Bijlage 1 - MER-rapportage Valkenhorst (Antea Group)

Milieueffectrapport Valkenhorst

projectnummer 0432341.100 concept 23 maart 2021

Milieueffectrapport Valkenhorst

projectnummer 0432341.100 concept 23 maart 2021

Auteurs S.M. (Sanne) van Dijken M.L. (Marien) Kornet

Opdrachtgever Gemeente Katwijk Koningin Julianalaan 3 2224 EW KATWIJK

datum vrijgave

beschrijving revisie

goedkeuring M.L. Kornet

vrijgave T. Artz

Leeswijzer Hoofdstuk 1 vormt de aanleiding en het doel voor het opstellen van het MER Valkenhorst. Vervolgens zijn in hoofdstuk 2 de geschiedenis en het huidige ruimtegebruik van het gebied beschreven. Het relevante beleid, de regelgeving en de invloed hiervan op de voorgenomen ontwikkeling Valkenhorst is terug te vinden in hoofdstuk 3. Hoofdstuk 4 bevat een toelichting op de opgave, programma en ambities voor Valkenhorst. In hoofdstuk 5 is uitgebreid ingegaan op onderzoeksopzet van het MER. In hoofdstuk 6 volgt de effectbeschrijving van het planvoornemen, die sectoraal is uiteengezet. Uit deze effectenanalyse komt een aantal knelpunten naar voren, waarvoor nadere keuzes nodig zijn om die knelpunten op te lossen. Hoofdstuk 7 bevat de toetsing van (de effecten van) het planvoornemen aan de ambities. In hoofdstuk 8 zijn deze nadere keuzes per sectoraal aspect benoemd met mogelijke oplossingsrichtingen. Hoofdstuk 9 bevat het spelregelkader om zo een zo optimaal mogelijke leefomgeving te garanderen. Ten slotte is in hoofdstuk 10 ingegaan op de monitoring van het MER.

Lijst van veelgebruikte begrippen MER

Het milieueffectrapport

m.e.r.

De procedure waarbinnen het milieueffectrapport wordt opgesteld.

Valkenhorst

De naam voor de ontwikkeling van de voormalige vliegbasis.

Referentiesituatie

De huidige situatie, inclusief de realisatie van alle vastgestelde plannen in de omgeving van Valkenhorst. Voor Valkenhorst is de referentiesituatie 2030, met een doorkijk naar 2040. Dit betekent dat al rekening is gehouden met de groei van het verkeer onder andere door de toename van de bevolking in en rond Valkenburg.

Autonome ontwikkeling

Ontwikkelingen die onafhankelijk van de transformatie van Valkenhorst plaats zal vinden. Dit zijn juridisch-planologisch vastgestelde ontwikkelingen.

Omgevingswet

Een nieuwe wet die vanaf 2022 onder andere de Wet ruimtelijke ordening en tientallen andere wetten vervangt. In deze wet is in ruimtelijke plannen meer ruimte voor flexibiliteit opgenomen om beter om te kunnen gaan met onzekerheid van de toekomst.

Raakvlakproject

Een project die onafhankelijk van de ontwikkeling van Valkenhorst tot stand kan komen, maar waarover nog geen besluit is genomen. Het is wel mogelijk dat dit project de ontwikkeling van Valkenhorst kan beïnvloeden.

Plangebied

Het gebied waarbinnen de ontwikkeling wordt gerealiseerd.

Studiegebied

Het gebied tot waar effecten reiken. Dit kan bijvoorbeeld voor verkeer, geluid en luchtkwaliteit veel verder zijn dan het plangebied.

Spelregelkader

Een set aan spelregels die als conclusie uit het MER komen voor de ontwikkeling van Valkenhorst om zo een zo optimaal mogelijke leefomgeving te garanderen.

Inhoudsopgave

Blz.

Leeswijzer

1

Lijst van veelgebruikte begrippen

1

Samenvatting

1

1

Inleiding

12

1.1 1.2 1.3 1.4

Aanleiding Waarom een MER? Doel van de m.e.r. M.e.r.-procedure

12 13 14 14

2

Gebiedsbeschrijving

16

2.1 2.2 2.3

Geschiedenis van het gebied Huidig ruimtegebruik Kenmerken, structuren en elementen

16 18 19

3

Beleidskader

23

3.1 3.1.1 3.2 3.2.1 3.2.2 3.2.3 3.2.4 3.3 3.3.1 3.3.2

Provinciaal beleid Visie ruimte en mobiliteit en Programma ruimte (vastgesteld op 20 februari 2019) Regionaal beleid Regionale Structuurvisie 2020 Holland Rijnland Intergemeentelijke structuurvisie Greenport 2016 Regionale agenda omgevingsvisie 2040 Het Hart van Holland Regionale woonagenda Holland Rijnland Gemeentelijk beleid Omgevingsvisie Katwijk – Zelfverzekerd in de Regio Woonvisie Katwijk 2015-2019

23 23 23 23 24 25 25 26 26 27

4

Ontwikkeling Valkenhorst

28

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Geschiedenis van het planvoornemen Hoofdopgave voor Valkenhorst Programma voor Valkenhorst Ambities voor Valkenhorst Fasering voor Valkenhorst

28 30 33 34 37

5

Het MER bij deze ontwikkeling

39

5.1 5.1.1 5.1.2 5.2

Notitie Reikwijdte en Detailniveau Terinzagelegging NRD en advieswinning Wijzigingen in het beoordelingskader Opzet van het MER

39 39 40 41

5.3

Referentiesituatie

44

6

Effectbeschrijving planvoornemen

47

6.1 6.1.1 6.1.2 6.1.3 6.1.4 6.1.5 6.1.6 6.2 6.2.1 6.2.2 6.2.3 6.2.4 6.2.5 6.2.6 6.3 6.3.1 6.3.2 6.3.3 6.3.4 6.3.5 6.3.6 6.4 6.4.1 6.4.2 6.4.3 6.4.4 6.4.5 6.4.6 6.5 6.5.1 6.5.2 6.5.3 6.5.4 6.5.5 6.5.6 6.6 6.6.1 6.6.2 6.6.3 6.6.4 6.6.5 6.6.6 6.7

Verkeer Wettelijk kader Beoordelingskader Huidige situatie en referentiesituatie Effecten van het planvoornemen Effectbeoordeling Nadere keuzes, spelregels en maatregelen Geluid Wettelijk kader Beoordelingskader Huidige situatie en referentiesituatie Effecten van het planvoornemen Effectbeoordeling Nadere keuzes, spelregels en maatregelen Hinder Wettelijk kader Beoordelingskader Huidige situatie en referentiesituatie Effecten van het planvoornemen Effectbeoordeling Nadere keuzes, spelregels en maatregelen Luchtkwaliteit Wettelijk kader Beoordelingskader Huidige situatie en referentiesituatie Effecten van het planvoornemen Effectbeoordeling Nadere keuzes, spelregels en maatregelen Externe veiligheid Wettelijk kader Beoordelingskader Huidige situatie en referentiesituatie Effecten van planvoornemen Effectbeoordeling Nadere keuzes, spelregels en maatregelen Gezondheid Wettelijk kader Beoordelingskader Elementen en effecten bij gezondheidsbescherming Elementen en effecten bij gezondheidsbevordering Effectbeoordeling Nadere keuzes, spelregels en maatregelen Bodem

47 47 48 49 54 63 63 65 65 66 67 69 76 77 78 78 79 79 80 81 81 82 82 83 83 87 93 93 95 95 96 96 98 101 102 103 103 104 105 110 113 114 116

6.7.1 6.7.2 6.7.3 6.7.4 6.7.5 6.7.6 6.8 6.8.1 6.8.2 6.8.3 6.8.4 6.8.5 6.8.6 6.9 6.9.1 6.9.2 6.9.3 6.9.4 6.9.5 6.9.6 6.10 6.10.1 6.10.2 6.10.3 6.10.4 6.10.5 6.10.6 6.11 6.11.1 6.11.2 6.11.3 6.11.4 6.11.5 6.11.6 6.12 6.12.1 6.12.2

Wettelijk kader Beoordelingskader Huidige situatie en referentiesituatie Effecten van het planvoornemen Effectbeoordeling Nadere keuzes, spelregels en maatregelen Water Wettelijk kader Beoordelingskader Huidige situatie en referentiesituatie Effecten van het planvoornemen Effectbeoordeling Nadere keuzes, spelregels en maatregelen Natuur Wettelijk kader Beoordelingskader Huidige situatie en referentiesituatie Effecten van het planvoornemen Effectbeoordeling Nadere keuzes, spelregels en maatregelen Archeologie, landschap en cultuurhistorie Wettelijk kader Beoordelingskader Huidige situatie en referentiesituatie Effecten van het planvoornemen Effectbeoordeling Nadere keuzes, spelregels en maatregelen Duurzaamheid Wettelijk kader Beoordelingskader Referentiesituatie Effecten van het planvoornemen Effectbeoordeling Nadere keuzes, spelregels en maatregelen Hinder tijdens de aanleg Beoordelingskader Effecten in de realisatiefase

