Bijlage 1. Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar 2026

Toegankelijkheid en inclusie Bij het ontwikkelen en onderhouden van jeugdaccommodaties wordt expliciet rekening gehouden met toegankelijkheid voor jeugdigen met een beperking. Dit geldt zowel voor fysieke toegankelijkheid als voor sociale inclusie. Denk aan inclusieve speeltuinen, rolstoeltoegankelijke sportvoorzieningen en laagdrempelige ontmoetingsplekken.

Ruimtelijke spreiding en bereikbaarheid De gemeente streeft naar een goede spreiding van jeugdvoorzieningen over de wijken, zodat jeugdigen in alle buurten toegang hebben tot ontmoeting, ontspanning en ondersteuning. Bereikbaarheid per fiets en openbaar vervoer, veiligheid van de route en nabijheid van andere voorzieningen worden meegenomen in de beoordeling.

57

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

H o e n u ve r d e r

58

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

H o e n u ve r d e r

9. Hoe nu verder? Met deze beleidsnota is een belangrijke stap gezet: we hebben de strategische koers voor het jeugdbeleid in Wassenaar vastgelegd. De nota bevat de beleidslijnen en kaders die richting geven aan hoe we als gemeente willen bijdragen aan een gezonde, veilige en kansrijke omgeving voor alle jeugdigen. Het is belangrijk om te benadrukken dat deze nota een strategische visie bevat. De concrete uitvoering van het beleid vindt plaats via bestaande en nog te ontwikkelen uitvoeringsprogramma’s, zoals het Uitvoeringsprogramma Welzijn en Zorg en de Lokale Educatieve Agenda (LEA). In deze programma’s worden de ambities uit deze nota vertaald naar praktische acties, in samenwerking met maatschappelijke partners, ouders, jeugdigen en het onderwijs. Voor alle onderdelen die raken aan het onderwijs geldt dat deze – conform de LEA-systematiek – in gezamenlijkheid met scholen en samenwerkingsverbanden worden uitgewerkt. Scholen worden dus vanzelfsprekend betrokken bij de verdere uitwerking en uitvoering van het beleid. De komende jaren blijven we monitoren, leren en bijsturen waar nodig. Zo zorgen we ervoor dat het jeugdbeleid niet alleen op papier klopt, maar ook in de praktijk werkt voor onze jeugd. Samen met onze partners bouwen we verder aan een sterke sociale basis, waarin preventie, nabijheid en samenwerking centraal staan.

Want investeren in jeugd is investeren in de toekomst van Wassenaar.

59

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

B i j l ag e 1

60

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

B i j l ag e 1

Bijlage 1 Lokale initiatieven en samenwerkingen Sociaal Team Wassenaar Het Sociaal Team Wassenaar (STW) is sinds 2023 de centrale toegang tot informatie, advies, ondersteuning, hulp en zorg in het sociaal domein, voor inwoners van -9 maanden tot 100+ jaar. Het STW is een samenwerkingsverband van de gemeente Wassenaar met diverse maatschappelijke organisaties 21. Inwoners van alle leeftijden kunnen bij het STW terecht met al hun vragen rondom opvoeden, opgroeien en andere leefgebieden. Het STW richt zich met informatie, advies, ondersteuning, hulp en zorg op het normaliseren van alledaagse opvoedvragen, het vroegtijdig signaleren van risico’s en het bieden van passende, laagdrempelige hulp. Het STW biedt ook ondersteuning aan jeugdigen met een beperking of zorgtaken. In het STW is ook het Veilig Verder Team actief. Dit team biedt gespecialiseerde ondersteuning bij situaties van huiselijk geweld en kindermishandeling. Het Veilig Verder Team werkt nauw samen met gezinnen, professionals en ketenpartners om veiligheid te herstellen en duurzame oplossingen te realiseren. Hiermee vormt het een belangrijke schakel in de integrale aanpak van complexe opvoed- en opgroeisituaties.

Signaleringsoverleg Jeugd De gemeente Wassenaar organiseert elk kwartaal het Signaleringsoverleg Jeugd, waarin lokale partners die betrokken zijn bij jeugd en opvoeding samenkomen. Dit overleg heeft als doel om signalen en ontwikkelingen rondom jeugd vroegtijdig met elkaar 21 Consulenten Jeugdwet, Stichting Gro-up Buurtwerk, Stichting Jeugdgezondheidszorg Zuid Holland West Stichting Kwadraad, Stichting Maatschappelijke Ondersteuning Wassenaar, Stichting MEE Zuid-Holland Noord, Prodeba B.V. en Stichting Kanslokaal

te delen. Door deze signalen gezamenlijk te bespreken, kunnen risico’s sneller worden herkend en kan er tijdig passende ondersteuning worden ingezet. Het overleg draagt bij aan het versterken van de samenwerking tussen organisaties zoals scholen, jeugdgezondheidszorg, jongerenwerk, het Sociaal Team Wassenaar, politie en andere betrokken partners. Door structureel met elkaar in gesprek te blijven, ontstaat er een gedeeld beeld van wat er speelt in de leefwereld van kinderen en jongeren in Wassenaar. Dit maakt het mogelijk om preventief en integraal te handelen, en sluit aan bij de ambitie om opgroeien in Wassenaar zo veilig en gezond mogelijk te laten verlopen.

Meldpunt Bezorgd Ook het Meldpunt Bezorgd (landelijk bekend als Meldpunt Zorgwekkend Gedrag) speelt een rol in het signaleren van zorgen rondom jeugd. Inwoners die zich zorgen maken over het gedrag of welzijn van een jongere, bijvoorbeeld bij verward gedrag, beginnend middelengebruik of een onveilige thuissituatie, kunnen hier terecht. Het meldpunt werkt samen met lokale partners zoals het Sociaal Team en het Veilig Verder Team om passende hulp in te zetten. Daarmee draagt het bij aan vroegsignalering en het voorkomen van escalatie.

Mentaal Lokaal Wassenaar De gemeente Wassenaar is koploper in het opzetten van het project Mentaal Lokaal Wassenaar22 als onderdeel van het lokale 22 Een samenwerking tussen de gemeente Wassenaar, Parnassia Groep, Wassenaarse Huisartsenvereniging, Sociaal Team Wassenaar, Rijnlands Lyceum, Adelbert College, Radboud Universiteit, Redesigning Psychiatry.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

61

B i j l ag e 1

gezondheidsnetwerk. Dit project stelt laagdrempelige vormen van informatie, advies en ondersteuning beschikbaar ten behoeve van het voorkomen en verminderen van lichte of beginnende mentale klachten om te voorkomen dat de geestelijke gezondheidszorg (ggz) wordt overvraagd. Er zijn drie ontwikkelde instrumenten die jeugdigen leert omgaan met emoties, gedachten en gedrag: een app, een website en mentorlessen in het voortgezet onderwijs.

Stichting Kanslokaal Als voortzetting van de voormalige Schooladviesdienst Wassenaar is Kanslokaal al jarenlang actief in het basisonderwijs én het jeugdveld. Kanslokaal richt zich op het versterken van pedagogische kwaliteit, biedt leerlingenondersteuning en voert diagnostiek uit op scholen. Tegelijkertijd verbindt zij het educatieve domein met het jeugddomein, onder andere via haar inzet binnen het Sociaal Team Wassenaar. Ook binnen de kinderopvang, voorschoolse educatie en het bredere sociaal domein, zoals via het GALA en en het project Fit in Wassenaar, speelt Kanslokaal een verbindende en uitvoerende rol. Door deze centrale positie en laagdrempelige beschikbaarheid draagt Kanslokaal bij aan tijdige ondersteuning van jeugdigen en effectieve samenwerking tussen betrokken organisaties.

Lokale Kamer Zorg en Veiligheid Sinds 2024 is de Lokale Kamer Zorg en Veiligheid actief in Wassenaar. Dit samenwerkingsverband tussen zorg, strafrecht en bestuur23 richt zich op het voorkomen van maatschappelijke uitval, overlast en criminaliteit. Het gaat hoofdzakelijk om situaties waarbij er snel en adequaat moet worden gehandeld om verdere escalatie te voorkomen. De Lokale Kamer stelt per casus een plan op, met als

62

23 Een samenwerking tussen de gemeente Wassenaar, Sociaal Team Wassenaar, leerplicht, politie, Jeugdbescherming West, Jeugdbescherming William Schrikker, Parnassia Groep, GGZ Rivierduinen, GGD Haaglanden, Woningbouwvereniging Sint Willibrordus, Wassenaarsche Bouwstichting.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

doelen onder andere het verminderen en voorkomen van strafbare feiten en recidive, het bieden van passende zorg en reguliere hulp, het versterken van de autonomie van betrokkenen, het realiseren van een persoonsgerichte aanpak en het verbeteren van ketensamenwerking en regie.

