Bijlage 1. Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar 2026

B E L E I D S N O TA L O K A A L J E U G D B E L E I D 2 0 2 6 OKTOBER 2025

I n h o u d s o p g ave

2

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

Woord vooraf

5

Samenvatting7 Leeswijzer bij deze beleidsnota

9

1. Inleiding 

11

1.1 1.2

11 13

2.

Inhoudsopgave

3. 4.

5.

Beleidsuitgangspunten  Beleidskaders en samenhang

Evaluatie van voorgaand beleid

17

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

17 18 20 22 26

Lokale initiatieven: bouwen aan een sterke sociale basis Regionale samenwerking  Landelijke ontwikkelingen Brede ontwikkelingen rondom jeugd  Conclusie 

Probleemstelling (Welke maatschappelijke vraagstukken spelen er?) 

29

3.1

29

Bronnenonderzoek 

Maatschappelijke opgaven, doelen en effecten (Wat willen we bereiken?)

33

4.1 4.2

34 38

Maatschappelijke opgaven Doelen en effecten

Strategie en uitvoering (Hoe gaan we eraan werken?)

41

5.1 5.2

41 42

Uitgangspunten strategie Beleidsplan Sociaal Domein Wassenaar Aanpak van het lokaal jeugdbeleid

6.

Indicatoren en monitoring

47

7.

Financiën en risico’s

53

7.1 7.2

53 53

Overzicht kosten en dekking Risico’s

8.

Accommodatiebeleid

57

9.

Hoe nu verder?

59

Bijlage 1. Informatie lokale initiatieven en samenwerkingen Bijlage 2. Verdieping maatschappelijke vraagstukken en participatie

61 65

3

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

Wo o r d vo o r a f

4

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

Wo o r d vo o r a f

Woord vooraf Als wethouder cultuur en welzijn wil ik in deze beleidsnota de aandacht vestigen op een onderwerp dat ons allen na aan het hart ligt: onze jeugd. Ik zou willen dat dat ieder kind en iedere jongere in Wassenaar de kans krijgt om veilig, gezond en kansrijk op te groeien. Dat vraagt om meer dan goede bedoelingen: het vraagt om een duidelijke koers, gezamenlijke inzet en een stevig fundament. Elke investering in onze jeugd is een investering in een betere, sterkere en meer veerkrachtige gemeenschap. Wanneer we kinderen en jongeren ondersteunen, bieden we hen de kans om hun volledige potentieel te bereiken. Dit betekent niet alleen dat zij zelf een betere toekomst tegemoet gaan, maar ook dat zij op hun beurt bijdragen aan de welvaart en het welzijn van onze hele samenleving. Denk aan de jonge talenten die, met de juiste begeleiding en kansen, kunnen uitgroeien tot de makers, innovators en leiders van de toekomst. Denk ook aan jeugdigen voor wie opgroeien minder vanzelfsprekend is. Bijvoorbeeld omdat zij opgroeien met zorgtaken, een lichamelijke of verstandelijke beperking hebben, leven in een gezin waar ziekte of verslaving speelt, of omdat ouders door omstandigheden minder beschikbaar zijn – fysiek of emotioneel. Ook zij verdienen onze steun om hun potentieel te kunnen benutten en de kracht te vinden om obstakels te overwinnen en hun dromen na te jagen.

Ik onderschrijf nadrukkelijk het gedachtegoed dat de opvoeding van een jeugdige een gezamenlijke inspanning is van de hele gemeenschap. Niet alleen ouders, maar ook leerkrachten, buren, familieleden en andere betrokkenen spelen een rol in de ontwikkeling en het welzijn van een jeugdige. Door deze benadering te kiezen, creëren we samen een omgeving waarin jeugdigen zich veilig, gezond en gesteund voelen. Met deze nota wordt gekozen voor een preventieve benadering waarin samen opvoeden, gezond en veerkrachtig opgroeien, meedoen en toegankelijke voorzieningen centraal staan. Kortom, laten we onze jeugdigen zien als de waardevolle schatten die ze zijn. Want uiteindelijk, als we samen investeren in hun toekomst, investeren we in de toekomst van ons allemaal. Ronald Zoutendijk, wethouder cultuur en welzijn

5

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

S a m e nv a t t i n g

6

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

S a m e nv a t t i n g

Samenvatting De gemeente Wassenaar kiest met deze nota voor een duidelijke koers: een preventieve benadering, waarin kansen centraal staan en een verschuiving van zorg naar preventie, waar mogelijk. Voor het eerst is er een integrale beleidsnota jeugd, die antwoord geeft op de groeiende maatschappelijke opgaven en de behoefte aan samenhang. De leefwereld van jeugdigen verandert snel en vraagt om een toekomstgerichte aanpak waarin preventie, samenwerking en het versterken van de sociale basis centraal staan. In plaats van pas te handelen bij problemen, zetten we in op het voorkomen ervan, door het versterken van de sociale basis, normaliseren van opvoedingsvragen en het investeren in collectieve voorzieningen. We bouwen voort op bestaande kracht: een actieve gemeenschap, betrokken ouders, sportieve en creatieve jeugdigen en sterke samenwerkingsverbanden. Door domeinen als onderwijs, gezondheid, veiligheid, sport, cultuur, bestaanszekerheid en participatie met elkaar te verbinden, ontstaat een stevige basis waarin jeugdigen gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien. Het Sociaal Team Wassenaar (STW) speelt hierin een sleutelrol: laagdrempelig bereikbaar en verbonden met scholen, huisartsen, praktijkondersteuners jeugd-ggz en maatschappelijke partners.

Het jeugdbeleid is opgebouwd rond twee maatschappelijke opgaven en twee randvoorwaarden die met elkaar samenhangen:

1. Samen opvoeden: versterken van de sociale basis door te investeren in gemeenschapszin, oudernetwerken en informele steun, waarbij opvoedingsuitdagingen worden genormaliseerd en ouders ondersteund in hun rol. 2. Gezond, veilig en veerkrachtig opgroeien: met ruimte voor ontwikkeling en ontspanning op mentaal en fysiek gebied. 3. Iedereen doet mee: iedere jeugdige en ouder doet ertoe en doet mee (randvoorwaardelijk). 4. Toegankelijke voorzieningen dichtbij huis: investeren in collectieve voorzieningen als fundament voor preventie (randvoorwaardelijk).

We hebben bijzondere aandacht voor jeugdigen die opgroeien met een beperking, met zorgtaken of in kwetsbare omstandigheden. Zij verdienen tijdige en passende ondersteuning, zodat ook zij hun talenten kunnen ontwikkelen. Inclusie en kansengelijkheid vormen daarom een rode draad in dit beleid.

7

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

S a m e nv a t t i n g

Het beleid is tot stand gekomen in nauwe samenwerking met jeugdigen, ouders, maatschappelijke partners en de Adviesraad Sociaal Domein Wassenaar. Hun inbreng vormt een belangrijke basis voor de gekozen koers en aanpak. Deze koers sluit ook aan bij landelijke ontwikkelingen zoals de Hervormingsagenda Jeugd, preventie-akkoorden en het programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Daarmee geeft Wassenaar lokaal invulling aan nationale ambities op het gebied van preventie, gezondheid en samenwerking. De acties en interventies worden concreet uitgewerkt in het Uitvoeringsprogramma Welzijn en Zorg.

• Stijgend schoolverzuim, langdurige thuiszitters en verbeteren van gelijke kansen vragen om maatwerk en samenwerking met scholen. • Jongeren geven te kennen behoefte te hebben aan veilige, aantrekkelijke ontmoetingsplekken. • Veiligheid, pesten en online risico’s vragen om een gezamenlijke aanpak van sociale veiligheid. • Het gebruik van jeugdhulp neemt toe, wat het belang van vroegsignalering en normalisering onderstreept. • Jongeren ervaren een kloof tussen aanbod en beleving van vrijetijdsbesteding. Door hun leefwereld serieus te nemen en goed te luisteren, ontstaat beter zicht op hun wensen. Dit helpt om het aanbod beter te laten aansluiten.

