Bijlage 1 - Beheervisie openbare ruimte 2024-2028
Tekst van het document
Beheervisie Openbare Ruimte 2024-2028
Beheervisie openbare ruimte 2024-2028 Documentnummer: 20230403
R. Wierda, S. Vos, J. van Keulen In opdracht van de gemeente Wassenaar © 2023
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 2 van 41
Inhoudsopgave 1.
Inleiding .............................................................................................................................5
1.1 Waarom een beheervisie? ................................................................................................................ 5 1.2 Positionering ..................................................................................................................................... 6 1.3 Totstandkoming ................................................................................................................................ 7 1.4 Leeswijzer .......................................................................................................................................... 7
2.
De openbare ruimte in Wassenaar......................................................................................9
2.1 Landschappelijke kenschets van Wassenaar ..................................................................................... 9 2.2 Kenschets van de openbare ruimte .................................................................................................. 9 2.3 Definitie en arealen van de openbare ruimte ................................................................................. 10 2.4 Huidig beleid en beheerplannen ..................................................................................................... 12 2.5 Huidige kwaliteitsniveaus ................................................................................................................ 14 2.6 Resultaten participatietraject ......................................................................................................... 15
3.
Visie en ambities openbare ruimte Wassenaar ................................................................. 18
3.1 Visie ................................................................................................................................................. 18 3.2 Ambities voor de openbare ruimte ................................................................................................. 19
4.
Visie op beheer - Strategie ................................................................................................ 21
4.1 Meer sturen op kwaliteit, kansen en beleving van inwoners.......................................................... 21
5.
Beheerstrategie – Beheerregels ........................................................................................ 23
5.1 Service onderhoud .......................................................................................................................... 23 5.2 Dagelijks onderhoud ....................................................................................................................... 23 5.3 Groot onderhoud ............................................................................................................................ 24 5.4 Vervanging en herinrichting ............................................................................................................ 25 5.5 Gevolg van de ambities op de onderhoudsniveaus ........................................................................ 26 5.6 Programmering – strategie ............................................................................................................. 26 5.7 Participatie bij beheer ..................................................................................................................... 27 5.8 Kanttekeningen ............................................................................................................................... 28
6.
Kosten en benodigde budgetten ....................................................................................... 30
6.1 Beschikbare en benodigde middelen beheer en onderhoud .......................................................... 30 6.2 Kosteneffect ‘Rekenen aan ambities’ .............................................................................................. 32 6.3 Wat levert deze strategie Wassenaar op? ...................................................................................... 33 6.4 Risico’s en onzekerheden ................................................................................................................ 34
7.
Bijlage 1: Resultaten participatietraject ............................................................................ 37
8.
Bijlage 2: Overzicht maatregelen 'rekenen aan ambities' per referentiegebied ................. 39
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 3 van 41
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 4 van 41
1. Inleiding 1.1
Waarom een beheervisie?
De openbare ruimte van Wassenaar ontwikkelt zich de komende jaren verder naar een steeds groenere, duurzame, inclusieve en klimaatbestendige leefomgeving. Deze ontwikkeling wordt vormgeven terwijl er ook gebouwd en onderhouden moet worden. Het huidige beleidskader voor beheer is vastgelegd in de structuurvisie uit 2017. Er zijn daarnaast diverse beheerplannen die aan vernieuwing toe zijn. In deze plannen is nog weinig aandacht voor actuele beleidsdoelstellingen op het gebied van klimaat, duurzaamheid, gezondheid, leefbaarheid en inclusie. Er is daarom behoefte aan een visie, die voor de komende jaren het kader vormt voor het beheer van openbare ruimte. Dit plan moet de verbinding leggen tussen de beleidskeuzes voor de openbare ruimte en de uitvoeringsplannen voor beheer- en onderhoud.
Met beheer bijdragen aan ruimtelijke en maatschappelijke opgaven Een groot deel van ons leven vindt plaats in de openbare ruimte. Het is de plek waar we ons verplaatsen, praten met de buren, vermaak zoeken, tot rust komen in het groen of geïnspireerd raken. Tegelijkertijd zijn er allerlei maatschappelijke ontwikkelingen die hun weerslag hebben in de openbare ruimte; zo maakt klimaatverandering onze omgeving heter, droger en natter en kan stedelijke verdichting vanwege de bouwopgave zorgen voor een toename in drukte en vervuiling. Bij het beheer en onderhoud van de openbare ruimte is het noodzaak om bij te dragen aan deze maatschappelijke opgaven.
