Bijlage 1. Visie voor De Wassenaarse Slag
Tekst van het document
VISIE VOOR DE D E WA S S E N A A R S E S L A G ‘Voor een mooie toekomst van ons familiestrand’
S T R A N DV I S I E CO N C EP T V ER S I E 9 D EC EM B ER 2 0 2 4
2
Visie voor De Wassenaarse Slag
COLOFON
I N H O U D S O P G AV E
Titel Visie voor De Wassenaarse Slag
Inleiding 4 Begripsbepalingen 11
Subtitel ‘Voor een mooie toekomst van ons familiestrand’
Geschiedenis
12
Erfgoed 14 Portefeuillehouder
Wethouder van Doeveren
Kaders 16 Ontwikkeling van een plan 26
Eenheid
Ruimte en Realisatie - Ontwikkeling
De strandvisie 36 De visie uitgewerkt op De Wassenaarse Slag
Status Concept - 9 december 2024
42
Plan voor De Wassenaarse Slag 50 Nadere toelichting 56
Uit te werken 62
- Ter nagedachtenis aan ons gewaardeerde teamlid Eelke Vlieger -
Voor het samenstellen van dit document heeft de gemeente Wassenaar getracht alle auteurs, fotografen en andere rechthebbenden te benaderen. Mocht iemand in dit document een illustratie aantreffen waarop hij of zij rechten kan doen gelden of een nietcorrecte bronvermelding aantreffen, gelieve zich dan te melden.
3
4
Visie voor De Wassenaarse Slag
5
Inleiding
Aanleiding
Voorwoord De Wassenaarse Slag is al decennialang een belangrijk recreatiegebied voor zowel bewoners als bezoekers. De laatste grootschalige ontwikkelingen in dit gebied dateren uit de jaren zestig, een periode waarin mobiliteit en met name autoverkeer centraal stond. In die tijd lag de nadruk op (auto-)toegankelijkheid en werd het strand vooral ontworpen om de groeiende populariteit van het autoverkeer te accommoderen. In het hedendaagse tijdsbeeld is de manier waarop mensen recreëren echter sterk veranderd. Er is meer aandacht voor duurzaamheid, natuurbehoud en een diepere beleving van de omgeving. Recreatie wordt niet langer alleen bepaald door toegankelijkheid, maar steeds meer door de kwaliteit van de beleving en afstemming op de natuur. Dit vraagt om een nieuwe en integrale visie voor De Wassenaarse Slag die inspeelt op de veranderende behoeften van bezoekers en tegelijkertijd rekening houdt met de bescherming van het landschap. Deze visie richt zich op een duurzame en afgewogen inrichting van het strand en het omringende duingebied. Het doel is om zowel het recreatieve karakter van De Wassenaarse Slag te behouden en te versterken als de natuurwaarden van het gebied te beschermen. Daarbij wordt gekeken hoe het strandgebied op een verantwoorde manier heringericht kan worden om de belevingswaarde voor bezoekers te vergroten en de ecologische waarde te waarborgen.
Ook inclusie is een belangrijk aspect in deze visie.Het strand zal toegankelijker worden gemaakt voor alle bezoekers, met extra aandacht voor invaliden, zodat ook mensen met mobiliteitsbeperkingen optimaal kunnen genieten van het gebied. Daarnaast wordt een omgeving gecreëerd die uitnodigend is voor diverse doelgroepen, ongeacht leeftijd, achtergrond of fysieke mogelijkheden. Dit betekent dat de inrichting van het gebied zal bijdragen aan een gevoel van samenhorigheid, waarbij iedereen zich welkom voelt. Een ander belangrijk onderdeel van de visie is het verlengen van het strandseizoen. Door in te zetten op duurzame voorzieningen en een flexibele infrastructuur, wordt het mogelijk om voor en na het traditionele zomerseizoen bezoekers te trekken. Dit draagt niet alleen bij aan het spreiden van de bezoekersdruk, maar helpt ook om het gebied buiten de piekmaanden aantrekkelijk te maken voor zowel lokale bewoners als toeristen. Door de bezoeker een langere periode in het jaar het strand en duinen aantrekkelijk te maken kan de recreatie meer verdeeld worden, wat zowel de ecologie als de bezoekerservaring ten goede zal komen. Kortom, de nieuwe visie voor De Wassenaarse Slag biedt een integrale benadering van recreatie en natuurbehoud, waarbij zowel het milieu als de maatschappelijke behoeften van de bezoekers centraal staan.
Het strand en de kuststrook van Wassenaar heeft een belangrijke recreatieve en toeristische functie. Niet alleen Wassenaarders, maar ook bewoners uit de gehele regio genieten van het Wassenaarse strand. Er zijn diverse aanleidingen op korte termijn een visie te formuleren over de gehele kuststrook op het grondgebied van Wassenaar, en deze visie concreet te maken in een plan voor het strand. De urgentie hiervoor is inmiddels aanwezig, aangezien het erfpachtcontract met Staatsbosbeheer voor De Wassenaarse Slag eind 2024 afloopt. Ook willen de exploitanten van de horecagelegenheden en parkeervoorzieningen graag duidelijkheid over de toekomst. Naast deze meer formele kant van de zaak, is er ook vanuit de vraag naar goede voorzieningen behoefte aan een toekomstbestendige visie. De vragen (rechts) spelen daaromtren. De visie voor De Wassenaarse Slag dient antwoord te geven op deze vragen, vanuit de context (kaders raadsbesluit) dat de gemeente wil investeren in een familiestrand met een hoog en veelzijdig voorzieningenniveau dat aansluit op de wensen van de inwoners van Wassenaar die middels een enquete hun mening en wensen hebben kunnen uiten. Het resultaat van de visie is er niet gericht om méér bezoekers te genereren op De Wassenaarse Slag, maar om de belevingswaarde, inclusiviteit, duurzaamheid, en sportiviteit te bevorderen.
Om een duurzame ontwikkeling voor de ondernemers te waarborgen wordt rekening gehouden met een gelijk bezoekersaantal als dat De Slag momenteel heeft.
De jeugd wil graag sporten op het strand en er is vraag naar aansprekende evenementen (ook buiten het seizoen); de vraag is welke voorzieningen nodig zijn om dit mogelijk te maken. Op dit moment hebben enkele verenigingen aan De Wassenaarse Slag lange wachtlijsten waardoor de Wassenaarse jeugd niet lid kan worden. •
Nu zijn de voorzieningen erop gericht dat het strand gedurende de wintermaanden beperkt gebruikt wordt; interessant is, te onderzoeken of het mogelijk is dat strand beter gebruikt kan worden (het gebruik zal geoptimaliseerd worden), zodat voorzieningen op een hoger niveau kunnen worden gebracht en investeringen beter gaan renderen; in het verlengde hiervan wordt ook bekeken hoe de strandbeleving verder versterkt kan worden.
•
De huidige nutsvoorzieningen zijn niet afdoende en kunnen de vraag op dit moment al niet aan. Hierdoor kunnen nieuwe concepten of de uitbreiding van sportfaciliteiten momenteel ook geen plaats krijgen op De Wassenaarse Slag.
•
Is het strand voldoende inclusief (bereikbaarheid, mogelijkheden om te bewegen)?. Het nieuwe openbare toilet is gelukkig open maar de bereikbaarheid van het strand voor mensen met een lichamelijke beperking dient verbeterd te worden.
•
Parkeren, bereikbaarheid zijn issues die onder de loep genomen moeten worden zijn mobiliteitsconcepten te bedenken zijn waardoor het strand op meerdere manieren te bereiken is en de parkeerdruk afneemt op piekmomenten.
•
Als het gaat om duurzaamheid is op meerdere manieren winst te behalen; aanbevelingen zijn wenselijk m.b.t. energie, mobiliteit en bouwmethoden.
