Bijlage 1. Lokale Woonzorgvisie Wassenaar 2026

Lokale Woonzorgvisie Beleidsnota

2026

Inhoudsopgave Voorwoord ........................................................................................................................4 Inleiding ...........................................................................................................................5 Wonen met zorg ......................................................................................................................5 Waarom een lokale woonzorgvisie? ............................................................................................5 Waarom een lokale woonzorgvisie voor de gemeente Wassenaar? ..................................................6 Startnotitie Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2025 ........................................................6 Randvoorwaarden ....................................................................................................................6 Samenwerking.........................................................................................................................7 Doel en afbakening van de lokale Woonzorgvisie ..........................................................................7 Leeswijzer ...............................................................................................................................8 Hoofdstuk 1.

Maatschappelijke opgaven: wonen en zorg in balans ...................................9 1.1

Vergrijzing en toenemende zorgvraag ..............................................................................9

1.2

Mismatch tussen woonvraag en woningaanbod..................................................................9

1.3

Nauwelijks doorstroming op de Wassenaarse woningmarkt ...............................................10

1.4

Ambulantisering en nieuwe woonvormen ........................................................................10

1.5

Krapte op de arbeidsmarkt en de betaalbaarheid van de Wmo ...........................................11

1.6

Vrijwilligers en mantelzorgers worden ouder ...................................................................11

1.7

Jongeren met een woonzorgvraag .................................................................................11

1.8

Oudere inwoners met een (licht) verstandelijke beperking ................................................11

1.9

Kortom: balans vinden .................................................................................................12

Hoofdstuk 2. Uitgangspunten van de lokale woonzorgvisie ............................................13 2.1 Doelgroepen van de lokale woonzorgvisie.............................................................................13 2.2

Uitwerking van de uitgangspunten .................................................................................13

2.2.1

Passend wonen stimuleren:.......................................................................................13

2.2.2

Lokale doorstroming bevorderen: ..............................................................................15

2.2.3

Transparantie over lokaal vs. regionaal .......................................................................15

2.2.4

Duurzame woonoplossingen ......................................................................................16

2.2.5

Zelfstandigheid bevorderen .......................................................................................16

2.2.6

Toegankelijke zorg en ondersteuning .........................................................................17

2.2.7

Welzijn bevorderen ..................................................................................................18

2.2.8

Flexibiliteit ..............................................................................................................19

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2025

Pagina 2 van 43

Hoofdstuk 3. Inrichten: Drie sporen voor een toekomstgerichte aanpak ........................20 Spoor 1.

Zelfstandigheid en autonomie staan centraal bij de inwoner ...................................20

Spoor 2.

Versterken van gemeenschapsvorming: zorg in de gemeenschap door de gemeenschap 21

Spoor 3.

Toekomstgerichte woningen in de woningbouwprogrammering ...............................22

Hoofdstuk 4. Vervolg ......................................................................................................25 4.1 Uitvoeringsprogramma Wonen met Zorg ..............................................................................25 4.2 Volkshuisvestelijk programma ............................................................................................26 4.3 Uitvoeringsprogramma Welzijn en Zorg ...............................................................................27 4.4 Prestatieafspraken met de woningcorporaties .......................................................................27 4.5 Wmo-convenant met woningcorporaties ...............................................................................27 4.6 Woningbouwprogrammering gemeente Wassenaar ................................................................28 Hoofdstuk 5. Indicatoren en monitoring .........................................................................29 Hoofdstuk 6.

Financiën en Risico’s..................................................................................30 6.1 Financiën .........................................................................................................................30 6.2 Mogelijke risico's ..............................................................................................................30 Rijksbeleid .........................................................................................................................30 Incidenteel versus structurele financiering .............................................................................30 Stijgende kosten ................................................................................................................30 Huidige demografische ontwikkelingen ..................................................................................31 Personeelstekorten .............................................................................................................31 6.2.1 Bijlage 1.

Escalatie en meldingsafspraken bij risico’s ..................................................................31 Begrippenlijst...............................................................................................32

Algemene begrippen: ..............................................................................................................32 Begrippen gericht op wonen. ...................................................................................................33 Bijlage 2. Samenhang met andere beleidsdocumenten ...................................................38 Bijlage 3. Doelgroepen voor wonen met zorg in Wassenaar ...........................................40 Bijlage 4. Onderzoek van Companen ...............................................................................43

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 3 van 43

Voorwoord Met deze lokale Woonzorgvisie werken we aan een Wassenaar waarin iedereen een fijne en passende plek heeft om te wonen. Als wethouder Sociaal Domein en Wonen zie ik hoe belangrijk een goed thuis is voor het welzijn van onze inwoners. Of je nu een jong gezin bent, ouder wordt en zelfstandig wilt blijven wonen, of zorg en ondersteuning nodig hebt: we streven naar een woonomgeving die aansluit bij ieders behoeften en een gemeenschap die voor elkaar zorgt. We staan voor grote uitdagingen. Er is krapte op de woningmarkt, mensen worden ouder en hebben vaker zorg nodig. Om deze uitdagingen het hoofd te bieden, werken we samen met inwoners, woningcorporaties en zorg- en welzijnsorganisaties. In deze visie richten we ons op drie belangrijke sporen, zoals benoemd in hoofdstuk 3: zelfstandigheid en autonomie voor de inwoners, het versterken van gemeenschapsvorming en toekomstgerichte woningen krijgen een plaats in de woningbouwprogrammering. Deze visie is meer dan een plan, het is de wijze waarop we gezamenlijk aan deze uitdagingen werken. Deze lokale woonzorgvisie is tot stand gekomen in consultatie met inwoners, beide woningcorporaties en zorg- en welzijnsorganisaties in Wassenaar. Deze partijen hebben hun ervaringen, adviezen en ideeën met ons gedeeld. Ik ben trots op deze samenwerking. Samen hebben we een richting bepaald voor de komende jaren.

Op basis van deze visie maken we een uitvoeringsprogramma Wonen met Zorg. In dit programma gaan we samen met onze partners concreet vormgeven aan de praktische uitwerking van deze lokale woonzorgvisie. Denk hierbij aan een grotere bekendheid en inzet van de doorstroommakelaar, optimalisatie van het gebruik van bestaande en mogelijk nieuwe ontmoetingsplekken. Daarnaast worden toekomstgerichte woningen in de woningbouwprogrammering opgenomen. Zo zorgen we ervoor dat onze lokale woonzorgvisie ook echt wordt uitgevoerd. Wonen en zorg horen bij elkaar. Inwoners wonen langer zelfstandig en hebben vaker extra hulp nodig. Deze visie kijkt naast ouderen ook naar inwoners die doorstromen vanuit instellingen op grond van de Jeugdwet en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Daarnaast is aandacht voor inwoners met een beperking die passend willen wonen. Samenwerking tussen de woningcorporaties, ontwikkelaars, zorg- en welzijnsorganisaties en de gemeente is een voorwaarde om invulling te geven aan deze lokale woonzorgvisie. Dit vraagt veel van alle betrokken partijen en is de uitdaging voor de toekomst. Zo willen we ervoor gaan zorgen dat Wassenaarders prettig en zelfstandig kunnen wonen, met hulp dichtbij wanneer dat nodig is.