Verder vooruitkijken en combineren van werkzaamheden De beheervisie moet een beleidskader bieden voor het beheer en onderhoud. Zo kunnen de bestuurlijke ambities, zoals vastgelegd in de structuurvisie en het coalitieakkoord 2022-2026, worden vertaald naar concrete beheeractiviteiten. Het biedt daarmee ook de kans om projecten in de openbare ruimte verder vooruit te plannen. Aan de hand van de beheervisie wordt de technische onderhoudsbehoefte geoptimaliseerd, door bijvoorbeeld meer levensverlengend onderhoud toe te passen.
Financiële onderbouwing en verantwoording Beheren en het realiseren van ambities kost geld. Met een actueel kader voor beheer en onderhoud wordt het mogelijk om een goed onderbouwde inschatting te kunnen maken van de benodigde financiële middelen. Zo kan voor de komende jaren beter worden voorspeld welke budgetten nodig
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 5 van 41
zijn voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. De financieel toezichthouder (provincie) schrijft voor dat een actueel plan nodig is waarin de uitgangspunten voor beheer en onderhoud wordt vastgelegd. Zo kunnen de keuzes voor de openbare ruimte en de uitgaven op de juiste manier worden verantwoord naar inwoners, bestuur en de toezichthouder.
1.2
Positionering
Deze Beheervisie valt onder de ‘paraplu’ van Structuurvisie Wassenaar 2025 (vastgesteld in 2017), waarin het overkoepelende beleid voor het fysiek domein voor Wassenaar is vastgelegd. Na 1 januari 2024 is een (tijdelijke) omgevingsvisie voorzien, die in de plaats komt van de huidige structuurvisie. Bij de totstandkoming van de omgevingsvisie wordt de inhoud van deze beheervisie betrokken voor het deel dat gaat over de openbare ruimte. De beheervisie kan dan mogelijk worden aangemerkt als programma onder de omgevingswet. Riolering behoort ook tot de objecten van de openbare ruimte, maar heeft een eigen financiering (rioolheffing) en een daarbij behorend wettelijk verplicht instrumentarium (vGRP). Er is een sterke relatie met de openbare ruimte en de werken die hierin worden uitgevoerd. Ook de ambities worden in het vGRP geformuleerd. De (beheer)strategie voor riolering en waterbeheer vallen om deze redenen buiten de scope van deze beheervisie, maar de relatie hiermee wordt wel geborgd in de uitwerking van de beheerplannen. De beheervisie vormt het uitgangspunt bij de totstandkoming van nieuwe beleids- en beheerplannen, waaronder de uitwerking van een integraal beheerplan voor de openbare ruimte.
In het integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR-plan) worden de ambities uit deze beheervisie vertaald naar een plan voor de verschillende soorten beheerobjecten om de ambities te realiseren.
Figuur 1.1: Schematisch overzicht integrale beheerstrategie in de nieuwe situatie
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 6 van 41
1.3
Totstandkoming
Het plan is tot stand gekomen op basis van bestaand beleid, werksessies, en interactie met het dorp en het bestuur. De belangrijkste onderdelen daarvan zijn: Structuurvisie Wassenaar 2025 en Coalitieakkoord 2022-2026 Er is uitgegaan van de structuurvisie Wassenaar 2025 – ‘Landgoed aan Zee’, ander relevant beleid voor de openbare ruimte van Wassenaar en het Coalitieakkoord 2022-2026. Zie voor een overzicht van het bestaande het volgende hoofdstuk. Werksessies met betrokken teams Er hebben vijf werksessies plaatsgevonden met gebiedsbeheerders en beleidsmedewerkers van de afdelingen verkeer, klimaat, stadsontwikkeling, cultureel erfgoed, financiën, milieu en groen waarmee de relevante beleidsdocumenten geïnterpreteerd en verder uitgewerkt zijn in een beheerstrategie. Participatie met het dorp Als input voor de beheervisie heeft een beknopt participatietraject plaatsgevonden, bestaande uit straatgesprekken en een enquête die verspreid is via gemeentelijke kanalen en buurtverenigingen. Hierbij is gevraagd naar de beleving van bewoners van de openbare ruimte van Wassenaar, en hebben we adviezen en wensen in beeld gebracht. De resultaten van het traject zijn als input meegenomen bij het opstellen van de beheervisie.
Consultatie organisatie en bestuur Op 14 februari 2023 is er een informerende themabijeenkomst geweest met de Raadscommissie Fysieke Leefomgeving, waarbij de raad is geïnformeerd over het doel, de aanpak en de tussenresultaten van de beheervisie. Binnen de organisatie is het plan in verschillende versies besproken met een vertegenwoordiging van de betrokken teams.