B E L A N G R I J K S T E M A AT S CH A P P E L I J K E S I G N A L E N : K A N S E N VO O R V E R S T E R K I N G In Wassenaar zien we, net als landelijk, ontwikkelingen die vragen om aandacht én kansen bieden om samen te versterken wat werkt. Jeugdigen geven te kennen dat ze zich vaak gelukkig voelen, maar ook dat ze behoefte hebben aan ontspanning, verbinding en passende ondersteuning. Ouders en professionals signaleren thema’s die leven en waar we samen op kunnen inzetten:

8

• Mentale gezondheid vraagt om versterking van veerkracht en verbinding (denk aan eenzaamheid, prestatiedruk). • Middelengebruik onder jongeren vraagt om preventie en actieve ouderbetrokkenheid. • Schermgebruik van jeugdigen én ouders biedt kansen voor mediawijsheid en digitale balans. • Overgewicht en ongezonde leefstijl onderstrepen het belang van een gezonde leefomgeving.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

Deze signalen vormen geen somber beeld, maar een uitnodiging om samen te bouwen aan een jeugdbeleid waarin preventie, nabijheid en samenwerking centraal staan. Zo bouwen we samen aan een positieve, gezonde en kansrijke omgeving voor alle jeugdigen in gemeente Wassenaar. Preventie vormt de kern van deze aanpak. We kiezen bewust voor een beleid dat inzet op het versterken van beschermende factoren, het tijdig signaleren van risico’s en het voorkomen van escalatie. Door te investeren in universele preventie – gericht op álle jeugdigen – bouwen we aan een samenleving waarin kinderen en jongeren zich gezien, gesteund en verbonden voelen. Met deze nota leggen we een stevig fundament voor een toekomstgericht jeugdbeleid waarin kansen leidend zijn, en waarin preventie niet alleen een werkwijze is, maar een overtuiging.

S a m e nv a t t i n g

Leeswijzer bij deze beleidsnota Deze beleidsnota is opgebouwd als een logisch en samenhangend verhaal over het jeugdbeleid in Wassenaar. Om het lezen te vergemakkelijken, geven we hier een korte toelichting op de structuur: Hoofdstuk 1: Inleiding en beleidskaders – Waarom jeugdbeleid nodig is en hoe het past binnen het bredere sociaal domein. Hoofdstuk 2: Evaluatie – Wat we geleerd hebben van eerdere lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen. Hoofdstuk 3: Probleemstelling – Welke maatschappelijke vraagstukken spelen er in Wassenaar?

Begrippenkader De term kind verwijst doorgaans naar jeugdigen tot 12 jaar, terwijl jongeren meestal duiden op jeugdigen tussen 12 en 18 jaar.

Onder jeugdigen verstaan we kinderen en jongeren tot 18 jaar. In sommige beleidscontexten, zoals bij participatie of verlengde jeugdhulp, wordt deze leeftijdsgrens verruimd tot 23 jaar.

Waar in deze nota wordt gesproken over “ouders”, bedoelen we opvoeders in de breedste zin van het woord: biologische ouders, pleegouders, voogden, grootouders en andere verzorgers die een rol spelen in de opvoeding van een jeugdige.

Hoofdstuk 4: Doelen en opgaven – Wat willen we bereiken en welke effecten streven we na? Hoofdstuk 5: Aanpak – Hoe gaan we hieraan werken? Wat doen we al en wat willen we versterken? Hoofdstuk 6 t/m 8: Monitoring, financiën en accommodaties – Hoe meten we voortgang, wat zijn de risico’s en welke voorzieningen zijn nodig? Bijlagen bevatten verdiepende informatie over lokale initiatieven, de maatschappelijke vraagstukken en participatiebevindingen.

9

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

Inleiding

10

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

Inleiding

1. Inleiding Voor u ligt het lokaal jeugdbeleid van de gemeente Wassenaar 2026. De noodzaak voor een samenhangend en toekomstgericht jeugdbeleid is groot. In onze gemeente is 22,84% van de inwoners jonger dan 20 jaar1. Deze substantiële groep vormt niet alleen de toekomst van onze samenleving, maar is ook nu al van grote betekenis. Het is daarom van essentieel belang dat we investeren in hun welzijn, ontwikkeling en kansen. De maatschappelijke druk op gezinnen neemt toe, de leefwereld van kinderen en jongeren verandert snel en de uitdagingen waar zij en hun ouders 2 mee te maken krijgen worden complexer. Tegelijkertijd zien we een verharding in de samenleving: minder onderlinge tolerantie, meer prestatiedruk en minder ruimte voor kwetsbaarheid. Dit vraagt om een duidelijke koers en gezamenlijke inzet. Hoewel er al diverse beleidsstukken, uitvoeringsprogramma’s en initiatieven bestaan, zowel lokaal als landelijk, ontbreekt het momenteel aan één samenhangend, integraal lokaal jeugdbeleid. Een breed gedragen visie op wat wij als gemeente willen betekenen voor onze jeugd is noodzakelijk. Zeker gezien de grote maatschappelijke opgaven waar we - landelijk én lokaal - voor staan, zoals socialemediagebruik, mentale druk onder jongeren en de toenemende complexiteit van hulpvragen. Jeugdigen groeien op in uiteenlopende omstandigheden.

Voor sommigen, zoals jonge mantelzorgers, jongeren met een beperking of jongeren die

1 2

CBS. Inwoners per gemeente. Waar in deze nota wordt gesproken over “ouders”, bedoelen we opvoeders in de breedste zin van het woord: biologische ouders, pleegouders, voogden, grootouders en andere verzorgers die een rol spelen in de opvoeding van een jeugdige.

opgroeien met een ouder met een ziekte of verslaving, vraagt dit om extra aandacht en ondersteuning, zodat ook zij hun veerkracht en talenten kunnen ontwikkelen. Ook jeugdigen met een vluchtachtergrond of statushouders kunnen te maken krijgen met uitdagingen zoals taalbarrières, trauma’s of beperkte toegang tot voorzieningen. Maar ook jeugdigen die (thuis) onvoldoende aandacht krijgen of te veel druk voelen om zich op een positieve manier te kunnen ontwikkelen. Alle jeugdigen verdienen tijdige herkenning en passende ondersteuning, afgestemd op hun situatie.

1.1 Beleidsuitgangspunten Het lokaal jeugdbeleid van de gemeente Wassenaar is gebaseerd op een aantal uitgangspunten die richting geven aan onze visie en aanpak: • Internationale kinderrechten als fundament De uitgangspunten van het internationale Verdrag inzake de rechten van het kind (IVRK) 3 vormen een belangrijk fundament onder het jeugdbeleid. Elke jeugdige heeft recht op bescherming, ontwikkeling, participatie en gelijke behandeling. Deze rechten zijn niet alleen moreel richtinggevend, maar bieden ook een praktische leidraad voor het realiseren van een inclusieve samenleving waarin iedere jeugdige telt. Daarbij hebben sommige jeugdigen, zoals jonge mantelzorgers of jongeren met een beperking, extra ondersteuning nodig om hun 3

Het Verdrag inzake de rechten van het kind is gebaseerd op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (1948). Dit verdrag is aangenomen in 1989 en in 1995 was dit officieel van kracht in Nederland.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

11

Inleiding

12

ontwikkelkansen optimaal te benutten. De uitgangspunten van het VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap vormen, samen met het kinderrechtenverdrag, een belangrijk fundament onder het sociaal beleid van Wassenaar. In het beleidsplan Sociaal Domein is opgenomen hoe hieraan uitvoering wordt gegeven, met aandacht voor inclusie, toegankelijkheid en participatie van jeugdigen met een beperking. • Een veilige, gezonde en kansrijke omgeving Ieder kind en iedere jongere moet kunnen opgroeien in een omgeving die veiligheid, gezondheid en ontwikkelkansen biedt. We geloven in de kracht van een gemeenschap waarin opvoedingsvragen bespreekbaar zijn en niemand er alleen voor staat. Elke jeugdige verdient de ruimte om zich optimaal te ontwikkelen in een stimulerende en ondersteunende omgeving, ook als zij daar extra hulp bij nodig hebben zoals kwetsbare doelgroepen. • Toegankelijke basisvoorzieningen als fundament Door te investeren in voorzieningen zoals onderwijs, sport, cultuur, jeugdgezondheidszorg en opvoedondersteuning, bouwen we aan een sterke sociale basis. Deze voorzieningen zijn laagdrempelig, zichtbaar en beschikbaar voor alle jeugdigen en hun gezinnen. Ze vormen de onderkant van de preventiepiramide en helpen voorkomen dat lichte vragen uitgroeien tot zware zorgvragen.