Ritske Bloemendaal Wethouder

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 4 van 43

Inleiding Voor u ligt de Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026. Deze visie geeft richting aan het beleid voor de komende jaren op het gebied van wonen in combinatie met zorg en ondersteuning. De focus ligt op inwoners die, naast een woonbehoefte, ook een zorg- of begeleidingsvraag hebben. Het gaat om het creëren van passende woonomgevingen voor onder andere kwetsbare ouderen, mensen met een beperking en mantelzorgers. Deze Woonzorgvisie verbindt andere beleidsstukken van de gemeente Wassenaar zoals de Woonvisie 2021–2025, het Beleidsplan Sociaal Domein Wassenaar 2024, het Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar 2026, de beleidsnota Ouderenbeleid Wassenaar 2025 en de Wmo verordening. In bijlage 2 staan alle beleidsstukken die aansluiten op deze lokale Woonzorgvisie. Naast deze lokale Woonzorgvisie voor Wassenaar wordt er gewerkt aan een regionale Woonzorgvisie van de regio Haaglanden, waarin gemeenten1 samenwerken aan oplossingen voor wonen en zorg die de hele regio raken. Deze regionale visie is nog in ontwikkeling, maar de uitgangspunten en opgaven zijn inmiddels vastgesteld. Wonen met zorg Sinds de herziening van de langdurige zorg – ook wel bekend als de decentralisaties - door het kabinetRutte II in 2015 is het zorglandschap sterk veranderd. Met de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo) veranderde onder andere veel in de ouderenzorg.

Ouderen ontvangen sindsdien vaker zorg thuis in plaats van in verzorgingshuizen, en is het aantal verpleeghuisbedden sinds 2023 bevroren. Alleen mensen met een zware zorgbehoefte krijgen nog toegang tot een verpleeghuisbed. Tegelijkertijd zijn gemeenten met de invoering van de Jeugdwet verantwoordelijk geworden voor de organisatie en uitvoering van de jeugdhulp. Met de invoering van de Jeugdwet en de Wmo is de gemeente verantwoordelijk geworden voor het faciliteren en coördineren van de uitstroom van inwoners uit verblijfsvoorzieningen, zoals beschermd wonen, begeleid wonen en jeugdzorg met verblijf zoals pleegzorg en gezinshuizen. Door de decentralisaties in 2015 werden gemeenten verantwoordelijk voor inwoners die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn. De gedachte achter deze systeemverandering was om zorg dichtbij huis te organiseren, waardoor gemeenten beter kunnen inspelen op lokale zorgbehoeften en maatwerk kunnen leveren. Dit betekende dat zij ondersteuning moesten bieden zoals huishoudelijke ondersteuning, persoonlijke begeleiding en woningaanpassingen. Met het sluiten van de verzorgingshuizen is invulling gegeven aan het rijksbeleid om ouderen langer thuis te laten wonen. Dit had grote gevolgen voor mantelzorgers, sociale contacten en is er meer vraag ontstaan naar Wmo-voorzieningen zoals trapliften en scootmobielen.

Waarom een lokale woonzorgvisie? Een lokale woonzorgvisie is essentieel om de groeiende zorgvraag en vergrijzing in goede banen te leiden. Gemeenten staan het dichtst bij hun inwoners en kennen de lokale situatie, zoals woningaanbod,

1

De regio Haaglanden omvat de volgende gemeenten: Delft, Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Midden-Delfland,

Pijnacker-Nootdorp, Rijkswijk, Wassenaar, Westland en Zoetermeer.

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 5 van 43

zorgcapaciteit en sociale netwerken. Door een duidelijke visie kan er tijdig ingespeeld worden op ontwikkelingen, zoals het tekort aan geschikte woningen en de druk op zorg en ondersteuning. Een lokale woonzorgvisie helpt om wonen, zorg en welzijn integraal te verbinden, zodat ouderen langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Bovendien biedt het richting voor samenwerking met woningcorporaties en zorg- en welzijnsaanbieders en andere partners, en voorkomt het dat oplossingen versnipperd of ad hoc worden ingezet. Waarom een lokale woonzorgvisie voor de gemeente Wassenaar? Wassenaar is een aantrekkelijke woongemeente met veel groen, ruime woningen en een goed voorzieningenniveau. Toch komt deze kwaliteit van wonen steeds meer onder druk te staan. De woningmarkt is krap, woonwensen veranderen en door de dubbele vergrijzing groeit het aantal 85plussers aanzienlijk: van 770 naar ruim 1.200 huishoudens in 2040. Dit vraagt om andere woonvormen die beter aansluiten bij de levensfase en zorgbehoeften van inwoners. Tegelijkertijd is er nauwelijks sprake van doorstroming op de woningmarkt, waardoor inwoners in hun huidige woning blijven wonen terwijl die niet passend is bij hun huidige levensfase. Daarbij speelt ook het tekort aan zorgpersoneel een rol. Om inwoners langer zelfstandig te laten wonen, is het belangrijk te investeren in toegankelijke en passende woningen.

Niet alleen ouderen, maar ook andere groepen hebben baat bij passende huisvesting in combinatie met zorg. Een gezonde, sociale woonomgeving draagt bij aan welzijn, zelfredzaamheid en het behoud van regie over het eigen leven. Dit alles heeft effect op de bouw van nieuwe woningen. Bij de woningbouwprogrammering zal dan ook rekening gehouden gaan worden met toekomstgericht wonen, zoals omschreven in deze lokale woonzorgvisie. Startnotitie Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2025 Op 22 september 2025 heeft de gemeenteraad de startnotitie voor deze lokale woonzorgvisie vastgesteld. In de notitie zijn acht uitgangspunten geformuleerd die richting geven aan het beleid: 1.

Passend wonen stimuleren

2.

Lokale doorstroming bevorderen

3.

Transparantie over lokaal versus regionaal beleid

4.

Duurzame woonoplossingen

5.

Zelfstandigheid bevorderen

6.

Toegankelijke zorg en ondersteuning

7.

Welzijn bevorderen

8.

Flexibiliteit in woonvormen en beleid

Deze uitgangspunten zijn voorgelegd aan inwoners en belanghebbenden in zowel het woon- als sociaal domein, waaronder woningcorporaties, zorg- en welzijnsorganisaties, seniorenvertegenwoordigers en maatschappelijke partners. Hun inbreng is verwerkt in deze visie. Randvoorwaarden Om tot een realistische en toekomstbestendige lokale woonzorgvisie te komen, is goed inzicht in de lokale opgave essentieel. Dat begint met een analyse van de bevolkingssamenstelling, de woonbehoefte en de zorgvraag: wie woont er nu en straks in Wassenaar, welke typen woningen zijn nodig, en welke

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 6 van 43

zorgvragen spelen er? Onderzoeksbureau Companen heeft hiervoor een uitgebreide Woonzorganalyse opgesteld, die als bijlage 4 bij deze visie is opgenomen. De lokale woonzorgvisie sluit aan op bestaand landelijk en gemeentelijk beleid zoals in bijlage 2 is benoemd. Tegelijkertijd anticipeert de visie op toekomstige wetgeving, waaronder de Wet versterking regie op de volkshuisvesting (Wvrv), en zal uiteindelijk worden opgenomen in het Omgevingsplan en het Volkshuisvestelijk programma van de gemeente. Samenwerking De gemeente Wassenaar neemt een voortrekkersrol als aanjager bij de realisatie en uitvoering van de lokale woonzorgvisie. Deze opgave kan alleen worden gerealiseerd met de actieve inzet en samenwerking van inwoners en hun vertegenwoordigers, woningcorporaties, zorg- en welzijnsorganisaties en overige belanghebbenden. Een effectieve uitvoering vraagt om een integrale benadering waarin het fysieke en sociale domein op elkaar aansluiten, zodat oplossingen daadwerkelijk inspelen op de leefwereld van inwoners en hun woonen zorgbehoeften. Woningcorporaties vervullen hierin een sleutelrol, mede gezien het feit dat circa 25% van de woningvoorraad in Wassenaar uit sociale huurwoningen bestaat.