116 117 117 123 124 125 126 126 126 127 134 138 139 140 140 142 143 147 152 153 155 155 156 156 160 162 162 163 163 164 165 165 172 173 174 174 174

7

Toets aan de ambities

176

7.1 7.2 7.3

Wijze van de beoordeling Toets per ambitie Overzicht van de beoordeling

176 177 180

8

Nadere keuzes

181

8.1 8.1.1

Doorstroming op de N206 Analyse kruising N206 – Molentuinweg

181 181

8.1.2 8.1.3 8.1.4 8.1.5 8.2 8.2.1 8.2.2 8.2.3 8.2.4 8.3 8.3.1 8.3.2 8.3.3 8.3.4 8.3.5 8.4 8.4.1 8.4.2 8.4.3 8.4.4 8.4.5 8.5

Mogelijke oplossingen Effecten van de oplossingen Beoordeling van deze keuze Voorkeursoplossing, spelregels en maatregelen OV- en fietsvoorzieningen in het plangebied Noodzaak voor OV- en fietsvoorzieningen Mogelijkheden voor OV en fiets Beoordeling van deze keuze Voorkeursoplossing, spelregels en maatregelen Geluidbelasting langs de N206 Realiseren van een 2 meter hoog geluidsscherm Realiseren van een 5 meter hoog scherm Aanvullende maatregelen binnen de bouwvelden Beoordeling van deze keuze Voorkeursoplossing, spelregels en maatregelen Geluidbelasting nieuwe geluidgezoneerde wegen Maatregelen Toepassen van stil asfalt Toepassen van diffractoren Beoordeling van deze keuze Voorkeursoplossing, spelregels en maatregelen Overzicht en score van de voorkeursoplossingen

182 183 185 186 187 187 187 192 193 194 194 197 199 199 201 201 202 202 205 208 209 210

9

Gevoeligheidsanalyse raakvlakprojecten

213

9.1 9.2 9.3 9.4

Mient Kooltuin Groene Buffer Valkenburgse Meer Beoordeling effecten van raakvlakprojecten

213 214 214 215

10

Conclusie

217

10.1 10.2 10.2.1 10.2.2

Overzicht van de effectbeoordeling Conclusie Effecten op de fysieke leefomgeving Toets aan de ambities voor Valkenhorst

217 218 218 219

11

Monitoring en evaluatie

221

11.1 11.2

Monitoren van effecten en ontwikkelingen Leemten in kennis

221 222

Bijlage I – Spelregelkader Bijlage II – Overzicht maatregelen Bijlage III - Overzicht rode lijst soorten

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Samenvatting Aanleiding voor het MER Aan de zuidkant van de gemeente Katwijk, tegen de grens met Wassenaar ligt de oude vliegbasis Valkenburg. Met de sluiting van de vliegbasis in 2006 zijn er kansen ontstaan voor de herontwikkeling van het gebied tot een nieuwe woon-werklocatie, Nieuw-Valkenburg. Het plan voorziet in de ontwikkeling van maximaal 5.600 woningen met bijbehorende voorzieningen en 5 ha bedrijventerrein. Om de ontwikkeling mogelijk te maken stelt de gemeente een nieuw bestemmingsplan op voor het gebied. Het MER onderzoekt de effecten van dit planvoornemen en toetst deze aan de ambities vanuit de Omgevingsvisie Katwijk. De effecten van het plan kunnen aanleiding geven om regels voor het verdere gebiedsproces op te stellen en/of nadere keuzes te maken om negatieve effecten te voorkomen of te beperken. Daarnaast geeft het MER aanbevelingen voor optimalisaties van het plan. Dit helpt de gemeente om met de ontwikkeling rekening te houden met de effecten op de fysieke leefomgeving.

N206

Mient Kooltuin N441

Valkenburgse Meer

Gemeente Wassenaar

A44

Figuur 0.1 Ligging en begrenzing van het plangebied van Valkenhorst

M.e.r.-plicht Bestemmingsplan Valkenhorst In de Wet milieubeheer is opgenomen dat voor ontwikkelingen met mogelijk belangrijke nadelige milieueffecten het verplicht is de m.e.r. te doorlopen en een MER op te stellen. De transformatie van Valkenhorst is aan te merken als een stedelijk ontwikkelingsproject. Wettelijk gezien is een m.e.r.-beoordeling vereist, maar gezien de omvang van de ontwikkeling en de nabijheid van een

Blad 1 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Natura 2000-gebied is deze stap overgeslagen en heeft de gemeente besloten de m.e.r.-procedure te doorlopen en een MER op te stellen. Het MER is gekoppeld aan het nieuwe bestemmingsplan voor Valkenhorst. De m.e.r.-procedure loopt daarom gelijk op met de procedure voor dit ruimtelijk besluit (bestemmingsplan). Het MER dient daarom als onderbouwing voor de besluitvorming over bestemmingsplan Valkenhorst. Het bestemmingsplan bevat concrete en meer globale bestemming, waarbij bepaalde aspecten bij de vergunningverlening nader moeten worden uitgewerkt of afgewogen. Het voorliggend MER is daarom zowel een project-MER als een plan-MER. Doel van het MER Beoordeling Omschrijving Beoordeling effecten op fysieke leefomgeving ++ zeer positief Het doel van het MER is in de eerste plaats het in beeld + positief brengen van de effecten op de fysieke leefomgeving. Het MER toetst het planvoornemen aan de hand van het 0/+ licht positief beoordelingskader aan alle relevante (milieu)thema’s. De 0 neutraal effectbeoordeling leidt uiteindelijk tot drie (mogelijke) 0/licht negatief uitkomsten of aanbevelingen: negatief • Nadere keuzes: De negatieve effecten geven -zeer negatief aanleiding om nadere keuzes te onderzoeken en af te wegen; • Spelregels: Om de effectbeoordeling ‘waar te maken’ dienen regels en randvoorwaarden in acht genomen te worden.

Dit zijn regels of voorwaarden om op te nemen in het bestemmingsplan, in de vergunningsvoorschriften of in overige afspraken of overeenkomsten. Spelregels kunnen onderzoeksverplichtingen voor nieuwe ontwikkelingen zijn of mitigerende maatregelen om knelpunten te voorkomen; • Optimaliserende maatregelen: Maatregelen als aanbeveling om (meer) positieve effecten te realiseren. Toetsing aan de ambities uit Omgevingsvisie Katwijk Het MER beoordeelt tevens (de effecten van) het planvoornemen op de bijdrage aan de zeven ambities uit de Omgevingsvisie Katwijk. Hieruit kunnen ook nadere keuzes, spelregels en/of optimaliserende maatregelen naar voren komen. Plangebied Valkenhorst Het plangebied voor de ontwikkeling van Valkenhorst is gelegen aan de zuidkant van de gemeente Katwijk. Het gebied grenst aan de N206, het Valkenburgse Meer en de Mient Kooltuin. Aan de zuidkant vormt de grens met de gemeente Wassenaar de begrenzing van het plangebied. Huidig ruimtegebruik Het gebied bestaat op dit moment voornamelijk uit braakliggend grasland. Aan de Kooltuinweg, parallel aan de N206 is verspreid bebouwing en bedrijvigheid aanwezig. Hier is onder andere een veehouderij en een volkstuinencomplex aanwezig. Het bedrijventerrein is de thuisbasis van Unmanned Valley (UMV), dat is opgericht door de gemeente Katwijk en TU Delft.

Het bestaat op dit moment uit 3.000 m2 bedrijvigheid met indoor en outdoor testfaciliteiten. De oude landingsbanen zijn in 2015 afgegraven, de contouren zijn nog zichtbaar in het landschap. Het plangebied herbergt verder enkele functionaliteiten uit het verleden, zoals de tankgracht en het bunkerbos. Ook de verkeerstoren is nog zichtbaar aanwezig in het gebied.