1.4
Leeswijzer
Deze beheervisie begint in hoofdstuk 2 met een beschrijving van de huidige openbare ruimte van Wassenaar. Hierin wordt de openbare ruimte beschreven met een kenschets, vervolgens uiteengezet in getallen en arealen, daarna volgt een opsomming van relevant beleid, de huidige onderhoudsniveau ’s en de gehaalde beeldkwaliteit en als laatste de resultaten van het participatietraject. In hoofdstuk 3 wordt de visie op de openbare ruimte beschreven, gevolgd door de specifieke ambities voor de openbare ruimte. In hoofdstuk 4 wordt aansluitend de visie op beheer beschreven. In hoofdstuk 5 zijn de strategieën opgesteld voor dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervanging of herinrichting. Als laatste komen in hoofdstuk 6 de benodigde kosten en bijbehorende budgetten als gevolg van de gestelde ambities aan bod.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 7 van 41
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 8 van 41
2. De openbare ruimte in Wassenaar In dit hoofdstuk wordt het huidige beeld van de openbare ruimte in Wassenaar beschreven. Beginnend met een korte kenschets van de gemeente, wordt vervolgens een overzicht gegeven van de openbare ruimte in cijfers en arealen. Daarna wordt een overzicht gegeven van het vigerende beleid en als laatste de wensen van de bewoners zoals deze in het participatietraject zijn onderzocht.
2.1
Landschappelijke kenschets van Wassenaar
De gemeente Wassenaar heeft een kenmerkende opeenvolging van landschapstypen. Vanaf het westen gezien gaan het strand en de duinen (duin) over in een brede villa- en landgoederenzone (horst) en vervolgens naar het polderlandschap (weide). Dit afwisselende landschap heeft in sterke mate bepaald hoe het ruimtelijke beeld van Wassenaar zich heeft ontwikkeld door de jaren heen. De oude wegen zijn tot stand gekomen op de kruin of op de flanken van de strandwallen, terwijl de hoofdwateringen juist in de strandvlakten zijn gegraven. De bodemstructuur heeft het kenmerkende beloop van zuidwest naar noordoost, parallel aan de kust van de hoofdwegen- en waterstructuur bepaald. Het bijzondere, gezoneerde landschap in combinatie met de bomenlanen, weteringen en de vele cultuurhistorische objecten en beeldbepalende elementen vormt de ruimtelijke hoofdstructuur van Wassenaar. De middelste ‘horsten’-zone vormt hierin de groene ruggengraat en de belangrijkste identiteitsdrager. De duinen zijn de groene buffer tussen zee en dorp; de weiden de groene buffer tussen omringende dorpen en steden. Door het afwisselende landschap is de biodiversiteit in Wassenaar hoog.
2.2
Kenschets van de openbare ruimte
De openbare ruimte van Wassenaar heeft een bijzonder groen karakter. Rondom de vele landgoederen en villawijken is de openbare ruimte wijds en groen opgezet. In de diverse naoorlogse woonwijken zijn centrale groene wijkparken te vinden. En hoewel de openbare ruimte in het centrum over het algemeen minder groen is, kun je rondom Duinrell en Neyenburgh veel groen vinden. De landgoedparken hebben hoge ecologische, recreatieve en cultuurhistorische kwaliteiten. Een belangrijk verbindend element van het openbaar groen én de openbare ruimte van Wassenaar is de laanbomenstructuur, bestaand uit ruim 23.500 laanbomen. Opvallend is dat de bomen relatief oud zijn en daarmee sterk beeldbepalend. Het water in de gemeente, met zijn kenmerkende weteringen, ligt voornamelijk in het stedelijk gebied en kruist daarbij enkele landgoederen met een bijzonder karakter. Wassenaar heeft een relatief hoog autobezit. Hoewel veel auto’s op eigen terrein geparkeerd kunnen worden, worden ook veel auto’s in de openbare ruimte geparkeerd. De druk op parkeerplaatsen neemt door het stijgende autobezit alsmaar toe, met name in de wat oudere wijken rondom het centrum. Daarnaast heeft de openbare ruimte van Wassenaar te kampen met overlast door lange files en sluipverkeer, met name rondom het Rozenplein. Dit wordt veroorzaakt door Wassenaars directe ligging aan de N44/A44 tussen Leiden en Den Haag.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 9 van 41
Wassenaar heeft een uitgebreid netwerk van fraai gelegen fiets- en wandelpaden waarvan in de weekenden veel gebruik gemaakt wordt door recreanten. De snelfietsroute tussen Den Haag en Leiden loopt door Wassenaar evenals belangrijke doorgaande verbindingen binnen het regionaal fietsroutenetwerk. Voor voetgangers is een uitgebreid netwerk van voetpaden en trottoirs aanwezig. Voor recreatief wandelen heeft Wassenaar een uitgebreid wandelpadennetwerk, zowel in de duinen, door de landgoederenzone als in het poldergebied. Ook zijn er veel goede mogelijkheden om te sporten en te bewegen. Behalve op de vele fiets- en wandelpaden in het groen zijn er het strand en de diverse trapveldjes met een voetbalkooi of basketbalring.