6
Visie voor De Wassenaarse Slag
Belanghebbenden
Geografische afbakening Geografisch kent het projectgebied drie begrenzingen: een projectgebied, visiegebied en onderzoeksgebied. Binnen een projectgebied worden fysieke maatregelen voorgesteld en een visiegebied betreft de zone waarbinnen het projectgebied invloed op uitoefent. Het onderzoeksgebied rijkt verder dan het gebied waar invloed op uitgeoefend zal worden. Het visiegebied is de gehele kuststrook tussen de bebouwde omgeving aan de westzijde van Wassenaar tot de kustlijn enerzijds en de gemeentegrenzen van Katwijk en Den Haag anderzijds. De gemeentegrenzen bakenen de noord- en zuidzijde af. Het projectgebied is de zone waarbinnen fysieke ingrepen voorgesteld worden. Dit betreft de zone van de Slag buiten het Natura2000 gebied (De Kuil,
7
Zeelust, infrastructuur rondom rotonde, rijbaan waarlangs parkeerplaatsen zijn geprojecteerd), maar ook de rijbaan van De Wassenaarse Slag tot de rotonde N441. Aangenomen wordt dat het profiel en ligging van de rijbaan niet gewijzigd zal worden, maar aanpassingen onder het maaiveld (verbeteren elektriciteitsnetwerk, riolering, etc.) meegenomen kunnen worden binnen de scope. Het onderzoeksgebied behelst meer dan het projectgebied. Onderzocht kan worden op welke wijze het centrumgebied van Wassenaar met een poortfunctie kan bijdragen aan de aantrekkelijkheid van het strand door bijvoorbeeld een recreatieve verbinding te realiseren (treintje, leenfietsen, etc.), of op welke wijze het Natura2000 gebied versterkt kan worden.
Rondom De Wassenaarse Slag zijn verschillende partijen actief die belang hebben bij de visievorming en het plan voor dit gebied. Om de vele belangen te waarborgen en een breed gedragen plan te ontwikkelen, is het belangrijk dat iedere betrokken partij kan meedenken en zijn expertise kan inbrengen. Daarom zijn verschillende teams samengesteld, elk met hun eigen thema en verantwoordelijkheden. Op deze manier wordt er vanuit diverse invalshoeken bijgedragen aan een plan dat aansluit bij zowel recreatieve wensen als natuurbehoud en duurzame ontwikkeling.
De partijen met belangen op De Wassenaarse Slag zijn door middel van een stakeholderanalyse breed geïnventariseerd. Overheden en belangengroepen zijn uitgenodigd om deel te nemen aan thematische werkateliers. Daarnaast is een enquête uitgezet om breed onder de bevolking/bezoekers van het strand te peilen wat er speelt.
VNO-NCW / evenementenbeleid (Piet van Herk) Koninklijke Horeca Wassenaar (Elroy Visser, vz) Fletcher Hotel Duinoord • • • •
Buurtvereniging Rijksdorp Buurtvereniging De Kievit Vrienden van Wassenaar Woningen aan De Wassenaarse Slag
Stichting Gehandicapten Wassenaar (SGW)
OMWONENDEN
Ondernemend Wassenaar Hotels in Wassenaar Frans monument (monumentenvereniging)
• • • • • •
Toerist strand Lokale recreant VVV Wassenaar FWO Ouderenorganisaties Regionale recreant Toerismebureau Wassenaar
Fietsersbond Wassenaar • De Kuil • Zeelust
Parkeerterreinen
RECREATIE EN TOERISME
• • • • • • • • •
ONDERNEMERS • • • •
• • • • • • • • • •
Busconcessiehouder (EBS) Fietsverhuurders in Wassenaar Taxi Deelvervoerder
Hoogheemraadschap Rijnland Rijkswaterstaat Gemeente Wassenaar DUNEA Gemeente Katwijk Gemeente Den Haag / Scheveningen Gemeente Leiden Provincie Zuid-Holland (Natura2000) Defensie (zendmast) Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE)
Strandtenthouders
VERVOERDERS
STAKEHOLDERANALYSE STRAND
Kiosken en strandgang
Sport Luchtig Bait Bidabaai Simpel aan zee Surfclub Kustzeilvereniging Reddingsbrigade Badcabines Strandhuis Wassenaar
• • • • • •
Verhoek Snacks De Ijsbol Aan den Slag De Dolfijn Enjoy Badmeester
OVERHEDEN NATUURORGANISATIES
• • • • •
Staatbosbeheer Hart voor Meijendel Stichting Duinbehoud Stichting Veldleeuwerikfonds Nationaal Park Hollandse Duinen
8
Visie voor De Wassenaarse Slag
Doelstellingen uit de Startnotitie
Belangrijke onderwerpen
Er spelen verschillende thema's en belangen rondom het strand en het aangrenzende duingebied. De Wassenaarse Slag maakt deel uit van een breder netwerk aan recreatieve voorzieningen, zowel binnen als buiten de gemeente Wassenaar. Daarom is gekozen voor een integrale aanpak voor de visie, gebaseerd op vier belangrijke ‘lagen’ met leidende principes. Het doel van deze visie is om het strand optimaal te benutten, met meer ruimte voor sport en recreatie, en daarbij zoveel mogelijk respect en waardering voor de omliggende natuur te behouden. Deze doelstellingen zijn vastgelegd in de Startnotitie.
Uitwerking kaders Op basis van uitkomsten uit werkateliers, onderzoeken en gesprekken met betrokkenen zijn diverse onderwerpen naar voren gekomen die als belangrijke kaders dienen voor de verdere uitwerking van deze visie. Deze punten vormen praktische handvatten om de uitgangspunten op de vorige pagina verder te versterken en de balans te bewaken tussen recreatie en natuurbehoud. De onderwerpen hieronder bieden richting bij het realiseren van een inclusieve en veilige strand voor iedereen, met zorg voor de natuurlijke omgeving en aandacht voor een duurzaam toekomstbeeld. 1.
Gewenste openbare voorzieningen en het verbeteren van de toegankelijkheid (leuningen, verhardingen, voorzieningen fietsen, laden elektrische voertuigen, etc.).
2.
Beter nutsvoorzieningen (elektriciteitscapaciteit, riolering en (drink-)watercapaciteit).
Doelstellingen in 4 pijlers 1.
Behoud familiestrand:
De term 'familiestrand' staat centraal in deze visie. Dit begrip kan op verschillende manieren geïnterpreteerd worden, maar de essentie is dat het strand toegankelijk is voor jong en oud, met de daarbij behorende faciliteiten. Veiligheid, positieve gezondheid en inclusiviteit zijn hierbij belangrijke thema's. Het doel is om een omgeving te creëren die massatoerisme en activiteiten die de rust verstoren, zoals zwaar gemotoriseerde watersporten, uitsluit. 2. Respect voor de natuur De Wassenaarse Slag maakt deel uit van een beschermd natuurgebied (Natura 2000). Een belangrijk uitgangspunt van deze visie is dan ook het behoud van de natuurlijke omgeving. Grote verkeersstromen en de daarbij horende overbelasting van de natuur zijn hier ongewenst. Tegelijkertijd moet ruimte zijn voor recreatie, met aandacht voor een zorgvuldige balans tussen natuurbehoud en toegankelijkheid.
3. Eigentijdse en inclusieve infrastructuur Onderdeel van de visie is een toekomstbestendige infrastructuur die bijdraagt aan een evenwichtige spreiding van bezoekers in de regio, zoals voorgesteld door Nationaal Park Hollandse Duinen (NPHD). Deze spreiding zal De Wassenaarse Slag ontlasten en ten goede komen aan het strand, de duinen en de omliggende voorzieningen. Het doel is om een uitnodigende en inclusieve infrastructuur te creëren die ook bijdraagt aan de toegankelijkheid van voorzieningen voor jongeren en ouderen. 4. Duurzame mobiliteit Het strand is momenteel goed bereikbaar met de auto buiten de piekuren. Een belangrijke doelstelling is om de bereikbaarheid duurzamer te maken door alternatieve vervoerswijzen aan te moedigen. Dit draagt bij aan een duurzame infrastructuur die zowel het strand als de omliggende natuur ten goede komt. Het doel is om een evenwichtige mobiliteit te bereiken die rekening houdt met de behoeften van alle bezoekers.
3.
9
Duidelijker bewegwijzering op het strand (wegwijzers en stimuleren gedrag).
4. Sportfaciliteiten, evenementen en andere recreatiemogelijkheden kunnen uiting geven aan het sportieve en inclusieve karakter van het strand. 5. Strandveiligheid; het onbezorgd kunnen recreeren en genieten van het strand door recreanten. 6. Sluitingstijden en optimalisatie van het strandseizoen (inclusief onderzoek naar haalbaarheid winteropenstelling). 7.
De inzet van het middel ‘beprijzing’ in het sturen van de parkeerbehoefte. Daarbij wordt ook onderzocht of het mogelijk is, onderscheid te maken tussen betaald parkeren voor bewoners van Wassenaar en recreanten van buiten de gemeente.