Zij dragen niet alleen bij aan het woongenot en de kwaliteit van leven van inwoners, maar verhuren ook aan diverse zorg- en welzijnspartijen, waardoor zij direct bijdragen aan het realiseren van een passend woon- en zorgaanbod. De zorg- en welzijnspartijen zijn juist weer van cruciaal belang voor een sterke sociale basis. De gemeente Wassenaar en de woningcorporaties leggen hun samenwerkingsafspraken vast in de zogenoemde Prestatieafspraken. Een document dat elke vier jaar opnieuw wordt opgesteld en jaarlijks wordt geactualiseerd. De samenwerking rondom de lokale woonzorgvisie en de uitwerking daarvan in het Uitvoeringsprogramma Wonen met Zorg, zoals beschreven in hoofdstuk 4, gaat echter veel verder. Bij deze samenwerking sluiten ook grote zorg- en welzijnspartijen aan. Alleen door gezamenlijk op te trekken en verantwoordelijkheid te nemen, kunnen we komen tot een toekomstbestendig woon- en zorgaanbod dat aansluit bij de behoeften van onze gemeenschap. Hierbij zal ook gezamenlijk onderzocht worden of er bij de financiering van bijvoorbeeld zorggeschikte woningen en gemeenschappelijke voorzieningen een beroep gedaan kan worden op landelijke dan wel regionale subsidies of stimuleringsregelingen.

Doel en afbakening van de lokale Woonzorgvisie De gemeente Wassenaar streeft naar een woonomgeving waarin iedereen - ongeacht leeftijd, gezondheid of achtergrond – prettig, veilig en zelfstandig kan wonen. De lokale woonzorgvisie kijkt daarom verder dan alleen de huidige gebruikers van zorg via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), Wet langdurige zorg (Wlz) of Jeugdwet. Wonen is immers meer dan een dak boven het hoofd. Nu zorg steeds vaker thuis wordt georganiseerd en mensen langer zelfstandig wonen, is het belangrijk dat woningen en woonwijken hierop zijn ingericht. Ook inwoners met een Wlz-indicatie, zoals ouderen met dementie of mensen met een ernstige beperking, maken deel uit van deze visie. Hoewel de gemeente geen directe verantwoordelijkheid draagt voor de zorgverlening aan deze groepen, is zij wel verantwoordelijk voor het woonbeleid. Passende huisvesting is een essentiële randvoorwaarde voor goede zorg.

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 7 van 43

Het doel van de lokale Woonzorgvisie is het realiseren van een inclusieve gemeenschap waarin ook de meest kwetsbare inwoners van Wassenaar prettig, veilig en zo zelfstandig mogelijk kunnen wonen, met behoud van regie over het eigen leven.

Leeswijzer De Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026 is een visiedocument dat richting geeft aan het beleid voor wonen met zorg. Het beschrijft hoe de gemeente samen met maatschappelijke partners wil inspelen op de veranderende woon- en zorgbehoeften van inwoners, met aandacht voor passende woonvormen, ondersteuning en leefomgeving. De uitwerking van deze visie vindt plaats in samenhangende documenten: het uitvoeringsprogramma Wonen met Zorg, het Volkshuisvestelijk programma als onderdeel van de Omgevingsvisie van de gemeente Wassenaar de Woningbouwprogrammering en het uitvoeringsplan Welzijn en Zorg, waarbij zorggeschikt en toekomstbestendig wonen een centrale rol speelt. De lokale woonzorgvisie bestaat uit zes hoofdstukken en bijlagen die elkaar logisch opvolgen. We beginnen in hoofdstuk 1 met een beschrijving van de maatschappelijke opgaven die aanleiding geven tot deze woonzorgvisie. Vervolgens worden in hoofdstuk 2 de uitgangspunten van de startnotitie voor de lokale woonzorgvisie toegelicht. Deze uitganspunten vormen de basis voor hoofdstuk 3, waarin drie sporen voor een toekomstgerichte aanpak worden uitgewerkt. Hoofdstuk 3 vormt het fundament van de lokale woonzorgvisie. In hoofdstuk 4 leest u hoe deze visie wordt vertaald naar concrete stappen en vervolgacties. Daarna volgt hoofdstuk 5, waarin we ingaan op indicatoren en monitoring om de voortgang te volgen.

Tot slot behandelt hoofdstuk 6 de financiële kaders en de belangrijkste risico’s. Na deze hoofdstukken vindt u diverse bijlagen met aanvullende informatie en verdiepende documenten. Omdat in deze nota regelmatig termen worden gebruikt die niet voor iedereen vanzelfsprekend zijn, is een begrippenlijst als bijlage 1 toegevoegd. In bijlage 2 wordt de samenhang met andere beleidsdocumenten en wet- en regelgeving toegelicht. In bijlage 3 vindt u informatie over de verschillende doelgroepen die in deze woonzorgvisie benoemd zijn. De cijfers en analyses die in deze lokale woonzorgvisie worden gebruikt, komen uit de Woonzorganalyse van Companen. Deze is opgenomen als bijlage 4.

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 8 van 43

Hoofdstuk 1. Maatschappelijke opgaven: wonen en zorg in balans De gemeente Wassenaar staat de komende jaren voor een aantal urgente en ingrijpende maatschappelijke opgaven op het snijvlak van wonen, zorg en welzijn. Deze opgaven worden gedreven door demografische ontwikkelingen, landelijke beleidswijzigingen en veranderende lokale behoeften. De Startnotitie Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2025 biedt een helder kader om deze opgaven integraal te benaderen. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste maatschappelijke ontwikkelingen en hun impact op het lokale woonzorglandschap genoemd, als basis voor beleidskeuzes en concrete acties in de komende jaren. 1.1

Vergrijzing en toenemende zorgvraag

Wassenaar vergrijst in hoog tempo. In Wassenaar stijgt volgens de prognose het aandeel huishoudens van 65-plussers van 38% in 2023 naar 45% in 2040. Het aantal huishoudens van 85-plussers groeit van 770 naar 1.209. Daarnaast wordt ook het personeel in de zorgsector ouder, met elkaar noem je dit de driedubbele vergrijzing. Dit leidt tot een toenemende vraag naar passende woonvormen en zorgvoorzieningen. Het vitaliteitstredenmodel van Companen laat zien dat vooral de groep ouderen met een zware zorgvraag (vitaliteitstrede 4) groeit. Door het rijksbeleid worden verpleeghuisplekken niet uitgebreid, waardoor intensieve zorg steeds vaker thuis moet worden geleverd via een Volledig Pakket Thuis (VPT) of een Modulair Pakket Thuis (MPT). Dit vraagt om meer zorggeschikte woningen in de wijk. 1.2

Mismatch tussen woonvraag en woningaanbod

In de Regionale Realisatieagenda Haaglanden, heeft de gemeente Wassenaar aangegeven dat zij tot 2030 991 woningen gaat realiseren in de periode tot 2030 om aan de woonvraag in Wassenaar te kunnen voldoen. De bestaande woningvoorraad in Wassenaar sluit onvoldoende aan bij de veranderende samenstelling van huishoudens. Het aandeel een- en tweepersoonshuishoudens groeit, terwijl het woningaanbod in Wassenaar nog grotendeels bestaat uit eengezinswoningen. Dit leidt tot knelpunten in doorstroming en belemmert de beschikbaarheid van passende woonruimte voor diverse doelgroepen. De gemeente erkent de opgave om de geconstateerde mismatch te verkleinen en zet in op het bewust maken van inwoners en verhuurders, het geschikt maken van bestaande woningen en het realiseren van nieuwe, toegankelijke woonvormen. Voor ouderen is er veel vraag naar zogenaamde nultreden woningen. Deze woningen kunnen appartementen of studio’s zijn, waar ook inwoners zonder zorgvraag kunnen wonen. Daarnaast is er ook behoefte aan geclusterde woonvormen, als vervanging voor een zorginstelling bij een lichte zorgvraag, zoals het vroegere verzorgingshuis of bejaardenhuis. Het aanbod geclusterde woningen in de sociale huursector is op dit moment voldoende, met 484 woningen tegenover een vraag van 210 ouderenhuishoudens.