2.3
Definitie en arealen van de openbare ruimte
De openbare ruimte wordt als volgt gedefinieerd: •
Gemeentelijke, publieke, buitenruimte, boven- en ondergronds en zowel binnen als buiten de bebouwde kom, een deel van deze ruimte is niet (altijd) publiek toegankelijk;
•
In beheer en onderhoud van de gemeente Wassenaar (dat wil zeggen de gemeente Wassenaar neemt hier maatregelen om het object in stand te houden en heeft hiervoor middelen beschikbaar);
•
Veelal in eigendom van de gemeente Wassenaar.
Volgend uit deze definitie heeft Wassenaar een openbare ruimte in beheer van 3,2 miljoen vierkante meter. De openbare ruimte van Wassenaar bestaat voor bijna 1,8 miljoen m2 uit groenareaal en voor ruim 1,4 miljoen m2 uit verhardingsareaal, wat neerkomt op 148 m2 groen en 117 m2 verharding per woning. In figuur 2.1 worden de arealen voor groen en verharding vergeleken met andere gemeenten met een vergelijkbaar aantal woningen in Nederland. Wat opvalt is dat Wassenaar relatief veel groenareaal heeft. Dit is te verklaren door de vele parkbossen die de gemeente in beheer heeft.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 10 van 41
Figuur 2.1 Areaal groen en verharding Wassenaar vergeleken met andere gemeenten
De openbare ruimte van Wassenaar valt onder te verdelen in de volgende beheergroepen: Groen
a.
Openbaar groen (gazons, heesters, etc.)
b.
Bomen
c.
Straat- en parkmeubilair (banken, afvalbakken)
d.
Spelen (speel- en sporttoestellen en speelondergronden)
a.
Verhardingen
b.
Civiele kunstwerken (tunnels, bruggen)
c.
Wegmeubilair (verkeersborden en bewegwijzering)
Openbare verlichting en
a.
Lichtmasten
verkeersregelinstallaties
b.
Armaturen
c.
Verkeersregelinstallaties (VRI, pollers en matrixborden)
a.
Waterbouwkundige kunstwerken (duikers, stuwen, beschoeiingen, steigers, damwanden, kademuren)
b.
Watergangen
a.
Bladruimen
b.
Verwijderen onkruid
Grijs
Water
Schoon
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 11 van 41
Een uitgebreider overzicht van de onderdelen van de openbare ruimte, en de kenmerken daarvan, wordt weergegeven in het integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR).
2.4
Huidig beleid en beheerplannen
Er zijn voor Wassenaar diverse vastgestelde beleidsdocumenten die relevant zijn voor het beheer en onderhoud en de inrichting van de openbare ruimte. •
Structuurvisie Wassenaar 2025 – Landgoed aan Zee. Deze structuurvisie is vastgesteld in 2017 en hierin wordt een integrale ruimtelijke visie op hoofdlijnen geschetst voor Wassenaar in 2025.
•
Coalitieakkoord Wassenaar 2022-2026. Dit akkoord benoemt de punten waarop het beleid van de gemeente Wassenaar in de periode 2022-2026 verandert, wordt geaccentueerd of wordt aangevuld. Het betreft een akkoord op hoofdlijnen.
•
Groen- en watervisie 2015-2019. Deze groenstructuurvisie biedt ook een gemeentelijke visie op het water, waarbij alle aspecten van het water aan de orde komen. Ook is in deze visie het gemeentelijk recreatiebeleid opgenomen.
•
Speelruimteplan Wassenaar 2022. Dit rapport is een actuele weergave van het beleid en een toets van de aanwezige speelruimte aan de actuele demografische gegevens en ruimtelijke ontwikkelingen.
•
Groencompetitie 2016. Dit betreft een beleidssamenvatting.
•
Handboek Welstand & Beeldkwaliteit (2010). Het Handboek Welstand & Beeldkwaliteit vormt meer dan een vangnet om bouwplannen (zowel verbouw als nieuwbouw) zoveel mogelijk aan de beoogde kwaliteit te laten voldoen.