• Versterken van beschermende factoren en vroegsignalering We zetten in op het versterken van beschermende factoren rondom jeugdigen en het vroegtijdig signaleren van risico’s. Daarbij hanteren we het principe van universele preventie: preventie die gericht is op álle jeugdigen, met als doel het voorkomen van problemen en het tijdig bijsturen van beginnende problematiek. • Normaliseren van alledaagse opvoedingsvragen We hanteren het concept van positieve gezondheid: het vermogen van jeugdigen en hun omgeving om met de uitdagingen van het leven om te gaan. Angst, drukte of somberheid horen bij het opgroeien en zijn niet per definitie problematisch. Vaak zijn deze gevoelens een signaal dat de

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

omgeving onvoldoende aansluit bij de behoeften van de jeugdige. Door opvoedingsvragen bespreekbaar te maken en de context mee te nemen, voorkomen we onnodige problematisering en versterken we de veerkracht van gezinnen. • Samen opvoeden in een sterke gemeenschap Opvoeden is een gedeelde verantwoordelijkheid. Ouders staan voorop als eerste opvoeders, gesteund door hun sociale netwerk en, waar nodig, professionals. In Wassenaar bouwen we aan een veerkrachtige gemeenschap waarin iedereen rondom de jeugdige een rol speelt. Sociale binding, steun van belangrijke volwassenen, waardering voor positief gedrag en toegankelijke voorzieningen vormen samen het fundament voor een veilige, verbonden en kansrijke omgeving waarin jeugdigen zich gezien, gehoord en gesteund voelen. • Samenwerking als sleutel tot succes Alleen door samen te werken met jeugdigen zelf, hun ouders, scholen, zorgpartners, sportverenigingen, levensbeschouwelijke en maatschappelijke organisaties én relevante overheidsorganisaties zoals het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA), kunnen we bouwen aan een gemeente waarin onze jeugd floreert. Deze samenwerking is niet vrijblijvend, maar een voorwaarde voor succes. • Breed draagvlak en participatie Voor een effectief jeugdbeleid is breed draagvlak essentieel.

Daarom is deze beleidsnota tot stand gekomen in nauwe samenwerking met jeugdigen, ouders, Adviesraad Sociaal Domein Wassenaar en maatschappelijke partners in het sociaal domein. Hun waardevolle bijdragen hebben geleid tot een gedeelde visie en een gezamenlijke aanpak van de maatschappelijke uitdagingen die in Wassenaar spelen.

Inleiding

1.2 Beleidskaders en samenhang Integrale afstemming

Deze beleidsnota geeft antwoord op de vragen ‘Wat willen we bereiken?’ en ‘Hoe gaan we eraan werken?’. We sluiten aan bij de genoemde visie en uitgangspunten van het Beleidsplan Sociaal Domein Wassenaar 2024 waarin het belang van meedoen, preventie en passende ondersteuning centraal staat. De centrale boodschap daarin luidt:

Beleidsplan Sociaal Domein Ve r s k umet iwing v aoverkoepelende n zorg na visie p r e v e n t iop e het Sociaal Domein

Beleidsnota onderwerp Sociaal Domein

‘We vinden het belangrijk dat iedereen in ons dorp mee kan doen, van jong tot oud. We willen voorkomen dat een te vermijden ondersteunings-, hulp- of zorgvraag ontstaat en zetten in op preventie. Op het moment dat het nodig is, willen we dat er een passend aanbod is van informatie, advies, ondersteuning, hulp en zorg’.

Waaronder het minimabeleid, Wmo-beleid, jeugdbeleid en ouderenbeleid

Uitvoeringsprogramma onderwerp Sociaal Domein

Beleidsplan met visie aangrenzend beleidsterrein

Waaronder de Woonzorgvisie, de Omgevingsvisie en Sportvisie

Beleidsplan met visie aangrenzend beleidsterrein

Waaronder voor de thema’s gezondheid en welzijn, Sociaal Team Wassenaar, inclusie en onderwijs

Waaronder het integraal Veiligheidsbeleid en het subsidiebeleid

Figuur 1. Beleidsmatig overzicht Sociaal Domein

Figuur 1 toont de positionering van deze nota binnen het bredere beleidskader van het sociaal domein. De nota werkt de visie uit voor jeugdigen en sluit aan op andere beleidsplannen en uitvoeringsprogramma’s. Het bijbehorende Uitvoeringsprogramma Welzijn en Zorg (2025) beantwoordt de vraag: ‘Wat gaan we concreet doen?’. Deze beleidsnota geldt voor een periode van vier jaar (2026–2029). Na afloop van deze periode wordt het beleid geëvalueerd en waar nodig herzien.

Samenhang met verordening en beleidsregels jeugdhulp Het lokaal jeugdbeleid van Wassenaar vormt het inhoudelijk kader voor de Verordening Jeugdhulp Wassenaar 2025 en de Beleidsregels Jeugdhulp 2025. Deze beleidsnota beschrijft de strategische koers en maatschappelijke opgaven die richting geven aan de uitvoering van de Jeugdwet in onze gemeente. De verordening legt de juridische basis vast, terwijl de beleidsregels uitwerken hoe het college deze regels in de praktijk toepast.

13

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

Inleiding

De Verordening Jeugdhulp Wassenaar Wassenaar 20254 regelt de rechten en plichten van jeugdigen en ouders op grond van de Jeugdwet, de afbakening met andere wetten (zoals de Wmo, Zvw en Wlz), de criteria voor individuele voorzieningen en de voorwaarden voor het persoonsgebonden budget (pgb). De verordening vormt daarmee het juridische fundament onder de uitvoering van de Jeugdwet in Wassenaar. De Beleidsregels Jeugdhulp 20255 geven nadere invulling aan de uitvoering van de verordening. Ze beschrijven onder andere de procedure bij meldingen, het onderzoek naar ondersteuningsbehoefte, het gebruik van familiegroepsplannen, het opstellen van ondersteuningsplannen en de afweging bij het verstrekken van individuele voorzieningen. De uitgangspunten van deze nota – zoals preventie, normalisering, samenwerking en het versterken van de sociale basis – zijn vertaald naar de verordening en beleidsregels. Ook thema’s als eigen kracht, participatie, vroegsignalering en maatwerk zijn daarin verankerd, zodat de uitvoering van jeugdhulp aansluit bij de visie en koers van het lokaal jeugdbeleid. In het Uitvoeringsprogramma Welzijn en Zorg is rekening expliciet gehouden met de juridische kaders van de Jeugdwet.

Zo wordt geborgd dat de uitvoering van het jeugdbeleid plaatsvindt binnen de wettelijke kaders en dat jeugdigen en ouders kunnen rekenen op zorgvuldige, transparante en rechtmatige ondersteuning. Deze beleidsnota geeft ook invulling aan artikel 2.2 van de Jeugdwet, waarin is bepaald dat de gemeenteraad periodiek een plan vaststelt

14

4 5

Wordt vastgesteld door de gemeenteraad, planning is oktober 2025 Vastgesteld door het college na vaststelling Verordening Jeugdhulp Wassenaar 2025 door de raad

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

dat richting geeft aan het gemeentelijk beleid op het gebied van preventie, jeugdhulp, kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering. Deze beleidsnota vormt de invulling van deze wettelijke verplichting en zal na vier jaar opnieuw worden vastgesteld, op basis van monitoring, evaluatie en actuele maatschappelijke ontwikkelingen. Daarnaast wordt uitvoering gegeven aan artikel 2.7 sub 2, door te zorgen voor een toereikend en passend aanbod van jeugdhulp via het Sociaal Team Wassenaar en regionale samenwerking. De borging van kwaliteit bij jeugdhulpaanbieders, zoals bedoeld in artikel 4.1.1 sub 2 en 4.1.5 sub 1, vindt plaats via contractmanagement, accountgesprekken en monitoring. De gemeente stelt eisen aan deskundigheid en verantwoorde hulp, zoals vastgelegd in de verordening en beleidsregels. Hoewel deze beleidsnota zich primair richt op het versterken van de sociale en pedagogische basis en het voorkomen van zwaardere zorgvragen, is het belangrijk om ook de bredere context van het jeugdstelsel te benoemen. De gemeente Wassenaar vindt het terugdringen van het gebruik van geïndiceerde jeugdhulp, waar mogelijk, onvermijdelijk. Steeds meer jeugdigen ontvangen specialistische jeugdhulp en de zorgkosten stijgen. Door in te zetten op preventie, normalisering en collectieve voorzieningen, dragen we bij een afname van de instroom in zwaardere vormen van hulp.