Volgens de trendprognose zal de vraag richting 2040 met 200 toenemen, waardoor het huidige aanbod ook op lange termijn toereikend lijkt. De opgave van de gemeente en de corporaties met betrekking tot de geclusterde woonvormen zit vooral in de middeldure huur en koopsector.

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 9 van 43

Daarnaast is doorstroming vanuit eengezinswoningen naar nultreden huurwoningen noodzakelijk om zowel ouderen als gezinnen passender te kunnen huisvesten. Dit vraagt om gerichte maatregelen om de woningmarkt beter in balans te brengen. Deze tekorten zijn onderdeel van een bredere woningvraag. 1.3

Nauwelijks doorstroming op de Wassenaarse woningmarkt

De woningmarkt in Wassenaar is uit balans en kent structurele knelpunten die verder reiken dan het thema wonen met zorg. Vooral mensen met een laag tot modaal inkomen hebben moeite om passende woonruimte te vinden. Het aanbod aan betaalbare woningen is beperkt, zowel in de sociale huursector als in het middensegment. Om deze stagnatie te doorbreken, is het essentieel om te investeren in betaalbare woningen en alternatieve woonvormen. Daarbij kunnen oplossingen zoals nieuwbouw, optoppen en transformatie van bestaande gebouwen bijdragen aan een gevarieerd en toegankelijk woningaanbod. Daarnaast zou onderzocht moeten worden of het mogelijk is om woningen te delen of te splitsen, waardoor er meer woongelegenheid gecreëerd kan worden Dit is belangrijk om de woningmarkt weer in balans te brengen en ervoor te zorgen dat inwoners in elke levensfase en inkomensgroep een passende plek kunnen vinden. De Nota Woonbeleid gemeente Wassenaar 2025 onderstreept dat deze problematiek breder is dan alleen het domein van wonen met zorg. De onbalans wordt versterkt door sterk gestegen huizenprijzen en een tekort aan betaalbare woningen, wat vraagt om een integrale en toekomstgerichte aanpak. 1.4

Ambulantisering en nieuwe woonvormen

De zorg verschuift steeds meer van intramurale instellingen naar ambulante ondersteuning in de thuissituatie. Dit geldt voor ouderen, mensen met psychische problematiek en mensen met een verstandelijke beperking. Geclusterde woonvormen en zogenaamd gespikkeld wonen, waarbij mensen zelfstandig wonen met nabijheid van zorg en begeleiding, worden steeds belangrijker. Het is bovendien wenselijk dat ouderen eerder nadenken over hun toekomstige zorgbehoeften, mits er voldoende passend aanbod beschikbaar is. Deze ontwikkeling vraagt om een woonomgeving waarin zorg en ondersteuning flexibel en dichtbij georganiseerd zijn, en waarin de woningvoorraad is afgestemd op veranderende zorgvragen. Daarnaast kan deze verschuiving gevolgen hebben voor de leefbaarheid in de wijken en de draagkracht van buurtbewoners, omdat de aanwezigheid van mensen met intensieve zorgbehoeften invloed kan hebben op sociale dynamiek, voorzieningen en onderlinge betrokkenheid. Het rijksbeleid stelt dat er geen uitbreiding van verpleeghuisplekken mag plaatsvinden en vaak willen inwoners ook zelf liever in hun vertrouwde omgeving blijven wonen. Dit betekent dat intensieve zorg vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz) steeds vaker thuis moet worden georganiseerd, bijvoorbeeld via een Volledig Pakket Thuis (VPT) of Modulair Pakket Thuis (MPT), dit wordt het scheiden van wonen en zorg genoemd.

Het aantal inwoners met een zorgvraag neemt toe, maar het aantal zorgplekken in verpleeghuizen blijft gelijk. Deze beleidslijn is vastgelegd in de landelijke programma’s zoals WOZO (Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen). Hierdoor ontstaat een duidelijke opgave om in bestaande wijken meer (geclusterde) nultreden- en zorggeschikte woningen te realiseren, zodat ouderen en andere zorgbehoevenden zelfstandig kunnen blijven wonen met passende ondersteuning.

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 10 van 43

1.5

Krapte op de arbeidsmarkt en de betaalbaarheid van de Wmo

Op het gebied van zorg en ondersteuning staat de gemeente Wassenaar voor twee grote maatschappelijke opgaven. Enerzijds neemt de druk op de arbeidsmarkt toe, waardoor het steeds moeilijker wordt om voldoende zorgverleners beschikbaar te hebben. Dit probleem wordt versterkt door het beperkte aanbod aan betaalbare woningen voor zorgpersoneel binnen de gemeente. Anderzijds komt de betaalbaarheid van de Wmo steeds meer onder druk te staan. De vraag naar ondersteuning groeit, terwijl de beschikbare middelen voor gemeenten beperkt blijven. Tegelijkertijd zal de behoefte aan hulpmiddelen en woningaanpassingen toenemen, omdat mensen langer zelfstandig thuis blijven wonen. Deze ontwikkelingen vragen om een toekomstgerichte aanpak die inzet op beschikbaarheid van personeel, betaalbare huisvesting en doelmatige ondersteuning. 1.6

Vrijwilligers en mantelzorgers worden ouder

Wassenaar is een gemeente met een sterke gemeenschapszin. Veel inwoners zetten zich vrijwillig in voor de samenleving, bijvoorbeeld als vrijwilliger bij verenigingen en maatschappelijke initiatieven of als mantelzorger. Vooral ouderen blijken actief te zijn in het verenigingsleven en in het bieden van informele hulp aan anderen. Deze betrokkenheid is van grote waarde voor de lokale zorg en ondersteuning. Tegelijkertijd vormt de toenemende afhankelijkheid van vrijwilligers en mantelzorgers een maatschappelijke opgave. De vraag naar informele hulp groeit, terwijl de groep mensen die deze hulp biedt zelf ook ouder wordt. Hierdoor neemt de beschikbaarheid van informele zorg af, juist op het moment dat de behoefte toeneemt. Dit vraagt om het versterken van de sociale basis in wijken, het ondersteunen van mantelzorgers en het stimuleren van nieuwe vormen van gemeenschapsvorming, zodat informele hulp ook in de toekomst beschikbaar blijft. 1.7

Jongeren met een woonzorgvraag

Naast de bestaande aandacht voor volwassenen is het belangrijk om ook jongeren in beeld te brengen die behoefte hebben aan ondersteuning. Dit geldt bijvoorbeeld voor jongeren die uitstromen uit Jeugdhulp met verblijf, zoals pleegzorg, gezinshuizen of andere vormen van intramurale jeugdhulp. Deze groep staat vaak voor grote uitdagingen bij het vinden van een passende woonplek en het opbouwen van een zelfstandig leven. Ook jongeren met een chronische ziekte of jonge mantelzorgers, kunnen woonzorgvragen hebben die niet altijd binnen het huidige aanbod worden opgevangen. Er is een duidelijke behoefte aan lotgenotencontact en laagdrempelige ontmoetingsplekken in de eigen woonomgeving, waar jongeren zich veilig en gesteund voelen. De vraag is waar deze jongeren, eventueel met begeleiding, kunnen wonen en hoe het welzijnsaanbod kan worden uitgebreid en beter afgestemd op hun specifieke behoeften. Dit vraagt om een integrale aanpak waarin wonen, zorg en welzijn samenkomen, zodat jongeren niet tussen wal en schip raken. 1.8

Oudere inwoners met een (licht) verstandelijke beperking

Mensen met een (licht) verstandelijke beperking worden steeds ouder en hebben daardoor andere voorzieningen nodig, zoals passende woonvormen en zorg dichtbij. Zeker als er sprake is van een verstandelijke beperking in combinatie met een geriatrische aandoening, zoals bijvoorbeeld dementie.