10
Visie voor De Wassenaarse Slag
11
Begripsbepalingen
Leeswijzer De uitgangspunten om tot een visie te komen worden besproken in de paragrafen Achtergrond en Geografische afbakening. Het hoofdstuk Geschiedenis gaat in op de (cultuur-) historische achtergrond van het strand. Vervolgens wordt het proces beschreven om tot een gedragen plan te komen, inclusief samenvattingen van de enquête, deskresearch en uitkomsten van de werkateliers met belanghebbenden. Voordat het plan wordt toegelicht, wordt een visie geformuleerd waarin de doelstellingen worden uitgelegd. Deze visie richt zich op het gehele duingebied van Wassenaar, waarna wordt ingezoomd op de visie voor De Wassenaarse Slag en de route hier naar toe. In het volgende hoofdstuk wordt het planvoorstel uitgewerkt die bijdraagt aan de doelstellingen zoals geformuleerd in de visie. Omdat binnen het geschetste plan nog niet alle vragen beantwoord kunnen worden, gaat 'Verder uit te werken' in op de onderwerpen die nog nader onderzocht moeten worden. De gemaakte keuzes worden in het hoofdstuk 'Nadere toelichting' toegelicht. Het laatste hoofdstuk gaat in op de verschillende voorgestelde ingrepen vanaf De Klip tot aan de kustlijn. Deze ingrepen worden, waar mogelijk, uitgewerkt in uitvoeringsprogramma's. Andere ingrepen kunnen direct worden uitgevoerd, doordat ze deel uitmaken van het asfalteringsprogramma in de winter van 2025.
Extensieve recreatie
Recreatie, waarbij relatief weinig mensen aanwezig zijn per oppervlakte-eenheid of per tijdseenheid. Recreatie met weinig dynamiek en die weinig druk uitoefent op de omgeving. Er zijn weinig of geen gebouwen nodig. 1
Inclusiviteit
Alles en iedereen omvattend, niemand uitsluitend: een inclusieve samenleving waarin iedereen wordt gerespecteerd.2
Natura-2000
Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. In deze Natura 2000-gebieden worden bepaalde dieren, planten en hun natuurlijke leefomgeving beschermd om de biodiversiteit (soortenrijkdom) te behouden. 3
Omgevingsprogramma
Een omgevingsprogramma bevat altijd maatregelen om doelstellingen op het gebied van de fysieke leefomgeving te bereiken. Verplichte programma's zijn programma's die in de Omgevingswet verplicht zijn gesteld en die volgen uit Europese regelgeving. 4
Omgevingsvisie
In de omgevingsvisie leggen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Provinciale Staten en de gemeenteraad hun ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving vast voor de lange termijn. Ze stellen ieder 1 omgevingsvisie voor het hele grondgebied vast. De omgevingsvisie is zelfbindend. 5
Recreatie-concentratiepunt
Het concept van scheiding tussen recreatie en natuur waardoor de natuur en/of omgeving onaangetast blijft en de recreatie op een plek is verzameld.
Slag
Een (on)verharde doorgang over het duin naar het strand.
1.
via: Begripsbepalingen Verordening Ruimte
2.
via: Van Dale
3.
via: Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en natuur
4.
via: Aan de slag met de Omgevingswet
5.
via: Informatiepunt Leefomgeving
12
Strandplan | Visie voor De Wassenaarse Slag
13
Geschiedenis 1.
uit: Cultuursporen in het duin (Neefjes, 2010)
De vorming van de duinen en vroegste bewoning tot aan de ontwikkeling van een strandcultuur Na het einde van de laatste ijstijd verliep de stijging van de zeespiegel aanvankelijk zeer snel. De grotendeels drooggevallen Noordzee liep vol en de West-Nederlandse kustlijn schoof steeds verder naar het oosten. Omstreeks 4400 v. Chr. lag de kustlijn zelfs verder naar het oosten dan nu, namelijk net ten oosten van de lijn Voorschoten-LeidschendamVoorburg-Rijswijk-Wateringen. In de periode daarna nam de snelheid van de zeespiegelstijging af. Door zandaanvoer uit zee en de grote rivieren ontstonden vóór de kust smalle zandbanken, die uitgroeiden tot strandwallen. De kustlijn begon zich weer in zeewaartse richting te verplaatsen, waarbij zich telkens nieuwe rijen strandwallen ontwikkelden, met daartussen strandvlakten. Op de drooggevallen strandwallen en strandvlakten had de wind vrij spel, wat al snel leidde tot de vorming van (lage) duinen (Oude Duinen). Omdat de zeespiegel bleef stijgen en de kust zich steeds meer begon te sluiten, verslechterde de afwatering van het achterland. Achter en tussen de strandwallen ontstonden grote veenmoerassen. Bij Katwijk werden de strandwallen onderbroken door de brede monding van de Rijn. De kleiafzettingen daarvan liggen in het noorden van Meijendel in de ondergrond.
De strandwallen en de oevers van de Rijn waren door de relatief hoge en droge ligging aantrekkelijk om te wonen. Door uitbreiding van de landbouw en houtkap verdween langzamerhand het natuurbos. Aan het einde van de vroege middeleeuwen werd een deel van het strandwallensysteem door zware stormen weer afgebroken. Tussen 1200 en 1600 na Chr. vond opnieuw op grote schaal duinvorming plaats als gevolg van de aanvoer van zand uit de zee. Langs de kust ontstond een brede zone met Jonge Duinen. De nieuw opgestoven duinen konden zich ongehinderd landinwaarts over het ontboste oude duinlandschap bewegen. Mensen, voor zover nog woonachtig in het gebied werden door de overstuiving landinwaarts gedwongen. Pas door opgaande vegetatie werden de duinen gestopt. Dit
was het geval in moerassen achter de duinen of door ter plekke door de mens gespaard of onderhouden bos. Daar liep het zand vast en ontstond de steile duinrand die nu nog kenmerkend is voor de binnenduinrand. Het hele duingebied kan als van hoge archeologische waarde worden beschouwd. De resten van de prehistorische en vroegmiddeleeuwse bewoning zijn goed beschermd onder de dikke laag jong duinzand. In de duinvalleien, zoals Harstenhoek en de Waalsdorpervlakte, is de laag jong duinzand relatief dun. Hier zijn vondsten gedaan uit de ijzertijd en de vroege middeleeuwen. De Waalsdorpervlakte is daarom aangewezen als een zogenaamd AMK-terrein (Archeologische MonumentenKaart). Jacht Vanouds was de graaf van Holland de belangrijkste rechthebbende op het duingebied. Die had, als plaatsvervanger van de Frankische koningen en Duitse Keizer, het recht op de wildernissen. Ooit waren deze wildernissen veel uitgestrekter dan het huidige duingebied. Ze strekten zich verder naar het oosten uit over de strandwallen, strandvlaktes en veengebieden aldaar. Deze gebieden werden vanaf de middeleeuwen ontgonnen. Het moeilijk te ontginnen duingebied bleef als wildernis in handen van de graaf, die het gebruikte om te jagen. Op de oudste kaarten en stukken worden de duinen dan ook vaak aangeduid als ´Graeflyckheyts Wildernisse´.
In de late middeleeuwen was het beheer van de wildernissen in handen van het College van Houtvester en Meesterknapen van Holland en WestFriesland. In 1477, nadat Holland was opgegaan in het Bourgondische rijk, ging het ambt van houtvester naar de stadhouder van Holland. Maximiliaan van Oostenrijk hoopte daarmee het beheer te verbeteren. De duinen, bossen en wildernissen werden als ‘seer vergaen en verbijstert’ gezien. Vanaf 1477 tot in de Franse tijd (1795) zou het ambt van houtvester en het recht om te jagen bij de stadhouders blijven.
Agrarisch medegebruik Een tweede groep gebruikers van het duingebied waren de boeren achter de duinen. Al vanaf de middeleeuwen hadden ze weiderechten op het aangrenzende duin die, wanneer ze gereguleerd waren, ‘inschrijvingen’ werden genoemd. De vochtige duinvalleien, waar behalve bossen ook graslanden lagen, waren het voornaamste doel van de veeweidende boeren. Door de begrazing waren de duinpannen niet geheel bebost, maar over de verdeling tussen bos en open gebied in de pannen is niet veel bekend. Visserij Een derde gebruikersgroep waren de vissers aan zee. In de loop van de middeleeuwen gingen mensen aan zee wonen. Vissersdorpen als Scheveningen en Katwijk ontstonden vanuit verder in het binnenland gelegen boerendorpen. Scheveningen is op zijn huidige locatie voor het eerst genoemd in 1284 en omstreeks 1380 werd melding gemaakt van een visafslag op het strand bij Katwijk. Ook in het huidige studiegebied, ergens tussen Scheveningen en Katwijk, lag ooit een vissersdorp dat de naam ‘Berkheide’ droeg. De stichtingsakte uit 1396 is bewaard gebleven. Een zekere Gillys van Cralingen krijgt volgens de akte het recht om een stuk duin aan zee ter grootte van honderd roeden geschikt te maken voor bewoning. Kustverdediging en vastleggen van zand Kustverdediging was al in de middeleeuwen een erkende functie van de duinen.
