om te blijven letten op haalbare taken en duidelijke prioriteiten.
Pagina 16 van 112
2.1.2
Gemeentelijke huisvesting
Het KCC verwerkt jaarlijks duizenden vragen,
De gemeente Wassenaar maakt gebruik van
meldingen en baliebezoeken, beheert de
verschillende locaties voor bestuur,
digitale kanalen en verzorgt belangrijke taken
dienstverlening en uitvoerende taken.
zoals de Basisregistratie Personen, de
Raadhuis De Paauw fungeert als
burgerlijke stand, burgerzaken en
bestuurscentrum, waar het college en de
verkiezingen. Sinds de vaststelling van het
gemeenteraad zijn gehuisvest en een deel
Dienstverleningsmodel in december 2024
van de ambtelijke organisatie. Het
heeft het KCC bovendien een trekkende rol in
gemeentekantoor aan de Johan de Wittstraat
de verdere ontwikkeling van de
45 vormt de centrale locatie voor de
gemeentelijke dienstverlening. Het model
gemeentelijke organisatie en
geldt voor de hele organisatie en helpt om
publieksfuncties. Achter dit kantoor bevindt
dienstverlening consistent, toegankelijk en
zich de gemeentewerf, waar de buitendienst
toekomstgericht vorm te geven.
is gevestigd en waar ondersteunende werkzaamheden plaatsvinden. Daarnaast beschikt de gemeente over een milieustraat, die door Avalex wordt gerund, aan de Hogeboomseweg, waar inwoners hun afvalstromen kunnen aanbieden. 2.1.3
Klant Contact Centrum
2.1.4
Juridische zaken
Wassenaar heeft, vergeleken met gemeenten van vergelijkbare omvang, relatief veel juristen in dienst en schakelt regelmatig extra deskundigheid in. Dit komt onder andere doordat inwoners vaker bereid zijn om bezwaar of beroep in te dienen, wat leidt
Het Klant Contact Centrum (KCC) is het
tot een constante stroom aan juridische
eerste aanspreekpunt van de gemeente
dossiers. Ook het aantal verzoeken op grond
Wassenaar en speelt een belangrijke rol in
van de Wet open overheid (Woo) ligt hoger
het versterken van vertrouwen en
dan gemiddeld, wat de druk op de juridische
toegankelijkheid. Inwoners, ondernemers en
uitvoering verder vergroot.
organisaties kunnen terecht via telefoon, balie en digitale kanalen. De dienstverlening is gebaseerd op hostmanship: oprechte aandacht, verantwoordelijkheid nemen en de ander centraal stellen. Bij sociale vragen verbindt het KCC direct door naar het Sociaal Team Wassenaar, zodat inwoners snel de juiste ondersteuning krijgen.
In de afgelopen jaren zijn verordeningen en beleidsregels geactualiseerd, zodat ze beter aansluiten op recente wet- en regelgeving. Hierdoor zijn duidelijkere en juridisch stevigere kaders beschikbaar voor inwoners en organisaties. Juristen spelen daarbij een belangrijke rol, zowel bij het opstellen en aanpassen van beleid als bij het borgen van juridische kwaliteit binnen de organisatie. Daarnaast vraagt nieuwe en gewijzigde wetgeving om voortdurende interpretatie, implementatie en advies. Dit geldt onder andere voor het omgevingsrecht, de Wet open overheid en andere bestuursrechtelijke domeinen, waardoor de behoefte aan juridische expertise structureel groot blijft.
Pagina 17 van 112
2.1.5
Informatie- en datamanagement
Tegelijk groeit het belang van
Sinds 2021 voert Wassenaar de wettelijke
maatschappelijke weerbaarheid. Door
taken op het gebied van informatie, data en
toenemende digitale dreigingen, geopolitieke
ICT uit voor zowel Wassenaar als
spanningen en klimaat gerelateerde risico’s is
Voorschoten. In deze periode is gewerkt aan
het noodzakelijk om de cyberveiligheid
een stabiel digitaal fundament, betere
verder te versterken en de organisatie
informatievoorziening en het op orde brengen
crisisbestendiger te maken. Dit vraagt om
van basisregistraties, privacy- en
blijvende alertheid en zorgvuldige keuzes.
informatiebeveiliging en de bredere
Een gemeentelijk projectteam houdt zich
datahuishouding.
bezig met deze opgave.
Daarnaast verschuift de manier van werken
2.1.6
steeds meer naar een aanpak waarin
Het vastgoedbeleid is een overkoepelend
informatie en data centraal staan. De
thema en raakt bijna alle beleidsterreinen.
gemeente investeert in digitale
Het vastgoed voor onderwijs, sport, scouting,
toegankelijkheid, zodat online diensten voor
cultuur, zorg, welzijn en dienstverlening
iedereen bruikbaar zijn, ook voor inwoners
levert een belangrijke bijdrage aan een
die minder digivaardig zijn. Daarom blijft er
aantrekkelijk en leefbaar Wassenaar. De
naast digitale verbeteringen ook ruimte voor
organisatie beweegt naar een meer
persoonlijke en fysieke dienstverlening.
strategische en professionele aanpak, met
Verder is er veel aandacht voor verantwoord
een duidelijke taakverdeling en sterkere
gebruik van technologie, zoals algoritmen en
samenwerking tussen de betrokken teams.