Blad 2 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Beoogd programma en hoofdopzet Valkenhorst Valkenhorst moet een zelfstandige kern in de gemeente Katwijk worden. Binnen de woonwijk moeten daarom voldoende voorzieningen aanwezig zijn die passen bij een kleine kern. Naast de maximaal 5.600 woningen moet het gebied ruimte bieden aan bijbehorende voorzieningen, zoals scholen, detailhandel en maatschappelijke voorzieningen. Figuur 0.2 bevat een impressie van het stedenbouwkundig raamwerk van het nieuwe woon-werkgebied. Hierin is de eerste fase (de geel gearceerde gebieden) meer gedetailleerd uitgewerkt. In het centrumgebied (rond de korte en lange landingsbaan) zijn de voorzieningen en detailhandel voorzien. Het Hangaargebied moet ruimte bieden aan hoogwaardige werkgelegenheid. Maximaal 5 ha uitgeefbaar bedrijventerrein met categorie 1 en 2-bedrijven is hier voorzien. In de overige bouwvelden zijn de 5.600 woningen beoogd. De hoofdontsluiting van de wijk is voorzien aan de noordoostkant, op de N206. Het fietsnetwerk wordt aangesloten op bestaande routes rondom het plangebied.

Figuur 0.2 Opzet van het stedenbouwkundig raamwerk voor Valkenhorst (bron: KCAP, mei 2020)

Blad 3 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

In het MER zijn de omgevingseffecten van één planvoornemen van de ontwikkeling van Valkenhorst onderzocht. Het programma en de ambities voor Valkenhorst, dat vastgelegd is in bestuurlijke afspraken, laat weinig ruimte voor een ander volwaardig alternatief. Overzicht effectbeoordeling Tabel 0.1 toont het overzicht van de effectbeoordeling van het planvoornemen, het planvoornemen met inachtneming van de spelregels en het planvoornemen met toepassing van spelregels én optimaliserende maatregelen. Tabel 0.1 Overzicht effectbeoordeling ontwikkeling Valkenhorst Thema

Verkeer

Geluid Hinder Luchtkwaliteit Externe veiligheid Gezondheid Bodem

Water

Natuur

Archeologie, landschap en cultuurhistorie Duurzaamheid

Aspect Planvoornemen

Planvoornemen incl. spelregels

Planvoornemen incl. spelregels en maatregelen

+ + 0/+ 0/0 0/-

Bereikbaarheid voor wegverkeer Gebruik OV en fiets Verkeersveiligheid Geluidbelasting bestaande woningen Geluidbelasting nieuwe woongebieden Milieuhinder Stikstofdioxide (NO2)

0/-

+ 0/+ 0/+ 0/0 0/-

0/-

0/-

0/-

Fijnstof (PM10 en PM2,5) Plaatsgebonden risico Groepsrisico Zelfredzaamheid Gezondheidsbescherming Gezondheidsbevordering Bodemkwaliteit Bodemopbouw (stabiliteit/beweging) Niet-gesprongen explosieven Grondwater Kwel en infiltratie Oppervlaktewater Waterkwaliteit Waterkeringen Gebiedsbescherming (Natura2000 en NNN) Soortenbescherming Groen in de wijk Archeologisch erfgoed Historische geografie (landschap) Historische (steden)bouwkunde Duurzaam energiegebruik Circulariteit

0 0 0/0/0/0 0 0/+ 0/0/+ 0/+ 0/-0/+ 0/0/-

0 0 0 0/0 0/+ + 0/+ 0/+ 0 0/+ 0/0/+ 0/+ 0 0/+ 0/0/0 0 0/+

0/+ 0 0 0/+ 0/+ + + 0/+ 0/+ + 0/+ 0/+ + 0/+ 0/+ 0/+ 0/+ 0 0/+ 0 +

Blad 4 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Effecten van de ontwikkeling van Valkenhorst op de fysieke leefomgeving De effectenbeoordeling laat zien dat het planvoornemen zonder spelregels en optimaliserende maatregelen diverse (licht) negatieve effecten veroorzaakt op vrijwel alle omgevingsaspecten. De (noodzakelijke) spelregels beperken de negatieve effecten voor veel thema’s. De realisatie van het planvoornemen mét de spelregels en alle (vrijwillige) optimalisatiemaatregelen laat een positief eindbeeld van de ontwikkeling van Valkenhorst zien met vele (licht) positieve effecten op de diverse thema’s. Onderstaand is per thema een toelichting op de effectenbeoordeling gegeven. Verkeer De ontwikkeling van 5.600 woningen, bijbehorende voorzieningen en 5 ha bedrijventerrein leidt tot een toename van verplaatsingen van en naar het plangebied. In de autonome situatie wordt een doorstromingsknelpunt verwacht op de N206 richting Noordwijk. De kruising N206 – Molentuinweg kan de verwachte verkeersintensiteiten onvoldoende verwerken, waardoor er wachtrijen ontstaan van honderden meters voor alle richtingen van de kruising. De ontwikkeling zorgt voor een verslechtering van dit autonome probleem. Hiervoor zijn drie oplossingen nader onderzocht (nadere keuzes):.

De vrijliggende busbaan (maatregelpakket 1) leidt tot een aanzienlijke verbetering van de doorstroming op het netwerk. Ten opzichte van de autonome situatie verbeteren de reistijden en neemt de totale vertraging op het netwerk af. De aanleg van de busbaan moet vastgelegd worden in een provinciaal inpassingsplan (PIP). Voor de ontwikkeling van Valkenhorst betekent dit dat er afspraken gemaakt moeten worden over de procedure en realisatie van de busbaan. Ook het ontbreken van OV- en fietsvoorzieningen - waardoor een laag OV- en fietsgebruik verwacht wordt - vraagt om nadere keuzes. Buslijnen door het plangebied zorgen ervoor dat meer mensen OV-voorzieningen binnen loopafstand hebben. Fietsverbindingen maken de HOV-haltes beter bereikbaar. Hoogwaardige fietsverbindingen die aansluiten op bestaande routes in de richting van Leiden Centraal en Den Haag maken de fiets zelfs tot een volwaardig alternatief voor de auto. Een extra aanvulling op OV- en fietsvoorzieningen is de realisatie van een mobiliteitshub. Een mobiliteitshub is een hoogwaardige fysieke locatie die een gevarieerd aanbod van duurzame en actieve vervoersmiddelen combineert met een aangename verblijfsmogelijkheid. Reizigers hebben keuzemogelijkheden en kunnen eenvoudig overstappen op een ander vervoersmiddel.

De HOVhalte ter hoogte van de aansluiting Valkenburg-Oost biedt kansen voor een mobiliteitshub met een regionale functie. Goede verbindingen richting het Valkenburgse Meer en de duinen en het strand kunnen de mobiliteitshub ook tot een geschikte ‘overstaplocatie’ voor recreanten maken. Een afhaalpunt voor pakketten kan ook een waardevolle aanvulling zijn. Vanuit UMV biedt dit mogelijk kansen voor pilots met bezorgdrones. De realisatie van een mobiliteitshub wordt gezien als een kansrijke optimaliserende maatregel.

Blad 5 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Geluid Door de verkeersaantrekkende werking en de aanleg van nieuwe wegen neemt het wegverkeerslawaai toe. Op bestaande woningen in het plangebied en de directe omgeving neemt de geluidbelasting op sommige gevels toe met meer dan 10 dB. Ook binnen de nieuwe bouwvelden is de geluidbelasting hoog. Nadere keuzes zijn nodig om de geluidbelasting bij bestaande woningen te verminderen en in de nieuwe woongebieden een aangenaam leefklimaat te creëren. Langs de N206 moet een geluidsscherm zorgen voor afscherming van het wegverkeerslawaai van de N206. Daarnaast zijn aanvullende maatregelen binnen de bouwvelden nodig om woningbouw mogelijk te maken. Ook langs de nieuwe 50 km/uur-wegen ligt de geluidbelasting boven de voorkeursgrenswaarde uit de Wet geluidhinder. Het toepassen van stil asfalt vermindert de geluidbelasting binnen de bouwvelden en blijft de geluidbelasting onder de maximale ontheffingswaarde. Bij de verdere stedenbouwkundige uitwerking dient de geluidbelasting op de gevels van de nieuwe woningen nader onderzocht te worden. De eerstelijnsbebouwing dient hierbij zo gepositioneerd te worden dat verder achterin de bouwvelden de geluidbelasting zoveel mogelijk verminderd wordt en er rustige hofjes of pleintjes gerealiseerd worden. Hinder en externe veiligheid In en rond het plangebied zijn enkele milieugezoneerde bedrijven en risicobronnen aanwezig.