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 11 van 43

Voor inwoners met een Wlz-indicatie ligt de verantwoordelijkheid voor zorg bij zorgorganisaties en het zorgkantoor. De gemeente gaat over het creëren van een inclusieve leefomgeving en het afstemmen met zorgaanbieders en woningcorporaties. 1.9

Kortom: balans vinden

Bovenstaande maatschappelijke ontwikkelingen onderstrepen de noodzaak van een integrale lokale woonzorgvisie. Wassenaar moet inzetten op het vergroten van het aanbod aan passende woonvormen, het verbeteren van de geschiktheid van de bestaande woningvoorraad en het versterken van de samenwerking met lokale en regionale partners. Daarbij is ook nieuwbouw van betaalbare en zorggeschikte woningen noodzakelijk om te kunnen voorzien in de veranderende woon- en zorgbehoeften van inwoners. De gemeente faciliteert daarnaast in zorgzame buurten, waarin welzijn en onderlinge betrokkenheid als essentieel worden beschouwd. Alleen met een integrale aanpak kan Wassenaar inspelen op de demografische ontwikkelingen en zorgen voor een toekomstbestendige woonomgeving.

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 12 van 43

Hoofdstuk 2. Uitgangspunten van de lokale woonzorgvisie Vanuit de maatschappelijke opgaves, zoals verwoord in hoofdstuk 1, worden de uitgangspunten van de startnotie van de Lokale Woonzorgvisie in dit hoofdstuk verder uitgewerkt. Voordat deze uitgangspunten verder worden uitgewerkt, is het noodzakelijk om eerst stil te staan bij de vraag voor wie deze lokale woonzorgvisie bedoeld is. Door deze context helder te maken, wordt duidelijk waarom een integrale aanpak van wonen en zorg in Wassenaar noodzakelijk is. 2.1 Doelgroepen van de lokale woonzorgvisie In de Startnotitie Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2025 is uitgebreid ingegaan op aandachtsgroepen en urgentiecategorieën zoals benoemd in de toekomstige Wet versterking regie volkshuisvesting (Wvrv). Deze groepen vallen alleen binnen de reikwijdte van de lokale woonzorgvisie als er daadwerkelijk sprake is van wonen met zorg en/of ondersteuning. Met andere woorden de Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026 richt zich op inwoners die naast het wonen zorg of ondersteuning nodig hebben. Dit zijn in de eerste plaats ouderen, zowel vitaal als met een lichte tot gemiddelde ondersteunings- en zorgvraag. Ook mantelzorgers en mensen met een lichamelijke, verstandelijke, zintuiglijke of psychische beperking vallen binnen de doelgroep.

Voor deze groepen is vaak sprake van een gecombineerde woonzorgvraag, waarbij passende huisvesting en ondersteuning nauw met elkaar verbonden zijn. Een aantal aandachtsgroepen binnen de woonzorgvisie vraagt om een regionale aanpak, omdat hun omvang in Wassenaar te klein is om lokaal passende voorzieningen te organiseren. Het gaat hierbij om mensen die uitstromen uit instellingen zoals maatschappelijke opvang, beschermd wonen, GGZ, jeugdzorg, detentie of forensische zorg, evenals slachtoffers van huiselijk geweld, mensenhandel en stoppende sekswerkers. Deze groepen hebben vrijwel altijd een gecombineerde woonzorgvraag: zij hebben niet alleen behoefte aan een woning, maar ook aan begeleiding, veiligheid en ondersteuning. Voor deze doelgroepen worden binnen de regio Haaglanden afspraken gemaakt over opvang, uitstroom en huisvesting, waarbij de gemeente Wassenaar bijdraagt aan een eerlijke verdeling en passende oplossingen. Ook bij de uitstroom uit regionale voorzieningen is afstemming essentieel. In principe keren mensen terug naar hun oorspronkelijke woongemeente, tenzij dit het herstel belemmert, bijvoorbeeld bij slachtoffers van (huiselijk) geweld. In die gevallen wordt gezocht naar een veilige woonplek elders. Door deze regionale samenwerking kunnen kwetsbare inwoners sneller en beter worden geholpen, terwijl de beschikbare middelen en voorzieningen doelmatig worden ingezet.

De lokale woonzorgvisie erkent deze gezamenlijke verantwoordelijkheid en sluit aan bij de afspraken die regionaal worden vastgelegd. 2.2

Uitwerking van de uitgangspunten

2.2.1

Passend wonen stimuleren:

Uitgangspunt uit de startnotitie: Woningen die aansluiten bij de behoeften van verschillende doelgroepen, zoals nultredenwoningen, geclusterde woningen, jongerenwoningen en woningen met zorgfaciliteiten, creëren meer woon- en leefcomfort en diversiteit in de wijken.

In Wassenaar wonen veel vitale ouderen zelfstandig. Ook onder ouderen met een zorgvraag woont een groot deel zelfstandig, met ondersteuning van thuiszorg en/of het eigen sociale netwerk. Dit geldt eveneens voor andere groepen met een zorgbehoefte, die vaak begeleid of zelfstandig wonen. Deze Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 13 van 43

situatie benadrukt het belang van woonvormen die aansluiten bij verschillende levensfasen en ondersteuningsbehoeften. De gemeente stimuleert daarom passende woonoplossingen, zoals zorggeschikte woningen en geclusterde woonvormen. Daarnaast zal er nagedacht worden over beleid op het gebied van huisvesting van mantelzorgers bij bestaande woningen, bijvoorbeeld een (pré)mantelzorgwoning. Ook wordt ingezet op het verbeteren van de toegankelijkheid van bestaande woningen en het bevorderen van doorstroming op de woningmarkt (zie 2.2), zodat inwoners langer zelfstandig kunnen blijven wonen in een omgeving die aansluit bij hun wensen en mogelijkheden. Jongeren (en oudere mensen) die uitstromen uit een instelling zoals Maatschappelijke opvang, Beschermd wonen of Jeugdzorg, kunnen behoefte hebben aan een woning met (lichte) ondersteuning. Hierover maakt de gemeente afspraken in de regio en met woningcorporaties, om voldoende convenantwoningen hiervoor beschikbaar te maken. Bij nieuwbouwprojecten in Wassenaar wordt rekening gehouden met de diversiteit aan woonwensen en zorgbehoeften van inwoners. Hierbij stellen we als eis dat woningen toekomstgericht worden gebouwd. Een toekomstgericht woning is een woning die geschikt is om te wonen in de meeste levensfases. De essentiële voorzieningen bevinden zich op één woonlaag en zijn zonder trappen te bereiken.

Daardoor zijn deze ook geschikt bij een toenemende zorgvraag. Nieuwbouw moet bijdragen aan doorstroming op de woningmarkt, zodat ouderen een passend alternatief vinden en andere doelgroepen kunnen doorstromen naar vrijkomende woningen. De gemeente werkt samen met woningcorporaties, projectontwikkelaars en zorg- en welzijnsorganisaties aan integrale woonzorgoplossingen. Naast het realiseren van zorggeschikte sociale huurwoningen en huurwoningen in het midden huur segment is er in Wassenaar behoefte aan geclusterd wonen in het (middel)dure koopsegment. Dit kan worden ontwikkeld door projectontwikkelaars of particulieren, bijvoorbeeld via Collectief Particulier Opdrachtgeverschap (CPO) of in de vorm van de woonvorm ‘Knarrenhof®’. De gemeente vervult hierbij een faciliterende rol, door initiatieven te ondersteunen die bijdragen aan een toekomstbestendig en inclusief woonaanbod. Voor elke levensfase Uit onderzoek van Companen blijkt dat Wassenaar op dit moment beschikt over voldoende geclusterde sociale huurwoningen voor 65-plussers. Omdat het aanbod groter is dan de vraag, ontstaat ruimte om deze woningen ook beschikbaar te stellen aan andere doelgroepen. Dit draagt bij aan sociale cohesie in de wijk en kan de druk op de zorg verlagen, zeker wanneer jongere bewoners zich inzetten voor de oudere medebewoners.