Strategisch vastgoedbeleid
AI, en voor de risico’s van afhankelijkheid van grote marktpartijen.
Pagina 18 van 112
2.2
Opgaven voor de komende jaren
Wassenaar staat voor organisatorische uitdagingen die vragen om een wendbare en toekomstgerichte manier van werken. De beweging naar een actievere en meer gebiedsgerichte gemeentelijke rol brengt samenhangende opgaven met zich mee. Dit vraagt om versterking van integraal samenwerken, professioneel vakmanschap en goed ingerichte processen. Met deze ontwikkeling kan de organisatie beter inspelen op complexe opgaven en het bestuur en de samenleving effectief ondersteunen. 2.2.1
Personele bezetting
Wassenaar staat, net als veel andere gemeenten, voor de uitdaging van een krappe arbeidsmarkt. Met name functies waarvoor landelijk een beperkt aanbod aan kandidaten bestaat, zijn moeilijk te vervullen. Dit leidt tot langere wervingstrajecten en
2.1.1.1 Capaciteit vs. politieke ambities
vraagt om creatieve oplossingen. Als relatief
Bij het formuleren van nieuwe politieke
kleine gemeente, met bijbehorende
ambities is het essentieel dat deze passen
salarisschalen, is het bovendien lastiger om
binnen de beschikbare capaciteit, zeker bij
schaarse specialisten aan te trekken en te
een krappe arbeidsmarkt. Extra taken of
behouden dan voor grotere gemeenten.
projecten vragen om een zorgvuldige
Daarnaast is Wassenaar gelegen in een regio
afweging: wat kan binnen de huidige
met grote omliggende gemeenten en
bezetting en waar is uitbreiding of
ministeries, wat de concurrentie op de
samenwerking met partners noodzakelijk? Zo
arbeidsmarkt vergroot. Dit vraagt om een
houden we ambities en uitvoering in balans.
gerichte inzet op het creëren en behouden van een aantrekkelijke werkomgeving.
Daarnaast speelt een spanningsveld tussen planmatig werken en het inspelen op actuele
De groei van het aantal vaste medewerkers
ontwikkelingen. De vele raadsvragen in
versterkt de continuïteit, maar verkleint de
Wassenaar, gecombineerd met korte
flexibiliteit. Bij uitval van collega’s,
doorlooptijden voor beantwoording, zorgen
bijvoorbeeld door ziekte, hebben planningen
ervoor dat een deel van de capaciteit wordt
en afspraken direct last van vertraging. Dat
ingezet voor ad-hoc werkzaamheden.
kan wringen wanneer politieke ambities of doorlooptijden korter zijn dan de capaciteit toelaat.
Pagina 19 van 112
2.2.1
Rol op het gebied van ruimtelijke
De renovatie brengt een aanzienlijke
ontwikkelingen
logistieke uitdaging met zich mee en vraagt
Het is belangrijk om telkens te bepalen welke
flexibiliteit van college, gemeenteraad en
rol de gemeente kan en wil spelen in de
medewerkers, zodat het werk gedurende de
ruimtelijke ontwikkeling. Het Rijk en de
sluitingsperiode zorgvuldig kan doorgaan.
provincie moedigen gemeenten aan om actiever op te treden onder andere om de woningbouw te stimuleren.
Tijdens de renovatie blijft de publieksdienstverlening beschikbaar vanuit het gemeentekantoor aan de Johan de
De hoeveelheid projecten en
Wittstraat 45. Huwelijken worden gedurende
(maatschappelijke) initiatieven in het
deze periode op een alternatieve locatie
ruimtelijk domein vraagt om een aanpassing
voltrokken, zodat ook deze dienstverlening
van de bedrijfsvoering (zie ook hoofdstuk
zonder onderbreking kan doorgaan.
10). Daarom wordt in 2026 een projectgerichte structuur binnen de organisatie ingericht. Hierdoor kunnen ruimtelijke projecten effectiever en meer integraal worden aangestuurd. Om deze belangrijke opgave goed uit te kunnen voeren, wordt de eenheid Ruimtelijke Ontwikkeling opnieuw gepositioneerd in twee afzonderlijke eenheden: het ROprojectenbureau en RO-beleid. Op deze manier kan de gemeente beter sturen op
2.2.3
kwaliteit, voortgang en samenhang. Per
De gemeente werkt verder aan het
initiatief kan de gemeente daardoor beter
Dienstverleningsmodel en richt zich op beter
afwegen of zij de regie voert, het project
georganiseerd klantcontact. Belangrijke
zelfstandig uitvoert of – in het geval van
aandachtspunten zijn de telefonische
initiatieven van derden – vooral faciliteert.
bereikbaarheid, Engelstalige dienstverlening,
2.2.2
Gemeentelijke huisvesting
professioneel gebruik van sociale media en
De renovatie en restauratie van Raadhuis De
het vergroten van de toegankelijkheid, zowel
Paauw is gestart, waardoor het raadhuis
online als persoonlijk. Door beter gebruik van
vanaf mei 2026 voor ongeveer tweeënhalf
data ontstaat sneller inzicht in wat inwoners
jaar sluit om de werkzaamheden veilig en
nodig hebben en waar processen kunnen
effectief te kunnen uitvoeren. In deze periode
worden verbeterd. De ambitie is een
worden alle functies van het raadhuis tijdelijk
dienstverlening waarbij inwoners zelf het
elders ondergebracht en werken
kanaal kunnen kiezen.