Een grote groep van ingelanden, bewoners van de polders achter de duinen, had belang bij een goed beheer van het duin. De verantwoordelijkheid lag bij de hoogheemraadschappen Rijnland en Delfland. De ‘Landscheiding’ de grens tussen de waterschappen ligt in het studiegebied op de gemeentegrens tussen Den Haag en Wassenaar en wordt zichtbaar gemaakt door grenspalen.
Door de breedte van het duin bestond ter plekke van het studiegebied geen direct gevaar voor overstroming van het laaggelegen achterland. Toch betaalden de ingelanden al in de middeleeuwen mee aan de helmbeplanting. Andere functies Het duingebied had ook nog andere functies. Belangrijk was de aanvoer van duinwater voor wasserijen en bleekvelden. Voor zover bekend lag deze tak van nijverheid buiten het studiegebied, net als de benodigde waterbronnen (duinrellen) daarvoor. Aanwezigheid van duinwater was een van de redenen om op de strandwallen direct achter het duin buitenplaatsen te stichten. Een tak van nijverheid was het winnen van schelpen aan het strand, die in het binnenland tot kalk werden gebrand. Verder werd het duingebied bezocht door apothekers die er kruiden verzamelden.1. Opkomst van de auto Sinds de jaren 60 van de vorige eeuw is De Wassenaarse Slag meer en beter bereikbaar geworden voor strandgasten die zich een auto konden veroorloven. Beide parkeerterreinen, de rotonde en verhardingen zijn destijds aangelegd. Sindsdien hebben er geen grootschalige wijzigingen in de opzet van De Wassenaarse Slag voorgedaan.
14
Strandplan | Visie voor De Wassenaarse Slag
15
Erfgoed 1.
uit: Het verhaal van Wassenaar: De historie van landschap, stedenbouw en architectuur (Editie 2021)
Kustrecreatie
Militair erfgoed: Atlantikwall
De Wassenaarse badcultuur heeft een geheel eigen en kleinschalig karakter, zonder permanente strandhoreca. Er is geen sprake van een badcultuur zoals in omliggende dorpen Scheveningen en Katwijk.
De Atlantikwall is een Duits militair stelsel uit de Tweede Wereldoorlog dat de hele Noordzee en Atlantische kust van Noorwegen tot aan de Spaanse grens besloeg. Het was bedoeld om een aantal belangrijke havens te verdedigen en aanvallen op Engeland te kunnen uitvoeren. Gaandeweg kregen de tussen de grote havens gelegen andere strategische punten meer aandacht en werd een gericht bunkerbouwprogramma uitgevoerd. Vanaf einde 1942 hielden de Duitsers steeds explicieter rekening met een geallieerde invasie vanuit zee en is de verdediging van de gehele Atlantische kustlijn ter hand genomen.
De dagrecreatie ontstond rond 1900. Aan De Wassenaarse Slag 26 staat het hotelrestaurant Duinoord, door architect P.W.M. van der Klaauw in 1937 ontworpen, dat het gelijknamige houten café van 1908 verving. Achter het hotel staat een schuur uit de tijd van het café die nog steeds als herinnering aan de opkomst van de dagrecreatie fungeert. Café Duinoord, foto ca. 1910, GAW00249.
Aan de zee werd in 1931 een paviljoen gebouwd, dat vele namen zou krijgen (huidige naam: De Badmeester). Dit gebouw is in 1949 op een van de bunkers van de Vleermuisbunker herbouwd als badhuis. Er kwam ook een consumptietent, 75 badhokjes en twee gebouwtjes voor bedienend personeel. De badhokjes uit 1933, die na de oorlog in 1954 zijn vervangen, zijn een waardevol relict uit de periode dat door de toegenomen vrije tijd het toerisme en badcultuur een hoge vlucht nam. 1
De Wassenaarse Slag (stelling D, Vleermuisbunker) Aan De Wassenaarse Slag bevindt zich de deels behouden en nog goed herkenbare opstelling Baupunkt 204 (latere benaming Stützpunkt XXXVII H en het onderdeel van de Freie Küste KatwijkScheveningen). Door het voormalige Bureau Registratie Verdedigingswerken (BRV) werd het complex vanaf 1946 geïnventariseerd en opgemeten. Toen aan de losse werken een nummer werd toegekend, kreeg het de benaming ‘Wassenaar D’. Hotel Duinoord, foto 1945, GAW01898.
De badhokjes uit 1954, foto 2011.
Paviljoen St. Moritz aan Zee (nu De Badmeester), foto ca. 1993, GAW04292.
Het complex is gebouwd in opdracht van de Duitse militaire instanties, die hierbij standaard voorschriften hanteerden. Voor de permanente werken werd hierbij ge- bruik gemaakt van een catalogus. Dat is het geval met de drie kazematten. Maar de vorm en uitvoering van de ondergrondse gedekte loopgraven voldoen eveneens aan de Duitse richtlijnen. Eenvoudige werken als bergplaatsen voor water en le- vensmiddelen zijn standaard, in ieder geval voor de Duitse vestingbouw in Nederland. De verspreiding van de werken over het terrein, de echelonering in de diepte van de functies (waarneming, vuurkracht, gevechtsschuilplaatsen respectievelijk munitieopslag, commandovoering en logistiek) is eveneens kenmerkend voor de Duitse tactische opvattingen, een direct gevolg van de
‘lessons learned’ uit de Eerste Wereldoorlog. Het complex vertoont daarmee een vrijwel ‘voorschriftmatige’ structuur en samenhang en is een uitstekende representant van de kleinere modules van de Atlantikwall in Nederland. Vergelijkbare stellingen zijn in ons land grotendeels verdwenen. De stelling is vanwege de noodzaak tot directe waarneming en het kunnen uitbrengen van vuur op het strand aangelegd in de voorste zeereep. De kazematten en de Tobruks in de voorste zeereep werden zoveel mogelijk onder het zand bedekt waarbij slechts de schietgaten en waarnemingssleuven werden vrijgelaten. Door afkalving, de februaristorm van 1953 en verdere maatregelen van het Hoogheemraadschap Rijnland in het kader van de zeewering, is die voorste rand ingrijpend veranderd, waardoor de werken D 1 en D 3 t.e.m. 8 waarschijnlijk niet meer aanwezig zijn. Aangenomen wordt dat veel van de voor de bouw van de gangen en de metselwerk gedeelten van de werken gebruikte stenen afkomstig zijn van de gedwongen sloop van woonhuizen in Katwijk en/ of Den Haag en Scheveningen. Over de bouw van de stelling aan De Wassenaarse Slag zijn geen specifieke details bekend. Door de Organisation Todt werden reguliere Nederlandse aannemers ingeschakeld waarbij van dwangarbeid vermoedelijk geen sprake was.
Wél werd in een latere fase de lokale bevolking gedwongen bij voorbeeld plaggen te brengen voor camouflage en palen ten behoeve van hindernissen naar het strand te brengen. 1
Bunkerelement D 19 van de Vleermuisbunker, foto 2013.
16
Visie voor De Wassenaarse Slag
Kaders
Bij de uitwerking van de visie voor De Wassenaarse Slag is zorgvuldig rekening gehouden met verschillende relevante kaders op gemeentelijk, provinciaal en landelijk niveau. Deze kaders omvatten beleidsrichtlijnen, ruimtelijke bestemmingsplannen en wet- en regelgeving die de inrichting en ontwikkeling van het gebied bepalen. Door deze beleidskaders te integreren, zorgen we ervoor dat de visie niet alleen aansluit bij de lokale en regionale ambities, maar ook bij bredere nationale doelstellingen op het gebied van natuurbehoud, duurzaamheid en toegankelijkheid. Dit waarborgt een toekomstbestendige en verantwoorde ontwikkeling van het gebied, die zowel de belangen van de gemeenschap als de ecologische waarde van het strand en duingebied respecteert.