Ketenaanpak Kansrijke Start Kansrijke Start is een samenwerking opgericht tussen de gemeente, zorgverleners binnen het sociaal en medisch domein en andere betrokken partijen om kwetsbare (aanstaande) ouders beter te ondersteunen. Deze samenwerking, waarbij Fit in Wassenaar de coördinatie uitvoert, richt zich met name op de eerste 1000 dagen (van conceptie tot twee jaar) van het leven van kinderen. Dit is een cruciale periode voor hun fysieke, cognitieve en sociale ontwikkeling. Dit gebeurt door vroege signalering van risico’s, betere samenwerking tussen zorgprofessionals en het bieden van passende hulp en begeleiding. Het doel is om gezondheidsverschillen te verkleinen en elk kind een sterke start in het leven te geven.

Ketenaanpak Kind naar Gezonder Gewicht Kind naar Gezonder Gewicht is een lokale samenwerking tussen verschillende organisaties om kinderen te helpen een gezond gewicht te bereiken en behouden. Deze samenwerking, waarbij Fit in Wassenaar de coördinatie uitvoert, richt zich met name op kinderen die al overgewicht of obesitas hebben, al is er ook aandacht voor preventie. Dit gebeurt door het bevorderen van een gezonde leefstijl, samenwerking tussen zorg en sociaal domein te verbeteren, aandacht voor onderliggende problemen en individuele ondersteuning op maat. Het doel is om de gezondheid en kwaliteit van leven van kinderen met overgewicht of obesitas te verbeteren.

B i j l ag e 1

Landelijke JOGG-aanpak De gemeente Wassenaar is sinds 2025 aangesloten bij de landelijke JOGG-aanpak (Jongeren Op Gezond Gewicht). Deze integrale methode ondersteunt gemeenten bij het structureel gezonder maken van de leefomgeving van kinderen en jongeren (0–23 jaar), door gezonde keuzes in de thuisomgeving, op school, in de vrije tijd en op het werk te stimuleren. De JOGG-aanpak sluit naadloos aan op bestaande lokale programma’s zoals Kind naar Gezonder Gewicht, Kansrijke Start, Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO) en Fit in Wassenaar. Door de aansluiting bij JOGG worden deze initiatieven gebundeld en versterkt binnen een herkenbaar landelijk kader. De inzet van Fit in Wassenaar vormt hierbij het fundament: JOGG maakt deze inzet zichtbaar, verbindend en duurzaam.

63

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

B i j l ag e 2

64

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

B i j l ag e 2

Bijlage 2 Verdieping maatschappelijke vraagstukken en participatie L e e f t i j d s o p b o u w, W a s s e n a a r, 2 0 2 4 90 jaar of ouder

2.1 Wassenaar in cijfers De gemeente Wassenaar is een kleine, zelfstandige en internationaal georiënteerde gemeente met een hoge arbeidsparticipatie en een sterk sociaal netwerk. Dankzij haar ligging tussen strand, duinen en bos biedt de gemeente een aantrekkelijke woonomgeving voor inwoners van alle leeftijden. De combinatie van natuurlijke schoonheid, internationale dynamiek en sociale samenhang maakt Wassenaar tot een plek waar het over het algemeen goed wonen en leven is.

80 tot 90 jaar 70-80 jaar 60-70 jaar 50-60 jaar 40 tot 50 jaar 30 tot 40 jaar 20 tot 30 jaar 10 tot 20 jaar

In 2024 telde de gemeente Wassenaar ruim 27.500 inwoners. Opvallend is het relatief hoge aandeel jeugdigen in de leeftijd van 0 tot 20 jaar (Figuur 3). Deze groep vormt 22,84% van de totale bevolking, wat aanzienlijk hoger is dan het landelijk gemiddelde van 20,76%. In absolute aantallen gaat het om ongeveer 6.190 jeugdigen. Daarnaast is er sprake van natuurlijke aanwas: jaarlijks worden er gemiddeld ongeveer 160 kinderen geboren in de gemeente 24. Dit benadrukt het blijvende belang van voorzieningen voor jonge gezinnen en jeugdigen.

24 CBS. Bevolkingsontwikkeling en binnenlandse migratie.

0 tot 10 jaar 20

15

10

5

0

5

10

15

20 %

Mannen, Wassenaar

Vrouwen, Wassenaar

Mannen, Nederland

Vrouwen, Nederland

Figuur 3. Leeftijdsopbouw gemeente Wassenaar ten opzichte van het landelijk gemiddelde, 2024 25.

Een aanzienlijk deel van deze jeugdige populatie heeft een internationale achtergrond. In 2022 bleek dat 28% kinderen zijn van internationale kenniswerkers 26 of diplomatieke medewerkers 27.

25 Bron: CBS. Inwoners per gemeente | CBS. 26 Internationale kenniswerkers zijn personen in loondienst bij een in Nederland gevestigde organisatie. Deze persoon heeft uitsluitend een buitenlandse nationaliteit. 27 Beleidsnota Wassenaar, Internationals, 2024.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

65

B i j l ag e 2

Daarnaast biedt de gemeente onderdak aan 44 alleenstaande minderjarige vluchtelingen (amv’ers) in het Asielzoekerscentrum (AZC) en verblijven er nog eens 12 amv’ers in gespecialiseerde amv-huizen28.

2.2 Sociale verschillen Hoewel Wassenaar gemiddeld genomen een relatief welvarende gemeente is, zijn de sociaaleconomische verschillen aanzienlijk. De gemeente bestaat uit twee wijken – Noordoostelijk en Zuidwestelijk – die zijn onderverdeeld in 21 buurten. De vermogensongelijkheid ligt hoger dan het landelijk gemiddelde, met een Ginicoëfficiënt van 0,81 ten opzichte van 0,76 landelijk 29. Opvallend is dat het aandeel huishoudens met een bijstandsuitkering in Wassenaar met 3,1% juist lager ligt dan het landelijk gemiddelde van 4,7%. Dit kan erop wijzen dat ook huishoudens met een lager inkomen vaak nog over vermogen beschikken, bijvoorbeeld een eigen woning. Tegelijkertijd lijken de verschillen vooral zichtbaar te zijn tussen buurten: sommige buurten zijn duidelijk welvarender dan andere, wat kan duiden op een scheiding tussen rijkere en minder rijke delen van de gemeente. In Wassenaar verschilt het aandeel huishoudens met een migratieachtergrond aanzienlijk per buurt. In sommige buurten, zoals (verspreide huizen) Eikenhorst, heeft ongeveer 20% van de inwoners een overige niet-westerse achtergrond. In deze buurt zijn dit vooral expats, die tijdelijk in de gemeente verblijven. Ook de buurt (verspreide huizen) Duinrell en De Wassenaarse Slag heeft een hoog

66

28 Geteld op 27 januari 2025. 29 De Ginicoëfficiënt is een maatstaf voor de inkomens- of vermogensongelijkheid. De waarde van de Ginicoëfficiënt G ligt tussen 0 en 1. Bij een volkomen gelijke verdeling is G gelijk aan nul.’ CBS.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

aandeel (14%). In deze buurt zijn dit zowel expats (De Wassenaarse Slag) als asielzoekers die in het asielzoekerscentrum verblijven. Andere buurten waar een relatief hoog percentage inwoners met een migratieachtergrond wonen zijn Maaldrift, Oostdorp, Het Kerkehout en Weteringpark 30. Onder de jongeren met een migratieachtergrond bevinden zich ook (jonge) statushouders en vluchtelingen. Zij hebben vaak te maken met extra uitdagingen op het gebied van taal, onderwijs, trauma en integratie. Dit vraagt om maatwerk en cultuursensitieve ondersteuning.

2.3 Voorzieningen voor jeugd Onderwijs De gemeente Wassenaar beschikt over een breed en gevarieerd aanbod aan voorzieningen voor jeugdigen. Er zijn acht basisscholen, verdeeld over zes schoolbesturen en twee scholen voor voortgezet onderwijs (Rijnlands Lyceum en Adelbertcollege). Daarnaast telt de gemeente twee internationale scholen (American School of The Hague en The Embassy School of the Republic of Indonesia), wat aansluit bij het internationale karakter van de gemeenschap. In schooljaar 2023-2024 telde Wassenaar 1990 leerlingen in basisonderwijs, 20 leerlingen in speciaal basisonderwijs, 1780 leerlingen in het voorgezet onderwijs, 30 leerlingen in het speciaal voortgezet onderwijs en 20 leerlingen in het praktijkonderwijs31. Prognoses wijzen erop dat het aantal leerlingen tot 2039 verder zal toenemen, wat vraagt om een toekomstgerichte aanpak van onderwijsvoorzieningen32.