Om sociale cohesie binnen wijken en woongemeenschappen te versterken, kan onderzocht worden of het wenselijk is om alternatieve toewijzingssystematieken te ontwikkelen voor specifieke woningen. Dit betekent dat bij woningtoewijzing niet uitsluitend wordt uitgegaan van reguliere criteria zoals inschrijfduur en urgentie, maar dat ook wordt gekeken naar de mogelijkheden en beperkingen van bewoners om bij te dragen aan de sociale cohesie in de buurt. Door ruimte te creëren voor maatwerk, bijvoorbeeld door het koppelen van bewoners aan de behoeften van een wijk, kan een meer inclusieve en verbindende woonomgeving ontstaan. Deze benadering vraagt om duidelijke randvoorwaarden, zoals transparante selectiecriteria, borging van vrijwilligheid en monitoring van effecten op zowel betaalbaarheid als leefbaarheid. Op deze manier kan woningtoewijzing niet alleen voorzien in huisvesting, Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 14 van 43

maar ook bijdragen aan maatschappelijke doelen zoals het versterken van informele (zorg) netwerken, participatie, zingeving en het bevorderen van sociale cohesie. De woningcorporaties kunnen ook informele netwerken versterken vanuit hun rol als verhuurder en zoeken hiervoor aansluiting bij bestaande netwerken. Uit de participatie met inwoners blijkt dat er ook aandacht gevraagd wordt voor jongeren met een zorgvraag, die eveneens baat kunnen hebben bij geclusterde woonvormen. Door de woningvoorraad flexibel in te zetten, ontstaat een inclusieve woonomgeving waarin verschillende generaties en zorgniveaus samenleven en elkaar ondersteunen. 2.2.2

Lokale doorstroming bevorderen:

Uitgangspunt uit de startnotitie: Het bevorderen van lokale doorstroming zorgt ervoor dat inwoners passend binnen hun eigen gemeenschap of sociale netwerk kunnen blijven wonen.

Een goed functionerende woningmarkt heeft voldoende mogelijkheden voor doorstroming, zodat inwoners kunnen verhuizen naar een woning die beter past bij hun levensfase, woonbehoeften en financiële situatie. In Wassenaar betekent dit onder meer het stimuleren van verhuizingen van ouderen naar (geclusterde) nultredenwoningen. Hierdoor komen woningen vrij voor bijvoorbeeld jonge gezinnen, wat bijdraagt aan een evenwichtige woningmarkt. Veel ouderen blijven wonen in de woning waar zij met hun gezin hebben gewoond, ook als deze niet meer aansluit bij hun fysieke mogelijkheden. Dit vergroot de kans op valincidenten en eenzaamheid. Een passende woning, bijvoorbeeld gelijkvloers en met lift, draagt bij aan het behoud van zelfstandigheid en vermindering of uitstel van de ondersteunings- en/of zorgbehoefte. Daarom wil de gemeente ouderen stimuleren om tijdig na te denken over hun woontoekomst. Wanneer ouderen verhuizen naar een meer geschikte woning, komt hun huidige woning vrij voor een volgende bewoner. Dit zet een keten in gang: gezinnen kunnen doorstromen, starters kunnen instromen en de woningmarkt komt weer in beweging. Door deze kettingreactie ontstaat meer dynamiek en wordt het woningaanbod beter benut, wat bijdraagt aan een evenwichtige en toekomstbestendige woonstructuur in Wassenaar. 2.2.3

Transparantie over lokaal vs. regionaal

Uitgangspunt uit de startnotitie: De lokale woonzorgvisie is vooral gericht op doelgroepen die in Wassenaar relevant zijn, zoals ouderen. De beperkte beschikbaarheid van geschikte woningen en voorzieningen vraagt om een gezamenlijke regionale aanpak, met name wanneer het gaat om specifieke doelgroepen waarvan de aantallen beperkt zijn.

Het is belangrijk dat de lokale woonzorgvisie duidelijk maakt welke opgaven lokaal worden opgepakt en welke regionaal in Haaglanden georganiseerd zijn. Dit zorgt voor heldere verantwoordelijkheden, voorkomt versnippering van beleid en bevordert effectieve samenwerking met partners zoals woningcorporaties, zorgkantoren en andere gemeenten. Door dit onderscheid expliciet te maken, kunnen middelen en capaciteit doelgericht worden ingezet en ontstaat een samenhangende aanpak die aansluit bij de schaal waarop opgaven het meest efficiënt kunnen worden gerealiseerd. Voor inwoners en maatschappelijke organisaties biedt dit duidelijkheid over wat zij van de gemeente kunnen verwachten en waar zij terecht kunnen voor ondersteuning. De lokale woonzorgvisie richt zich op

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 15 van 43

doelgroepen die lokaal relevant zijn, zoals ouderen en mensen met een langdurige zorg- en begeleidingsvraag. Voor voorzieningen die regionaal zijn georganiseerd, zoals dak- en thuislozenopvang of vrouwenopvang, maakt Wassenaar afspraken binnen de regio. Ook de uitstroom uit regionale voorzieningen wordt afgestemd: in principe keren mensen terug naar hun oorspronkelijke woongemeente, tenzij dit niet bijdraagt aan herstel, zoals bij situaties van huiselijk geweld. Door regionale afstemming en een eerlijke verdeling over de regiogemeenten krijgen urgente woningzoekenden meer kans op passende huisvesting. 2.2.4

Duurzame woonoplossingen

Uitgangspunt uit de startnotitie: Bij het ontwikkelen van woningen en zorginitiatieven wordt rekening gehouden met duurzaamheid, met woonoplossingen voor nu en in de toekomst, passend bij de vraag van de bewoner met een (mogelijke) zorgvraag.

De gemeente zet in op duurzame woonoplossingen die bijdragen aan een toekomstbestendige leefomgeving voor inwoners met een (mogelijke) ondersteunings- en zorgvraag. Bij de ontwikkeling van woningen en zorginitiatieven wordt nadrukkelijk rekening gehouden met duurzaamheid in de breedste zin van het woord: ecologisch, sociaal en economisch. Dit betekent dat nieuwbouw en renovatieprojecten in Wassenaar niet alleen energiezuinig en klimaatadaptief zijn, zoals beschreven in de Europese richtlijnen, maar ook toekomstgericht zijn. Zo kunnen woningen eenvoudig worden aangepast aan veranderende zorgbehoeften, waardoor mensen langer zelfstandig kunnen blijven wonen in hun vertrouwde omgeving. Duurzame woonoplossingen spelen een belangrijke rol in het versterken van zelfredzaamheid en het beperken van de kosten binnen de Wmo. Door tijdig te investeren in woningen die aansluiten bij de behoeften van ouderen en mensen met een beperking, kan de afhankelijkheid van intensieve zorgvoorzieningen worden verminderd. Dit draagt bij aan een groeiend aanbod van toekomstgerichte woningen en een beter afgestemd woonaanbod. In Wassenaar worden deze duurzame woonoplossingen onderdeel van het Wmo-convenant dat de gemeente opstelt met de woningcorporaties die lokaal actief zijn.

Door afspraken te maken over het realiseren en ondersteunen van deze aanpassingen, wordt de samenwerking tussen wonen en zorg concreet vormgegeven en ontstaat een toekomstbestendige woonomgeving voor inwoners met een ondersteuningsvraag. Een duurzame woonoplossing kan ook bestaan uit het bevorderen van doorstroming: wanneer mensen verhuizen naar een woning die beter past bij hun levensfase, hoeft hun woning niet aangepast te worden en komt hun huidige woning vrij voor een andere doelgroep. Zo ontstaat een keten die de woningmarkt in beweging brengt en het bestaande aanbod efficiënter benut. 2.2.5

Zelfstandigheid bevorderen

Uitgangspunt uit de startnotitie: De woonzorgvisie richt zich op het ondersteunen van ouderen en kwetsbare groepen, zodat zij zo lang mogelijk passend en zelfstandig thuis en/of binnen hun eigen gemeenschap of sociale netwerk kunnen wonen.