Natura2000
"Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. In deze Natura2000gebieden worden bepaalde dieren, planten en hun natuurlijke leefomgeving beschermd om de biodiversiteit (soortenrijkdom) te behouden. De biodiversiteit staat in Europa al jaren onder druk. Duurzame bescherming van flora en fauna is hard nodig. Zo voorkomen we dat de natuur in Europa en in Nederland steeds meer van hetzelfde wordt. In 1979 is de Vogelrichtlijn opgesteld en in 1992 de Habitatrichtlijn. Deze richtlijnen bestaan uit twee delen: soortenbescherming en gebiedsbescherming. Alle EU-lidstaten wijzen beschermde gebieden aan voor specifieke (leefgebieden van) (vogel-)soorten. De onder beide richtlijnen aangewezen beschermde gebieden vormen het Natura 2000-netwerk. Meijendel en Berkheide bestaat uit een brede duinstrook met een gevarieerd en uitgestrekt, kalkrijk duinlandschap, dat reliëfrijk en landschappelijk zeer afwisselend is. Het zuidelijke deelgebied Meijendel is een relatief laag gelegen gebied met
1.
via Website Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur: Natura 2000 in Nederland
grote 'uitgestoven duinvlakten', dat in het zuidelijk deel minder reliëfrijk is. In het noordelijke deelgebied Berkheide liep het zand vast in de oorspronkelijk natte stroombedding van de oude Rijn. Het is gevormd door overstuiving van oude duinen, waardoor het een relatief hooggelegen duinmassief is. Hier is de kweldruk dan ook groter dan in Meijendel. Het landschap heeft een kenmerkende opbouw van evenwijdige duinenrijen met opeenvolgende hoge paraboolduinen en moerassige laagten met struweel, waarin grote valleien liggen zoals Kijfhoek, Bierlap en de vallei Meijendel. Dit zijn duinakkers die nu vooral uit bos bestaan; het gebied kent dan ook een aantal goed ontwikkelde bostypen. Plaatselijk, zoals in de Libellenvallei, komen soortenrijke duinvalleibegroeiingen voor. Na grootschalig herstel van een aantal valleien bij De Wassenaarse Slag breiden deze begroeiingen zich uit. In Berkheide is, met name in de buurt van Katwijk, een groot areaal goed ontwikkeld kalkrijk duingrasland aanwezig, ontstaan door het eeuwenlange menselijke gebruik van het zogenaamde zeedorpenlandschap." 1
17
18
Visie voor De Wassenaarse Slag
19
Ambities en speerpunten uit de structuurvisie
In de Structuurvisie Wassenaar 2025: Landgoed aan zee, vastgesteld 22 maart 2017 worden ambities en speerpunten uitgesproken door de gemeente. Het is van belang om rekening te houden met de beleidsambities, zodat het resultaat niet alleen aansluit bij de Wassenaarse structuurvisie, maar ook bij de specifieke behoeften en ambities. Door deze speerpunten in het plan te integreren, draagt het bij aan een duurzame en leefbare ontwikkeling die past binnen de waarden en doelstellingen van de gemeente.
1.
2. Cultureel erfgoed
3. Economie, recreatie en toerisme
4. Verkeer en infrastructuur
Ambitie: Het doel van het erfgoedbeleid is op een zorgvuldige en afgewogen wijze het cultuurhistorisch erfgoed in een goede staat door te geven aan volgende generaties, zodat ook zij daar voor hun toekomst op kunnen voortbouwen en het kunnen blijven zien, beleven en ervaren. Speerpunten: • Behouden, versterken en benutten van de cultuurhistorische kwaliteiten;
Ambitie: De gemeente streeft naar een ontwikkeling van horeca die een bijdrage levert aan de kwaliteit van het wonen, werken, winkelen en verblijven in Wassenaar. Horeca moet voornamelijk geconcentreerd worden daar waar nu al diverse gelegenheden zijn. De gemeente onderkent daarnaast het belang van haar ligging in het landelijk gebied en de recreatieve mogelijkheden die hieraan verbonden zijn. In het landelijk gebied blijven er daarom mogelijkheden voor (horeca)ontwikkelingen die een directe relatie hebben met het omliggende landschap of de cultuurhistorische elementen.
Ambitie: De gemeente Wassenaar streeft er naar de ideale woon- en leefomgeving te zijn en blijven. Het beleid ten aanzien van het autoverkeer is erop gericht de bereikbaarheid van en vanuit Wassenaar zo goed mogelijk te faciliteren. Bereikbaarheid mag echter niet ten koste gaan van leefbaarheid en al zeker niet van de veiligheid. Veiligheid van iedereen in het langzaam verkeer heeft prioriteit.
•
Bevorderen van herbestemming en verduurzaming van het erfgoed waarbij creativiteit en maatwerk centraal staat;
•
Het in een vroegtijdig stadium betrekken van erfgoed als inspiratiebron,katalysator en toetssteen bij zowel ruimtelijk beleid als bij andere relevante beleidssectoren;
•
Ontwikkelen van richtlijnen voor duurzaam behoud en versterking van de cultuurhistorische waarden;
•
Kennis ontwikkelen, vergroten en delen, draagvlak behouden en vergroten bewustwording;
•
Stimuleren van samenwerking en vrijwilligerswerk; het benutten van kennis en kunde van burgers en andere partners, waaronder de commissie Welstand en cultureel erfgoed (Wce), de Klankbordgroep erfgoed Wassenaar en de buurtverenigingen;
Natuur en landschap, openbare ruimte
Ambitie: Wassenaar wil in 2025 de groenste gemeente van Nederland zijn. De hoogwaardige natuurwaarden in heel Wassenaar en specifiek in de duinen worden behouden en versterkt met speciale aandacht voor de continuïteit van de drinkwaterwinning. Speerpunten: • Behouden en versterken van openheid en landelijke identiteit; •
Versterken van de gebruiksmogelijkheden van het landschap;
•
Versterken van de bereikbaarheid;
•
Zorgen voor een robuuste ecologische verbinding en stapstenen tussen duinen en polder;
•
Versterken van bekendheid van de gebieden. •
Uit: Structuurvisie Wassenaar 2025: Landgoed aan zee, vastgesteld 22 maart 2017
Zoeken naar en intensivering van samenwerkingsverbanden zoals de erfgoedlijnen landgoederen en Atlantikwall, het cultuurhistorisch convenant Meijendel en Berkheide en de landschapstafel Duin Horst & Weide.
Voor de toekomstige ontwikkeling van het toerisme in Wassenaar wordt ingezet op versterking en kwalitatieve ontwikkeling van het toeristische aanbod. Binnen dit aanbod zijn vier belangrijke toeristische ‘clusters’ te onderscheiden. Volgende twee clusters zijn van toepassing op het gebied van en rondom De Wassenaarse Slag •
Populair vermaak: de as Duinrell – De Wassenaarse Slag richt zich hoofdzakelijk op populaire vrijetijdsbesteding;
•
Natuur en landschap: Het duinlandschap van Meijendel, de landgoederenzone en het open veenweidegebied bieden uitgebreide mogelijkheden om te fietsen, te wandelen en te recreëren in de natuur.
Speerpunten: • Versterken verbindingen binnen de clusters; • Versterken verbindingen tussen de clusters; • Het centrum als overlappende schakel; • Vergroten van de bekendheid naar buiten van aanwezige wandel- en fietsroutes; • Betere en eenduidige bewegwijzering; • Verlengen verblijfsduur van de bezoeker.
Speerpunten: • Behoefte aan een betere aantakking op het openbaar vervoernetwerk; • Intensivering van het doelgroepenvervoer, zoals de Bijbus; • Voor de gezondheid van de inwoners wordt beweging gestimuleerd • Verbeteren en veiliger maken van fiets- en wandelroutes en zebrapaden; • Belemmeringen in de openbare ruimte voor mensen met een fysieke beperking worden zoveel mogelijk voorkomen en weggenomen; • De openbare ruimte is veilig en toegankelijk en nodigt uit om te verblijven en te ontmoeten.
20
Visie voor De Wassenaarse Slag
5. Milieu, klimaat, duurzaamheid, afval
6. Sport en gezondheid
Ambitie: Instandhouden en versterken van de leefbaarheid voor mens en dier staat centraal. De gemeente werkt hard aan haar ambitie om in 2040 co2-neutraal te zijn.Daarmee wil de gemeente bijdragen aan de maatschappelijke opgave om klimaatverandering tegen te gaan en stappen te zetten naar een andere energievoorziening. Wassenaar wil een mentaliteitsverandering in de wijze waarop naar afval wordt gekeken. Het strand en de kwaliteit van het zeewater direct aan de kust moet voldoen aan de strenge internationale normen voor de Blauwe vlag. Uiteindelijk streven we als toeristische bestemming naar de gouden Quality coast award.