Het plan voorziet daarnaast in nieuwe bedrijvigheid. Door spelregels op te nemen wordt hinder tussen bedrijven en gevoelige bestemmingen voorkomen en kunnen veiligheidsrisico’s beperkt worden. Gezondheid De ontwikkeling biedt goede kansen om een gezonde woon- en leefomgeving te creëren, zoals de ontwikkeling van groene, recreatieve routes, pleinen, speeltuinen en hofjes. Dat vraagt wel om goede spelregels die zien op vermindering van negatieve omgevingskenmerken zoals geluidoverlast of hittestress. Diverse optimaliserende maatregelen dragen bij aan een verdere bescherming van gezondheid en bevordering van een gezonde levensstijl. Bodem Met de transformatie van het gebied wordt de bodem geschikt gemaakt voor de toekomstige functie. Aanwezige bodemverontreinigingen worden onderzocht en waar nodig gesaneerd. Gezien het militaire verleden van het gebied is de aanwezigheid van niet-gesprongen explosieven niet uit te sluiten. Door onderzoek en ontmanteling tijdig uit te voeren (spelregel) worden potentiële gevaren weggenomen. Water De voorgenomen peilwijziging om het plangebied aan te laten sluiten op het boezempeil in omgeving leidt overwegend tot positieve effecten op water. De waterkwaliteit en het watersysteem verbetert doordat er een groter, robuuster watersysteem gecreëerd wordt.

Dit vraagt wel om spelregels voor onder andere het aanleggen van nieuwe waterkeringen en het onderzoeken en monitoren van de peilstijging rond bestaande functies. De te compenseren waterberging (oppervlaktewater) bestaat uit compensatie van gedempte watergangen in het verleden en de compensatie van nieuw toe te voegen verharding. De totale waterbergingsopgave bedraagt circa 25 ha. Hiervan wordt slechts een gedeelte (circa 16 ha) binnen het plangebied gerealiseerd (het voornemen is om de resterende opgave bij het Valkenburgse Meer te creëren). Dit kan leiden tot wateroverlast bij hevige regenval. Spelregels zijn nodig om in

Blad 6 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

ieder geval nodig om voldoende waterberging binnen bouwvelden af te dwingen en wateroverlast bij de woningen te voorkomen of te beperken. De volledige waterbergingsopgave binnen het plangebied realiseren is een optimaliserende maatregel die bijdraagt aan de waterhuishouding en de kwaliteit van de woonomgeving. Het plangebied biedt voldoende ruimte om dit in te passen. Natuur Door de nabijheid van Natura 2000-gebied Meijendel & Berkheide is een toename van recreatiedruk van de nieuwe bewoners te verwachten. Wanneer recreanten (fietser en wandelaars) buiten de paden treden leidt dit tot significant negatieve effecten door betreding en optische verstoring. Bij uitvoering en handhaving van de maatregelen uit het beheerplan (spelregel) worden significant negatieve effecten door (toename van) recreatiedruk voorkomen. Met de transformatie van het gebied verdwijnen enkele functies met stikstofemissies. Per saldo leidt de ontwikkeling niet tot toename van stikstofdepositie. Met de transformatie van het gebied verdwijnt geschikt leefgebied voor beschermde soorten en rode lijstsoorten. Ook zijn er potentiële verblijfplaatsen van beschermde soorten, zoals vleermuizen en huismussen aanwezig in het gebied. Spelregels zijn nodig om compenserende en mitigerende maatregelen vast te leggen. Dit neemt echter niet weg dat een groot deel van het leefgebied verdwijnt.

Dit kan deels gecompenseerd worden door in het nieuwe stedelijke gebied maatregelen te treffen die bijdragen aan de biodiversiteit, onder andere door de aanleg van voldoende groen in de wijk. De ontwikkeling van de Groene Buffer tussen Valkenhorst en Wassenaar biedt daarnaast goede kansen om geschikt leefgebied terug te brengen. Archeologie, landschap en cultuurhistorie De transformatie van het gebied heeft een grote impact op het landschap, de cultuurhistorische waarden en de ruimtelijke kwaliteit. De herkenbaarheid van en samenhang tussen de elementen van de voormalige militaire functie neemt af. Het behoud van waardevolle gebouwen en bescherming van structuren met bijbehorende zichtlijnen te beschermen (spelregel) vermindert deze effecten. Om aantasting van archeologische waarden te voorkomen zijn dubbelbestemmingen in het bestemmingsplan (spelregel) noodzakelijk. De belevingswaarde in het gebied kan vergroot worden door in de nieuwe woonomgeving de historie van het gebied actief terug te brengen. Duurzaamheid De ontwikkeling van Valkenhorst leidt tot nieuwe energiebehoefte en grondstoffenstromen van de gebouwde omgeving. Het uitgangspunt is een energieneutrale wijk en het duurzaam omgaan met grondstoffen en materialen. Uit de energiebalans blijkt dat er meer opwekcapaciteit nodig is om jaarrond de wijk te voorzien van voldoende duurzame energie.

Mogelijkheden hiervoor worden nader onderzocht. Een van de opties is de realisatie van windturbines bij het Valkenburgse Meer. Hiervoor dient echter de planologische procedure voor doorlopen te worden. Voor de energieprestaties van de gebouwde omgeving heeft de gemeente GPR-scores vastgelegd (spelregels), die gelden als toetsingskader bij de verdere stedenbouwkundige uitwerking. Voor het afvalbeleid sluit Valkenhorst aan op het gemeentelijk beleid, waarmee ingezet wordt op afvalreductie en hergebruik. De mogelijkheid voor een decentrale afvalwaterzuivering binnen Valkenhorst wordt nader onderzocht.

Blad 7 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Toets aan de ambities voor Valkenhorst In de Omgevingsvisie Katwijk heeft de gemeente zeven ambities voor de ontwikkeling van Valkenhorst geformuleerd.

De toets aan de ambities is in figuur 0.3 weergegeven De ontwikkeling heeft zowel negatieve als positieve bijdragen aan de ambities.

Figuur 0.3 Score van het planvoornemen met spelregels op de zeven ambities

Toelichting Met de ontwikkeling van Valkenhorst wordt een nieuwe woongebied met bijbehorende voorzieningen gerealiseerd. Valkenhorst wordt hiermee een zelfstandige kern. Het woningbouwprogramma kent een relatief hoog aandeel (middel)dure woningen. Het woningaanbod in de lagere prijsklassen is beperkt. Dit draagt niet bij aan de ambitie voor onderscheidende woonmilieus. De ontwikkeling vindt plaats in een druk gebied, de geluidbelasting is hierdoor hoog. Hiervoor zijn nadere keuzes en maatregelen nodig. Diverse grootschalige sport- en recreatievoorzieningen worden buiten het plan gerealiseerd (Mient Kooltuin en Valkenburgse Meer), maar ook binnen

Blad 8 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Valkenhorst liggen er veel kansen om de gezondheid van toekomstige bewoners positief te stimuleren, op het gebied van groen in de wijk, sporten en bewegen en een gezonde leefstijl. Een set aan spelregels en maatregelen borgt dit. Met de ontwikkeling van Valkenhorst verdwijnt de openheid van het landschap en de samenhang tussen de waardevolle elementen uit de militaire historie. Het voornemen is om belangrijke objecten en structuren te behouden en herkenbaar terug te brengen. Doordat met de ontwikkeling het gebied geopend wordt (toegankelijk), ontstaan er kansen om de historie van het gebied, van de recente militaire geschiedenis van WO II tot en met de Romeinse Tijd, beleefbaar te maken. De ontwikkelmogelijkheden in het Hangaargebied dragen bij aan de hoogwaardige, innovatieve werkgelegenheid in de gemeente. Voor klimaat en energie heeft de gemeente de ambities voor een energieneutrale, klimaatbestendige wijk vertaald naar inrichtingseisen en -regels. Energieprestaties van gebouwen, inrichtingseisen voor waterberging en het opwekken van duurzame energie moet nog nader onderzocht en uitgewerkt worden. Voor alsnog is deze ambitie daarom neutraal gescoord. Het spelregelkader met alle spelregels voortkomend uit de effectbeoordeling en de toets aan ambities, is weergegeven in een bijlage I bij het MER. Het overzicht van de optimaliserende maatregelen is opgenomen in bijlage II.