Klant Contact Centrum
medewerkers die normaal in De Paauw gevestigd zijn vanuit het gemeentekantoor.
Pagina 20 van 112
Digitalisering en AI bieden kansen voor
De actualisatie van verordeningen en
snellere en duidelijke service, terwijl
beleidsregels in de afgelopen periode zorgt
persoonlijk contact belangrijk blijft voor
voor duidelijkere en striktere kaders, maar
mensen met complexere of minder digitale
heeft ook een keerzijde. Aanvragen, onder
vragen. De komende jaren liggen er kansen
meer binnen de Wmo en Jeugdhulp, worden
in digitale vernieuwing en het verder
vaker afgewezen, wat kan leiden tot meer
versterken van datagedreven werken, met
bezwaarprocedures. Daarnaast neemt het
aandacht voor goede bereikbaarheid en een
aantal bezwaren óók op andere terreinen toe,
evenwichtige balans tussen technologie en
aangevuld met meer beroepen en Woo-
menselijkheid.
verzoeken, waardoor de druk op de juridische
2.2.4
Juridische zaken
Nieuwe landelijke wetgeving vraagt om voortdurende interpretatie en zorgvuldige implementatie. De Omgevingswet blijft de komende jaren wijzigen om uitvoeringsknelpunten op te lossen. Daarnaast wordt de Wet open overheid (Woo) gefaseerd uitgebreid, waardoor steeds
ondersteuning verder stijgt. Dit hangt samen met kenmerken van het dorp: een relatief grote expatpopulatie, 80% beschermd dorpsgezicht, een diverse leefomgeving met strand, toerisme en landgoederen en een procesbereide groep inwoners die snel in actie komt wanneer besluiten hun belangen raken.
meer informatie automatisch openbaar moet
Daarnaast veranderen bestuursrechtelijke en
worden. Dit vergroot de actieve
digitale kaders in hoog tempo. Deze
informatieplicht en vraagt om aangepaste
ontwikkelingen vragen om voortdurende
werkprocessen, technische ondersteuning en
duiding voordat processen kunnen worden
duidelijke interne afspraken. Ook de Wet
aangepast. Dit stelt hogere eisen aan
modernisering elektronisch bestuurlijk
wendbaarheid, deskundigheid en
verkeer is sinds 1 januari 2026 grotendeels in
samenwerking binnen de organisatie. Door
werking, met nieuwe Awb-regels voor digitaal
kennis en ervaring te versterken, kan de
berichtenverkeer.
continuïteit en kwaliteit van de juridische ondersteuning beter worden geborgd.
Pagina 21 van 112
2.2.5
Informatie- en datamanagement
Om goed te kunnen sturen is betrouwbare, actuele en goed beveiligde data nodig, zodat beleid beter gevolgd en geëvalueerd kan worden. Dat vraagt om een stabiel digitaal fundament: duidelijke regie op systemen, heldere afspraken over data, processen en samenwerking, en blijvende aandacht voor toegankelijkheid en inclusie. Deze uitgangspunten vormen de basis voor de verdere uitwerking van informatie- en datamanagement.
2.2.5.2 Toegankelijke digitale samenleving Digitale drempels moeten verdwijnen, net zoals fysieke drempels op straat. Digitale dienstverlening voldoet aan internationale toegankelijkheidsstandaarden, cruciaal voor miljoenen Nederlanders met een beperking of chronische ziekte en voor mensen met tijdelijke beperkingen. Investeringen in digitale vaardigheden van inwoners loopt o.a. via de bibliotheek. Fysieke en persoonlijke dienstverlening blijft beschikbaar als alternatief.
Kunstmatige intelligentie (AI) biedt kansen, maar vraagt om zorgvuldigheid. Eerdere ervaringen met algoritmen laten risico’s op uitsluiting zien. Verder spelen afhankelijkheid van grote techbedrijven en de milieubelasting een rol. Daarom gelden duidelijke spelregels voor privacy, informatiebeveiliging en ethiek en blijft de mens aan het stuur. 2.2.5.1 Kaders AI AI biedt kansen wanneer deze duidelijk
2.2.5.3 Weerbaarheid en cybersecurity
maatschappelijke meerwaarde heeft en
Door geopolitieke spanningen, desinformatie
opschaalbaar is. De inzet blijft mensgericht:
en kwetsbare vitale voorzieningen groeit de
mensen houden de regie en
noodzaak van een hoge digitale weerbaarheid.
eindverantwoordelijkheid, terwijl wordt
Informatiebeveiliging en privacy krijgen een
erkend dat AI-grenzen kent. Verantwoorde
vaste plek in sturing en verantwoording, net
toepassing vraagt om duidelijke spelregels
zo vanzelfsprekend als financiën. Dat begint
voor privacy, informatiebeveiliging,
bij: “de eigen organisatie op orde”.
transparantie en ethiek, en om goede samenwerking binnen de organisatie en met andere overheden. Afhankelijkheid van grote leveranciers wordt beperkt door stevig leveranciersmanagement en zorgvuldige inkoopafspraken, met aandacht voor milieubelasting zodat keuzes passen bij de duurzaamheidsambities.