30 Ranglijst: autochtoon en migratieachtergrond van de inwoners per buurt in de gemeente Wassenaar | AlleCijfers.nl 31 CBS (2023-2024). Leerlingen en studenten. 32 Rapport Prognose Basisscholen Wassenaar, 2023.

B i j l ag e 2

Opvang Voor de jongste inwoners zijn er 13 kinderopvanglocaties en 18 geregistreerde gastouders33 met in totaal 1171 kindplaatsen. Daarnaast zijn er 11 locaties voor buitenschoolse opvang (BSO), met 676 kindplaatsen. In Wassenaar zijn pleeggezinnen en gezinshuizen actief. Deze vormen van kleinschalige, gezinsgerichte opvang bieden jeugdigen een veilige en stabiele omgeving wanneer thuis wonen (tijdelijk) niet mogelijk is.

Vrije tijd en ontmoeting Op het gebied van vrije tijd en ontmoeting is er het nodige aanbod voor jeugdigen. Zo is er een jongerencentrum (Boven) en zijn er drie buurtcentra (in de buurten Groot Deijleroord, Het Kerkehout en Oostdorp) die regelmatig activiteiten organiseren voor kinderen en jongeren. Ook heeft YMCA een clubhuis waarin regelmatig knutselactiviteiten worden georganiseerd bijvoorbeeld rondom feestdagen en dat een laagdrempelige plek biedt aan kinderen voor ontmoeting en recreatie. Daarnaast organiseert de Stichting Jeugdgezondheidszorg Zuid-Holland West Kids & Koffie, een maandelijkse ontmoetingsplek voor ouders en jonge kinderen, gericht op het versterken van sociale netwerken en het delen van opvoedervaringen. Ook andere maatschappelijke organisaties organiseren activiteiten voor de jeugd. Bijvoorbeeld de kindervakantiekampen van de SMOW en de YMCA Meijendel, maar ook het Jongerenrestaurant dat wordt georganiseerd voor en door jongeren. Jongeren kunnen zich aanmelden voor een gezonde, gratis maaltijd die worden gemaakt door jongeren die naar Nederland zijn gevlucht. Voor de maaltijd zijn er leerzame workshops, gericht op talentontwikkeling, en is er tijd voor ontmoeting. Tot slot worden er vanuit verschillende kerken en parochies regelmatig activiteiten

georganiseerd die bijdragen aan de sociale en persoonlijke ontwikkeling van jeugdigen.

Sport en recreatie Wassenaar biedt daarnaast ook volop mogelijkheden voor sportieve en recreatieve activiteiten. De gemeente beschikt over een skatebaan waar jongeren vrij kunnen skaten en spelen. Verder zijn er maar liefst 35 speeltuinen verspreid over Wassenaar, waaronder één inclusieve speeltuin34 die toegankelijk is voor alle kinderen. Jeugdigen kunnen zich aansluiten bij diverse sportverenigingen, zoals voor voetbal, hockey, zeilen en dansen. Ook zijn er meerdere voetbal- en basketbalvelden waar vrij gespeeld kan worden. Daarnaast zijn er twee actieve scoutingverenigingen in de gemeente, die zowel landals waterscouting aanbieden. Er is een (rolstoeltoegankelijke) zorg- en kinderboerderij, met een grote verscheidenheid aan activiteiten en dieren om te bewonderen. Verder biedt de buurtsportcoach van Fit in Wassenaar binnen- en buitenschoolse sportactiviteiten op de basisscholen (zoals pauzesport) en buurtsport na schooltijd op speelplekken in de wijken. De buurtcoach organiseert daarnaast ook grotere sportevents, zoals de Buitengewoon Spelendag en het sportkennismakingsprogramma Sportsafari.

67 33 Landelijk Register Kinderopvang (LRK) 2025, Gegevens kinderopvanglocaties

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

B i j l ag e 2

Culturele activiteiten Tot slot zijn er ook op cultureel gebied zijn er activiteiten voor jeugdigen. De bibliotheek organiseert regelmatig jeugdgerichte activiteiten, zoals voorleesochtenden en creatieve workshops voor verschillende leeftijden. Het filmhuis vertoont niet alleen films voor volwassenen, maar programmeert ook regelmatig kinder- en jeugdfilms. Jeugdigen met interesse in kunst kunnen terecht bij Museum Voorlinden, waar moderne kunst op een toegankelijke manier wordt gepresenteerd, soms met speciale rondleidingen of educatieve programma’s voor scholieren. Daarnaast biedt het Brandweermuseum een boeiende inkijk in de geschiedenis van de brandweer, met een collectie die ook voor jeugdigen interessant kan zijn. In theater de Warenar worden regelmatig jeugdvoorstellingen en familievoorstellingen geprogrammeerd, variërend van toneel en muziek tot cabaret.

2.4 Jeugdzorg: jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de Jeugdwet. Het doel is dat alle kinderen en jongeren gezond, kansrijk en veilig kunnen opgroeien. De gemeente is daarmee verantwoordelijk voor alle vormen van jeugdzorg: van lichte ambulante ondersteuning tot intensieve, gespecialiseerde zorg, al dan niet met verblijf. Jeugdzorg kent drie hoofdvormen, te weten:

1. Jeugdhulp

68

Jeugdhulp betreft ondersteuning bij psychische, psychosociale of gedragsproblemen, opvoedvraagstukken of een verstandelijke beperking. De hulp varieert van ambulante begeleiding tot verblijf in een instelling, waaronder ook JeugdhulpPlus (gesloten jeugdhulp). In

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

Wassenaar is het Sociaal Team Wassenaar (STW) de toegangspoort tot jeugdhulp, samen met huisartsen, jeugdartsen, medisch specialisten en Gecertificeerde Instellingen. Er is zowel collectief als individueel aanbod beschikbaar. Voor specialistische jeugdhulp werkt Wassenaar samen in de regio Haaglanden34 . Jeugdwetconsulenten van het STW verzorgen de toeleiding. De publieke gezondheidszorg voor jeugdigen wordt uitgevoerd door de Stichting Jeugdgezondheidszorg Zuid-Holland West en GGD Haaglanden. In Wassenaar maakt 9,3% van de jeugdigen tot 18 jaar gebruik van jeugdhulp, wat onder het landelijk gemiddelde van 11,5% ligt35 . Het gaat hierbij om zorg in natura, geleverd door aanbieders op basis van de Jeugdwet. Zorg via een persoonsgebonden budget (pgb), of onder de Zvw of Wet langdurige zorg (Wlz), is hierin niet meegenomen. In 2024 waren er 20 jeugdigen die gebruik maakten van pgb 36 en 5 jeugdigen onder de Wlz vallen37.

2. Jeugdbescherming Jeugdbescherming wordt ingezet wanneer de veiligheid of ontwikkeling van een jeugdige ernstig in gevaar is en vrijwillige hulp niet (meer) toereikend is. De kinderrechter kan dan een maatregel opleggen, zoals ondertoezichtstelling of voogdij. In Wassenaar staat 0,5% van de jeugdigen tot 18 jaar onder jeugdbescherming, tegenover 0,9% landelijk38. Deze vormen van gedwongen hulp zijn bedoeld om de veiligheid van het kind te waarborgen en verdere schade te voorkomen. In aanvulling op de reguliere jeugdbescherming wordt in Wassenaar gewerkt aan een alternatieve vorm van voogdij, namelijk burgervoogdij. Hierbij wordt een vrijwilliger officieel benoemd tot voogd, wat kan bijdragen aan continuïteit en nabijheid in de begeleiding van jeugdigen. 34 Via het Servicebureau Jeugdhulp Haaglanden (SbJH). 35 CBS (2024), Wassenaar in Cijfers - Jeugdzorg - Wassenaar. 36 Dashboard Jeugd Wassenaar 37 CIZ Databank - Aanspraken - Gemeenten 38 CBS (2024), Indicatoren jeugdzorg in natura; gemeenten | CBS.

B i j l ag e 2

3. Jeugdreclassering Jeugdreclassering richt zich op jongeren vanaf 12 jaar die in aanraking zijn gekomen met politie of leerplichtambtenaar en een procesverbaal hebben gekregen. In sommige gevallen kan het jeugdstrafrecht ook worden toegepast op jongvolwassenen tot 23 jaar, bijvoorbeeld bij een verstandelijke beperking. Jeugdreclassering bestaat uit begeleiding en controle, met als doel herhaling van strafbaar gedrag te voorkomen. De begeleiding kan zowel via een strafrechtelijk traject als op vrijwillige basis plaatsvinden, bijvoorbeeld via de Raad voor de Kinderbescherming. In Wassenaar ontvangt 0,2% van de jongeren tussen de 12 en 23 jaar jeugdreclassering, iets onder het landelijk gemiddelde van 0,3%39.