Tegelijkertijd vindt sturing op de duur, effectiviteit en toewijzing van geïndiceerde hulp plaats via andere instrumenten, zoals de Verordening Jeugdhulp, de Regionale Inkoopstrategie vanaf 2027 en de landelijk vastgestelde Hervormingsagenda Jeugd. Deze beleidsnota vormt daarmee een inhoudelijk fundament dat ondersteunend is aan deze sturingsinstrumenten.

Inleiding

15

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

E v a l u a t i e v a n vo o r g a a n d b e l e i d

16

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

Ev a l u a t i e v a n vo o r g a a n d b e l e i d

2. Evaluatie van voorgaand beleid Hoewel dit de eerste integrale beleidsnota jeugd is voor de gemeente Wassenaar, zijn er de afgelopen jaren op lokaal, regionaal en landelijk niveau belangrijke stappen gezet die richting hebben gegeven aan het lokaal jeugdbeleid. We evalueren deze ontwikkelingen door te kijken naar lokale initiatieven, regionale samenwerking, landelijke beleidskaders, brede maatschappelijke trends en vatten dit samen in een conclusie. Informatie over de in dit hoofdstuk genoemde lokale voorzieningen en samenwerkingsverbanden is opgenomen in Bijlage 1 bij deze nota.

2.1 Lokale initiatieven: bouwen aan een sterke sociale basis Versterking van preventie en toegang tot hulp Sinds de decentralisaties in 2015 heeft Wassenaar sterk ingezet op het versterken van preventieve voorzieningen en het verbeteren van de toegang tot hulp. Een belangrijke stap was de oprichting van het Sociaal Team Wassenaar (STW) in 2023, dat werkt vanuit normalisering, vroegsignalering en laagdrempelige ondersteuning en is er voor alle inwoners van -9 maanden tot 100+ jaar. Het team biedt trainingen aan ouders en kinderen over uiteenlopende thema’s en fungeert als schakel voor professionals met vragen of zorgen. Door nauwe samenwerking met gezinnen en ketenpartners draagt het STW bij aan een integrale aanpak van complexe situaties. Daarbij is er specifieke aandacht voor jeugdigen met een verhoogde ondersteuningsbehoefte, zoals jonge mantelzorgers, jeugdigen met

een beperking, jeugdigen die opgroeien met een ouder met een ziekte of verslaving, en jeugdigen met een vluchtachtergrond. Voor hen is tijdige herkenning en passende ondersteuning van groot belang.

Aanpak huiselijk geweld en vroegsignalering Verder vormen partners uit het STW het binnen het STW opererende Veilig Verder Team, gericht op situaties van huiselijk geweld en kindermishandeling. Daarnaast organiseert de gemeente elk kwartaal het Signaleringsoverleg Jeugd, waarin professionals uit zorg, jongerenwerk en veiligheid samenkomen om signalen vroegtijdig op te vangen en samenwerking te versterken. Jeugdboa’s en de jeugdagent spelen een belangrijke rol in het signaleren van zorgen en thema’s die leven onder jongeren. Door hun zichtbaarheid in de wijk en nauwe samenwerking met jongerenwerk, scholen en het STW dragen zij bij aan vroegsignalering, veiligheid en het versterken van de verbinding met jongeren. Het Meldpunt Bezorgd biedt inwoners een laagdrempelige manier om zorgen over jeugdigen en of ouders te melden en werkt samen met het STW aan vroegsignalering en preventie.

Mentaal welzijn en veerkracht Ook is het initiatief Mentaal Lokaal Wassenaar ontwikkeld, dat jeugdigen ondersteunt bij mentale uitdagingen via een app, website en mentorlessen, met als doel veerkracht te versterken en de druk op de geestelijke gezondheidszorg te verlichten.

17

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

E v a l u a t i e v a n vo o r g a a n d b e l e i d

Ondersteuning bij scheiding In het kader van relationele en gezinsproblematiek werkt Wassenaar samen met het Kenniscentrum Kind en Scheiding, dat ondersteuning biedt aan kinderen en ouders bij het verwerken van een scheiding. Deze samenwerking draagt bij aan vroegsignalering en het voorkomen van langdurige problematiek.

Integrale aanpak zorg en veiligheid Sinds 2024 is de Lokale Kamer Zorg en Veiligheid actief. Deze samenwerking tussen zorg, strafrecht en bestuur maakt snelle en afgestemde besluitvorming mogelijk bij complexe casuïstiek en draagt bij aan een integrale benadering van veiligheid en zorg.

Burgervoogdij als versterking van de sociale basis Opvang en begeleiding van alleenstaande minderjarige vreemdelingen In Wassenaar verblijven ook alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv’s), onder andere in het asielzoekerscentrum en gespecialiseerde opvanglocaties. Voor deze jongeren werkt de gemeente samen met de Stichting Nidos, die verantwoordelijk is voor voogdij en begeleiding, en met het COA, dat verantwoordelijk is voor de opvang en begeleiding op locatie. Deze samenwerking is essentieel om een veilige, stabiele en ontwikkelingsgerichte omgeving te bieden aan jongeren met een vluchtachtergrond.

Pedagogische versterking en domeinoverstijgende verbinding De Stichting Kanslokaal vervult een unieke rol binnen het Wassenaarse jeugdbeleid. Kanslokaal richt zich op het versterken van pedagogische kwaliteit, biedt leerlingenondersteuning bij onderwijsvraagstukken, voert diagnostiek uit op scholen, biedt versterking van de pedagogische basis in de voor- en vroegschoolse educatie en draagt bij aan lokale fysieke en mentale gezondheid middels Fit in Wassenaar. Tegelijkertijd verbindt zij het educatieve domein met het jeugddomein, onder andere via haar inzet binnen het Sociaal Team Wassenaar. Daarmee vormt zij een belangrijke schakel tussen scholen, gemeente en maatschappelijke partners.

18

In Wassenaar wordt daarnaast gewerkt aan de opstart van burgervoogdij: een vorm van voogdij waarbij een vrijwilliger benoemd wordt tot voogd van een jeugdige die onder voogdij staat. Deze aanpak draagt bij aan stabiliteit, nabijheid en het versterken van de sociale basis.

2.2 Regionale samenwerking 2.2.1 Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden 2021-2026 In de jeugdhulpregio Haaglanden werkt Wassenaar samen met acht andere gemeenten6 aan het verbeteren van de jeugdhulp door gezamenlijke koers vast te stellen. De Regiovisie Jeugdzorg 2021–2026 heeft als doel de zorg te verbeteren, betaalbaar te houden en preventief te versterken. Uitgangspunt is dat hulp zoveel mogelijk plaatsvindt in de directe leefomgeving van jeugdigen, met nadruk op normalisering en preventie. Deze koers sluit aan bij de bredere beleidsrichting van de gemeente, zoals verwoord in de inleiding van deze nota: een duidelijke verschuiving van zorg naar preventie. Door te investeren in een sterke sociale basis en universele preventie wil Wassenaar problemen eerder signaleren en effectiever ondersteunen. Daarbij is het 6

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

H9 bestaat uit de gemeenten Delft, Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Wassenaar, Westland en Zoetermeer.

Ev a l u a t i e v a n vo o r g a a n d b e l e i d

belangrijk dat ook jeugdigen met een beperking of jonge mantelzorgers tijdig in beeld zijn, zodat zij passende ondersteuning kunnen ontvangen binnen hun leefomgeving. De samenwerking in de regio Haaglanden biedt daarbij een belangrijke structuur om kennis te delen, gezamenlijk in te kopen en de kwaliteit van jeugdhulp te verbeteren. In het kader daarvan wordt er in de jeugdhulpregio Haaglanden momenteel uitvoering gegeven aan het recent door de gemeenteraad vastgestelde regionale inkoopkader jeugdhulp. De hierin geformuleerde kaders zijn opgesteld om de kwaliteit van jeugdhulp (2025) te waarborgen, innovatie te stimuleren, efficiënt met middelen om te gaan en meer sturing te bieden. Belangrijk inhoudelijk onderdeel van dit inkoopkader is ook de verschuiving van zorg naar de voorkant. Op basis van de trends en ontwikkelingen uit de Regiovisie monitor 7 en de lokale data uit het dashboard kan gesteld worden dat na een stijging van het totaal aantal cliënten in 2023, er in Wassenaar in 2024 een daling in het aantal cliënten te zien is. Dit zou kunnen impliceren dat het verder verstevigen van het lokale, preventieve veld (zoals de oprichting van het Sociaal Team Wassenaar en de inzet van praktijkondersteuners huisarts ggz-jeugd) effect heeft.