Voor veel inwoners is het behouden van zelfstandigheid essentieel, ook wanneer er sprake is van een zorg- of ondersteuningsvraag. De gemeente Wassenaar wil hier actief op inzetten door woonoplossingen en voorzieningen te stimuleren die bijdragen aan het behoud van regie over het eigen leven. Denk hierbij

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 16 van 43

aan toekomstgerichte woningen, het verbeteren van de toegankelijkheid van bestaande woningen en ondersteuning bij het vinden van een passende woonomgeving. Naast het stimuleren van passende woonvormen ondersteunt de gemeente ook in aanvullende maatregelen die bijdragen aan het behoud van zelfstandigheid en het voorkomen van zwaardere zorg. Dit omvat onder andere woningaanpassingen en het toepassen van slimme technologie in huis (domotica) die dagelijkse handelingen vergemakkelijkt. Daarnaast wordt ingezet op samenwerking met zorg- en welzijnspartijen om lichte ondersteuning dichtbij huis te organiseren. Ook voorzieningen zoals collectieve scootmobielstallingen en ontmoetingspunten dragen bij aan een toegankelijke woonomgeving waarin inwoners langer zelfstandig kunnen blijven wonen. De woonzorgvisie richt zich op het versterken van zelfredzaamheid en de samenredzaamheid en op het voorkomen van problematiek door preventieve inzet op meerdere leefgebieden. Daarbij is aandacht voor leefstijl, gezondheidsvaardigheden, ontmoeting, weerbaarheid en financiële gezondheid. Ook het vergroten van digitale vaardigheden en het versterken van de sociale basis zijn belangrijke pijlers. Door inwoners te stimuleren om actief deel te nemen aan de samenleving en sociale contacten te onderhouden, wordt bovendien bijgedragen aan het voorkomen van eenzaamheid en ouderenmishandeling.

Mantelzorgers spelen ook een belangrijke rol in het bevorderen van zelfstandigheid van inwoners, vooral wanneer professionele zorg niet direct nodig of beschikbaar is. Door hun inzet kunnen mensen langer thuis blijven wonen en actief deelnemen aan de samenleving. In Wassenaar kunnen mantelzorgers onder bepaalde voorwaarden voorrang krijgen bij het toewijzen van een woning, bijvoorbeeld via een urgentieverklaring wanneer de woonvraag direct samenhangt met het verlenen of ontvangen van mantelzorg. Om deze mogelijkheid beter te benutten, is het belangrijk dat de gemeente hierover actief communiceert en mantelzorgers ondersteunt bij hun vraag naar passende huisvesting in de nabijheid van zorgvragers. Dit draagt bij aan het versterken van informele zorg en het voorkomen van zwaardere zorgvragen. 2.2.6

Toegankelijke zorg en ondersteuning

Uitgangspunt uit de startnotitie: Zorg en ondersteuning moet voor iedereen toegankelijk en dichtbij georganiseerd zijn/worden.

De zorg staat onder druk. Eén op de zes mensen werkt momenteel in de zorg, en door de dubbele vergrijzing dreigen de tekorten verder toe te nemen. Om ervoor te zorgen dat inwoners ook in de toekomst toegang houden tot passende zorg en ondersteuning, is een andere manier van organiseren noodzakelijk. De gemeente Wassenaar zet daarom in op vernieuwing en samenwerking. Er wordt gebouwd aan een samenhangend, wijkgericht en collectief systeem waarin de sociale basis, welzijn en preventie, ontmoetingspunten, ondersteuning vanuit de Wmo, zwaardere zorg en technologie voor thuis elkaar versterken. Om dit systeem goed te laten functioneren, is het van belang dat zorgpersoneel ook in Wassenaar kan wonen. In de Nota Woonbeleid gemeente Wassenaar 2025 kan worden opgenomen dat voorrangsregels voor vitale beroepen worden ontwikkeld, zodat onder andere mensen die werken in de zorg met voorrang in aanmerking kunnen komen voor een woning. Dit draagt bij aan de beschikbaarheid van essentiële voorzieningen en versterkt de lokale infrastructuur van zorg en ondersteuning.

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 17 van 43

Het bevorderen van zelfstandig wonen en maatschappelijke participatie is een belangrijk uitgangspunt binnen het woonzorgbeleid. Niet alle inwoners zijn in staat om hier op eigen kracht invulling aan te geven. Vooral bij het ouder worden kunnen praktische belemmeringen en sociale kwetsbaarheid een rol spelen. In dergelijke situaties is het van belang dat er laagdrempelige, toegankelijke ondersteuning beschikbaar is, zodat iedereen de mogelijkheid heeft om zo lang mogelijk zelfstandig en volwaardig deel te blijven uitmaken van de samenleving. Tegelijkertijd staat de betaalbaarheid van de Wmo voor gemeenten onder druk. De vraag naar ondersteuning neemt toe, terwijl de beschikbare middelen beperkt zijn. Dit vraagt om scherpe keuzes en een efficiënte inzet van voorzieningen, waarbij preventie en samenwerking in de wijk met zowel het sociale netwerk, vrijwilligers als professionals steeds belangrijker worden om de zorg toekomstbestendig en betaalbaar te houden. Daarbij is er ook ruimte nodig voor informele zorg. Mantelzorgers en buurtinitiatieven spelen een onmisbare rol in het versterken van de sociale basis en het ondersteunen van inwoners in hun dagelijks leven.

Door deze vormen van zorg en betrokkenheid te faciliteren en zichtbaar te maken, kan de gemeente bijdragen aan een veerkrachtige gemeenschap waarin mensen voor elkaar klaarstaan en zelfstandig wonen langer mogelijk blijft. 2.2.7

Welzijn bevorderen

Uitgangspunt uit de startnotitie: Initiatieven zoals gemeenschapsvorming, lief-en-leed-straatjes (in bestaande buurten) of andersoortige burenhulp, bevorderen sociale cohesie en samenredzaamheid. Een goed sociaal netwerk kan zorgen voor minder of uitgestelde zorguitgaven.

Welzijn vormt een essentiële pijler binnen de woonzorgvisie van de gemeente Wassenaar. Een passende woonomgeving draagt niet alleen bij aan fysieke veiligheid en comfort, maar ook aan mentaal welbevinden en sociale verbondenheid. Daarom richt de gemeente zich op het versterken van de sociale basis, het bevorderen van ontmoeting en het ondersteunen van initiatieven die bijdragen aan een zinvolle invulling van de dag. Het behouden van een sociaal netwerk is daarbij van groot belang. Ontmoetingsplekken in wijken en buurten, zoals buurthuizen, bibliotheken en verenigingen, bieden ruimte voor contact, activiteiten en ondersteuning dichtbij huis. Ook de buurtsportcoach draagt hieraan bij door ouderen te stimuleren om actief en vitaal te blijven via beweegactiviteiten zoals wandelgroepen en sportproeverijen. Doordat organisaties in de sociale basis laagdrempelig en vertrouwd zijn voor inwoners, kunnen zij vroegtijdig ondersteuningsvragen herkennen en bespreekbaar maken. Denk bijvoorbeeld aan SMOW, de bibliotheek, ontmoetingspunten, lokale sportverenigingen en de buurtsportcoach. Ook het Sociaal Team Wassenaar speelt hierin een centrale rol. Dit team helpt inwoners bij het vinden van passende ondersteuning, denkt mee bij vragen over zelfstandig wonen, mantelzorg, gezondheid of geldzaken, en verwijst door wanneer zwaardere hulp nodig is.