•
Erfgoedvisie Wassenaar 2018-2024. Deze erfgoedvisie is vastgesteld in 2018 en beschrijft de visie op het erfgoedbeleid voor de gemeente Wassenaar voor de periode 2018-2014.
•
Visie op beheer en instandhouding van groene rijksmonumenten in bezit van de gemeente Wassenaar (2010). Deze visie beschrijft het belang van het goed onderhouden en revitaliseren van de vele groene rijksmonumenten in beheer van de gemeente, waaronder de lanen, parken en historische buitenplaatsen.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 12 van 41
•
Het Wassenaarse participatiekompas. Dit participatiekompas helpt de gemeente Wassenaar bij het maken van een participatieplan voor gemeentelijke opgaven.
•
Analyse en interpretatie stresstesten Voorschoten en Wassenaar (2019). Om inzicht te krijgen in mogelijke oplossingen en om de gevolgen van klimaateffecten in de toekomstige situatie te analyseren zijn er stresstesten uitgevoerd. In dit rapport worden de stresstesten (wateroverlast, hitte, overstroming) verdiept en geïnterpreteerd.
•
Entente Florale (2016). In 2016 heeft Wassenaar deelgenomen aan de nationale groencompetitie. In deze beleidssamenvatting wordt benadrukt dat groen erfgoed voor Wassenaar een unique sellingpoint is. ‘Oud groen is goud groen’ was daarbij een van de motto’s.
•
Groene Waardenkaart (2017). In 2017 en 2018 is in samenwerking met een klankbordgroep van erfgoed- en groenspecialisten uit de gemeente een Groene Waardenkaart opgesteld. Deze informatie is bedoeld voor de bepaling en beschrijving van aanwezige waardevolle bomen en karakteristieke boomstructuren en geeft een beschrijving van de cultuurhistorische en beeldbepalende waarde ervan.
•
Beheerplan Bruggen 2016-2020 en Update beheerplan Bruggen 2021-2023. Deze beheerplannen geven inzicht in de huidige kwaliteit van civieltechnische kunstwerken (betonnen- en houten bruggen) en beheer- en onderhoudskosten voor de jaren 2016-2023 en een financiële doorkijk naar 2035.
•
Beheerplan Groen 2016-2020 en Update beheerplan Groen 2021-2023. Deze beheerplannen geven inzicht in de huidige kwaliteit van het groen en beheer- en onderhoudskosten voor de jaren 2016-2023 en een financiële doorkijk naar 2035.
•
Beheerplan Openbare Verlichting 2016-2020 en Update beheerplan Openbare Verlichting 20212023. Deze beheerplannen geven inzicht in de huidige kwaliteit van openbare verlichting en beheer- en onderhoudskosten voor de jaren 2016-2023 en een financiële doorkijk naar 2035.
•
Beheerplan Spelen 2016-2020 en Update beheerplan Spelen 2021-2023. Deze beheerplannen geven inzicht in de huidige kwaliteit van speelvoorzieningen en beheer- en onderhoudskosten voor de jaren 2016-2023 en een financiële doorkijk naar 2035.
•
Beheerplan VRI 2016-2020 en Update beheerplan VRI 2021-2023. Deze beheerplannen geven inzicht in de huidige kwaliteit van VRI’s en beheer- en onderhoudskosten voor de jaren 20162023 en een financiële doorkijk naar 2035.
•
Beheerplan Water 2016-2020 en Update beheerplan Water 2021-2023. Deze beheerplannen geven inzicht in de huidige kwaliteit van enerzijds waterkering en afwatering en anderzijds waterbouwkundige kunstwerken en beheer- en onderhoudskosten voor de jaren 2016-2023 en een financiële doorkijk naar 2035.
•
Beheerplan Wegen 2016-2020 en Update beheerplan Wegen 2021-2023. Deze beheerplannen geven inzicht in de huidige kwaliteit van verharding en beheer- en onderhoudskosten voor de jaren 2016-2023 en een financiële doorkijk naar 2035.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 13 van 41
•
Beheerplan Wegmeubilair 2016-2020 en Update beheerplan Wegmeubilair 2021-2023. Deze beheerplannen geven inzicht in de huidige kwaliteit van wegmeubilair en beheer- en onderhoudskosten voor de jaren 2016-2023 en een financiële doorkijk naar 2035.
2.5
Huidige kwaliteitsniveaus
Het beheer en onderhoud in Wassenaar wordt uitgevoerd op een kwaliteitsniveau dat is te kenmerken als sober en doelmatig. Dat betekent een veilige en schone leefomgeving met een goede balans tussen onderhoudsniveau en beschikbare middelen. Op dit moment geldt voor de hele gemeente dat de openbare ruimte wordt onderhouden op B-niveau en reiniging op C-niveau.