Het jeugdhulpgebruik in Wassenaar is lager dan het landelijke gemiddelde, en met Midden-Delfland het laagste ten opzichte van de overige gemeenten in de jeugdhulpregio Haaglanden. Deze vergelijking betreft het gebruik van geïndiceerde jeugdhulp op basis van de Jeugdwet, geleverd in natura. Vrij toegankelijke hulp, zoals opvoedondersteuning via het Sociaal Team Wassenaar, valt hier niet onder. De cijfers zijn gebaseerd op het aantal jeugdigen in de leeftijd tot 18 jaar, niet op het totale inwoneraantal. Hoewel deze afname positief lijkt, stijgen de totale kosten daarentegen omdat de gemiddelde kosten per traject toenemen. 7

Regiovisie monitor jeugdhulp Haaglanden 2024

2.2.2 Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld en Kindermishandeling Haaglanden De Regiovisie Aanpak Huiselijk Geweld & Kindermishandeling Haaglanden richt zich op alle vormen van geweld binnen afhankelijkheidsrelaties, zoals fysiek, psychisch of seksueel geweld en verwaarlozing. Het gaat om geweld gepleegd door iemand uit de huiselijke kring of het netwerk van het slachtoffer, waarbij sprake is van een ongelijke machtsverhouding. Gemeenten, zorgorganisaties, veiligheidsdiensten en maatschappelijke partners werken samen aan het voorkomen, signaleren en duurzaam stoppen van dit geweld. De aanpak is systeemgericht, met aandacht voor het hele netwerk rondom betrokkenen. Lokale teams (zoals het STW) en netwerksamenwerking vormen de basis, met inzet op preventie, effectieve hulp en, waar nodig ook langdurige begeleiding. In 2026 wordt naar verwachting een nieuwe regiovisie vastgesteld. Deze bouwt voort op eerdere stappen richting een sluitende aanpak. Doel is dat professionals, samen met gezinnen, hun netwerk en andere betrokkenen, patronen leren doorbreken en werken aan duurzame veiligheid. De aansluiting bij deze regiovisies onderstreept het belang van een integrale, preventieve aanpak waarin lokale teams, zoals het STW, een sleutelrol vervullen. De komende jaren blijft het van belang om deze samenwerking te versterken en de vertaalslag naar de lokale praktijk te blijven maken.

19

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

E v a l u a t i e v a n vo o r g a a n d b e l e i d

2.3 Landelijke ontwikkelingen 2.3.1 Samenhangende preventiestrategie en Nationaal Preventieakkoord De landelijke preventieaanpak is in 2025 verder versterkt met de nieuwe samenhangende preventiestrategie van het kabinet. Deze strategie bouwt voort op het Nationaal Preventieakkoord (NPA) uit 2018, waarin de focus lag op het terugdringen van roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik. De ambities uit het NPA blijven onverminderd van kracht, maar worden nu breder en meer integraal benaderd. De nieuwe strategie richt zich nadrukkelijk op de jeugd en hun opvoeders, met als doel het bevorderen van gezonde gewoonten die een leven lang meegaan. Daarbij is gekozen voor een omgevingsgerichte aanpak, met maatregelen per leefomgeving, zoals thuis, op school, in de supermarkt, online en in de vrije tijd, die elkaar versterken. Naast de oorspronkelijke thema’s uit het NPA zijn er nieuwe aandachtsgebieden toegevoegd, waaronder drugsgebruik, schermtijd en sociale media, gehoorschade, seksuele gezondheid, vaccinaties, zonbescherming en bewegen. De strategie bevat concrete en meetbare doelen voor 2028 en 2040, en benadrukt het belang van samenwerking met gemeenten, maatschappelijke partners en het onderwijs.

20

Deze landelijke koers sluit nauw aan bij de uitgangspunten van het jeugdbeleid van Wassenaar, waarin universele preventie, een gezonde leefomgeving en samenwerking met ouders, scholen en maatschappelijke partners centraal staan. Door lokaal in te zetten op mentale veerkracht, gezonde leefstijl en het voorkomen van

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

risicogedrag, geeft Wassenaar concreet invulling aan de ambities van het Nationaal Preventieakkoord.

2.3.2 Het Gezond en Actief Leven Akkoord, Integraal Zorg Akkoord en Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord Landelijke akkoorden zoals het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA), zijn belangrijke aanjagers voor preventie. Deze akkoorden richten zich op het bevorderen van een gezonde leefstijl, vroegtijdige signalering en het voorkomen van zwaardere zorgvragen. Samen ondersteunen zij de verschuiving van zorg naar welzijn, met nadruk op samenwerking tussen het sociaal en medisch domein. Het AZWA legt daarbij extra nadruk op het versterken van de sociale basis, het verbeteren van samenwerking tussen gemeenten en zorgverzekeraars en het duurzaam organiseren van ondersteuning dichtbij inwoners. De gemeente Wassenaar sluit hier actief op aan via programma’s als Fit in Wassenaar, JOGG-aanpak8, Mentaal Lokaal Wassenaar en de ketenaanpakken Kansrijke Start en Kind naar Gezond Gewicht. Deze programma’s richten zich op het versterken van de fysieke en mentale gezondheid van jeugdigen, vanaf de vroegste levensfase. Voor jeugdigen met een beperking of zorgtaken is het extra belangrijk dat preventieve programma’s aansluiten bij hun mogelijkheden en behoeften. Een uitgebreide toelichting op de landelijke JOGG-aanpak en de ketenaanpakken Kansrijke Start en Kind naar Gezonder Gewicht is opgenomen in bijlage 1.

8

JOGG staat voor Jongeren Op Gezond Gewicht. Deze integrale methode ondersteunt gemeenten bij het structureel gezonder maken van de leefomgeving van kinderen en jongeren (0–23 jaar).

Ev a l u a t i e v a n vo o r g a a n d b e l e i d

2.3.3 Hervormingsagenda Jeugd Op 19 juni 2023 is de Hervormingsagenda Jeugd 2023–2028 landelijk vastgesteld. Deze agenda bevat een breed pakket aan maatregelen om het jeugdstelsel kwalitatief te verbeteren en financieel houdbaar te maken. Het doel is dat jeugdigen en hun gezinnen tijdig passende hulp en ondersteuning krijgen, op de juiste plek en met minder bureaucratie. Gemeenten en het Rijk investeren structureel in de kwaliteit en effectiviteit van jeugdhulp, met als beoogd effect een structurele besparing van 1 miljard euro vanaf 2027. Belangrijke onderdelen van de agenda zijn: • Aanpassing van de Jeugdwet9, zodat duidelijker wordt waarvoor jeugdigen en ouders hulp kunnen krijgen; • Verplichte regionale inkoop van specialistische jeugdhulp, om beschikbaarheid en continuïteit te waarborgen; • Minder administratieve lasten, zodat professionals meer tijd hebben voor directe ondersteuning; • Versterking van wijkteams, die een centrale rol spelen in de toegang tot hulp; • Betere samenwerking met onderwijs en andere domeinen, zodat meer ondersteuning via collectieve voorzieningen kan plaatsvinden.

De uitgangspunten van de Hervormingsagenda sluiten nauw aan bij de koers van het jeugdbeleid van Wassenaar. Ook hier ligt de nadruk op het versterken van de sociale basis, het normaliseren van opvoedvragen en het investeren in preventieve, laagdrempelige ondersteuning. Door wijkgericht te werken en de samenwerking met onderwijs, zorg en welzijn te intensiveren, geeft Wassenaar lokaal invulling aan de landelijke ambities. De versterking van het Sociaal 9

Team Wassenaar en de inzet op universele preventie zijn daar concrete voorbeelden van.