Gevoeligheidsanalyse In de omgeving van Valkenhorst zijn diverse ontwikkelingen voorzien die raakvlakken hebben met het planvoornemen. De aanleg van de RijnlandRoute en de HOV-baan is een ontwikkeling die reeds in gang gezet is. Voor de Mient Kooltuin en het Valkenburgse Meer zijn gebiedsvisies in ontwikkeling. Hier moeten sport- en recreatievoorzieningen komen, onder andere ten behoeve van Valkenhorst. In figuur 0.4 zijn de relevante aangrenzende gebieden weergegeven. De aanleg van de RijnlandRoute en HOV-baan is meegenomen in de effectbeoordeling va Valkenhorst (als autonome ontwikkeling). Omdat de overige ontwikkelingen nog niet opgenomen zijn in (ontwerp-)plannen of besluiten, zijn deze niet meegenomen in de effectbeoordeling. In de gevoeligheidsanalyse is beschreven wat de voorgenomen plannen betekenen voor de ontwikkeling van Valkenhorst. Voor de HOV-baan is beoordeeld wat de gevolgen zijn als deze ontwikkeling niet doorgaat.

Blad 9 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Figuur 0.4 Ontwikkelgebieden rond Valkenhorst Tabel 0.2 Effecten van ontwikkeling van de raakvlakprojecten op aspecten van het beoordelingskader Thema

Aspect

Verkeer Geluid

Gebruik OV- en fiets Geluidbelasting bestaande woningen Geluidbelasting binnen de bouwvelden Gezondheidsbescherming Gezondheidsbevordering Beschermde natuurgebieden Soortenbescherming

+ + 0/+

0/+ 0/+ +

0/0/+ 0/+ 0/-

Landschap

0/+

0/+

0/-

0/+

0/+ +

Gezondheid Natuur Archeologie, cultuurhistorie en landschap Water Duurzaamheid

Mient Kooltuin

Oppervlaktewater Duurzame energie

Groene Buffer

Valkenburgse Meer 0/+ 0/-

Toelichting Wanneer de HOV-baan niet gerealiseerd wordt, ontbreekt er bij Valkenhorst een volwaardige OVontsluiting. Dit leidt tot minder OV- en fietsgebruik en meer autogebruik. De ontwikkeling van de Mient Kooltuin, Groene Buffer en het Valkenburgse Meer draagt positief bij (of het vermindert negatieve effecten) aan de ontwikkeling van Valkenhorst. Nieuwe recreatievoorzieningen verlichten de recreatiedruk op beschermde natuurgebieden en biedt de inwoners van Valkenhorst goede voorzieningen op korte afstand. De Groene Buffer is een gebied waar veel kansen liggen om

Blad 10 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

geschikt leefgebied voor (beschermde) soorten te creëren en waterberging mogelijk te maken. De ontwikkeling van het Valkenburgse Meer (windturbines) draagt daarnaast positief bij aan de duurzaamheidsdoelstellingen van Valkenhorst. Monitoring Om de resultaten van dit MER werkelijk actueel te houden, is monitoring van de effecten op het milieu en van de mitigerende maatregelen op ontwikkeling van belang. Het is namelijk op voorhand moeilijk te voorspellen hoe deze gefaseerde ontwikkeling zich ontwikkelt. Onder andere voor de verkeersintensiteiten op de N206, de grondwaterstanden op boezempeil en het energiegebruik van de gebouwde omgeving is monitoring gewenst. Een monitoringsplan helpt de gemeente om de vinger aan de pols te houden en tijdig bij te sturen.

Blad 11 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

1

Inleiding

1.1

Aanleiding In het zuiden van de gemeente Katwijk, tussen de woonkernen van Valkenburg, Leiden en Wassenaar, ligt de oude vliegbasis Valkenburg. Het is het terrein van het oude Marinevliegkamp Valkenburg. Tot 2006 is de vliegbasis gebruikt voor diverse militaire doeleinden en in de laatste jaren voor ceremoniële vluchten van het Koninklijk Huis. Met het sluiten van de vliegbasis zijn er kansen voor grootschalige gebiedsontwikkeling ontstaan. De regio Den Haag – Leiden kampt met een grote woningbouwbehoefte en deze locatie is een potentiële toplocatie voor woningbouw en werkgelegenheid. Het plan is dan ook om deze locatie te herontwikkelen tot een woonwijk met 5.600 woningen met bijbehorende voorzieningen en enkele hectare bedrijvigheid. Het gebied moet herontwikkeld worden tot nieuwe, zelfstandige kern binnen de gemeente Katwijk, de nieuwe kern Valkenhorst. Om de herontwikkeling mogelijk te maken stelt de gemeente Katwijk een bestemmingsplan op, dat de planologische kaders stelt voor deze herontwikkeling. De begrenzing van het plangebied voor bestemmingsplan Valkenhorst en de ligging in de regio is in figuur 1.1 weergegeven.

Figuur 1.1 Plangebied bestemmingsplan Valkenhorst

Blad 12 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Bestemmingsplan Valkenhorst Momenteel gelden er voor deze locatie meerdere (conserverende) bestemmingsplannen. Deze plannen maken hoofdzakelijk verkeer (verblijfsgebied 2) en een gemengde functie mogelijk. In de huidige juridisch-planologische context is transformatie niet mogelijk. Dit vraagt dus om een nieuw kaderstellend bestemmingsplan. De beoogde transformatie van het gebied wordt planologisch geborgd door een geheel nieuw bestemmingsplan voor Valkenhorst op te stellen. Ten behoeve van het bestemmingsplan is voorliggend Milieueffectrapport (MER) opgesteld. In het MER zijn de effecten van de ontwikkeling op de fysieke leefomgeving onderzocht. Het MER is onderdeel van de milieueffectrapportage (m.e.r.)1.

1.2

Waarom een MER? Het realiseren van 5.600 woningen in een druk en kwetsbaar gebied is geen eenvoudige opgave. De ontwikkeling kan grote gevolgen hebben voor de omgeving. In de Wet milieubeheer is opgenomen dat voor ontwikkelingen met mogelijk belangrijke nadelige milieueffecten het verplicht is een zogenaamde m.e.r. te doorlopen en een MER op te stellen. De transformatie van Valkenhorst is aan te merken als een stedelijk ontwikkelingsproject. Dit is in bijlage D van het Besluit m.e.r. opgenomen (D11.2). Onderstaande tabel toont de bepalingen van D11.2 uit het Besluit m.e.r. Kolom 1 Activiteiten De aanleg, wijziging of uitbreiding van een stedelijk ontwikkelingsproject met inbegrip van de bouw van winkelcentra of parkeerterreinen.

Kolom 2 Gevallen In gevallen waarin de activiteit betrekking heeft op: 1°. een oppervlakte van 100 hectare of meer, 2°. een aaneengesloten gebied en 2000 of meer woningen omvat, of 3°. een bedrijfsvloeroppervlakte van 200.000 m2 of meer.

Kolom 3 Plannen De structuurvisie, bedoeld in de artikelen 2.1, 2.2 en 2.3 van de Wet ruimtelijke ordening, en het plan, bedoeld in artikel 3.1, eerste lid, van die wet.

Kolom 4 Besluiten De vaststelling van het plan, bedoeld in artikel 3.6, eerste lid, onderdelen a en b, van de Wet ruimtelijke ordening dan wel bij het ontbreken daarvan van het plan, bedoeld in artikel 3.1, eerste lid, van die wet.

In kolom 2 Gevallen zijn de zogenaamde drempelwaarden benoemd. De ontwikkeling van Valkenhorst ligt boven de genoemde drempelwaarden. Het bestemmingsplan valt onder kolom 4 Besluiten. Voor Valkenhorst is het daarom verplicht een m.e.r.-beoordeling op te stellen om hiermee te beoordelen of het voornemen leidt tot belangrijke nadelige milieugevolgen. Als belangrijke milieugevolgen via de m.e.r.-beoordeling niet uitgesloten kunnen worden, moet de m.e.r.-procedure doorlopen worden en een MER opgesteld worden. Voor de ontwikkeling van Valkenhorst wordt de stap van de m.e.r.-beoordeling ‘overgeslagen’. Vanwege de omvang van de ontwikkeling van Valkenhorst en de nabijheid van het Natura 2000-gebied is al op voorhand bekend dat belangrijke nadelige milieugevolgen niet zomaar uit te sluiten zijn. De gemeente heeft er daarom voor gekozen direct de m.e.r.-procedure te starten en een MER op te stellen. Voor de mogelijke effecten op Natura 2000-gebieden is een Passende Beoordeling opgesteld. 1 De procedure voor de milieueffectrapportage wordt afgekort tot m.e.r. (met kleine letters en puntjes

ertussen), het bijbehorende Milieueffectrapport tot MER (met hoofdletters, zonder puntjes ertussen).