Afhankelijkheid van Amerikaanse clouddiensten, zoals Microsoft 365 en Azure, vraagt om strategische keuzes. Rijksbrede initiatieven en de Nederlandse Digitaliseringsstrategie benadrukken dat data het belangrijkste productiemiddel van de 21e eeuw zijn. Investeren in een soevereine overheidscloud en het opstellen van exitplannen is noodzakelijk om grip op data te behouden.
Pagina 22 van 112
2.2.6
Strategisch vastgoedbeleid
De komende periode werkt de gemeente aan een meer strategische samenhangende aanpak voor alle vastgoedvraagstukken. Het gaat daarbij om gebouwen, gronden en terreinen die de gemeente zelf gebruikt, maar ook om locaties waar maatschappelijke partners hun activiteiten uitvoeren. Zo nodig kan hierbij een onderscheid gemaakt worden tussen het formuleren van de vastgoedvraag, de maatschappelijke behoefte aan voorzieningen (accommodatiebeleid) en het vastgoedaanbod.
Ook het onderhoud van sportvelden wordt ingericht volgens de vastgestelde sportvisie en wordt het vastgoedbeleid vernieuwd. Strengere duurzaamheidseisen, zoals hogere energielabels en de versnelling van de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed, vragen om concrete aanpassingen in beheer en uitvoering.
Een belangrijk onderdeel van het strategisch vastgoedbeleid is de invoering van kostprijsdekkende huren, waarbij tegelijk wordt gekeken hoe maatschappelijke organisaties passend kunnen worden ondersteund. Daarnaast krijgen enkele grote trajecten prioriteit, zoals de ontwikkeling van de Warenar, de toekomstige huisvesting van medewerkers en het verbeteren van de informatievoorziening via één centraal
Door deze stappen ontstaat meer grip op de vastgoedportefeuille als geheel en wordt gewerkt aan een toekomstbestendige inzet van gebouwen en gronden, zowel voor de gemeente als voor haar maatschappelijke partners.
systeem voor vastgoeddata, onderhoud, energie en contracten.
Pagina 23 van 112
2.3
Aandachtspunten voor de
Hoewel aandacht voor vastgoed niet
komende jaren
vanzelfsprekend centraal staat, is het wel
De komende jaren vraagt Wassenaar om een
steeds urgenter om dit onderwerp structureel
wendbare organisatie die gebiedsgericht
mee te nemen. Gebouwen, gronden en
werkt en goed samenwerkt. Omdat circa 80%
terreinen vormen immers de basis voor
van het werk bestaat uit wettelijke taken, is
voorzieningen zoals onderwijs, sport,
de ruimte voor extra ambities beperkt. Een
scouting, cultuur en zorg. Om toekomstige
realistische balans tussen doelen en
opgaven goed aan te kunnen, is integrale
beschikbare capaciteit is daarom
samenwerking nodig, zodat kennis en
noodzakelijk, zeker in een krappe
verantwoordelijkheden bij elkaar komen.
arbeidsmarkt. Heldere prioriteiten voorkomen
Zonder voldoende focus op vastgoed kunnen
dat werkzaamheden vertragen of
risico’s ontstaan, zoals oplopende kosten,
versnipperen. De invoering van de
onveilige of niet-duurzame gebouwen en
Omgevingswet vraagt bovendien de komende
vertraging in belangrijke ontwikkelingen.
jaren om extra capaciteit en medewerkers die
Bovendien wordt het lastiger om aan wet- en
integraal en gebiedsgericht kunnen werken,
regelgeving te voldoen en investeringen tijdig
binnen zowel het fysieke domein als de
en goed onderbouwd te plannen.
domeinen die hier direct mee verbonden zijn.
Ook op het gebied van informatie en data zijn
Daarnaast vragen grote ruimtelijke
richtinggevende keuzes nodig, zoals het
ontwikkelingen om een actievere
bouwen aan een stabiel digitaal fundament,
gemeentelijke rol, met duidelijke sturing,
heldere kaders voor veilig en verantwoord
voldoende deskundigheid en een
datagebruik en AI, en het versterken van
professionele projectmatige aanpak. Deze
cyberweerbaarheid en digitale
opgaven maken zichtbaar dat niet alles
toegankelijkheid. Daarbij kunnen lastige
tegelijk kan worden opgepakt. Daarom is het
keuzes ontstaan, bijvoorbeeld rond de
nodig om scherpe keuzes te maken en de
afhankelijkheid van grote Amerikaanse
beschikbare capaciteit te richten op de meest
techbedrijven en de vraag hoe de gemeente
urgente en uitvoerbare thema’s.
daar op een verantwoorde en
Tegelijkertijd neemt de druk op het juridische domein toe door complexere vraagstukken,
toekomstbestendige manier mee om kan gaan.
veranderende regelgeving en de groeiende
Deze keuzes tezamen bepalen hoe de
instroom van dossiers. Dit vraagt om snelle
gemeente Wassenaar de toenemende
en duidelijke keuzes. Om de continuïteit en
complexiteit het hoofd biedt en hoe de
kwaliteit van de juridische ondersteuning te
organisatie voor de toekomst wordt
waarborgen, is het nodig gericht te
gepositioneerd.
investeren in deskundigheid, samenwerking en wendbaarheid. Alleen zo kan de organisatie zorgvuldig en rechtmatig blijven handelen in een steeds veranderende omgeving.