2.5 Zorgstructuur jeugdhulp: van preventie tot gedwongen kader Het zorglandschap binnen de jeugdzorg is opgebouwd uit verschillende lagen van ondersteuning, variërend van algemene voorzieningen tot specialistische en gedwongen hulp. De jeugdhulp die valt onder ‘gewoon opvoeden en opgroeien’ is onder te verdelen in: • Nuldelijns jeugdhulp: breed toegankelijke voorzieningen zonder indicatie, zoals bibliotheken, sportverenigingen en jeugdgezondheidszorg. • Eerstelijns jeugdhulp: laagdrempelige hulp waarvoor geen verwijzing nodig is, zoals informatie, advies en ondersteuning aan jeugdigen of ouders via het Sociaal Team Wassenaar. Voorbeelden

hiervan zijn schoolmaatschappelijk werk of begeleiding bij scheiding. • Tweedelijns jeugdhulp: specialistische hulp waarvoor een verwijzing nodig is van bijvoorbeeld een jeugdarts, huisarts, medisch specialist of Jeugdwetconsulent. Deze vormen van hulp zijn vrijwillig. Daarnaast is er jeugdhulp vanuit het gedwongen kader, zoals jeugdbescherming en jeugdreclassering. Deze wordt opgelegd door de rechter en is niet vrijwillig. Samen vormen deze lagen een samenhangend zorglandschap waarin preventie, vroegsignalering en passende ondersteuning centraal staan.

2.6 Levensgebeurtenissen en ontwikkelingsmomenten in het leven van jeugdigen In het leven van kinderen en jongeren vinden tal van belangrijke levensgebeurtenissen en ontwikkelingsmomenten plaats. Deze zijn vaak positief en vormend, maar kunnen ook momenten zijn waarop kwetsbaarheden ontstaan of extra ondersteuning helpend kan zijn. Sommige gebeurtenissen komen voor in alle leeftijdsfasen en verdienen daarom extra aandacht in het lokaal jeugdbeleid. Denk hierbij aan:

Gezin en opvoeding De gezinssituatie waarin een jeugdige opgroeit, heeft grote invloed op diens gezondheid en welzijn. Een warme, ondersteunende opvoeding draagt bij aan zelfvertrouwen en vermindert het risico op

39 CBS, (voorlopige cijfers, tweede helft 2024), Indicatoren jeugdzorg in natura; gemeenten | CBS.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

69

B i j l ag e 2

psychosociale problemen40. Ouderschap brengt echter ook verantwoordelijkheden en uitdagingen met zich mee. Ondersteuning aan ouders helpt bij het vinden van balans in de opvoeding en het omgaan met stressvolle situaties. Vooral in eenoudergezinnen of gezinnen met financiële problemen wordt veel veerkracht gevraagd. Langdurige stress en armoede vergroten het risico op fysieke en mentale gezondheidsproblemen bij jeugdigen41. Zonder passende hulp kunnen opvoedvragen leiden tot overbelasting, financiële druk of – in ernstige gevallen – kindermishandeling of verwaarlozing. Ook wanneer een gezinslid kampt met een lichamelijke of psychische aandoening of verslaving, kan dit negatieve gevolgen hebben voor de jeugdige, zoals psychische klachten, spijbelgedrag of middelengebruik 42. In dit verband is het belangrijk om oog te hebben voor jonge mantelzorgers: jeugdigen die opgroeien met zorgtaken voor een ouder, broer of zus. Zij nemen vaak al op jonge leeftijd verantwoordelijkheden op zich die hun eigen ontwikkeling kunnen beïnvloeden43 . Daarnaast vraagt ook de groep jongeren met een (licht) verstandelijke beperking (lvb) of fysieke beperking om specifieke aandacht. Zij lopen een verhoogd risico op overvraging, sociaal isolement en het niet goed kunnen meekomen in het reguliere aanbod.

70

40 Bron: Shields-Zeeman, L., Van Bon-Martens, M., & Smit, F. (2021). Samen werken aan een mentaal gezonde samenleving: Bouwstenen voor mentale gezondheidsbevordering en preventie. 41 Bron: Pharos, Armoede tijdens de eerste 1000 dagen: cijfers, feiten en gevolgen - Pharos. 42 van den Einde et al., Jongeren die opgroeien met een langdurig ziek, gehandicapt of verslaafd familielid: reden tot zorg (2009). 43 Rapport Expertiselab jonge mantelzorgers, 2018.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

Tegelijkertijd zien we ook bij jeugdigen uit sociaal en economisch krachtige gezinnen risico’s in de ontwikkeling. In gezinnen waar ouders veel werken, kunnen sommige kinderen zich minder goed hechten, hebben zij minder sociale vaardigheden opgedaan, is er sprake van taalachterstanden of wordt sociaal gemis gecompenseerd. In Wassenaar zijn bijvoorbeeld relatief veel gezinnen die gebruik maken van een nanny om in de opvoeding te ondersteunen.

Veiligheid en leefomgeving Een veilige en gezonde leefomgeving is essentieel voor de ontwikkeling van jeugdigen. Een buurt zonder geweld of criminaliteit draagt bij aan hun gevoel van veiligheid. Daarnaast bevorderen gezonde huisvesting en toegang tot schone, groene buitenruimten de fysieke gezondheid. De kwaliteit van de leefomgeving speelt daarmee een belangrijke rol in het lokaal jeugdbeleid.

Veranderingen en stabiliteit in het gezin Stabiliteit en voorspelbaarheid in het gezin zijn belangrijk voor de emotionele ontwikkeling van jeugdigen. Veranderingen zoals een scheiding of verhuizing kunnen dit evenwicht verstoren. Bij een scheiding kunnen gevoelens van onzekerheid of loyaliteitsconflicten ontstaan. Een verhuizing kan leiden tot sociale achterstanden of gevoelens van eenzaamheid44,45 . Het is daarom belangrijk om bij ingrijpende veranderingen extra aandacht te besteden aan het welzijn van jeugdigen. Hieronder volgt een overzicht per leeftijdsfase van belangrijke levensgebeurtenissen en ontwikkelingsmomenten in het leven van jeugdigen en de mogelijke risico’s.

44 Rijksoverheid - Scheiden zonder schade. 45 NJI - Hulp bij scheiding voor kind of ouder.

B i j l ag e 2

Vroege kindertijd (0–6 jaar) • Geboorte en hechting: een veilige start is belangrijk voor de emotionele ontwikkeling en hechting tussen ouders en kind. Risico op postpartum problematiek of hechtingsproblematiek bij een onveilige thuissituatie. • Start kinderopvang/peuterspeelzaal: eerste stap naar sociale interactie en groepsvorming, sociale ontwikkeling komt op gang. Eerste signalen van eventuele ontwikkelingsachterstand(en). • Taalontwikkeling: een rijke taalomgeving stimuleert communicatie en leervermogen. Risico op een taalachterstand, vooral bij meertaligheid of beperkte stimulatie thuis. Basisschoolleeftijd (6–12 jaar) • Start basisschool: een belangrijke fase voor cognitieve en sociale groei, sociaal-emotionele ontwikkeling breidt uit. Signalen van leerproblemen. • Vriendschappen en groepsdynamiek: leren omgaan met anderen en jezelf ontwikkelen binnen een groep. Risico op pesten of buitensluiting, eenzaamheid. Vroege adolescentie (12–16 jaar) • Overgang naar voortgezet onderwijs: nieuwe omgeving, meer zelfstandigheid en verantwoordelijkheden. Risico op ervaren van prestatiedruk, faalangst, motivatieproblemen. • Identiteitsontwikkeling: jongeren ontdekken wie ze zijn en waar ze voor staan. Risico op gevoelens van onzekerheid, groepsdruk, mentale gezondheid. • Experimenteren en grenzen verkennen: Eerste ervaringen met middelengebruik of risicogedrag.