Beheergroep
Kwaliteitsambitie
Openbaar groen
B-niveau
Bomen
B-niveau
Straatmeubilair
B-niveau
Speelvoorzieningen
B-niveau
Verhardingen
B-niveau
Wegmeubilair
B-niveau
Civiele kunstwerken
B-niveau
Waterbouwkundige kunstwerken
B-niveau
Watergangen
B-niveau
Openbare verlichting
B-niveau
VRI
B-niveau
Reiniging
C-niveau
Figuur 3.1 Kwaliteitsambitie per beheergroep
Van drie beheergroepen is de beeldkwaliteit en/of technische kwaliteit bekend. -
Verhardingen voldoen voor 95% aan het gestelde kwaliteitsniveau.
-
Bruggen voldoen voor meer dan 70% aan het gestelde kwaliteitsniveau.
-
Bij waterbouwkundige kunstwerken scoort slechts 43% de bruggen een voldoende. Van deze beheergroep worden momenteel uitgebreidere inspecties uitgevoerd, waarvan de resultaten nog niet binnen zijn.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 14 van 41
Voor de overige beheergroepen geldt dat de gegevens over de huidige kwaliteit onvoldoende bekend zijn. Voor groen vinden regelmatig schouwen plaats waarbij de kwaliteit geïnspecteerd wordt, maar een huidig algemeen kwaliteitsniveau is niet beschikbaar. Van de overige beheergroepen zijn geen kwaliteitsgegevens beschikbaar. Ook is er geen informatie bekend over de tevredenheid van inwoners over het onderhoud van de openbare ruimte, over het aantal meldingen en de afhandeling ervan, en over het gebruik van de openbare ruimte. Om te kunnen voldoen aan de gestelde kwaliteitsniveaus is er nog aanzienlijke inspanning nodig. Er dient eerst een volledig beeld te worden verkregen van de stand van zaken met betrekking tot de kwaliteit van de verschillende beheergroepen.
2.6
Resultaten participatietraject
De gemeente Wassenaar vindt het belangrijk om haar bewoners te betrekken bij keuzes over het gemeentelijke beleid. Er heeft daarom een participatietraject plaatsgevonden bestaand uit straatgesprekken en een enquête waarin bewoners de ruimte kregen om hun mening op de openbare ruimte van Wassenaar te delen. Tijdens de straatgesprekken is op twee dagdelen verspreid over de week met circa 60 bewoners gesproken. De enquête is via buurtverenigingen en gemeentelijke kanalen verspreid en door 384 bewoners ingevuld. Van de geënquêteerden woont iets minder dan de helft in een villawijk, circa een kwart in een volkswijk of het dorp Wassenaar en circa een kwart in naoorlogse woonwijken.
Figuur 1. Voorkeur voor wild gras of strak gemaaid gras
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 15 van 41
Uit het participatietraject blijkt dat inwoners van Wassenaar het meeste waarde hechten aan een schone en veilige openbare ruimte. Ze waren hier over het algemeen tevreden over maar noemden tegelijkertijd zwerfvuil, wortelopdruk en hondenpoep vaak als knelpunt. Naast schoon en veilig vinden inwoners van Wassenaar het belangrijk dat de openbare ruimte groen, levendig en aantrekkelijk, toegankelijk en dorps is. Ze spraken daarbij een sterke voorkeur uit voor natuurlijke speelplekken en wild gras en een redelijke voorkeur voor groene parkeerplaatsen. Uit de enquête bleek dat bewoners afhankelijk van de plek verschillende zaken belangrijker vinden: in het centrum is het behoud van het historische karakter belangrijk, in de woonwijken biodiversiteit, in het buitengebied biodiversiteit en ruimte om te bewegen en in het strand en duingebied ook ruimte om te bewegen. Bewoners benoemden tijdens de straatgesprekken vaak de behoefte aan meer ontmoetingsgelegenheden en een beweegvriendelijkere openbare ruimte voor voetgangers en fietsers. Wat ook opviel was dat de behoefte aan meer ontmoetings- en verblijfplekken voor jongeren vaak werd genoemd. Verdere resultaten van de enquête en de straatgesprekken zijn te vinden in bijlage 1.
Figuur 2.Belangrijkste waarden voor de openbare ruimte in het centrum
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 16 van 41
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 17 van 41
3. Visie en ambities openbare ruimte Wassenaar In dit hoofdstuk wordt de visie voor het beheer van de openbare ruimte van Wassenaar beschreven. Drie hoofddoelstellingen en bijbehorende speerpunten worden gedefinieerd. Ook worden de vastgestelde onderhoudsniveaus op een rij gezet. Bij het opstellen van de visie en ambities is de visie uit de structuurvisie als uitgangspunt genomen, en verder aangescherpt op basis van nieuw beleid, externe ontwikkelingen en input uit de organisatie.