Pagina 24 van 112
3. De financiële positie Ontwikkeling Begrotingssaldo Wassenaar*
2026
2027
2028
2029
40
193
-864
-864
Begrotingswijziging Najaarsnota 2025
-620
-271
-294
-44
Begrotingswijziging Decembercirculaire 2025
449
595
742
769
-131
517
-416
-139
Begroting 2026
Actueel Begrotingssaldo *Alle bedragen zijn x € 1.000
De financiële positie van een gemeente bepaalt voor een belangrijk deel welke keuzes kunnen worden gemaakt en hoeveel ruimte er is voor nieuw beleid. Het budgetrecht van de gemeenteraad speelt hierin een belangrijke rol: de gemeenteraad stelt de begroting vast en stuurt daarmee de inzet van publiek geld. Dit zorgt voor heldere financiële kaders, doelmatige besteding en democratische transparantie. 1 Kadernota (jul T-1)
Wassenaar gebruikt een planning- en controlcyclus gebaseerd op landelijke regels
Kaderstellend
en gemeentelijk beleid, zoals het BBV en 5 Jaarrekening (jul T)
artikel 212 van de Gemeentewet, om beleid, financiën en uitvoering te monitoren. De planning- en control-cyclus (P&C-cyclus) is het jaarlijkse proces waarin de gemeente plannen
Controlerend
maakt, geld verdeelt, uitvoering volgt en verantwoording aflegt. Dit zorgt voor grip op beleid en financiën.
2 Begroting (nov T-1)
P&C Cyclus
4 Tweede Tussentijdse rapportage (nov/dec T)
3 Eerste Tussentijdse rapportage (jun/jul T)
Kadernota (of kaderbrief in verkiezingsjaar) – bepaalt de financiële en beleidsmatige richting voor het volgende jaar. Dit document vormt de basis voor de begroting.
Programmabegroting – vertaalt die keuzes naar concrete programma’s, doelen en budgetten voor het komende jaar. De gemeenteraad stelt de begroting vast; de provincie ziet toe op tijdige indiening.
Voorjaarsnota – “Eerste Tussentijdse rapportage”; een eerste tussenstand van het lopende jaar en vooruitblik op de meerjarenbegroting. Hiermee kan de gemeenteraad tijdig bijsturen.
Najaarsnota – “Tweede Tussentijdse rapportage”; een laatste moment in het jaar om bij te sturen op beleid en financiën.
Jaarrekening – laat zien wat er daadwerkelijk is bereikt en hoe het geld is besteed. Hierop controleert de gemeenteraad het college.
De provincie controleert de begroting. Een externe accountant checkt jaarlijks de jaarrekening. Interne sturing en extern toezicht zorgen dat uitvoering binnen financiële en wettelijke kaders blijft.
Pagina 25 van 112
3.1
Waar staan we?
Tegelijkertijd verandert dit beeld: door een
Op 4 november 2025 heeft de gemeenteraad
reeks omvangrijke en meerjarige
de begroting voor 2026 vastgesteld.
investeringsopgaven gaat de gemeente vanaf
Wassenaar staat er voor 2026 financieel
2026 lenen. Deze toekomstige leningen zijn
stabiel voor, met een structureel sluitende
verwerkt in de begroting voor 2026.
begroting en een weerstandsvermogen dat voldoende is om financiële schommelingen en risico’s op te vangen. Door eerder doorgevoerde ombuigingen en aanvullende middelen vanuit het Rijk is het verwachte financiële dal voor gemeenten in 2026 opgevangen, waardoor de beleidsambities op het gebied van leefbaarheid, zorg, duurzaamheid en investeringen kunnen worden voortgezet.
3.1.2. Ontwikkelingen na vaststelling van de begroting op 4 november Een gemeentelijke begroting is altijd in ontwikkeling. Actuele informatie leidt tot nieuwe inzichten en bijstellingen van de begroting en het meerjarenperspectief. Via raadsinformatiebrief 011 van 28 januari jl. is de gemeenteraad geïnformeerd over het actuele meerjarenperspectief. In dit overzicht zijn alle financiële ontwikkelingen
De gemeente beschikt daarnaast over
meegenomen die na het vaststellen van de
reserves die bijdragen aan continuïteit en een
begroting 2026 bekend zijn geworden.
robuuste financiële positie. Voor 2026 bedragen de begrote inkomsten en lasten samen ongeveer € 95 miljoen.