Hoort bij deze fase, maar vraagt soms om begeleiding. • Online gedrag en sociale media: digitale vaardigheden en weerbaarheid zijn belangrijk. Risico op cyberpesten, sexting, verslaving. • Voor jonge mantelzorgers kan deze fase extra belastend zijn, doordat schooldruk en zorgtaken samenkomen. Late adolescentie (16–23 jaar) • Studie- of beroepskeuze: jongeren maken keuzen die richting geven aan

hun toekomst. Risico op schooluitval, werkloosheid, gebrek aan perspectief. • Overgang naar 18 jaar: dit is een belangrijk kantelpunt. Jongeren worden meerderjarig en krijgen te maken met nieuwe verantwoordelijkheden op het gebied van zorg, inkomen, onderwijs en huisvesting. Tegelijkertijd vallen zij vaak weg uit bestaande ondersteuning. Deze overgang vraagt om extra aandacht en begeleiding, zodat jongeren niet tussen wal en schip raken. • Verzelfstandiging: op eigen benen staan brengt kansen én uitdagingen met zich mee. Leren omgaan met verantwoordelijkheden. Risico op financiële problemen, huisvesting, mentale druk. • Ondersteuning van specifieke groepen: zoals jongeren met een migratieachtergrond, jongeren die worstelen met hun seksuele identiteit en zorgmijders.

2.7 Onderwijs en ontwikkeling Kinderopvang De kinderopvang is vaak de eerste plek buiten het gezin waar het kind veel tijd doorbrengt. Hier is aandacht voor een brede ontwikkeling met nadruk op sociale activiteiten zoals samen spelen, samenwerken en leren van elkaar. Dit legt een belangrijke basis voor het basisonderwijs en de samenleving.

Onderwijs Het onderwijs speelt een sleutelrol in het opgroeien van jeugdigen. Een goede schoolomgeving ondersteunt niet alleen academische prestaties, maar bevordert ook sociale vaardigheden, zelfvertrouwen en emotionele veerkracht. Vriendschappen en sociale netwerken helpen jeugdigen omgaan met emoties en conflicten. Van de peuters en basisschoolkinderen loopt 10% risico op onderwijsachterstanden,

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

71

B i j l ag e 2

voornamelijk in het Noordoostelijk deel van de gemeente 46. Echter, er wordt ook gesignaleerd dat kinderen uit expatgezinnen Nederlandstalig onderwijs volgen, maar de taal vaak onvoldoende beheersen en geen toegang hebben tot voorschoolse educatie. Ook dit vergroot het risico op onderwijsachterstanden.

verlaten zonder minimaal een havo-, vwo- of mbo-2diploma. Deze groep wordt aangeduid als voortijdig schoolverlaters. Deze cijfers onderstrepen het belang van vroegtijdige signalering, samenwerking tussen onderwijs, zorg en leerplicht én gerichte ondersteuning om uitval te voorkomen en kansengelijkheid te bevorderen.

Zowel landelijk als lokaal wordt steeds vaker complex gedrag waargenomen bij jonge kinderen47. Professionals in kinderopvang, onderwijs en voorschoolse educatie signaleren gedragsproblemen, teruggetrokken gedrag, spraak- en taalproblemen en een gebrek aan zelfstandigheid. Het aantal ondersteuningsvragen en aanvragen voor speciaal onderwijs neemt toe. Ook lokaal worden deze signalen opgevangen en zorgen geuit door maatschappelijke partners en kinderopvangprofessionals.

Daarnaast blijkt uit de regioanalyse van 2024 51 dat Wassenaar een opvallend hoog percentage jongeren kent in de zogenoemde NEETcategorie: jongeren tussen de 15 en 27 jaar die geen onderwijs volgen, niet werken en geen opleiding doen. In 2022 ging het om 16%, tegenover 10,5% gemiddeld in de regio, terwijl op basis van sociaaleconomische kenmerken slechts 7,1% werd verwacht. Opvallend is het relatief hoge aandeel NEET-jongeren onder de 18 jaar (21,1%) en tussen de 18 en 23 jaar (54,4%). Dit kan wijzen op zogenoemd luxe verzuim. Tegelijkertijd heeft een groot deel van deze jongeren een startkwalificatie en is 93% niet in beeld bij instanties (geen uitkering of UWV-inschrijving). Mogelijk gaat het om jongeren die bewust kiezen voor een tussenjaar, reizen of andere activiteiten buiten het formele onderwijs- en werkcircuit. Hoewel deze jongeren niet per definitie kwetsbaar zijn, vraagt het ontbreken van zicht op hun situatie wel om aandacht. In Wassenaar lijkt sprake van een specifieke groep jongeren die buiten het reguliere systeem valt, maar niet noodzakelijkerwijs ondersteuning nodig heeft.

In het schooljaar 2022/2023 telden we 16 thuiszitters in Wassenaar48. Een deel hiervan is weer naar school gegaan, voor de andere jeugdigen is een alternatieve oplossing gezocht. De gemeente speelt een preventieve en curatieve rol bij schoolverzuim en thuiszitters 49. De meldingen van verzuim in datzelfde schooljaar laten zien dat er sprake is van zowel absoluut als relatief verzuim. In Wassenaar werden in 2022–2023 in totaal 9 gevallen van absoluut verzuim geregistreerd en 123 meldingen van relatief verzuim, waarvan 38 herhaald en 10 als luxe verzuim zijn aangemerkt. Herhaald verzuim kwam meer voor bij het voortgezet onderwijs. Luxe verzuim kwam meer voor bij het basisonderwijs. In het schooljaar 2023/2024 verlieten 50 jongeren in Wassenaar het onderwijs zonder startkwalificatie50. Het gaat hierbij om jongeren tot 23 jaar die het onderwijs

72

46 CBS (2024). Verwachte onderwijsachterstanden. 47 NJI. Opvallend gedrag bij jonge kinderen (0-6). 48 Jaarverslag Leerplicht 49 Wettelijke taak in het kader van de Leerplichtwet en de RMC-wetgeving. 50 CBS (2023-2024) Voortijdig schoolverlaters.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

2.8 Gezondheid en welzijn Fysieke gezondheid De fysieke gezondheid van jeugdigen staat onder druk. Overgewicht, bewegingsarmoede en ongezonde leefgewoonten nemen toe52.

51 Regioanalyse Onderwijs 2024 52 CBS. Jaarrapport Jeugdmonitor.

B i j l ag e 2

Kinderen bewegen minder, zitten meer en spelen minder buiten53 . Dit leidt tot fysieke en mentale klachten zoals overgewicht, slechtziendheid, depressieve gevoelens en slaapproblemen. Ouders noemen een gebrek aan sociale veiligheid en speelplekken als belemmering om hun kinderen vaker buiten te laten spelen54 . Sinds 2015 is het percentage jongeren met overgewicht gestegen en jongeren met overgewicht sporten bovendien minder vaak dan hun leeftijdsgenoten zonder overgewicht. Tegelijkertijd voldoet een aanzienlijk deel van de jeugd niet aan de beweegrichtlijnen. Ook voeding en slaap vormen aandachtspunten: jongeren eten te weinig groente en fruit en slapen vaak te kort, wat hun fysieke én mentale gezondheid negatief beïnvloedt55 . Sociaaleconomische verschillen spelen ook een rol: jeugdigen in kwetsbare gezinnen hebben vaker te maken met ongezonde voeding, minder sportmogelijkheden en een verhoogd risico op gezondheidsproblemen56. Naast overgewicht is ook ondergewicht een groeiende zorg. Hoewel minder zichtbaar in de publieke discussie, komt ondergewicht voor bij jeugdigen met eetstoornissen, chronische stress of psychische problemen. Ook hier spelen sociaaleconomische factoren een belangrijke rol. Jeugdigen in kwetsbare gezinnen kunnen te maken hebben met voedselonzekerheid: een situatie waarin er onvoldoende toegang is tot voedzaam en gezond voedsel.

Honderdduizenden huishoudens in Nederland hebben hiermee te maken, wat kan leiden tot een verstoord eetpatroon en gezondheidsproblemen zoals ondergewicht. Dit kan op zijn beurt resulteren in verminderde weerstand, concentratieproblemen en vertraagde groei en ontwikkeling57. Een groeiende groep ouders kiest voor een alternatief voedingspatroon 53 Verian, Onderzoek buitenspelen (2024). 54 Jantje Beton (2024). Buitenspelen in Nederland: belemmeringen en oplossingen. 55 CBS, Jaarrapport Jeugdmonitor. 56 SER, Gezond opgroeien, wonen en werken (2023). 57 Wageningen University & Research Kijk op voedselzekerheid: eerste antwoorden op enkele vragen (2023).

voor hun kinderen (bijvoorbeeld vegetarisch, veganistisch of glutenvrij), vaak vanuit ethische of milieubewuste motieven. Dit komt relatief vaker voor bij hoogopgeleide ouders, maar is niet daartoe beperkt. Dit vereist bij jonge kinderen extra aandacht om tekorten aan essentiële voedingsstoffen te voorkomen. Zonder goede begeleiding kan dit leiden tot ondergewicht en groeivertraging. Jeugdigen in Wassenaar zijn over het algemeen actief en sportief. Het aandeel sportbondleden ligt aanzienlijk hoger dan het landelijk gemiddelde, zowel onder jongeren als volwassenen58. Lokale cijfers bevestigen dat een groot deel van de jongeren één of twee keer per week sport bij een club, vereniging of sportschool. Jongens zijn hierin iets actiever dan meisjes. Sportdeelname blijkt bovendien samen te hangen met een betere mentale gezondheid en een lager gebruik van sigaretten en vapes. Tegelijkertijd laat de data zien dat het alcoholgebruik onder sportende jongeren relatief hoog is, wat aandacht vraagt voor gerichte preventie binnen sportomgevingen59. Wat betreft de fysieke gezondheid van jeugdigen laten de cijfers een gemengd beeld zien. Bij kinderen van 0 tot 2 jaar heeft ongeveer één op de tien overgewicht of obesitas. Op de leeftijd van 14,5 jaar is dit opgelopen tot ruim één op de zes jongeren.