3.1
Visie
De basis voor goed beheer blijft het schoon, heel en veilig houden van de openbare ruimte. Daarnaast zijn er ambities voor verbetering en ontwikkeling. Zoals beschreven in de structuurvisie wordt ingezet op de pijlers groen en vitaal als de basis voor de verdere versterking van de openbare ruimte in Wassenaar. Er komen ontwikkelingen op de openbare ruimte af waardoor de kwaliteiten hiervan onder druk komen te staan. Tegelijkertijd bieden deze ontwikkelingen ook kansen om in de kwaliteit te investeren.
Streefbeeld van een ‘vitaal landschap aan zee’ De openbare ruimte heeft door de sterke landschappelijke en cultuurhistorische waarden het karakter van een ‘vitaal landschap aan zee’. De belangrijkste te behouden kwaliteiten zijn het vele groen, het kleinschalige en authentieke ‘dorpse’ karakter, en de vitale gemeenschap van inwoners en ondernemers. De openbare ruimte stimuleert ontmoeting en is er voor iedereen. De openbare ruimte is toegankelijk voor iedereen, fiets- en voetgangersvriendelijk en aantrekkelijk door het goed onderhouden groene culturele erfgoed. De openbare ruimte wordt circulair beheerd, draagt bij aan klimaatadaptatie en herbergt de lokale flora en fauna. Daardoor heeft Wassenaar een hoogwaardig woon- en leefmilieu.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 18 van 41
3.2
Ambities voor de openbare ruimte Wassenaar heeft de ambitie om bestaande kwaliteiten te behouden en te versterken en zelfs om de groenste gemeente van Nederland te worden. Met meer en hardere regenbuien, afgewisseld door drogere perioden, is het nodig om de groene ruimte aan te passen op de klimaatverandering. Waar nodig werken we mee aan de energietransitie. En we vergroten waar mogelijk de leefbaarheid, beweegvriendelijkheid en de toegankelijkheid van de publieke buitenruimte. Deze ontwikkelingen en ambities laten we samenkomen in drie centrale ambities, die in de komende periode leidend zijn voor het beheer van de openbare ruimte: 1. Behouden van het authentiek en dorps karakter: kleinschaligheid, authentieke identiteit, sociale en vitale dorpsgemeenschap. 2. Versterken van het uitnodigende karakter: aantrekkelijk en veilig, toegankelijk en inclusief, beweegvriendelijk en gezond. 3. Verdere ontwikkeling van een duurzame buitenruimte: meer groen, vergroten van de biodiversiteit, circulair werken en klimaatadaptie.
Ambitie 1 – Behouden van het authentieke en dorpse karakter -
Identiteit: Er wordt vastgehouden aan de cultuurhistorische en landschappelijke elementen in de openbare ruimte als dragers van de identiteit van Wassenaar. Dit versterkt de herkenbaarheid en verbondenheid van inwoners met het dorp en de gemeente. Met de inrichting van de openbare ruimte versterken we de historische structuren en accentueren we bestaande historische en unieke elementen.
-
Sociaal: De openbare ruimte is een verblijfsplek waar mensen elkaar makkelijk kunnen ontmoeten. De straten, pleinen en parken van Wassenaar zijn plekken waar mensen graag samenkomen. We streven naar een inclusieve en voor iedereen toegankelijke openbare ruimte die is ingericht op ontmoeting.
-
Kleinschalig: Wegen en paden voor auto’s, fietsers en wandelaars en faciliteiten zoals parkeerplaatsen, fietsenrekken en speelplekken in de openbare ruimte worden zo ingericht dat de lokale behoefte gefaciliteerd zonder dat ze een grootschalig, regionaal karakter krijgen.
Ambitie 2 – Versterken van het uitnodigende karakter -
Aantrekkelijk en veilig: De diverse, ruime hoeveelheid groen en uitstraling daarvan maakt de openbare ruimte fysiek aantrekkelijk. Het onderhoud van de openbare ruimte geeft gemeente Wassenaar een verzorgde uitstraling.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 19 van 41
-
Toegankelijk en inclusief: De inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte draagt zoveel mogelijk bij aan een toegankelijke openbare ruimte voor alle inwoners van Wassenaar. Dus ook voor ouderen, kinderen en inwoners met een beperking.