2.3.4 Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming Landelijk loopt het traject Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming10; een fundamentele herziening van de veiligheidsen beschermingsketen van gezinnen en huishoudens. Vanaf 2030 worden Regionale Veiligheidsteams (RVT’s) ingericht, die specialistische kennis toevoegen aan lokale teams. Deze nieuwe organisatie treedt in de plaats van de Gecertificeerde Instellingen11 (GI’en) en Veilig Thuis. Ook een deel van de taken van de Raad voor de Kinderbescherming wordt aan deze nieuwe organisatie toegevoegd. De gemeente Wassenaar bereidt zich hierop voor door lokale werkwijzen te versterken en samen te werken met partners. De Proeftuin Haaglanden is in mei 2023 gestart als een van de landelijke proeftuinen. Hierin werken o.a. Jeugdbescherming west, Veilig Thuis Haaglanden, de Raad voor de Kinderbescherming Haaglanden, lokale teams en zorgaanbieders samen aan een nieuwe werkwijze. Doel is het verkorten van de keten, versterken van bestaanszekerheid en betere aansluiting met de volwassenzorg. Eind 2025 wordt deze werkwijze opgeleverd. De eerste resultaten zijn positief: professionals werken als één team met gezinnen, wat leidt tot meer vertrouwen, betere samenwerking en effectievere hulp. De regio wil deze aanpak door ontwikkelen en in 2026 starten met een ‘Proeftuin 2.0’. Gemeenten organiseren bijeenkomsten om de 10 11

In opdracht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). Jeugdbescherming west, William Schrikker Stichting Jeugdbescherming & Jeugdreclassering en Leger des Heils Jeugdbescherming & Reclassering zijn actief in de regio Haaglanden.

Wetsvoorstel: Brief aan Parlement - Voortgangsbrief Jeugd.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

21

E v a l u a t i e v a n vo o r g a a n d b e l e i d

verbinding tussen jeugd, huiselijk geweld en gemeentelijke ondersteuning verder te versterken.

gemeenten en andere betrokken partijen. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor langdurige begeleiding van jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt.

2.3.5 Inclusief onderwijs 2035 De overheid streeft ernaar dat in 2035 de meeste scholen de overgang naar inclusief onderwijs hebben gemaakt. De Nederlandse definitie van inclusief onderwijs luidt als volgt: “Inclusief onderwijs is onderwijs waarbij alle kinderen en jongeren dichtbij huis, volwaardig en gelijkwaardig toegang hebben tot een inclusieve leeromgeving waarin zij zich samen ontwikkelen en samen leren en participeren”.

In de regio Haaglanden wordt gewerkt aan een nieuw regionaal programma voortijdig schoolverlaten (2025–2029) dat aansluit op deze wet. Dit programma richt zich op jongeren van 15 tot en met 27 jaar, met extra aandacht voor risicogroepen zoals thuiszitters, jongeren zonder startkwalificatie en jongeren die buiten beeld dreigen te raken.

Het beleidskader van de Rijksoverheid is gericht op drie doelen: • Iedereen is welkom, ontwikkelt zich en hoort erbij • Er is goede ondersteuning voor iedereen • Alle kinderen en jongeren leren en doen mee

Binnen Wassenaar is de werkgroep Inclusief Onderwijs opgericht om een lokale invulling te geven aan de visie op inclusief onderwijs in het basisonderwijs.

2.3.6 Van school naar duurzaam werk De nieuwe wet Van school naar duurzaam werk, die naar verwachting op 1 januari 2026 in werking treedt, heeft als doel jongeren beter te ondersteunen bij de overgang van onderwijs naar werk. Door vroegtijdige en passende begeleiding wil de wet kansenongelijkheid verkleinen en duurzame arbeidsdeelname bevorderen.

22

De wet verbreedt de doelgroep van het huidige beleid met betrekking tot voortijdig schoolverlaters (vsv’ers) van 12–23 jaar naar 12–27 jaar en verplicht samenwerking tussen scholen, doorstroompunten,

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

2.4 Brede ontwikkelingen rondom jeugd Om jeugdigen gezond, veilig en kansrijk te laten opgroeien, is het essentieel om verder te kijken dan alleen zorg en ondersteuning. Ontwikkelingen in het onderwijs, de vrije tijd, gezondheid, veiligheid en bestaanszekerheid hebben directe invloed op het welzijn van jeugdigen. Deze domeinen vormen samen de leefwereld van kinderen en jongeren en bepalen mede hun kansen op een gezonde ontwikkeling. In dit hoofdstuk worden deze brede maatschappelijke ontwikkelingen verkend, met aandacht voor hoe ze bijdragen aan een integrale benadering van het lokaal jeugdbeleid in Wassenaar.

2.4.1 Onderwijs In 2025 wordt de Lokale Educatieve Agenda (LEA) opgesteld. Het lokaal jeugdbeleid en de LEA zijn nauw met elkaar verbonden. Met de LEA werken gemeente, kinderopvang, onderwijsinstellingen en zorgpartners samen aan het vergroten van ontwikkelkansen voor kinderen en jongeren en het versterken van de pedagogische infrastructuur. Door deze gezamenlijke aanpak worden alle betrokken

Ev a l u a t i e v a n vo o r g a a n d b e l e i d

partijen eigenaar van de doelen en resultaten die in de LEA worden vastgelegd. Inhoudelijke inbreng van de LEA wordt benut bij de ontwikkeling van het jeugdbeleid, en omgekeerd levert het lokaal jeugdbeleid inbreng voor de LEA. Toch zijn er ook duidelijke verschillen. Het lokaal jeugdbeleid richt zich primair op de gemeentelijke visie en opgaven op het gebied van jeugd, terwijl de LEA een gezamenlijk beleidsdocument is van de gemeente, onderwijs- en kinderopvangpartners en maatschappelijke partners in het sociaal domein. De visie en doelstellingen van het lokaal jeugdbeleid en de LEA hebben overlap en versterken elkaar. Leerplichtambtenaren spelen in de gemeente Wassenaar een belangrijke verbindende rol in het voorkomen van schooluitval. Zij houden toezicht op de naleving van de Leerplichtwet en zijn verantwoordelijk voor het signaleren, onderzoeken en aanpakken van ongeoorloofd verzuim. Dit doen zij door in gesprek te gaan met jeugdigen, ouders en scholen, het achterhalen van achterliggende problematiek en, indien nodig, het opstellen van een proces-verbaal bij verwijtbaar verzuim. Daarnaast verwijzen zij naar passende hulpverlening en werken zij samen met het Sociaal Team Wassenaar en andere partners in het jeugdveld. Daarnaast zijn er doorstroomcoaches actief vanuit het Doorstroompunt regio Haaglanden. Zij richten zich op jongeren in de leeftijd vanaf 18 jaar.

die niet meer leerplichtig zijn, maar nog geen startkwalificatie hebben behaald. Zij begeleiden deze jongeren terug naar onderwijs, werk of andere vormen van participatie, zoals zorgtrajecten of vrijwilligerswerk. De coaches zoeken actief contact, bijvoorbeeld via huisbezoeken, telefoongesprekken of brieven, en werken nauw samen met scholen, gemeenten en zorgorganisaties. Deze aanpak is onderdeel van de Regeling regionale aanpak voortijdig schoolverlaten en draagt bij aan het voorkomen van uitval

en het versterken van de aansluiting tussen onderwijs, zorg en ondersteuning. Daarnaast is in januari 2025 het Convenant Schoolveiligheid ondertekend, waarin onderwijs, gemeente en politie samenwerken aan fysieke en sociale veiligheid op scholen en het tijdig aanpakken van grensoverschrijdend gedrag.