Uit het huidige meerjarenperspectief blijkt dat de gemeente vanaf 2028 keuzes moet maken om de begroting blijvend in balans te
De provinciaal toezichthouder heeft de
houden. Bij de Voorjaarsnota 2026 en de
begroting 2026 positief beoordeeld en
Kaderbrief 2027 wordt het financiële beeld
Wassenaar opnieuw onder het laagste
opnieuw geactualiseerd, waarbij naar
toezichtsregime geplaatst. De financiële
verwachting ook de effecten van het nieuwe
stukken zoals de begroting 2026 worden
regeerakkoord worden verwerkt. Op basis
jaarlijks gepubliceerd op de website van de
daarvan wordt duidelijk wat de financiële
gemeente Wassenaar:
opgave voor de gemeente in 2027 en de
https://www.wassenaar.nl/financien.
jaren daarna daadwerkelijk zal zijn.
3.1.1.1 Ontwikkeling schuldenpositie Wassenaar is tot op heden schuldenvrij, omdat de gemeente jarenlang alle investeringen uit eigen middelen heeft kunnen financieren en daardoor geen externe leningen hoefde aan te trekken.
Pagina 26 van 112
Pagina 27 van 112
3.2
Opgaven voor de komende jaren
De inkomsten uit het gemeentefonds vormen
De belangrijkste financiële opgaven voor de
meer dan 50% van de totale middelen. Hoe
komende jaren voor Wassenaar zijn:
deze inkomsten zich de komende jaren
Zorgen voor een jaarlijks structureel sluitende begroting; en
het financieringsvraagstuk.
ontwikkelen hangt af van meerdere onzekere factoren:
Wat is het effect van het regeerakkoord van het nieuwe kabinet?
Nu het “ravijnjaar” is verschoven naar 2028 (de Rijksbezuiniging op het gemeentefonds in 2028 ten opzichte van 2027), blijft de vraag of het Rijk met een structurele oplossing komt.
Leidt de actualisatie van het “verdeelmodel” eind 2026 – het model dat bepaalt hoe het gemeentefonds over alle gemeenten wordt verdeeld – tot een
3.2.1
nadelig of juist voordelig
Zorgen voor een jaarlijks structureel
sluitende begroting Op basis van de huidige inzichten zullen vooral bestuurlijke keuzes nodig zijn om de begroting vanaf 2028 structureel sluitend te krijgen en te behouden. Het merendeel van
herverdeeleffect voor Wassenaar?
Is de “loon- en prijscompensatie” in het gemeentefonds voldoende om de stijgende kosten bij de gemeente op te vangen?
de gemeentelijke taken is wettelijk verplicht,
Een antwoord op deze vragen volgt in de
waardoor de financiële ruimte beperkt is. Ter
toekomstige circulaires van het
illustratie: door de dubbele vergrijzing groeit
gemeentefonds. Het Rijk informeert
in Wassenaar de vraag naar Wmo-
gemeenten jaarlijks via drie vaste circulaires:
voorzieningen. Omdat de Wmo een
de meicirculaire, de septembercirculaire en
openeindevoorziening is, waarbij de
de decembercirculaire. De meicirculaire
gemeente alle noodzakelijke ondersteuning
verschijnt op basis van de Voorjaarsnota, de
moet blijven leveren, kunnen deze
septembercirculaire op basis van de
ontwikkelingen tot oplopende en moeilijk te
Miljoenennota en de decembercirculaire
beïnvloeden kosten leiden.
vormt de afronding van het lopende jaar.
De ontwikkeling van de belangrijkste inkomstenbron van de gemeente is uiterst onzeker.
Verwacht wordt dat de meicirculaire 2026 meer duidelijkheid zal geven over de effecten van het regeerakkoord.
Pagina 28 van 112
3.2.2.
Het financieringsvraagstuk
De komende jaren staan er aanzienlijke investeringen op de planning, waaronder de renovatie van Raadhuis De Paauw en diverse projecten op het gebied van onderwijshuisvesting. Deze uitgaven kunnen
financiële draagvlak van de gemeente duurzaam te vergroten. Andere mogelijkheden om de inkomsten te verhogen, maar met een beperkte impact:
Het vergroten van de inkomsten uit het
vanaf 2026 niet langer volledig uit eigen
eigen belastinggebied
middelen worden bekostigd. De gemeente zal
-
door bestaande belastingen sterker te laten stijgen dan de inflatie;
daarom leningen moeten aangaan om deze -
investeringen te financieren. Dat betekent
door nieuwe vormen van
dat vanaf 2026 de lasten voor rente en
belastingheffing in te voeren, zoals de
aflossing toenemen, terwijl de structurele
“vermakelijkheidsretributie”.
financiële ruimte beperkt blijft. 3.2.3
van leges en rechten. Een hogere
Welke mogelijkheden heeft de
kostendekkingsgraad zorgt ervoor dat de
gemeente om financieel bij te sturen?
kosten van deze diensten worden
De mogelijkheden van de gemeente om
betaald door de gebruikers zelf, en niet
financiële tekorten op te vangen zijn door landelijke regelgeving beperkt. Een groot deel van de begroting is verplicht gekoppeld
uit de algemene middelen.
het inschakelen van gespecialiseerde
ruimte is voor eigen keuzes. Soms kan in de
expertise kunnen mogelijk meer
uitvoering worden gekozen voor een soberder
regelingen worden benut, waardoor
aanpak, maar deze speelruimte is beperkt.
projecten deels extern gefinancierd
De Raad voor het Openbaar Bestuur ‘Beleidsvrijheid geduid’6 dat gemeenten slechts over beperkte beleidsvrijheid
Inzetten op subsidies van hogere overheden. Door gerichte coördinatie of
aan wettelijke taken, waardoor er weinig
concludeert in het adviesrapport
Het verhogen van de kostendekkendheid
kunnen worden.