Ambitie: Wassenaar wil behoren tot de sportiefste gemeenten in Nederland. “Een divers aanbod van sporten, voor alle inwoners toegankelijk met de focus op breedtesport en kwalitatief goede sportaccommodaties”.
Speerpunten: • De gemeente stimuleert en faciliteert verduurzaming van gebouwen; •
Inzetten op communicate, gedragsverandering en samenwerking;
•
Educatie over het strand en over zwerfafval
•
‘Nederland Schoon’informatieborden, opruimzakjes en gescheiden afvalbakken;
•
Gebruik van duurzame middelen en materialen op het strand;
•
En in het kader van de green deal ‘Schone stranden’, naast bovenstaande acties: diverse opruimacties en afstemming met strandpaviljoens.
Uit: Structuurvisie Wassenaar 2025: Landgoed aan zee, vastgesteld 22 maart 2017
21
Speerpunten: • De sportaccommodaties in Wassenaar zijn toegankelijk, toereikend, (veilig) bereikbaar en goed onderhouden; •
Ontspanning, sociale ontmoeting, gezondheid, sporten en vrijwillige inzet zijn de sleutelwoorden;
•
Meer bewegen in de openbare ruimte onder de bevolking wordt gestimuleerd.
Prentbriefkaart van strandpaviljoen Zeelust aan het strand bij De Wassenaarse Slag, foto ca. 1930, GAW04567.
Prentbriefkaart van strandpaviljoen Van der Gaag aan het strand bij De Wassenaarse Slag, foto ca. 1930, GAW00250.
22
Visie voor De Wassenaarse Slag
23
Omgevingsprogramma Zuid-Holland
In deze context is het van belang om de speerpunten van de provincie Zuid-Holland toe te lichten, omdat deze directe invloed hebben op de visie. Het is essentieel om rekening te houden met de prioriteiten van de provincie, zodat het resultaat niet alleen aansluit bij de regionale visie, maar ook bij de bredere maatschappelijke en economische doelstellingen van Zuid-Holland. Door deze speerpunten in het plan te integreren, zorgen we ervoor dat de visie bijdraagt aan een duurzame, toekomstbestendige ontwikkeling die past binnen de ambities van de provincie.
Beleidsdoel 2-1 Duurzame en veilige bereikbaarheid voor iedereen 1. Bevorderen lopen Doel is dat er in de openbare ruimte meer mensen meer lopen. Dit geldt zowel voor het functioneel lopen als voor het recreatief en sportief lopen. En dit geldt zowel voor het lopen binnen bebouwd gebied als daarbuiten. Aan een loopvriendelijke openbare ruimte wordt met name gewerkt vanuit de provinciale opgaven voor gezondheid, bereikbaarheid, ruimte en recreatie, toerisme en sport. 2. Deelmobiliteit en deelvervoer Kleine kernen en steden moeten met het openbaar vervoer toegankelijk blijven. Denk aan flexvervoer (taxibusjes), deelvervoer (deelfietsen, deelauto’s) en meerijden (carpoolen, liften). Samen met het openbaar vervoer heet dit ‘publiek vervoer’. Zo stimuleert de provincie deelfietsen bij stations en (hoogwaardige) haltes om bestemmingen die 1 tot 3 kilometer van de halte liggen beter bereikbaar te maken. De provincie zet zich verder in om voor gehandicapten en mindervaliden te komen tot één nationaal ov-reisassistentiesysteem.
Uit: Omgevingsprogramma Zuid-Holland
3. Schonere mobiliteit Schoner personenvervoer met minder of geen uitstoot van schadelijke stoffen zoals CO2, stikstofdioxide en fijnstof. De provincie wil bijdragen aan een betere leefbaarheid en biodiversiteit en het voorkomen van klimaatverandering en werkt daarom samen met andere partijen aan schonere vormen van vervoer en de bijbehorende tank- en laadinfrastructuur. 4. Vaker en verder fietsen door meer mensen Inwoners en bezoekers van Zuid-Holland maken vaker gebruik van de (elektrische) fiets en leggen langere afstanden met de fiets af in het dagelijks en recreatief gebruik en als onderdeel van een reis met het openbaar vervoer. De provincie volgt het fietsgebruik en onderzoekt samen met gemeenten en regio’s hoe het gebruik van de fiets kan toenemen. Beleidsdoel 2-2 Beheer en onderhoud: op orde, veilig, slim en duurzaam De provincie weegt duurzame opties af bij opdrachten en contracten. Door stapsgewijs steeds hogere eisen te stellen, wordt het voor de markt mogelijk hier kosteneffectief op te anticiperen. Met het integreren van duurzaamheid in het assetmanagement zorgt de provincie ervoor dat het assetmanagement in 2050, of zo veel eerder als haalbaar, de volgende doelen behaalt: 1.
CO2-neutraal;
2.
bijna volledig circulair;
3.
nauwelijks gebruik makend van primaire grondstoffen;
4. energieneutraal; 5. Leefgebied en ecologische verbindingen biedend aan lokale flora en fauna rond (vaar)wegen; 6. Klimaatbestendig. Dit is verder uitgewerkt in het tactisch kader duurzame infrastructuur. Hierin wordt aangegeven hoe de verschillende doelen worden uitgevoerd.
Beleidsdoel 3-1 Energietransitie
Beleidsdoel 4-2 Erfgoed en cultuur
De provincie wil de energietransitie realiseren door het opwekken van zonne-energie te ondersteunen met behoud en bescherming van het landschap en de onbebouwde ruimte in Zuid-Holland. Daarom kijkt de provincie vooral naar de mogelijkheden om zonne-energie op te wekken binnen bestaand stads- en dorpsgebied, bij voorkeur op het dak. Door de inzet van diverse maatregelen waaronder een subsidieregeling, een handreiking en enkele onderzoeken, wil de provincie de realisatie van zonneenergie stimuleren.
1.
Met de subsidieregeling ‘Zonnig Zuid-Holland’ stimuleert de provincie de toepassing van zonnepanelen op met name grote daken. Deze subsidieregeling draagt bij aan: •
het onderbrengen van daken bij energiecoöperaties;
•
de kosten die nodig zijn om zonnepanelen op moeilijkere (maar wel geschikte) plaatsen te installeren;
•
zon op waterbassins, indien er eerst een constructie gebouwd moet worden;
•
zon op parkeerterreinen, indien er eerst een constructie gebouwd moet worden.
Beschermen, beleven en benutten van archeologische waarden
Beschermen, benutten en beleven van archeologische waarden vormen de kern van het archeologiebeleid van Zuid-Holland en worden gerealiseerd door: •
Actueel houden van de onderliggende onderzoeksinformatie en kaarten ten behoeve van ruimtelijke ontwikkeling en archeologisch onderzoek
•
Het archeologisch depot Zuid-Holland (voor het bewaren, de benutting en de beleving van archeologische vondsten en achterliggende gegevens);
•
Het stimuleren van het draagvlak voor de archeologie in Zuid-Holland (in lijn met de verdragen van Malta en Faro)
2. Bevorderen duurzame toeristische bestemmingen Toerisme is van belang voor de regionale economie, leefbaarheid in kernen, instandhouding van voorzieningen en culturele of natuurlijke waarden, voor werkgelegenheid en het welzijn van inwoners (brede welvaart, ontspanning etc.). Toerisme is een samengesteld product, bestaande uit vervoer, verblijf en vermaak. Het onderdeel vermaak komt uit de omgeving (water, natuur, cultuur, erfgoed, sport, gezondheid etc.). Dit betreft een wederkerige relatie. De komende jaren is een forse groei van het toeristisch bezoek te verwachten, wat extra druk op bestemmingen met zich mee kan brengen.
24
Visie voor De Wassenaarse Slag
Beleidsdoel 5-1 Gezonde natuur 1.
Actieve soortenbescherming •
Instandhouding VHR- en rode lijstsoorten buiten N2000-gebied
•
Soortenbescherming via het instrument icoonsoorten
•
Soortenbescherming door faunavoorzieningen bij provinciale infrastructuur te realiseren
•
Exotenbestrijding
•
Preventie
•
Eliminatie
•
Beheer
•
Nog niet gevestigde invasieve exoten (Unielijst artikel 17-soorten)
•
Gevestigde invasieve exoten (Unielijst artikel 19-soorten
•
Wildopvang
2. Balans en behoud draagvlak door faunabeheer De provincie streeft bij faunabeheer naar een gezond evenwicht in populaties en weegt zorgvuldig de belangen van natuur en samenleving af. Het beheer wordt dus niet uitgevoerd om de natuur te bedwingen, maar om te zorgen voor balans. Waar nodig worden maatregelen getroffen, bijvoorbeeld ten behoeve van bescherming van flora en fauna, openbare veiligheid en volksgezondheid alsmede beperking van (landbouw)schade of andere wettelijke belangen. 3. Beheer van begrensde en agrarische natuur Natura 2000-gebieden zijn door het Rijk aangewezen natuurgebieden met specifieke natuurdoelen (Vogel- en Habitatrichtlijndoelen). Deze instandhoudingsdoelstellingen zijn omschreven in termen van behoud, verbetering van kwaliteit en behoud en uitbreiding van oppervlak. De provincie is verantwoordelijk voor de realisatie van deze doelen. In het kader van het NPLG is als doelstelling opgenomen dat per 2027 de hydrologische situatie in de Natura 2000-gebieden op orde is.