Door deze signalen tijdig op te vangen, kan zwaardere zorg worden voorkomen en blijft ondersteuning toegankelijk en dichtbij. Informele zorg is eveneens van grote waarde voor het dagelijks leven van inwoners. Mantelzorgers en buurtinitiatieven versterken de sociale samenhang en dragen bij aan het zelfstandig functioneren van mensen. Wassenaar kent een sterke gemeenschapszin en veel vrijwilligers, maar deze groep vergrijst. Het is daarom belangrijk om aandacht te hebben voor het behoud en de vernieuwing van het lokale

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 18 van 43

vrijwilligersnetwerk, zodat informele zorg ook in de toekomst beschikbaar blijft en bijdraagt aan een zorgzame en verbonden samenleving. Samenredzaamheid in buurten versterkt sociale cohesie. Als bewoners elkaar kennen en zich inzetten voor hun omgeving, vermindert eenzaamheid en groeit verbondenheid. Initiatieven zoals gezamenlijke moestuinen of een buurtpunt met eigen invulling dragen hieraan bij. Professionals kunnen dit ondersteunen, maar niet overnemen. Zelf doen of samen organiseren maakt de gemeenschap sterker. 2.2.8

Flexibiliteit

Uitgangspunt uit de startnotitie: De woonzorgvisie houdt rekening met toekomstige ontwikkelingen en veranderende behoeften van bewoners, die ouder worden, diverse leefstijlen hebben en verschillende mate van gezondheid ervaren.

De maatschappij staat niet stil. Inwoners denken steeds bewuster na over hun toekomstbeeld, waarbij eigen regie, kwaliteit van leven en passende ondersteuning centraal staan. Tegelijkertijd verandert het zorglandschap in hoog tempo. De dubbele vergrijzing zet het toekomstbeeld voor zorgmedewerkers onder druk: er komen meer ouderen met complexe zorgvragen, terwijl het aantal beschikbare zorgprofessionals afneemt en er een groter beroep wordt gedaan op informele zorg. Niet alles kan op dit moment geborgd worden in de woonzorgvisie. Daarom is het essentieel om in dit beleid ruimte te houden voor flexibiliteit en innovatie. Nieuwe technologieën, zoals domotica, digitale zorgtoepassingen en data-gestuurde ondersteuning, kunnen bijdragen aan het langer zelfstandig wonen van inwoners. Ook sociale innovaties, zoals buurtgerichte zorgnetwerken en informele zorginitiatieven, spelen een steeds grotere rol. De woonzorgvisie moet inspelen op deze dynamiek door te streven naar een integrale benadering van wonen, zorg en welzijn. Dit vraagt om samenwerking tussen gemeenten, zorgaanbieders, woningcorporaties en inwoners zelf. Alleen zo kunnen we een toekomstbestendig woon-zorglandschap vormgeven waarin iedereen prettig en veilig kan wonen.

Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 19 van 43

Hoofdstuk 3. Inrichten: Drie sporen voor een toekomstgerichte aanpak Op basis van actuele maatschappelijke vraagstukken en de uitgewerkte uitgangspunten kiest de gemeente voor drie sporen om vorm te geven aan de lokale woonzorgvisie. Deze sporen geven richting aan de ontwikkeling van wonen en zorg, beginnend bij de inwoner, via de gemeenschap in een buurt, tot aan de inrichting van de (nieuwbouw)wijk. Het realiseren van wonen met zorg in Wassenaar vraagt om meer dan goede intenties: het vereist dat alle betrokken partijen, van gemeente tot woningcorporaties en zorg- en welzijnsorganisaties, zich actief en duurzaam committeren aan gezamenlijke doelen. Alleen door intensieve samenwerking kunnen we deze opgaven daadwerkelijk waarmaken. Spoor 1.

Zelfstandigheid en autonomie staan centraal bij de inwoner

De gemeente Wassenaar streeft naar een samenleving waarin inwoners zo lang mogelijk zelfstandig kunnen wonen, met ondersteuning die aansluit bij hun persoonlijke situatie. Inwoners worden gestimuleerd om eigen regie te nemen en gebruik te maken van hun netwerk (familie, vrienden en/of buren) en algemeen toegankelijke voorzieningen. De gemeente ondersteunt dit via welzijnsinitiatieven en inzet vanuit het Sociaal Team Wassenaar, die bijdragen aan vroegsignalering en passende ondersteuning. Doorstroming op de woningmarkt is essentieel om passende woonruimte beschikbaar te maken voor ouderen, mensen met een zorgvraag en andere doelgroepen (zoals beschreven in bijlage 3). Nieuwbouw van toekomstgerichte woningen en het beter benutten van bestaande woningen spelen hierin een sleutelrol. De gemeente, corporaties en ontwikkelaars stemmen vraag en aanbod op elkaar af. Inwoners die hun zorg niet zelf kunnen organiseren, kunnen een beroep doen op ondersteuning vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw), de Wlz of de Wmo. De gemeente biedt via de Wmo-voorzieningen zoals hulp bij het huishouden, begeleiding, dagbesteding en woningaanpassingen. Dit gebeurt binnen een helder geactualiseerd juridisch en beleidsmatig kader. De omgevingsvisie van Wassenaar moet het belang van een veilige en toegankelijke woonomgeving bevorderen.

In het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2024–2028 is uitgewerkt hoe de openbare ruimte hieraan bijdraagt, bijvoorbeeld door het stimuleren van ontmoeting, beweging en bereikbaarheid van voorzieningen. Hoe wordt dit geregeld? De Wmo-verordening, de bijbehorende nadere regels en het financiële besluit vormen samen de juridische en beleidsmatige basis voor het handelen van de gemeente. Hierin staat duidelijk omschreven op welke voorzieningen inwoners een beroep kunnen doen. Dit zorgt voor helderheid en rechtszekerheid, zowel voor inwoners als voor professionals. Een belangrijk uitgangspunt voor het gemeentelijk beleid is het versterken van de eigen kracht van inwoners. Waar mogelijk worden mensen aangemoedigd om zelf regie te nemen over hun leven en gebruik te maken van hun netwerk en mogelijkheden. In het Wmo-convenant tussen de gemeente en de woningcorporaties worden de onderlinge samenwerkingsafspraken vastgelegd. Hierin wordt beschreven op welke wijze partijen gezamenlijk invulling geven aan het realiseren van woningaanpassingen voor huurders met een zorgbehoefte, zoals het plaatsen van een traplift, het aanbrengen van drempelhulpen, het aanpassen van de badkamer (bijvoorbeeld een inloopdouche), het plaatsen van automatische deuropeners en andere voorzieningen Nota Lokale Woonzorgvisie gemeente Wassenaar 2026

Pagina 20 van 43

die de woning toegankelijk en veilig maken. Het convenant draagt bij aan een integrale aanpak. Het Wmo-convenant heeft het karakter van een bestuurlijke samenwerkingsafspraak en schept geen rechtstreeks afdwingbare rechten voor inwoners, tenzij deze rechten hun grondslag vinden in wet- of regelgeving. In de leefomgeving zijn diverse voorzieningen en activiteiten beschikbaar die bijdragen aan welzijn en ondersteuning. Denk bijvoorbeeld aan huisartsen, supermarkten en andere winkels, sportverenigingen, de bibliotheek, welzijnsorganisaties, ontmoetingspunten, informele hulp en laagdrempelige inloopvoorzieningen. Deze plekken bieden ruimte voor ontmoeting en kunnen helpen om zwaardere zorgvragen te voorkomen. De gemeente werkt samen met lokale organisaties die zich inzetten voor ontmoeting, preventie en ondersteuning dichtbij huis. Daarbij is er aandacht voor een toegankelijke en uitnodigende leefomgeving, waarin mensen zich veilig voelen en gestimuleerd worden om mee te doen. Een prettige buitenruimte kan bijvoorbeeld bijdragen aan zelfstandigheid, doordat het ontmoeting en beweging mogelijk maakt. Voor kwetsbare inwoners is het belangrijk dat basisvoorzieningen zoals winkels en bibliotheken goed bereikbaar zijn.