Huurtarieven voor gemeentelijk vastgoed marktconform maken.
beschikken. Die vrijheid richt zich
Op deze manier ontstaat een helder beeld
voornamelijk op de terreinen Sport, Cultuur,
van de kosten en van de keuzes die daarbij
Economie, Wonen en de lokale belastingen.
horen, zowel voor de maatschappelijke
Een manier waarop gemeenten wel hun financiële basis kunnen versterken, is door te groeien in het aantal woningen en aantal inwoners. Nieuwe woningen zorgen voor extra inkomsten uit het gemeentefonds en uit de onroerendezaakbelasting (ozb). Daarmee neemt het aantal huishoudens toe dat
opgaven als voor de bijbehorende gebouwen en terreinen. Het financiële voordeel hiervan blijft voorlopig echter beperkt, omdat veel van deze gebouwen worden verhuurd aan maatschappelijke organisaties die tegelijkertijd gemeentelijke subsidie ontvangen.
gebruikmaakt van en bijdraagt aan lokale voorzieningen. Zo helpt woningbouw om het
6
https://www.raadopenbaarbestuur.nl/documenten/2019/03/14/advies-beleidsvrijheid-geduid Pagina 29 van 112
3.3
Aandachtspunten voor de
Deze kaders kunnen worden vastgelegd in de
komende jaren
financiële verordening of in een aparte nota.
De gemeente staat voor urgente financiële
Daarnaast is het nodig om het Treasury-
keuzes om de komende jaren een gezonde
statuut te actualiseren. Dit statuut bevat de
positie te behouden. Dit vraagt om een
regels voor hoe de gemeente haar
duidelijke richting: welke
financiering, geldstromen en financiële
beleidsaanpassingen wil het college
risico’s beheert, en vormt daarmee het
doorvoeren, welke investeringen zijn
centrale kader voor verantwoord en
noodzakelijk, welke kunnen worden
transparant financieel handelen. Door dit te
uitgesteld en welke ambities moeten worden
vernieuwen kan het beter aansluiten op de
heroverwogen om de meerjarenbegroting
toekomstige opgaven.
houdbaar te houden? Daarbij geldt dat sommige investeringen onvermijdelijk zijn en dat bij bepaalde opgaven de kosten voorafgaan aan toekomstige baten.
Zoals het meerjarenperspectief aantoont is er vanaf 2028 geen structurele begrotingsruimte voor nieuw beleid en zal een pakket aan maatregelen moeten worden doorgevoerd om
Tegelijkertijd vragen wettelijke taken om
de begroting structureel vanaf 2028 sluitend
uitvoering en in sommige gevallen om extra
te houden. Nieuw beleid kan alleen worden
capaciteit. Hierdoor is het onvermijdelijk om
uitgevoerd als elders financiële ruimte
te bepalen wat de gemeente wel en niet kan
ontstaat of het nieuw beleid het bestaande
oppakken. Alleen door scherp te prioriteren
beleid vervangt (nieuw voor oud) Daarom is
blijft het werk financieel en organisatorisch
het essentieel in het
uitvoerbaar.
collegeuitvoeringsprogramma (CUP) aandacht
Omdat de gemeente vanaf 2026 vaker leningen zal moeten aantrekken, is het belangrijk om tijdig duidelijke kaders te
te besteden aan maatregelen die toewerken naar een structureel sluitende begroting vanaf 2028.
stellen voor het verantwoord lenen.
Pagina 30 van 112
4. Regionale samenwerkingen Gemeenschappelijke Regelingen waar Wassenaar aan deelneemt Veiligheidsregio Haaglanden GGD en Veilig Thuis Haaglanden Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland (BSGR) Avalex (afvalverwerking) Werkbedrijven Kust-, Duin- en Bollenstreek (GR KDB) Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) Servicebureau Jeugd Haaglanden (SbJH) Rekenkamer Wassenaar, Voorschoten, Oegstgeest en Leidschendam-Voorburg
De gemeente Wassenaar werkt actief samen met andere gemeenten om de bestuurskracht te versterken en maatschappelijke opgaven effectief aan te pakken. Voor een relatief kleine, zelfstandige gemeente is regionale samenwerking belangrijk om kennis, capaciteit en middelen te bundelen. Deelname aan regionale verbanden vergroot de invloed van Wassenaar, benut schaalvoordelen en maakt het mogelijk om complexe vraagstukken aan te pakken die gemeentegrenzen overstijgen, zoals wonen, mobiliteit, natuur, klimaat en economie. Gemeenten staan samen bovendien sterker richting Rijk en provincie, terwijl kennisdeling en gezamenlijke lobby-inspanningen bijdragen aan een betere positie van Wassenaar.