2.4.2 Vrije tijd: sport en cultuur Via het lokale en landelijke Sportakkoord II12 wordt onder andere ingezet op een gezonde leefstijl, talentontwikkeling en plezier beleven aan sporten. Deze akkoorden dragen bij om de sport toegankelijker, inclusiever en duurzamer te maken en sluiten aan bij bredere ambities op het gebied van gezondheid en leefstijl. De Sportvisie Wassenaar 2025 speelt een belangrijke rol in het stimuleren van een gezonde en actieve leefstijl van jeugdigen. Ook zijn we als gemeente aangesloten bij de landelijke JOGG-aanpak (Jongeren op Gezond Gewicht). We zetten ons hiermee in om de leefomgeving van kinderen en jongeren structureel gezonder te maken door het stimuleren van gezonde keuzes in thuis-, school- en vrijetijdsomgevingen. We stimuleren in Wassenaar cultuureducatie, door lokale culturele en kunstzinnige activiteiten te organiseren in het onderwijs13. Zo worden kinderen uitgedaagd via muziek hun luistervaardigheden te ontwikkelen en via expressie vorm aan hun beleving te geven. Daarnaast is er aandacht voor beeldende kunst in de openbare ruimte, waarbij kinderen worden uitgedaagd om spelenderwijs te 12

Wassenaar heeft sinds 2021 een lokaal sportakkoord, getiteld "Wassenaar in Beweging" op basis van het landelijke Sportakkoord I en II. Deze sportakkoorden zijn geïntegreerd in het GALA n worden uitgevoerd door Fit in Wassenaar, onderdeel van Kanslokaal. 13 Vanuit de Cultuurnota ‘Rijk aan Cultuur’ 2021 via het programma Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK3 en CmK4).

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

23

E v a l u a t i e v a n vo o r g a a n d b e l e i d

leren kijken naar kunst. Initiatieven zoals gratis bibliotheeklidmaatschap voor jeugdigen en ondersteuning van de Stichting Leergeld Wassenaar maken cultuur toegankelijker voor kinderen uit minder draagkrachtige gezinnen. Ook zijn er initiatieven zoals de Wassenaarse Cultuurprijs en kortingen voor jeugdigen bij culturele evenementen.

ondersteuning bij suïcidale gedachten en werkt samen met lokale partners aan vroegsignalering, bewustwording en het bespreekbaar maken van mentale nood. Door deze inzet willen we voorkomen dat jongeren tussen wal en schip raken en zorgen we voor tijdige hulp. Voor jeugdigen onder de 16 jaar wordt gekeken welke hulp het meest passend is, bijvoorbeeld door schoolmaatschappelijk werk, het Sociaal Team Wassenaar of gespecialiseerde ondersteuning.

2.4.3 Gezondheid Vanuit het domein gezondheid ligt bij de doelgroep jeugd de focus op het gezond en veilig opgroeien en het bevorderen van een gezonde levensstijl. Samen met partners (zoals de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Haaglanden (GGD)14) en de Stichting Jeugdgezondheidszorg Zuid-Holland West (JGZ ZHW) wordt er aandacht besteed aan thema’s zoals gezonde voeding, voldoende beweging, mentale weerbaarheid en een gezonde leefomgeving, scholing van medewerkers of bieden van richtlijnen voor beleid, bijvoorbeeld rondom het schoolgezondheidsbeleid. JGZ ZHW vervult een belangrijke rol in het bevorderen van een gezonde ontwikkeling van jeugdigen in Wassenaar. Via het consultatiebureau biedt JGZ ZHW preventieve zorg aan jonge kinderen en hun ouders, zoals vaccinaties, groeicontroles, ontwikkelingsscreening en opvoedadvies. Daarnaast is JGZ ZHW actief in het signaleren van gezondheidsrisico’s en het geven van voorlichting. Door deze inzet draagt JGZ ZHW bij aan vroegsignalering, normalisering en het versterken van de sociale en pedagogische basis.

24

Ook suïcidepreventie krijgt aandacht in het lokale gezondheidsbeleid. In Wassenaar is hiervoor het programma Sumona beschikbaar, gericht op jongeren vanaf 16 jaar. Sumona biedt laagdrempelige 14

2.4.4 Zorg en veiligheid De aanpak van kindermishandeling en huiselijk geweld vormen een belangrijk aandachtspunt op het snijvlak van gezondheid en veiligheid. De gemeente Wassenaar werkt hierin nauw samen met Veilig Thuis Haaglanden15 om een veilige opgroeiomgeving voor jeugdigen te waarborgen. Het Integraal Veiligheidsbeleid vormt een belangrijke basis voor een veilige leefomgeving voor jeugdigen. Onderwerpen als zorg & veiligheid, woonoverlast, cyberveiligheid, jeugdcriminaliteit en jeugdoverlast staan hierin centraal. Samenwerking met scholen, jongerenwerk, handhaving en politie is gericht op het vroegtijdig signaleren van risico’s en het bieden van passende ondersteuning via zorg- en veiligheidspartners. De jeugdboa’s en de jeugdagent zijn hierin belangrijke schakels. Zij zijn laagdrempelig benaderbaar voor jongeren, signaleren risico’s in de leefomgeving en dragen bij aan een veilige, ondersteunende context waarin jongeren zich gezien en gehoord voelen. Wassenaar neemt deel aan het regionale Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden. Hierin werken partners uit strafrecht, zorg en gemeenten samen aan complexe casuïstiek. Doel is het verbeteren van zowel de veiligheid in de samenleving als de persoonlijke situatie van betrokkenen.

Wassenaar neemt deel in het algemeen bestuur van de GGD Haaglanden. 15

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

Veilig Thuis is het meldpunt voor kindermishandeling en huiselijk geweld en bieden ook adviezen en voorlichting. Wassenaar neemt deel in het algemeen bestuur van Veilig Thuis Haaglanden.

Ev a l u a t i e v a n vo o r g a a n d b e l e i d

2.4.5 Werk en Inkomen Jeugdigen die opgroeien in gezinnen met financiële problemen kunnen te maken krijgen met extra uitdagingen in hun dagelijks leven en ontwikkeling. De gemeente Wassenaar zet daarom in op het verzachten van deze effecten door middel van regelingen of fondsen voor school-, sport- en cultuurkosten en andere voorzieningen zoals laptops via o.a. de Stichting Leergeld. Daarnaast wordt in het minimabeleid ‘Iedereen Telt Mee’ extra aandacht besteed aan kinderen van ouders met een besteedbaar inkomen onder de bijstandsnorm. Ook wordt ingezet op begrijpelijke voorlichting om jongeren tijdig te informeren over hun rechten en plichten. De overgang naar de leeftijd van 18 jaar is een belangrijk kantelpunt: jongeren worden juridisch meerderjarig en krijgen te maken met nieuwe verantwoordelijkheden op het gebied van zorg, inkomen, onderwijs en huisvesting. Tegelijkertijd vallen zij vaak weg uit bestaande ondersteuning. Om deze overgang te verzachten, biedt het Sociaal Team Wassenaar begeleiding en informatie, onder andere via een speciaal ontwikkelde flyer die jongeren informeert over wat er verandert en wat zij moeten regelen bij het bereiken van de leeftijd van 18 jaar. Voor jongeren die na hun 18e jaar ondersteuning nodig hebben, bestaat de mogelijkheid tot verlengde jeugdhulp16.

Deze verlengde hulp kan worden ingezet tot maximaal 23 jaar, mits dit bijdraagt aan een stabiele ontwikkeling en het voorkomen van uitval. De inzet van verlengde jeugdhulp gebeurt altijd op maat en in overleg met de jongere, diens ouders en betrokken professionals. Daarnaast is in 2025 het Werkcentrum Wassenaar van start gegaan in de bibliotheek Voorschoten-Wassenaar. Dit centrum biedt ondersteuning bij het vinden van werk, stages en leerplekken, en is ook toegankelijk voor jongeren die op zoek zijn naar oriëntatie of begeleiding naar werk. 16

Op basis van artikel 1.1 van de Jeugdwet.

2.4.6 Opgroeien in een Kansrijke Omgeving Sinds 2023 werkt de gemeente Wassenaar actief aan de implementatie van het landelijke programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO). Dit programma vormt een belangrijke pijler onder het lokaal jeugdbeleid en richt zich op het versterken van mentale gezondheid, het voorkomen van middelengebruik en het creëren van een gezonde, veilige en stimulerende leefomgeving voor jongeren. OKO is een krachtig en langdurig programma met een duurzaam karakter, stevig verankerd in het lokaal jeugdbeleid van Wassenaar. Het is gebaseerd op een integrale aanpak waarin ouders, scholen, sportverenigingen, zorg- en welzijnspartners én jongeren samenwerken aan een omgeving die beschermende factoren versterkt en risicogedrag voorkomt. In 2025 organiseerde de gemeente, samen met ruim 65 lokale en regionale partners, een gezamenlijke OKO-dialoogsessie. Hieruit zijn concrete speerpunten voortgekomen op het gebied van ouderbetrokkenheid, preventie binnen het verenigingsleven en het versterken van een positief schoolklimaat. De komende jaren bouwt Wassenaar verder aan OKO als verbindend kader voor preventie, participatie en positieve gezondheid. In het OKO-programma is er ook aandacht voor jongeren die extra kwetsbaar zijn, zoals jonge mantelzorgers of jongeren met een beperking, zodat ook zij kunnen opgroeien in een stimulerende en beschermende omgeving.