Ondergewicht komt minder vaak voor, maar is op jongere leeftijd al zichtbaar: bij vierjarigen gaat het om iets meer dan één op de vijftig kinderen, terwijl dit op 14,5-jarige leeftijd daalt naar minder dan één op de honderd60. Deze cijfers laten zien dat overgewicht toeneemt met de leeftijd, terwijl ondergewicht vooral op jonge leeftijd voorkomt en op latere leeftijd minder vaak wordt geregistreerd.

58 Kenniscentrum Sport en Bewegen, Infographic sport bewegen gemeente Wassenaar (2022). 59 Gezondheidsmonitor 2024 60 JGZ. Bijlage bij rapport Overgewicht, vergelijkingen op gemeenteniveau (2025)

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

73

B i j l ag e 2

2.9 Vaccinatiegraad en preventie infectieziekten Vaccineren is een van de meest effectieve preventieve maatregelen om jeugdigen te beschermen tegen ernstige infectieziekten. Landelijk daalt de vaccinatiegraad al enkele jaren, vooral onder oudere kinderen, waardoor de groepsimmuniteit onder druk komt te staan 61. Cijfers uit Wassenaar laten eenzelfde beeld zien. Bij meerdere vaccinaties blijft de vaccinatiegraad onder de door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) geadviseerde norm van 90% (95% voor mazelen). Hierdoor neemt de beschermende werking tegen besmettelijke ziekten voor de gehele bevolking af, wat een risico vormt voor de volksgezondheid en vraagt om gerichte inzet op voorlichting, vertrouwen en toegankelijkheid van vaccinatievoorzieningen.

2.10 Mentale gezondheid

niet herkennen in traditionele gendernormen, kan dit leiden tot extra uitdagingen in hun ontwikkeling. Het bieden van een veilige omgeving waarin jongeren zichzelf kunnen zijn, is essentieel voor hun welzijn en zelfbeeld64,65 . Hoewel een groot deel van de jongeren hun gezondheid als (zeer) goed ervaart en zich gelukkig voelt, laten de cijfers uit de Gezondheidsmonitor Jeugd 2024 zien dat mentale druk en psychische klachten wijdverspreid zijn. Vooral meisjes rapporteren opvallend vaak angstige of depressieve gevoelens, maar ook bij jongens zijn deze klachten aanzienlijk. Stress, met name door school, verplichtingen en sociale druk, speelt hierbij een grote rol66.

2.11 Digitale leefwereld Schermgebruik en sociale media

Mentale gezondheid is van cruciaal belang. Maatschappelijke en culturele factoren hebben ook invloed op het gezond opgroeien van jeugdigen. Stress en prestatiedruk komen veel voor onder jeugdigen, mede door hoge verwachtingen op school, sociale media en maatschappelijke druk om te presteren 62. Steeds meer jongeren voelen zich eenzaam, ook met een groot sociaal netwerk 63. Gevoelens van eenzaamheid kunnen onder andere voortkomen uit een negatief zelfbeeld, onbegrepen voelen, weinig sociale vaardigheden of een moeizame thuissituatie. Ook is er toenemende aandacht voor seksuele identiteit. Steeds meer jeugdigen stellen vragen over hun identiteit. Voor jeugdigen die zich

74

61 RIVM, Vaccinatiegraad Rijksvaccinatieprogramma Nederland. (2024). 62 Trimbos-instituut & Pharos, Handreiking bevordering mentale gezondheid jeugd: Als gemeente aan de slag met welbevinden. (2024). 63 CBS, Vier op de tien Nederlanders voelen zich eenzaam.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

Digitale middelen zijn niet meer weg te denken uit het dagelijks leven van jeugdigen. Ze bieden kansen én uitdagingen. Uit verschillende studies blijkt dat digitale technologieën leerprestaties, creativiteit, ruimtelijk inzicht, sociale vaardigheden, zelfbeeld en zelfvertrouwen positief kunnen beïnvloeden (Busario, 2015). Denk aan educatieve apps, creatieve platforms en sociale netwerken die jongeren in staat stellen zich te uiten, te leren en te verbinden met anderen. Tegelijkertijd zijn er ook risico’s. Problematisch schermgebruik wordt steeds vaker gesignaleerd. De helft van de kinderen tussen 9 en 13 jaar noemt zichzelf telefoonverslaafd67. Ook bij jonge kinderen is 64 Movisie, Lhbtiqa+-jongeren. 65 Movisie, Heersende gendernormen hebben al vanaf jonge leeftijd grote gevolgen. 66 Gezondheidsmonitor Jeugd (2024). 67 NOS Jeugdjournaal. (2023). De helft van de kinderen tussen 9 en 13 jaar vindt zichzelf telefoonverslaafd.

B i j l ag e 2

aandacht nodig voor schermgebruik. Overmatig gebruik kan leiden tot slaapproblemen, gedragsproblemen en een verstoorde sociaalemotionele ontwikkeling. Daarnaast blijkt dat intensief schermgebruik door ouders de beschikbaarheid voor hun kind vermindert, wat de hechting en ouder-kindrelatie kan beïnvloeden. Jongeren besteden gemiddeld vijf uur per dag aan schermgebruik, vooral op sociale media. Platforms zoals WhatsApp, Instagram, Snapchat en TikTok domineren hun digitale leven. Niet alleen als communicatiemiddel, maar ook als belangrijkste bron van nieuws 68. Jeugdigen vergelijken zichzelf vaak met anderen op sociale media, waar het leven van leeftijdsgenoten vaak mooier, succesvoller of gelukkiger lijkt dan het in werkelijkheid is. Op deze leeftijd zijn jongeren bezig met het vormen van hun identiteit, waardoor het vergelijken kan leiden tot een vertekend zelfbeeld, onzekerheid en gevoelens van tekortschieten. Zo’n 30% van de jongeren geeft aan dat ze zich weleens onzeker, depressief of verdrietig voelen na het gebruik van sociale media69. Het intensieve en soms dwangmatige gebruik van sociale media draagt zo bij aan mentale druk en stress. Hoewel sociale media positieve sociale verbindingen kunnen bieden, blijkt uit recente lokale cijfers70 dat 16% van de jongeren uit Wassenaar risico loopt op problematisch gebruik.

2.12 Middelengebruik

aanwijzingen dat deze ontwikkeling verstoord kan worden door alcoholgebruik. Daarnaast vertonen drinkende jeugdigen vaak ongeremd, agressief of asociaal gedrag en hebben zij een verhoogd risico op problematisch drinken en dementie op latere leeftijd71,72. Uit het Haags Uitgaansonderzoek (2020) blijkt alcohol veruit het meeste gebruikte genotsmiddel onder jongeren onder de 18 jaar. Jongeren in Wassenaar drinken alcohol vooral thuis, bij vrienden of op feestjes van sportclubs. Alcohol is voor hen makkelijk verkrijgbaar via ouders, oudere vrienden of winkels waar niet om een identiteitskaart wordt gevraagd. Professionals signaleren dat ouders vaak weinig moeite hebben met het alcoholgebruik van hun kinderen en dat jongeren alcohol gebruiken om te experimenteren, grenzen te verleggen en samenhorigheid te ervaren. Alcoholgebruik onder jeugdigen in Wassenaar blijft zorgwekkend, blijkt uit meer recente cijfers73 . Hoewel het totale gebruik licht is gedaald, begint een groeiend aantal jongeren al op jongere leeftijd met drinken, wat extra alarmerend is gezien de wettelijke leeftijdsgrens van 18 jaar. De tolerante houding van een aanzienlijk deel van de ouders speelt hierin een belangrijke rol. Veel ouders geven aan dat zij zelf ook op hun zestiende mochten drinken en dat zij ‘goed terecht zijn gekomen’.