Pagina 31 van 112
4.1
Waar staan we?
4.1.1
Gemeenschappelijke regelingen
Wassenaar werkt op verschillende manieren
De gemeente Wassenaar werkt voor
samen met andere partijen om taken goed
verschillende taken samen binnen een aantal
uit te voeren en regionale opgaven samen
gemeenschappelijke regelingen (GR’en). Een
aan te pakken. Zo kan de gemeente
GR is een publiekrechtelijk
efficiënter werken en tegelijk zelf beslissingen
samenwerkingsverband waarin meerdere
blijven nemen. De belangrijkste
gemeenten afspraken maken om bepaalde
samenwerkingsvormen zijn:
taken gezamenlijk uit te voeren. Dit gebeurt
Gemeenschappelijke regelingen: waarin taken en bevoegdheden formeel en structureel regionaal worden georganiseerd.
wanneer de uitvoering gezamenlijk efficiënter, specialistischer of veiliger kan plaatsvinden dan door elke gemeente afzonderlijk.
Regionale samenwerkingsverbanden en
Binnen elke GR vervult Wassenaar twee
platforms: gericht op beleidsafstemming
rollen. Als eigenaar bepaalt de gemeente,
en gezamenlijke strategische opgaven.
samen met andere deelnemende gemeenten,
Uitvoerings- en
de koers van de organisatie. Dat omvat onder
bedrijfsvoeringssamenwerking: waarbij
meer de governance, strategische prioriteiten
de uitvoering van specifieke taken
en de financiële kaders. Daarnaast heeft de
gezamenlijk of extern wordt
gemeente de rol van opdrachtgever, waarbij
georganiseerd.
de focus ligt op de inhoud, kwaliteit,
Publiek-private samenwerking: waarin
resultaten en uitvoering van de diensten die
met maatschappelijke organisaties en
de GR levert. Het gaat daarbij bijvoorbeeld
marktpartijen wordt samengewerkt aan
om mobiliteit en economie (MRDH), publieke
beleidsdoelen.
gezondheid (GGD) en brandweerzorg en
Informele en thematische
crisisbeheersing (Veiligheidsregio
samenwerking: zoals tijdelijke
Haaglanden).
netwerken en regionale overleggen voor kennisdeling en gezamenlijke verkenning.
De gemeenteraad van Wassenaar heeft in dit geheel een eigen kaderstellende en controlerende verantwoordelijkheid. De gemeenteraad stelt de grenzen vast, waarbinnen het college mag deelnemen aan een GR en bepaalt de financiële en maatschappelijke kaders voor regionale samenwerking. Daarnaast controleert de gemeenteraad het college door onder andere de begrotingen en jaarstukken van de GR’en te beoordelen. Op deze manier wordt de democratische legitimiteit geborgd van samenwerkingsverbanden die verder van de gemeentelijke organisatie af staan.
Pagina 32 van 112
Elke gemeente is wettelijk verplicht een
Gemeenten stemmen de inkoop van
register van gemeenschappelijke regelingen
hulpmiddelen en Wmo-
bij te houden en openbaar toegankelijk te
maatwerkvoorzieningen regionaal af en
maken. Voor Wassenaar is de lijst te vinden
werken samen aan beleid en uitvoering op
via de website van de gemeente en deze link
het gebied van werk en inkomen. Afhankelijk
https://organisaties.overheid.nl/40204/Geme
van het onderwerp en de betrokken partners
ente_Wassenaar.
ontstaan verschillende samenstellingen en
4.1.2
Andere intergemeentelijke
samenwerkingsvormen (niet GR) De gemeente Wassenaar werkt, naast de formele samenwerking binnen gemeenschappelijke regelingen, op veel beleidsterreinen samen met andere
regio’s. Door in uiteenlopende verbanden samen op te trekken worden processen efficiënter, blijft de kwaliteit van dienstverlening goed en ontstaat een gelijk speelveld voor zorg- en ondersteuningsaanbieders.
gemeenten. Dat kan vrijwillig zijn,
Daarnaast werkt Wassenaar op andere
bijvoorbeeld in thematische netwerken waar
terreinen regionaal samen, bijvoorbeeld op
kennis wordt gedeeld en beleid wordt
het gebied van landschap en ruimtelijke
afgestemd. Soms is regionale samenwerking
kwaliteit. Dit gebeurt in verbanden zoals
echter verplicht, bijvoorbeeld wanneer het
Nationaal Park Hollandse Duinen en Duin,
Rijk vaste regio-indelingen voorschrijft, zoals
Horst & Weide, waar gemeenten gezamenlijk
binnen de arbeidsmarktregio’s. Ook kan een
werken aan natuurbeheer, recreatie en een
centrumgemeente bepaalde taken namens
duurzame inrichting van de leefomgeving.
meerdere gemeenten uitvoeren, waardoor
Ook hier sluit Wassenaar aan waar dat
vanzelf een samenwerkingsverband ontstaat.
inhoudelijk het meest logisch is.
Door deze mix van vrijwillige, formele en