Blad 13 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

1.3

Doel van de m.e.r. De m.e.r. als verantwoording van de milieueffecten Het doel van de m.e.r. is het milieubelang volwaardig en vroegtijdig in de plan- en besluitvorming te betrekken. Het MER beoordeelt daarom de effecten van het planvoornemen op de fysieke leefomgeving. De effectbeoordeling leidt uiteindelijk tot drie (mogelijke) uitkomsten of aanbevelingen: • Nadere keuzes: De effecten geven aanleiding om nadere keuzes af te wegen; • Spelregels: Om de effectbeoordeling ‘waar te maken’ dienen regels en randvoorwaarden in acht genomen te worden; • Optimaliserende maatregelen: Maatregelen als aanbeveling om (meer) positieve effecten te realiseren. De m.e.r. vindt altijd plaats ten behoeve van het vaststellen van een plan of het nemen van een concreet besluit. In het geval van de ontwikkeling van Valkenhorst is het MER bedoeld om de besluitvorming over het bestemmingsplan te ondersteunen. Procedureel is dit MER dan ook gekoppeld aan het bestemmingsplan Valkenhorst. Toetsing aan de ambities uit de Omgevingsvisie Katwijk De gemeente Katwijk heeft ambities voor de ontwikkeling van Valkenhorst vastgelegd in de Omgevingsvisie Katwijk. Het MER beoordeelt (de effecten van) het planvoornemen en de nadere keuzes op de bijdrage aan deze ambities. Een beschrijving van de ambities is opgenomen in paragraaf 4.4, de toetsing hieraan in hoofdstuk 7. Milieueffecten vs.

fysieke leefomgeving De termen m.e.r. en MER komen uit de Wet milieubeheer. Deze termen wekken de indruk dat het hier alleen gaat om milieuthema’s, zoals luchtkwaliteit, geluid of bodemverontreiniging. Het MER is echter breder dan alleen de milieuthema’s. Al enkele jaren worden alle relevante thema’s van de fysieke leefomgeving meegenomen. Thema’s zoals gezondheid, ruimtelijke kwaliteit en duurzaamheid hebben ook een plaats in het MER. Het MER sluit hiermee aan bij de Omgevingswet en de Crisis- en herstelwet, die hierop vooruitloopt.

1.4

M.e.r.-procedure De volgtijdelijke stappen in de m.e.r.-procedure voor Valkenburg zijn in figuur 1.2 weergegeven. Voor de start van de m.e.r-procedure is een notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) opgesteld. De NRD heeft zes weken ter inzage gelegen. Tijdens deze periode heeft eenieder schriftelijk kunnen reageren op deze notitie en aan kunnen geven over wat onderzocht moet worden in het MER en op welke manier. Ook zijn wettelijke adviseurs en betrokken instanties in de gelegenheid gesteld om advies te geven.

Blad 14 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Figuur 1.2 M.e.r.-procedure

Op de NRD zijn diverse reacties en adviezen ingediend. Daarnaast is de onafhankelijke Commissie voor de m.e.r. om advies gevraagd. In een Nota van beantwoording NRD zijn de reacties en adviezen voorzien van een beantwoording. De Commissie heeft op 22 februari 2018 een advies op de reikwijdte en het detailniveau van het MER uitgebracht. Het college van B&W heeft op 6 december 2017 ingestemd met de reikwijdte en het detailniveau van het MER Valkenburg. Daarbij zijn de Nota van beantwoording NRD en het advies van de Commissie m.e.r. betrokken. In paragraaf 5.1.2 is beschreven op welke punten het beoordelingskader voor het MER is gewijzigd ten opzichte van het beoordelingskader in de NRD, naar aanleiding van de ingediende reacties en adviezen, alsook nieuwe inzichten vanuit gebiedsonderzoeken. Vervolgstappen m.e.r. Het ontwerp-bestemmingsplan en het MER worden tegelijkertijd ter inzage gelegd. Tijdens deze periode is eenieder in de gelegenheid zijn of haar zienswijze in te dienen. De Commissie m.e.r. beoordeelt tegelijkertijd het MER en brengt het toetsingsadvies uit. Vervolg bestemmingsplanprocedure Na afloop van de terinzagelegging worden de ontvangen reacties op het ontwerpbestemmingsplan en het MER van een inhoudelijke beantwoording voorzien in de Nota van Beantwoording. Indien nodig worden het bestemmingsplan of het MER op bepaalde punten aangepast of aangevuld.

De Nota van Beantwoording wordt tezamen met het bestemmingsplan en het MER door het College van B&W van Katwijk vastgesteld en aangeboden ter besluitvorming aan de gemeenteraad van Katwijk. Nadat de raad het bestemmingsplan heeft vastgesteld bestaat de mogelijkheid tot het indienen van beroep tegen het bestemmingsplan (of het MER dat een bijlage bij het bestemmingsplan vormt).

Blad 15 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

2

Gebiedsbeschrijving Dit hoofdstuk beschrijft de belangrijkste gebiedsaspecten in en rond het plangebied. De geschiedenis van het gebied komt aan bod en het huidig ruimtegebruik is beschreven. Paragraaf 2.3 benoemt de belangrijkste structuren en elementen van het gebied. Thematische gebiedskenmerken zoals ecologische waarden en grondwaterstanden zijn in hoofdstuk 6 beschreven.

2.1

Geschiedenis van het gebied Het plangebied van Valkenhorst kent een rijke geschiedenis. Water en gebruik door de mens hebben een belangrijke rol gespeeld in de vorming van het landschap en nederzettingspatronen. In de steentijd (3000 v. Chr.) werd het gebied al gebruikt door de mens. Boerengemeenschappen, gebruikten het voedselrijke zilte gebied van Valkenburg voor jacht en visserij. Het landschap bestond uit een gebied met vlechtende rivieren. In de periode tussen 2500 en 1500 voor Christus zijn grote delen van het plangebied drooggevallen. Hierdoor ontstonden kwelders en getijdekreken. Het drooggevallen gebied trok nieuwe bewoners aan. Er zijn knuppelpaden aangelegd door de nattere delen van Valkenburg. Vanwege de stabilisatie van het plangebied is er sprake van vegetatieontwikkeling. Dit maakte het uitoefenen van boerenbedrijven mogelijk. Vanaf de late bronstijd tot in de vroege ijzertijd vond hier dan ook akkerbouw en veeteelt plaats.

Figuur 2.1 Reconstructie handelsnederzetting De Woerd aan de Oude Rijn

Van de late ijzertijd tot de vroeg-Romeinse periode is het gebied bewoond geweest. Tijdens de Romeinse tijd (15 v. Chr. tot 300 n. Chr.) werd het plangebied, met de bouw van de Limes, door de mens ingericht als militaire zone (zie als voorbeeld figuur 2.1). Aan de oevers van de Oude Rijn werden kampementen, havens, straten en vestigingswallen aangelegd. Het achterland werd gebruikt voor agrarische doeleinden. Tot halverwege de middeleeuwen bleef het gebied bewoond.

Figuur 2.2 Opgravingen bij het tracé van de RijnlandRoute: vondst van funderingspalen van de limesweg

Blad 16 van 244

Vanaf halverwege de middeleeuwen (1000 tot 1900 n. Chr.) werd het gebied te nat voor gebruik en bewoning. Pas met de ontginningen vanaf de 16e eeuw weet de mens door blokverkavelingen en polderbemaling het landschap weer geschikt te maken voor gebruik en bewoning. Het gebied wordt beheerd vanuit twee buitenplaatsen: Torenvliet en Sonneveldt. De funderingen van een boerderij, behorende bij het landgoed Torenvliet, zijn binnen het plangebied tijdens archeologisch onderzoek aangetroffen.

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Tussen een stelsel van wateringen wordt een slotenpatroon gerealiseerd (zie figuur 2.3, links). Bemaling door molens maakt het gebied geschikt voor veeteelt en akkerbouw. Er zijn woonclusters op de oeverwallen en verspreid over het plangebied zijn er kleine boerderijen en hoeves. Twee historische - nu nog bestaande - hoeves in het gebied getuigen van deze tijd: Hoeve Weltevree en Erf Zonneveld (Zie figuur 2.4).