Uit: Omgevingsprogramma Zuid-Holland
4. Bevorderen Basiskwaliteit Natuur voor een natuurinclusief en gezond Zuid-Holland De natuur en de beleving daarvan versterken vraagt om een goede balans tussen natuurbeleving en natuurbescherming. Samen met de provinciale partners (de Nationaal Park-organisaties, terreinbeheerders, gemeenten, waterschappen, ondernemers, belangenvertegenwoordigers, etc.) werkt de provincie aan maatregelen die deze balans verbeteren. De maatregelen variëren van het versterken van de natuurwaarden tot het verbeteren van de recreatieve zonering door een stelsel van toegangspoorten en recreatieve routes en van het ontwikkelen van aantrekkelijke bestemmingen buiten de meest kwetsbare natuur tot aan bewustwordingscampagnes. 5. Versterken natuur- en landschapswaarden De provincie werkt met haar partners toe naar een provincie dekkend en fijnmazig systeem van natuur. Hiermee worden de bestaande natuur-, recreatie- en andere groengebieden ondersteund en verbonden en de natuur versterkt in met name het landelijk gebied. Het versterken van natuur- en landschapswaarden levert een belangrijke bijdrage aan de doelen van het ZH-PLG op het vlak van natuur, klimaat, water en landbouw. Om dit proces te ondersteunen worden subsidieregelingen gericht op icoonsoorten, landschapselementen en bosuitbreiding opengesteld.
Daarnaast wordt er een bosmakelaar ingezet en afspraken gemaakt over bosuitbreiding in recreatiegebieden.
Beleidsdoel 7-2 Bevorderen recreatie, duurzaam toerisme en sport 1. Bevorderen groenparticipatie Groenparticipatie draagt bij aan de gezondheid, leefbaarheid en aan het woon- en vestigingsklimaat van Zuid-Holland. In Zuid-Holland staan de groene ruimte en de biodiversiteit onder druk. Door het vergroten van de band tussen mens en natuur wordt de beleving van en het maatschappelijk draagvlak voor groen versterkt. 2. Ontwikkelen recreatief netwerk en beheer routestructuren Aan eenduidig routebeheer wordt o.a. invulling gegeven door de samenwerking tussen de verschillende route-eigenaren te organiseren. Verder wordt er subsidie verstrekt voor boerenlandpaden en aan landelijke organisaties (Landelijk Fietsplatform, Wandelnet) die routes verzorgen. Daarnaast wordt er onderzoek gedaan naar de kwaliteit van routenetwerken en ontbrekende schakels hierin en zijn er subsidies voor kwaliteitsimpulsen. Ook wordt er onder andere beleid ontwikkeld en/of geactualiseerd voor voet- en fietsveren, mountainbikeroutes en Groene Haltes.
25
26
Visie voor De Wassenaarse Slag
27
Ontwikkeling van een plan
Het ontwikkelen van een plan voor De Wassenaarse Slag vereist een zorgvuldig proces dat de recreatieve en natuurlijke waarden van het gebied integreert. Dit unieke strand- en duingebied vraagt om een visie die tegemoet komt aan de behoeften van bezoekers en tegelijkertijd het landschap voor de lange termijn in stand houdt. De visie krijgt per deelgebied zijn neerslag in een plan.
Proces Het proces start bij 3 onderdelen: een enquête, bureauonderzoek en werkateliers. De enquête werd verspreid onder omwonenden en strandbezoekers om op die manier hun wensen en verwachtingen in kaart te brengen, in de zomerperiode van 2024 (juniseptember 2024). Naast deze directe input werd er ook bureauonderzoek gedaan. De huidige staat van het gebied en omgeving met zijn plus- en minpunten en de verschillende leefstijlen van Wassenaar werden onderzocht, naast de landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten.
Verder zijn er regelmatig werkateliers georganiseerd. Dit zijn sessies waarin met lokale partijen zoals ondernemers, natuurorganisaties en andere belanghebbenden werd samengezeten om een beeld te krijgen van hun wensen, zorgen en verwachtingen. Zij werden opgedeeld in gebiedsteams om zo een helder overzicht te verkrijgen per onderwerp zoals horeca, natuur, verkeer, duurzaamheid, etc . De werkateliers boden de mogelijkheid om verschillende perspectieven en inzichten te verzamelen en samen te werken aan een strandvisie die recht doet aan de verschillende belangen en karakteristieken in het gebied. Het Minecraft-project van de Herenwegschool is ook gebruikt om extra input te verzamelen, dat aansluit bij het perspectief van jongeren. De visie wordt opgebouwd vanuit de resultaten van de enquête, bureauonderzoek en werkateliers. Die visie is om van De Wassenaarse Slag een recreatieconcentratiepunt te maken. Om dit te kunnen realiseren zijn er maatregelen nodig. Die maatregelen zijn gebaseerd op de resultaten van de onderzoeken en worden vertaald in een plan voor de Slag.
Flowchart proces:
Gemeente Wassenaar
ENQUETE
WERKATELIER BUREAUONDERZOEK
VISIE Recreatieconcentratiepunt
PLAN Maatregelen
Gebiedsteams: Gemeente Wassenaar Staatsbosbeheer Dunea Eigenaren kiosken Eigenaren horeca Eigenaren Zeelust/ De Kuil Fietsersbond Hart voor Meijendel
Samenvatting enquête Om meer inzicht te krijgen in de mening van de bezoekers, hebben dezen van 7 juni tot 2 september 2024 de kans gehad om een enquête over De Wassenaarse Slag in te vullen.
Afkomst van respondenten: 9% 9%
Wassenaar Omringende gemeenten
17% 17%
Elders
Met een respons van 941 ingevulde enquêtes zijn de resultaten van de enquête representatief voor de mening van de gemiddelde bezoeker. Dit betekent niet dat de resultaten van de enquête representatief zijn voor de gemiddelde inwoner van Wassenaar. Uit de enquête blijkt dat bezoekers die vaker op De Wassenaarse Slag komen over het algemeen ook positiever zijn over het strand en de voorzieningen. Maar het strand moet juist ook een plek zijn voor elke inwoner van Wassenaar. Door de punten aan te pakken waar bezoekers minder tevreden over zijn, is het de bedoeling dat mensen die nu minder komen te overtuigen om toch De Wassenaarse Slag te bezoeken.
74% 74%
Leeftijd van respondenten: 12 - 25 jaar
40 39% 39%
25 - 35 jaar 35 - 50 jaar
30
50 -65 jaar 25% 25% 20
23% 23%
65+ jaar
10
Bezoek Respondenten geven aan regelmatig De Wassenaarse Slag te bezoeken; ongeveer 62% komt gemiddeld minstens 1 tot 2 keer per maand. Ook in de wintermaanden zijn er regelmatig bezoekers, met zo’n 40% die het strand in die periode minstens twee keer per maand bezoekt. Momenteel zijn de paviljoens, sportclubs en kiosken in de wintermaanden gesloten. Als deze voorzieningen wel geopend zouden zijn, zegt 40% daar zeker gebruik van te maken en 31% waarschijnlijk. Op de vraag of het wenselijk is dat deze voorzieningen in de winter open kunnen zijn, antwoordt 49% bevestigend, terwijl 51% neutraal of eroptegen is. De exploitanten hebben aangegeven waarschijnlijk geen gebruik te maken van de mogelijkheid om in de winter open te zijn, omdat het voor hen niet rendabel is.