Deze normaliserende houding, ondanks dat het nu wettelijk verboden is om alcohol te verkopen aan minderjarigen, draagt bij aan het beeld dat alcoholgebruik onder jongeren acceptabel is. Dit benadrukt het belang van gerichte preventie, vroegtijdige voorlichting en het actief betrekken van ouders bij het terugdringen van middelengebruik onder jongeren74 .

Alcohol Alcoholgebruik van jeugdigen wordt als ongewenst beschouwd. De hersenen van jeugdigen zijn nog volop in ontwikkeling en er zijn 68 ZIGT. Jongerenonderzoek 2024: de mediacijfers. 69 ZIGT. Jongerenonderzoek 2024: de mediacijfers. 70 Gezondheidsmonitor, GGD Haaglanden, 2024.

71 AlcoholInfo, Waarom is het voor jongeren extra gevaarlijk om alcohol te drinken? 72 Alcohol en de hersenen - Expertisecentrum Alcohol 73 Gezondheidsmonitor Jeugd (2024). 74 Gezondheidsmonitor Jeugd 2024.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

75

B i j l ag e 2

Roken en vapen Roken is veruit de belangrijkste leefstijlfactor waardoor mensen ziek worden of komen te overlijden75 . Wanneer op jonge leeftijd wordt begonnen met roken, is de verslaving vaak sterker en is de kans op succesvol stoppen kleiner dan wanneer op latere leeftijd wordt begonnen met roken76. Dit komt mede doordat het brein van jongeren nog in ontwikkeling is, waardoor zij gevoeliger zijn voor de verslavende werking van nicotine. Daarom is het belangrijk om samen te werken aan een rookvrije generatie. Hoewel de vape als minder schadelijk wordt gepresenteerd dan de traditionele sigaret, blijkt uit recent onderzoek dat deze aanname onterecht is. Vapes bevatten vaak méér nicotine dan gewone sigaretten en brengen extra gezondheidsrisico’s met zich mee, zoals schade aan de longen en blootstelling aan giftige metalen zoals lood en cadmium77. Deze nieuwe vorm van roken is sterk in opkomst, en vapen komt onder jeugdigen inmiddels vaker voor dan het roken van sigaretten. Ook uit lokale cijfers blijkt dat het gebruik van tabak en vapes onder jongeren toeneemt met de leeftijd78. Jongens roken vaker, terwijl meisjes juist meer vapen.

(Soft)drugsgebruik Cannabis is de meeste gebruikte softdrug onder Nederlandse jongeren79. Het gebruik neemt toe met de leeftijd, en komt vaker voor bij jongens. Met name jongeren tussen 16 en 24 jaar experimenteren regelmatig met wiet of hasj, in sociale contexten zoals feestjes. Jongeren zijn in deze levensfase op zoek naar grenzen, identiteit en sociale aansluiting. Experimenteren met middelen zoals cannabis past binnen deze ontwikkelingsfase en de meeste jongeren lijken hier

76

75 RIVM - Hoe ongezond is roken? 76 RIVM - Nicotine Addiction. 77 NOS (2024, 2 mei). Nieuw onderzoek vapen: schade aan hersenen en organen door giftige metalen. 78 Gezondheidsmonitor Jeugd 2024. 79 RIVM, Het Grote Uitgaansonderzoek (2023).

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

zonder al te veel problemen mee om te kunnen gaan. Toch brengt dit ook risico’s met zich mee, zoals verminderde concentratie, motivatieproblemen, slaapproblemen, verslaving en verhoogde kans op psychische klachten bij kwetsbare jongeren80. In Wassenaar is cannabisgebruik binnen sommige vriendengroepen genormaliseerd81. Dagelijks gebruik, ook doordeweeks of voor school, komt voor. XTC wordt soms al vanaf 15-16 jaar gebruikt, vaak in combinatie met andere middelen. Cannabis is makkelijk verkrijgbaar via straatdealers, vrienden of coffeeshops. Jongeren geven aan dat ze middelen gebruiken om te ontspannen, maar ervaren achteraf ook negatieve effecten zoals uitputting. Professionals signaleren dat jongeren zich onvoldoende bewust zijn van de risico’s. Het gebruik wordt vaak gebagatelliseerd als iets wat ‘bij het opgroeien hoort’. Tegelijkertijd is het gebruik van andere (soft)drugs naast cannabis in Wassenaar relatief laag, wat kansen biedt voor preventie. Uit recente cijfers82 blijkt dat het gebruik van (soft)drugs naast cannabisgebruik onder Wassenaarse jongeren momenteel relatief laag is.

2.13 Veiligheid en bescherming Fysieke en emotionele veiligheid Jeugdigen moeten beschermd worden tegen fysiek geweld, mishandeling, misbruik en verwaarlozing. Ook online risico’s, zoals cyberpesten of ongepaste inhoud vragen aandacht. Sociale media kunnen bijdragen aan identiteitsvorming en onderhouden van sociale contacten, maar ook leiden tot verhoogde gevoelens van angst en depressie, slaapproblemen, druk om zichzelf te vergelijken met

80 Rijksoverheid, Bijsluiter cannabis (hasj en wiet). 81 Haags Uitgaansonderzoek, 2020 82 Gezondheidsmonitor 2024.

B i j l ag e 2

anderen en een verstoord zelfbeeld83 . Uit lokale cijfers blijkt daarnaast dat 5% van de jongeren risico loopt op problematisch gamen84 . Problematisch gebruik van sociale media of langdurig gamen heeft negatieve effecten op het welzijn en slaap. Daarnaast moeten jeugdigen beschermd worden tegen emotioneel geweld, bijvoorbeeld door pesten in de school- of gezinsomgeving. In Wassenaar wordt 83,6% van de meldingen bij Veilig Thuis Haaglanden gedaan wegens kindermishandeling, 48,2% wegens (ex)partnergeweld en 6,4% wegens huiselijk geweld. In 2024 zijn er in totaal 110 meldingen gedaan85 .

Jeugdoverlast en criminaliteit Jeugdoverlast, zoals samenscholing, geluidsoverlast, vernieling of intimiderend gedrag, kan leiden tot gevoelens van onveiligheid in buurten en wijken. Hoewel dit gedrag vaak voortkomt uit verveling, groepsdruk of een gebrek aan passende vrijetijdsbesteding, is het belangrijk om het serieus te nemen en gericht aan te pakken. Het aandeel jeugdige verdachten verschilt sterk per gemeente 86. In 2022 was het percentage jongeren dat als verdachte geregistreerd stond het hoogst in grote steden en kustgemeenten (2,7% of meer). In kleinere gemeenten lag dit percentage onder de 0,7%. In Wassenaar lag het aandeel jeugdige verdachten op 1,6%, wat vergelijkbaar is met het niveau in steden als Utrecht. Dit wijst op een relatief laag, maar niet verwaarloosbaar aandeel jongeren dat betrokken is bij strafbare feiten. Jeugdoverlast is blijvend een aandachtsgebied in Wassenaar. In 2024 zijn 9 jeugdigen doorverwezen naar de Stichting Halt. Dit is een sterke daling ten opzichte van voorgaande jaren: 24 jeugdigen in 2021,

83 Trimbos Instituut, De impact van sociale media op het welzijn is niet voor alle jongeren hetzelfde. 84 Gezondheidsmonitor Jeugd 2024. 85 Cijfers van Veilig Thuis Haaglanden. 86 CBS, Jeugdige verdachten criminaliteit.

28 jeugdigen in 2022 en 20 jeugdigen in 2023. Hier is geen directe aanleiding voor te vinden.

Vrije tijd - Sport, kunst en cultuur Toegang tot recreatie en vrije tijd bij aan een gezonde ontwikkeling. Deelname aan sport, kunst en cultuur helpt jeugdigen hun talenten te ontwikkelen, schoolprestaties te verbeteren en sociale contacten op te bouwen en onderhouden87. Dit heeft een positief effect op de mentale en lichamelijk gezondheid88. Uit onderzoek blijkt dat deelname aan culturele activiteiten een positief effect heeft op zelfdiscipline, waarbij zelfs een beperkte verbetering in zelfdiscipline al leidt tot aanzienlijke winst in gezondheid, welzijn en een afname van crimineel gedrag89. Een gezonde vrijetijdsbesteding voorkomt bovendien risicogedrag. Volgens het Nederlands Jeugdinstituut (NJi) biedt deelname aan georganiseerde vrijetijdsactiviteiten structuur, sociale binding en positieve rolmodellen. Dit vormt een beschermende factor tegen risicogedrag zoals middelengebruik, schooluitval of delinquentie90.