Figuur 2.3 Gefaseerde ontwikkeling van marinevliegkamp Valkenburg (bron: KCAP, mei 2020)

In het meer recente verleden heeft de Tweede Wereldoorlog zijn sporen op deze locatie nagelaten. Door de toenemende internationale spanning in de jaren ‘30 van de vorige eeuw, moest er een vliegbasis komen nabij Den Haag. De keuze viel op een polder nabij de kern Valkenburg. In 1939 werd gestart met de aanleg van het vliegkamp door de Nederlandse Heide maatschappij. De werkzaamheden werden uitgevoerd in het kader van het Rijkswerkverschaffingsproject waardoor een grote stroom van arbeiders naar het gebied van Valkenburg trok. Na het bombardement van Rotterdam op 14 mei 1940 capituleert Nederland en nemen de Duitsers het vliegkamp in gebruik. Na de bevrijding komt het vliegveld weer in handen van de Nederlandse Defensie en vestigt zich er de Koninklijke Marine. In de jaren ‘60 volgt een uitbreiding waardoor het gebied in omvang verdubbelt. Het voormalig open agrarisch landschap verandert in een gesloten militaire enclave. In de huidige situatie is het militaire verleden van het terrein nog duidelijk aanwezig. In en om het gebied staat een aantal gebouwen en infrastructuren die herinneren aan het militaire verleden, zoals het Barrakkendorp, het Hangaargebied met het VIP gebouw, de verkeerstoren en de tankgracht. De kenmerkende structuren van de korte en Lange Landingsbaan zijn tussen 2013 en 2018 opgebroken en verwijderd.

In figuur 2.4 zijn de landschappelijke elementen in de huidige situatie weergegeven.

Blad 17 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Figuur 2.4 Huidig ruimtegebruik van het plangebied en de omgeving (bron: KCAP, mei 2020)

2.2

Huidig ruimtegebruik Het gebied op en rond vliegbasis Valkenburg, ter grootte van 247 ha, is sinds de sluiting in 2006 nauwelijks veranderd. De bebouwing van de vliegbasis is vrijwel volledig behouden en gedeeltelijk hergebruikt voor kleine bedrijvigheid. In Figuur 2.5 is het huidig ruimtegebruik weergegeven. Aan de randen van het gebied zijn enkele bedrijven gevestigd. De meeste bedrijvigheid bevindt zich in het Hangaargebied. Daarnaast is er bebouwing aanwezig aan de randen van het plangebied. Het overgrote deel van het gebied is braakliggend en bestaand voornamelijk uit graslanden met enkele bossages en bossen, zoals het Bunkerbos, en watergangen. Aan de oostrand van het gebied zijn volkstuinen gelegen. Hangaargebied In de gebouwen die vroeger in gebruik waren voor de vliegbasis zijn nu diverse bedrijven gevestigd. Veel van deze bedrijven zijn op een bepaalde manier gerelateerd aan de luchtvaart. Zo zijn er bedrijven die zich bezighouden met drones en een ingenieursbureau voor de luchtvaartsector. Ook is er een destilleerder en een theater aanwezig. Het Hangaargebied is ontsloten via de 1e Mientlaan en de N441. Langs de 1e Mientlaan (buiten het plangebied) zijn onder andere een asielzoekersopvang en een moskee gevestigd.

Blad 18 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Figuur 2.5 Huidig ruimtegebruik binnen het plangebied

2.3

Kenmerken, structuren en elementen Infrastructuur Wegennet Rond het plangebied van Valkenhorst liggen drie grote wegen: de A44 aan de zuidoostzijde, de N206 (RijnlandRoute) aan de noordoostzijde en de N441 aan de westzijde (zie figuur 2.5). De N441 verbindt Katwijk met Wassenaar. De A44 is de snelweg die in het noorden afsplitst van de A4 en langs onder andere Sassenheim, Leiden en Wassenaar naar Den Haag loopt. Ten noorden van Wassenaar gaat de weg verder als N44. De RijnlandRoute is de (toekomstige) verbinding met de kernen rond Katwijk in het noordwesten en een verbinding naar Leiden in het oosten. De RijnlandRoute verbindt ook de A44 met de A4, ten zuiden van Leiden. De weg is op dit moment in aanleg. De A4 is de snelweg die Den Haag, Delft en Rotterdam verbindt met Schiphol en Amsterdam. Fietsnetwerk De fietsverbindingen in de provincie Zuid-Holland zijn onderverdeeld in een Hoofdnet en een Plusnet. Het Hoofdnet is ingericht voor intensiteiten tot 1.500 fietsers per etmaal, het Plusnet kan meer dan 1.500 fiets per etmaal aan. Deze netwerken zorgen voor snelle verbindingen tussen en binnen Katwijk, Wassenaar en Leiden.

Blad 19 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Langs het plangebied lopen diverse fietsverbindingen (zie figuur 2.5). Langs de N441 loopt het Hoofdnet die de verbinding vormt tussen Katwijk en Wassenaar. Aan de zuidkant van het plangebied loopt een fietsverbinding tussen de N441 en de A44. Langs de N206 loopt een Plusnetverbinding die Katwijk en Leiden met elkaar verbindt.

N441

Figuur 2.6 Hoofdwegennet en OV- en fietsverbindingen rond het plangebied (Bron: KCAP, mei 2020)

Openbaar vervoer In het plangebied zelf zijn geen OV-voorzieningen aanwezig. Er zijn wel verschillende OVvoorzieningen in de directe omgeving. Langs de N441 zijn bushaltes voor lijn 90, die tussen Lisse en Den Haag Centraal rijdt. Aan de N206, ter hoogte van de Achterweg, is een bushalte waar meerdere lijnen halteren. Hier rijden bussen naar onder andere Leiden Centraal en Den Haag Centraal en naar het noorden richting Noordwijk en Sassenheim. Het dichtstbijzijnde treinstation is Leiden Centraal, hiervandaan gaan treinen richting Den Haag, Utrecht en Amsterdam. Vanuit het plangebied is het station in ongeveer 10 minuten te bereiken, zowel met de auto als met de fiets.

Blad 20 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Groen en water Het plangebied bestaat voornamelijk uit braakliggend grasland met enkele bossages. Aan de randen van het gebied zijn de belangrijkste watergangen gelegen, de Valkenburgse Watering en de Wassenaarsche Watering (zie figuur 2.6). In het meest zuidelijke deel van het plangebied is een natuurgebied aanwezig dat aangewezen is als Natuur Netwerk Nederland. Dit betreft het Bunkerbos. In paragraaf 6.8 is nader ingegaan op de bescherming van dit NNN-gebied. Het plangebied is een ingepolderd gebied met een eigen peil, het polderpeil. Het wordt door drainageleidingen en mechanische bemaling droog gehouden. Het water wordt via het helofytenfilter gezuiverd en middels een gemaal overgebracht in de voormalige tankgracht en via de Wassenaarsche Watering geloosd op de Oude Rijn. Het plangebied wordt aan de zuidoostzijde begrensd door de Wassenaarsche Watering. Ten zuiden daarvan is het Valkenburgse Meer gelegen. Deze valt buiten het plangebied. De noordzijde van het plangebied wordt grotendeels begrensd door de Grote Watering. Aan de westzijde is de Tankgracht gelegen. Naast deze watergangen, is er binnen het plangebied op verschillende plekken een structuur aan poldersloten aanwezig.

Figuur 2.7 Waterstructuren in en rond het plangebied van Valkenhorst (bron: KCAP, mei 2020)

Landschapselementen Het voormalig gebruik als (militair) vliegveld is terug te zien in de landschappelijke elementen van het gebied. Kenmerkende landschapselementen uit de militaire periode (WOII) zijn onder andere de landingsbanen, de tankgracht en het bunkerbos. Ook historische landwegen zoals de Broekweg en de Zonneveldslaan (zie figuur 2.7) kunnen hersteld worden als verbindende routes. Minder zichtbaar maar ook geladen met betekenis zijn de archeologische vindplaatsen in het gebied. Deze getuigen van vroege menselijke nederzettingen en de Romeinse Limes.

Blad 21 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

Gebouwen en karakteristieke plekken De geschiedenis is ook nog duidelijk aanwezig in de gebouwde omgeving. Erfenissen van het militaire tijdperk zijn het Hangaargebied met het VIP-gebouw en de kenmerkende verkeerstoren. Daarnaast zijn Hoeve Weltevree en Erf Zonneveld getuigen van het agrarische verleden. Deze landschappelijke en gebouwde elementen worden gezien als ‘karakteristieke plekken’, ze hebben een belangrijke rol in de ontwikkeling van verbindingen en de nieuwe identiteit van de locatie. De waarderingskaart (zie figuur 2.8) markeert deze elementen.

Figuur 2.8 Landschapselementen en kenmerkende gebouwen en structuren. Links kerktoren Valkenburg, midden zicht op de verkeerstoren, rechts Hoeve Weltevree (bron: KCAP, mei 2020)

Blad 22 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

3

Beleidskader Voor de transformatie van dit gebied naar een gemengd gebied zijn nationale, provinciale, regionale en lokale beleidskaders van toepassing. Dit hoofdstuk geeft een overzicht van relevante beleidsstukken en beleidsuitspraken voor de ontwikkeling van Valkenhorst.