6% 6%
7% 7%
0
Gebruik maken van voorzieningen in wintertijd: Zeker Waarschijnlijk
29% 29%
Nee 40% 40%
31% 31%
28
Bereikbaarheid Iets meer dan de helft van de bezoekers komt met de auto naar De Wassenaarse Slag. Hoewel een OV-verbinding een van de meest gevraagde voorzieningen is, stelt zo’n 65% van de respondenten dat zij geen gebruik zouden maken van die OV-verbinding. Ook leenfietsen zijn onder de respondenten niet populair. Investeringen hierin lijken naar aanleiding van de enquête niet de beste manier om de bereikbaarheid te verbeteren. Wensen uit de enquête (zomer 2024) Welke onderwerpen het meest terugkomen uit de enquête, zijn de aanpassingen die wenselijk zijn voor De Wassenaarse Slag. Deze onderwerpen zijn als maatregelen in het plan meegenomen: Een OV-verbinding (Echter zoals hiervoor genoemd zou 65% geen gebruik maken hiervan. ) • Een bewaakte/beveiligde fietsenstalling • Voldoende (schone) openbare sanitaire voorzieningen (inclusief douche & omkleedplekken) • Meer & betere sportvoorzieningen • Aantrekkelijkere uitstraling • Betere bereikbaarheid voor mindervaliden • Parkeerabonnement voor Wassenaarders • Meer aandacht voor de natuur in uitstraling & beleving • Meer aandacht voor fietsparkeren Familiestrand Uit de enquête blijkt dat De Wassenaarse Slag echt wordt gezien als een familiestrand. Maar liefst 84% van de respondenten was het eens met de stelling dat De Wassenaarse Slag een familiestrand is.
Bij de enquêtevraag was een toelichting gegeven dat een familiestrand toegankelijk moet zijn voor jong en oud, met de juiste faciliteiten en een veilige omgeving. De Wassenaarse Slag scoort ook erg hoog op het thema veiligheid. De faciliteiten voor mindervaliden kunnen binnen dit thema echter nog wel wat aandacht gebruiken.
Visie voor De Wassenaarse Slag
De bezoeker komt veelal met de auto:
Bevindingen uit doelgroepen-onderzoek Auto Fiets Anders
60
50
55% 55%
40
39% 39%
30 20
10 6% 6% 0 auto
fiets
29
anders
In samenwerking met acht provincies heeft MarketResponse Marktvinders zeven leefstijlen geïdentificeerd. Deze leefstijlen laten zien waar mensen in hun vrije tijd of op vakantie behoefte aan hebben, en wat de verschillen hierin zijn. De één wil namelijk rust en regelmaat, de ander juist drukte en sensatie. Niet alleen is bekend hoe deze leefstijlen eruitzien, maar ook waar in Nederland deze groepen wonen. Welke groepen wonen er in een bepaalde regio? Wat zijn hun wensen en hoe kunnen ze het beste worden bereikt? De Leefstijlvinder™ geeft antwoord op deze vragen. Hierdoor kan gerichter te werk worden gegaan bij het inrichten van verschillende gebieden, zodat die aansluiten op de wensen van de diverse leefstijlen en doelgroepen.
Welke behoefte heeft de Wassenaarder? De top drie leefstijlen van Wassenaar via Leefstijlvinder, zijn respectievelijk Stijlzoekers, Inzichtzoekers en Rustzoekers. Bij het herinrichten van De Wassenaarse Slag kan er rekening gehouden worden met de wensen van deze verschillende leefstijlen van Wassenaarders.
Stijlzoeker Het zijn zelfverzekerde en doelgerichte recreanten. Harde werkers met ambitie en ondernemingsdrift worden hier vaak aangetroffen. Hun actieve en strevende levensstijl komt ook duidelijk naar voren in hun vrije tijd en vakantie. In hun eigen woorden: ‘Work hard, play hard’. Verwend worden en genieten van exclusiviteit past voor hen bij vakantie. Luxe en comfort is dan ook zeer belangrijk. En daarbij: het sociale gebeuren moet kloppen. Dus liever zoveel mogelijk Ons Soort Mensen, op dezelfde golflengte om zich heen. Goed voor je netwerk ook.
Inzichtzoeker Vrije tijd is tijd die je bewust moet besteden. Museumbezoek en bezienswaardige gebouwen; daar liggen de interesses. Actief de natuur in kan ook: het liefst wandelend of fietsend. Overnachten doen ze graag op een plek waar de praktische voorzieningen goed geregeld zijn. Zoals in een bekende hotelketen, in een bed & breakfast met goede recensies. Ze zijn dan ook best bereid iets meer te betalen. Ze lezen opvallend vaak de krant (NRC, Trouw, Volkskrant) en gebruiken op het gebied van social media vooral LinkedIn.
Wassenaar Huishoudens: Avontuurzoekers: Harmoniezoekers: Inzichtzoekers: Plezierzoekers: Rustzoekers: Stijlzoekers: Verbindingzoekers:
12.159 11.3 % 7.5 % 22.0 % 9.9 % 12.8 % 26.9 % 9.6 %
Rustzoeker ‘De wereld verandert wel erg hard’ is een gedeelde opvatting. Net als ‘Waarom zou je ver reizen, dichtbij huis is genoeg moois te zien’. Eigenlijk vinden ze het leven ’t prettigst als ze lekker rondom huis hun eigen gang kunnen gaan, beetje tuinieren, wellicht een rondje fietsen of wandelen. Maar natuurlijk gaan ze er ook wel eens op uit. En dan vinden ze het fijn om van tevoren zoveel mogelijk te regelen. Geen verrassingen, geen drukte. Privacy en rust zijn belangrijk.
30
Visie voor De Wassenaarse Slag
Bevindingen uit de werkateliers volgens de pijlers uit de Startnotitie Voor de werkateliers is samengewerkt met verschillende partijen, waaronder: • • • • • • • •
Gemeente Wassenaar Staatsbosbeheer Dunea Exploitanten van kiosken Exploitanten van horeca Exploitanten van Zeelust/De Kuil Fietsersbond Hart voor Meijendel
Tijdens deze sessies werd samengezeten om een beeld te krijgen van hun wensen, zorgen en verwachtingen. Zoals eerder vermeld op pagina 8, zijn de doelstellingen voor De Wassenaarse Slag onderverdeeld in vier pijlers die zijn vastgelegd in de startnotitie. De werkateliers zijn daar ook op ingedeeld. Elke pijler werd in twee sessies van de werkateliers besproken door alle gebiedsteams. In de eerste sessie werden alle positieve en negatieve aspecten benoemd en in de tweede werden er maatregelen gezocht om de knelpunten aan te pakken en/of op te lossen. Waar mogelijk zijn de maatregelen meegenomen in het plan. Sommige maatregelen zijn nader te bepalen of uit te voeren. Hiernaast is een opsplitsing per pijler over welke knelpunten en maatregelen zijn opgehaald tijdens de werkateliers. De eerste pijler gaat over het Behoud van het familiestrand. Belangrijk hierbij is om te weten wat de partijen definiëren als familiestrand. De Wassenaarse Slag als familiestrand is een simpel, laagdrempelig strand waar er veilig en sociaal kan gerecreëerd worden, zoals horeca, sport en spel. Bijna alle maatregelen zijn rechtstreeks verwerkt in het plan. Voorstellen zoals het langer openhouden van de reddingsbrigade of het al dan niet beprijzen van een bewaakte of beveiligde fietsenstalling dient nader bepaald te worden. Als tweede pijler is er Respect voor de natuur.
De voornaamste knelpunten hierbij is de (mogelijk extra) bezoekersdruk op het Nationaal Park Hollandse Duinen, menselijke invloeden op N2000-gebied en klimaatverandering. De informatieborden worden
meegenomen in het plan voor het strand. De overige maatregelen dienen ook hier nader bepaald en uitgewerkt te worden met de betrokken partijen. Ten derde hebben we de pijler Duurzame mobiliteit. Een aantal problemen gaat over het entreeplein dat slecht ingericht is voor fietsers en andere soorten mobiliteit maar ook i.v.m. veiligheid. Alle voorgestelde maatregelen zijn verwerkt in het plan. Als vierde en laatste pijler is er Eigentijdse en inclusieve infrastructuur. De maatregelen voor deze pijler zijn allemaal voorstellen die onderzocht en uitgewerkt dienen te worden met de betrokken partijen. De werkateliers zijn begeleid door beleidsmedewerkers van de gemeente (economie, verkeer, groen, erfgoed, beheer, veiligheid, recreatie). Een samenvatting van de themasessies is hiernaast weergegeven. In de werkateliers hebben over diverse onderwerpen discussies plaatsgevonden, waarbij de medewerkers van de gemeente deze in een iteratief proces telkens vertaald hebben naar diverse oplossingen en inrichtingsvarianten. De variant waarover de meeste consensus bestaat is in deze visie verder uitgewerkt.