2.14 Participatie Om tot een breed gedragen visie te komen, is de inbreng van jeugdigen, ouders en lokale maatschappelijke organisaties van essentieel belang. Naast het analyseren van bestaande onderzoeksliteratuur en statistieken, is de koers van het lokaal jeugdbeleid mede bepaald door de inbreng van deze groepen.

87 NJI, Sport als zorgtraject (2012). 88 Trimbos Instituut, Invloed van cultuurparticipatie. 89 Moffitt, Terrie E., et al. “A gradient of childhood self-control predicts health, wealth, and public safety.” Proceedings of the national Academy of Sciences (2011). 90 NJI, Vrije tijd en de ontwikkeling.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

77

B i j l ag e 2

Eerste inbreng lokale partners Voorafgaand aan het opstellen van dit lokaal jeugdbeleid is aan lokale partners gevraagd welke thema’s lokaal spelen en welke richting zij belangrijk achten voor het lokaal jeugdbeleid. Daarbij kwamen de volgende thema’s nadrukkelijk naar voren: mentale gezondheid en prestatiedruk, smartphonegebruik, ontwikkelingsachterstanden (motorisch, spraak-taal, sociaal), verantwoordelijkheid van ouders, normaliseren van problemen, preventie, participatie van jeugdigen, handvatten voor ouders en de (gevolgen en risico’s van) grote sociaaleconomische verschillen tussen gezinnen.

Pizza-avond voor jeugdigen Om de mening van jeugdigen op te halen over thema’s die hen aangaan, is op 2 april 2025 in het jongerencentrum ‘Boven’ een interactieve ‘pizza-sessie’ georganiseerd. Deze bijeenkomst is aangekondigd via mondelinge communicatie, flyers en digitale nieuwsbrieven, samen met scholen, het jongerenwerk en de gemeente. Tijdens de sessie zijn zestien jeugdigen (10–14 jaar) op een laagdrempelige en creatieve manier bevraagd, onder andere via een stellingenspel en een visuele werkvorm waarbij een grote kartonnen pizza-symbool stond voor verschillende thema’s. Na deze sessie werden de jeugdigen ook getrakteerd op échte pizza. De sessie leverde waardevolle inzichten op in hoe jeugdigen hun leefomgeving ervaren. Positieve punten die werden genoemd zijn onder andere het bestaande aanbod aan activiteiten voor kinderen en jeugdigen, de ervaren verkeersveiligheid, goed onderwijs en de mogelijkheid om op jonge leeftijd te werken.

78

Tegelijkertijd kwamen er ook knelpunten naar voren, zoals een tekort aan aantrekkelijke speelplekken, beperkte sportvoorzieningen, zorgen over verkeersveiligheid (zoals dode hoeken), en sociale thema’s zoals

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

pesten op school. Ook maatschappelijke zorgen, zoals angst voor oorlog, werden genoemd. Daarnaast deden jeugdigen concrete suggesties voor verbetering. Zij spraken de wens uit voor meer sport- en ontmoetingsvoorzieningen, zoals een basketbalvereniging, een multifunctionele sportlocatie en laagdrempelige sportactiviteiten zonder lidmaatschap. Ook werd gepleit voor meer verkeersmaatregelen (zoals meer haaientanden), meer fietspaden en meer ruimte voor ontspanning, zoals een fastfoodrestaurant, betaalbare recreatie en winkels gericht op jeugdigen.

Dialoogsessie OKO Op 8 april 2025 kwamen 65 betrokkenen bijeen voor de dialoogsessie OKO-Wassenaar. De deelnemers vertegenwoordigden een breed scala aan disciplines, waaronder ouders, lokale en regionale maatschappelijke partners (zoals partners IZA), de verslavingszorg, het primair en voortgezet onderwijs, Kanslokaal91, maatschappelijk werk, jeugdgezondheidszorg, jongerenwerkers, buurtsportcoaches, handhaving, sport- en welzijnsverenigingen, GGD Haaglanden, vertegenwoordigers van het Trimbos-instituut, diverse beleidsmedewerkers in het sociaal domein, strategen, evenals de wethouder Cultuur en Welzijn en diverse raads- en commissieleden. Met alle aanwezigen heeft de gemeente zich verbonden aan het streven: Opgroeien in een Kansrijke Omgeving voor álle jongeren in Wassenaar. De sfeer tijdens de middag was positief en constructief, met veel betrokkenheid en gedeeld enthousiasme om samen het verschil te maken. Tijdens deze dialoogsessie werd inzicht verkregen in hoe het gaat met jongeren in Wassenaar door resultaten uit de Gezondheidsmonitor Jeugd van de GGD. Deze monitor is in december 91 Voorheen Schooladviesdienst Wassenaar

B i j l ag e 2

2024 afgenomen onder jongeren van klas 2 en 4 op twee scholen voor voortgezet onderwijs (het Adelbert College en het Rijnlands Lyceum) en de American School of The Hague. Op basis van de resultaten en inbreng van alle deelnemers zijn gezamenlijke speerpunten vastgesteld op het gebied van mentale gezondheid en voorkomen van middelengebruik. Deze speerpunten worden verwerkt in het lokaal jeugdbeleid en komen in het uitvoeringsprogramma.

De uitkomsten van deze bijeenkomst zijn verwerkt in de verdere uitwerking van het jeugdbeleid en vormen een belangrijke bouwsteen voor het uitvoeringsprogramma. Hiermee wordt de verbinding tussen onderwijs, opvang en het sociaal domein versterkt en krijgt participatie van lokale partners een structurele plek in het jeugdbeleid.

Enquête onder ouders 1. 2. 3.

Domein Gezin: Bewustzijn vergroten van ouders over hun rol in het voorkomen van middelengebruik. Domein Vrije tijd: Sport- en cultuurverenigingen actief betrekken bij het tegengaan van middelengebruik onder jongeren. Domein School: Versterken van een veilige en positieve leeromgeving: het welbevinden van leerlingen en docenten centraal stellen en een open dialoog stimuleren tussen ouders, school en leerlingen over een positieve en veilige sfeer op school.

Bijeenkomst Lokaal Educatieve Agenda Op 7 mei 2025 vond een brede participatiebijeenkomst plaats in het kader van de Lokale Educatieve Agenda (LEA). Tijdens deze sessie kwamen vertegenwoordigers van onderwijs, kinderopvang, maatschappelijke organisaties en de gemeente samen om de hoofdambities van de LEA te toetsen en aan te scherpen. De bijeenkomst stond in het teken van samenwerking en gedeeld eigenaarschap: alle aanwezigen dachten actief mee over de ontwikkelkansen van jeugdigen in Wassenaar. De drie domeinen die centraal staan in de LEA zijn: ontwikkelkansen voor alle jeugdigen, brede ontwikkeling en ontplooiing en domeinoverstijgende samenwerking. Deze domeinen werden breed gedragen en verder uitgewerkt op basis van input uit de sessie. De bijeenkomst bevestigde het belang van een integrale aanpak waarin partners vanuit verschillende domeinen samenwerken aan een kansrijke omgeving voor jeugdigen.

Om inzicht te krijgen in de ervaringen en opvattingen van ouders over thema’s rondom jeugd en opvoeding, is een digitale enquête uitgezet. Alle scholen voor primair en voortgezet onderwijs zijn gevraagd deze onder ouders te verspreiden. Ook in de gemeentelijke nieuwsbrief en sociale media is de enquête gedeeld. In totaal hebben twintig ouders de vragenlijst ingevuld. Uit de resultaten blijkt een duidelijke behoefte aan meer structurele aandacht voor de mentale gezondheid van kinderen en jongeren, met name in het onderwijs. Ouders geven aan dat zij laagdrempelige ondersteuning voor zowel henzelf als hun kinderen essentieel vinden. Ook is er behoefte aan meer passende vrijetijdsbesteding en mogelijkheden voor onderling contact tussen jongeren. Ouders willen handvatten om het gesprek met hun kind aan te gaan, zonder dat dit leidt tot weerstand of onbegrip. Zij voelen zich vooral gesteund door hun eigen netwerk van familie en vrienden; de gemeente wordt hierin nog weinig als ondersteunend ervaren. Veelgenoemde opvoeduitdagingen zijn schermgebruik, sociale media, prestatiedruk en de combinatie van ouderschap met werk en huishouden. Wat betreft vrijetijdsbesteding geven ouders te kennen dat er met name voor jongeren tussen de 10 en 18 jaar te weinig passend aanbod is. Er is behoefte aan veilige, toegankelijke ontmoetingsplekken waar