3.1

Provinciaal beleid

3.1.1

Visie ruimte en mobiliteit en Programma ruimte (vastgesteld op 20 februari 2019) De Visie Ruimte Mobiliteit kent het 'Programma ruimte', die de operationele doelen en de realisatiemix om doelen te (doen) bereiken beschreef. Het Programma ruimte is parallel aan de Omgevingsvisie en de Omgevingsverordening opgesteld. Delen van dit programma zijn naar het visiedeel omgezet en het resterende deel is onderdeel geworden van het Omgevingsbeleid per 1 april 2019. Het gehele Omgevingsbeleid is alleen redactioneel gewijzigd, de beleidsinhoud is niet veranderd. De realisatiemix uit het programma ruimte bestaat uit juridische, financiële en bestuurlijke instrumenten en nader uit te werken beleid. Ontwikkeling Valkenhorst In het Programma ruimte is Valkenhorst aangewezen als een locatie waar verstedelijking plaats mag vinden. Valkenhorst is een aangewezen woningbouwlocatie met een bruto-oppervlak van 318 hectare. In die hoedanigheid is het plangebied onderdeel van de zogenoemde 3-hectarekaart uit het Programma ruimte. Op basis van het Programma ruimte mogen in Valkenhorst maximaal 5.600 woningen gerealiseerd worden, onder meer om een deel van de bovenregionale woningbouwopgave op te vangen. In het Programma ruimte is een integrale ontwikkeling naar een duurzaam woon- werk- en recreatiegebied voorzien.

Deze ontwikkeling vindt plaats in een groenblauw raamwerk dat als drager voor de ontwikkeling dient. Het groenblauwe raamwerk bestaat onder meer uit een groene randzone in het westelijk deel van het plangebied om zo een tegenhanger te bieden voor de stedelijke ontwikkeling. De ontwikkeling sluit aan bij de landschappelijke karakteristiek. Op Valkenhorst moet onder meer ruimte worden geboden voor de bouw van 500 exclusieve woningen in het open en groene deel van het zuidelijk plangebied (het zogenoemde topmilieu). Gronden ten behoeve van woningen in het topmilieu die niet voor woningbouw aangewend worden, worden toegevoegd aan groene buffer.

3.2

Regionaal beleid

3.2.1

Regionale Structuurvisie 2020 Holland Rijnland Holland Rijnland is een regionaal samenwerkingsorgaan dat voor vijftien gemeenten actief is. De gemeente Katwijk is één van die vijftien gemeenten. De regionale structuurvisie biedt een perspectief op de toekomstige ontwikkeling van de regio Holland Rijnland en fungeert als toetsingskaders waaraan de gemeenten die lid zijn van het samenwerkingsverband alle ontwikkelingen tot en met 2020 toetsen. De structuurvisie bevat zeven kernelementen die gezamenlijk uitgaan van een evenwichtige ontwikkeling van wonen, recreatie, infrastructuur en

Blad 23 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

ruimtegebruik (gecategoriseerd naar, intensief, meervoudig en duurzaam). De zeven kernelementen zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

Holland Rijnland is een topregio om in te wonen. Leiden vervult een centrumfunctie. Concentratie van stedelijke ontwikkeling. Groene-blauwe kwaliteit staat centraal. Het Groene Hart, de Bollenstreek en Duin, Horst en Weide blijven open. Kennis en greenports als de twee speerpunten van economische ontwikkeling. Verbetering van de regionale bereikbaarheid.

De regionale structuurvisie wijst Valkenhorst aan als uitbreiding van het stedelijk gebied. De structuurvisie beschrijft ook dat circa 5.000 woningen gerealiseerd kunnen worden.

Figuur 3.1 Uitsnede van de kaart met woningbouwlocaties uit de regionale structuurvisie van Holland Rijnland

3.2.2

Intergemeentelijke structuurvisie Greenport 2016 De Duin- en Bollenstreek staat voor de opgave om de economie en het landschap van nieuwe energie te voorzien. De gemeenten in de Duin- en Bollenstreek hebben daarom in 2009 een intergemeentelijke structuurvisie opgesteld als overkoepelend kader om deze opgave ter hand te nemen. In 2016 is deze visie herijkt. De Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport dient als zelfbindend planologisch kader waarin de Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (de organisatie waarin de gemeenten in de Duin- en Bollenstreek de economische en landschappelijke opgaven aanpakken) kan opereren.

Blad 24 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

De ontwikkeling van het buitengebied tot een gebied met een hoge landschappelijke kwaliteit is de hoofdlijn van deze visie. Drie doelen worden door de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport benoemd: 1. Het vastleggen van het (ruimtelijke) ontwikkelingskader tot en met 2030 op een manier die meer gedetailleerd is dan in de Regionale Structuurvisie 2020. 2. Het wettelijk verankeren van dat ontwikkelingskader als zelfbindend instrumenten voor de gemeenten in de Greenport. 3. Het verschaffen van een planologisch-juridische basis voor het verevenen van plankosten op basis van de Wet ruimtelijke ordening. Hoewel het plangebied Valkenburg buiten het werkgebied van de Greenport Ontwikkelingsmaatschappij (en dus buiten de reikwijdte van de structuurvisie valt), voorziet de Intergemeentelijke Structuurvisie Greenport 2016 wel woningbouw in het plangebied.

3.2.3

Regionale agenda omgevingsvisie 2040 Het Hart van Holland Katwijk is één van de tien gemeenten in de regio Het Hart van Holland die samen een Regionale agenda omgevingsvisie 2040 hebben opgesteld. Het is gemaakt in de geest van de Omgevingswet en beschrijft ontwikkelingen en ambities voor de regio. Het is één van de tien Nationale pilots Omgevingsvisie. Het opgestelde ruimtelijk kader bestaat uit vijf elementen: • • • • •

Gezonde lucht Verstedelijking rondom de Oude Rijn Behoud en versterking van open, robuuste en onderling verbonden landschappen die doorlopen tot aan de oevers van de Oude Rijn Voortreffelijke bereikbaarheid, zonder dat de leefomgeving daaronder lijdt Draagkrachtige bodem

Valkenhorst zal een woonwijk worden dichtbij de Oude Rijn en zal rekening moeten houden met de bestaande landschappen. Verder zal er gekeken moeten worden wat de invloed is van de nieuwe ontwikkelingen op de bereikbaarheid van de regio.

3.2.4

Regionale woonagenda Holland Rijnland Het doel van Holland Rijnland is om de kwaliteit van wonen, werken en recreëren van burgers, bedrijven en instellingen in de regio waar Holland Rijnland actief is te verbeteren. Holland Rijnland biedt een platform voor deze gemeenten om op deze thema's samen te werken. De regionale woonagenda Holland Rijnland (2018) wijst de locatie van Valkenhorst aan als uitbreiding van het stedelijk gebied. De woonagenda beschrijft ook dat er in de regio Leiden Katwijk in de periode tot 2030 een woningbehoefte is van 30.000 woningen.

Blad 25 van 244

Milieueffectrapport Valkenhorst projectnummer 0432341.100 23 maart 2021 Gemeente Katwijk

3.3

Gemeentelijk beleid

3.3.1

Omgevingsvisie Katwijk – Zelfverzekerd in de Regio Op 1 februari 2018 is door de gemeenteraad van Katwijk de omgevingsvisie voor de gehele gemeente vastgesteld. De omgevingsvisie bevat de hoofdlijnen van het gemeentelijk beleid voor alle terreinen van de fysieke leefomgeving en is de vervanger van de Brede Structuurvisie uit 2007. In de omgevingsvisie worden de ambities en doelstellingen uiteindelijk vertaald naar vier ontwikkelstrategieën voor de toekomst van Katwijk. De verwachting is dat de gemeente in de komende jaren zal groeien naar 80.000 inwoners, waardoor er een behoefte ontstaat voor de realisatie van ruim 7.500 nieuwe woningen, waarbij rekening gehouden dient te worden met de vergrijzende bevolking. Valkenhorst (in de omgevingsvisie benoemd als Projectlocatie Valkenburg) wordt benoemd als één van de locaties om te voorzien in deze behoefte (zie figuur 3.2). In paragraaf 4.1 zijn de specifieke uitgangspunten voor Valkenhorst benoemd. De omgevingsvisie vraagt ook bijzondere aandacht voor gezondheid. Aan de ene kant door ruimte en faciliteiten te bieden voor een gezonde levensstijl, aan de andere kant door het creëren van een gezonde leefomgeving. De leefomgeving moet uitnodigen tot bewegen en zoveel mogelijk vrij zijn van schadelijke stoffen of factoren voor de gezondheid.