25

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

E v a l u a t i e v a n vo o r g a a n d b e l e i d

2.5 Conclusie De afgelopen jaren heeft de gemeente Wassenaar belangrijke stappen gezet in de ontwikkeling van jeugdbeleid. Waar eerder sprake was van een versnipperde aanpak zonder een specifieke beleidsnota, is inmiddels een duidelijke beweging zichtbaar in de richting van een meer geïntegreerde en preventieve benadering. Zowel lokaal als regionaal is geïnvesteerd in het versterken van de sociale basis, het verbeteren van samenwerking en het toegankelijk maken van ondersteuning voor jeugdigen en gezinnen. Een centrale ontwikkeling is de verschuiving van zorg naar preventie: van individuele, specialistische hulp naar collectieve, laagdrempelige voorzieningen die gericht zijn op het voorkomen van problemen. Deze koers komt tot uiting in de oprichting van het Sociaal Team Wassenaar, de inzet op vroegsignalering via het Signaleringsoverleg Jeugd, en projecten als Fit in Wassenaar en Mentaal Lokaal Wassenaar en de ketenaanpakken Kansrijke Start en Kind naar Gezonder Gewicht. Ook regionaal sluit Wassenaar aan bij deze beweging, onder andere via de Regiovisie Jeugdzorg Haaglanden en de proeftuin binnen het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming.

26

Tegelijkertijd is duidelijk geworden dat jeugdbeleid niet los kan worden gezien van bredere maatschappelijke domeinen. Ontwikkelingen in het onderwijs, de vrije tijd, gezondheid, veiligheid en bestaanszekerheid hebben directe invloed op het welzijn van jeugdigen. De Lokale Educatieve Agenda, het sport- en cultuurbeleid, het gezondheidsbeleid en het Integraal Veiligheidsbeleid zijn geen losse beleidslijnen, maar bouwstenen van een gezamenlijke, preventieve aanpak. Door domeinen met elkaar te verbinden en in te zetten op samenwerking, ontstaat een sterke sociale basis waarin jeugdigen zich kunnen ontwikkelen, ontspannen en veilig voelen.

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

Ondanks deze vooruitgang ontbrak tot nu toe een breed gedragen visie die álle jeugdigen in Wassenaar omvat. Met deze beleidsnota wordt die leemte opgevuld. De gemeente kiest nadrukkelijk voor een koers waarin universele preventie centraal staat: gericht op het versterken van beschermende factoren en de sociale basis en het creëren van een gezonde, veilige en kansrijke omgeving voor alle jeugdigen. De integrale benadering van jeugdbeleid, waarin gezondheid, onderwijs, vrije tijd, veiligheid en participatie samenkomen, vormt het fundament voor de komende jaren. Deze beleidsnota biedt daarmee niet alleen een terugblik, maar vooral een stevig vertrekpunt voor een toekomstgerichte aanpak waarin preventie, nabijheid en samenwerking leidend zijn.

Ev a l u a t i e v a n vo o r g a a n d b e l e i d

27

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

P r o b l e e m s t e l l i n g ( M a a t s c h a p p e l i j k e v r a ag s t u k k e n)

28

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

P r o b l e e m s t e l l i n g ( M a a t s c h a p p e l i j k e v r a ag s t u k k e n)

3. Probleemstelling (Welke maatschappelijke vraagstukken spelen er?) Om een goed beeld te krijgen van de uitdagingen en kansen in de gemeente en de focus van het jeugdbeleid, is een bronnenonderzoek uitgevoerd. Daarnaast baseren we de inhoud van deze Beleidsnota Lokaal Jeugdbeleid mede op de uitkomsten van de participatiesessies met jeugdigen, ouders en betrokken lokale maatschappelijke organisaties.

D E K R ACH T VA N WA SS E N A A R S E J EU G D E N G E M E E N S CH A P Voordat we ingaan op de maatschappelijke vraagstukken, is het belangrijk om stil te staan bij wat er wél goed gaat. Wassenaar kent een actieve, betrokken en diverse jeugdpopulatie. Jeugdigen sporten bovengemiddeld veel, voelen zich over het algemeen gelukkig en maken gebruik van een breed aanbod aan voorzieningen. De gemeente beschikt over een sterke sociale infrastructuur, met actieve scholen, sportverenigingen, cultuurinstellingen en een goed functionerend Sociaal Team. Ouders geven aan steun te ervaren vanuit hun netwerk en zijn bereid om mee te denken over het jeugdbeleid. Deze kracht vormt het fundament waarop we verder bouwen. De vraagstukken die in dit hoofdstuk worden besproken, vragen om aandacht, maar bieden ook kansen om de bestaande kracht van jeugdigen, ouders en de gemeenschap te benutten en te versterken.

3.1 Bronnenonderzoek (samenvatting) Het bronnenonderzoek in hoofdstuk 3 biedt een breed en diepgaand beeld van de leefwereld van jeugdigen in Wassenaar. Een uitgebreide toelichting op de cijfers, trends en participatiebevindingen is opgenomen in Bijlage 2: Verdieping maatschappelijke vraagstukken en participatie. Op basis van cijfers, trends en signalen van professionals en inwoners zijn de volgende hoofdthema’s en aandachtspunten naar voren gekomen:

• Demografie en sociale context Wassenaar kent een relatief hoog aandeel jeugdigen in de leeftijd tot 20 jaar (22,8%) en een opvallend internationaal karakter: bijna een derde van de jeugd heeft een internationale achtergrond. Dit draagt bij aan een diverse en dynamische gemeenschap, waarin jeugdigen opgroeien met verschillende perspectieven en culturen. Deze diversiteit biedt kansen voor inclusie, internationale samenwerking en brede talentontwikkeling. Tegelijkertijd zijn er grote sociaaleconomische verschillen tussen buurten, met een hoge vermogensongelijkheid en verschillen in migratieachtergrond. Deze context vraagt om maatwerk en aandacht voor kansengelijkheid. • Voorzieningen en leefomgeving Wassenaar biedt een breed en gevarieerd aanbod aan voorzieningen voor jeugdigen, zoals scouting, sportclubs, cultuur en een actief

Lokaal Jeugdbeleid Wassenaar

29

P r o b l e e m s t e l l i n g ( M a a t s c h a p p e l i j k e v r a ag s t u k k e n)

jongerencentrum. Veel jongeren maken hiervan gebruik en geven te kennen zich veilig te voelen in hun omgeving. Tegelijkertijd ervaren zij en hun ouders een belevingskloof: ondanks het aanbod is er behoefte aan meer toegankelijke en aantrekkelijke plekken. Vooral laagdrempelige ontmoetingsplekken, sportmogelijkheden en culturele activiteiten worden gemist. Dit vraagt om een betere aansluiting tussen het bestaande aanbod en de leefwereld van jongeren. • Onderwijs en ontwikkeling Het onderwijsniveau is gemiddeld hoog en er is een sterke samenwerking in het basisonderwijs via het Scholencollectief Wassenaar en de Stichting Kanslokaal. Door de LEA wordt deze samenwerking versterkt. Het merendeel van de jongeren behalen een startkwalificatie en er is veel inzet op doorstroom en begeleiding. Doorstroomcoaches en leerplichtambtenaren dragen bij aan een sluitende aanpak. Het aantal voortijdig schoolverlaters in Wassenaar is significant lager dan het landelijk gemiddelde (1,62% in Wassenaar vs. 2,38% landelijk), en stabiel. Toch zijn er zorgen over een stijgend aantal leerlingen dat (tijdelijk) niet deelneemt aan onderwijs, ondanks de leerplicht. Dit betreft zowel thuiszitters17 als vormen van absoluut18 en relatief verzuim19, of jonge mantelzorgers die hun school- of studiekeuze afstemmen op zorgtaken thuis.