-
Beweegvriendelijk en gezond: Spelen in groen en op nieuwe speellocaties wordt gestimuleerd. Het centrum wordt zoveel mogelijk ontlast van doorgaand verkeer en zoekverkeer waardoor het veilige en aangename verblijfsgebieden worden. We geven prioriteit aan lopen en fietsen en zorgen voor een verkeersveilige inrichting en onderhoud, zodat iedereen inclusief de kwetsbare verkeersdeelnemer, zich veilig kunnen verplaatsen. Door heel de gemeente bevinden zich hoogwaardige wandel- of fietsroutes langs water en groen.
Ambitie 3 – Verdere ontwikkeling van een duurzame buitenruimte -
Behouden en versterken van het groene karakter: Wassenaar is een groene gemeente en blijft ook verder vergroenen. Groen maakt Wassenaar leefbaar en aantrekkelijk, en groen draagt aantoonbaar bij aan de gezondheid van inwoners. Er zijn veel groenvoorzieningen en groene initiatieven in de gemeente worden ondersteund. Groene verbindingen worden verder ontwikkeld, verbeterd en beschermd. Verdere verstening wordt tegengegaan.
-
Vergroten van de biodiversiteit: De groene openbare ruimte in Wassenaar draagt bij aan de biodiversiteit in de stad en haar omgeving. Gevarieerde groengebieden en groene verbindingen met de buitengebieden bieden plek aan een grote diversiteit van lokale planten en dieren. We zijn terughoudend bij maaien en snoeien, en versterken de kwaliteit van groene bermen.
-
Circulair werken: Elementen in de openbare ruimte, zoals verharding en straatmeubilair, hebben een lange levensduur en zijn zoveel mogelijk gemaakt van hernieuwbare materialen. Daarnaast wordt gestreefd naar zo veel mogelijk lokaal en regionaal hergebruik. Ook wordt de openbare ruimte zorgvuldig onderhouden ter voorkoming kapitaalvernietiging en verspilling van materialen. Verder streven we ernaar om het gebruik van fossiele brandstoffen in ons onderhoud en beheer tot een minimum te beperken. Daarom maken we gebruik van elektrisch materieel voor het onderhoud van de openbare ruimte.
-
Klimaatadaptie. Dit betekent het aanpassen aan de klimaatverandering, waaronder de grotere frequentie en intensiteit van buien, maar ook meer periodes van hitte en droogte. De klimaatadaptieve openbare ruimte van Wassenaar zet in op het terugdringen van wateroverlast bij piekbuien en het beperken van hittestress in de bebouwde gebieden, door verstening terug te dringen en meer bomen en groen te planten.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 20 van 41
4. Visie op beheer - Strategie 4.1
Meer sturen op kwaliteit, kansen en beleving van inwoners
In het voorgaande hoofdstuk hebben we onze ambities voor de openbare ruimte beschreven. Het realiseren van ambities kan op momenten van nieuwe aanleg en herinrichting. Er kan bijvoorbeeld meer groen terugkomen dan voorheen, andere type bankjes, klinkers in plaats van asfalt, een ontmoetingsplek of meer fietsparkeervoorzieningen. Maar ook als we de huidige openbare ruimte beheren en onderhouden zijn er mogelijkheden om onze ambities, onder andere uit het coalitieakkoord, te realiseren. Denk hierbij aan het betrekken van de samenleving of het verbeteren van de biodiversiteit. Beheer is in de basis het bieden van een functionele openbare ruimte; zorgen dat het schoon, heel en veilig is, dat kapitaalvernietiging wordt voorkomen en waarbij meldingen zoveel mogelijk worden opgelost. Dit zal de komende jaren ook zo blijven. De tegenwoordige opgaven en uitdagingen vragen méér van beheer dan enkel het in stand houden van de openbare ruimte. Er is een groeiend besef van het belang van de openbare ruimte en (dus ook) de rol die het beheer hierin kan en moet spelen. Met beheer willen we bijdragen aan een duurzame en uitnodigende openbare ruimte. Om de ambities te kunnen realiseren, blijven we niet alleen sturen op frequentie of beeld. We gaan de komende tien jaar nog beter kwaliteitgestuurd beheren, en gaan ook meer richting maatschappelijk gestuurd beheer en kansgestuurd beheer.
Kwaliteitgestuurd beheer We waarborgen de kwaliteit van de openbare ruimte door het beheer en onderhoud af te stellen aan en te toetsen op de gestelde kwaliteitsnormen. Er vinden regelmatig kwaliteitsinspecties plaats en de beleidsuitgangspunten voor het sturen op beeldkwaliteiten, technische kwaliteiten, meldingen en tevredenheid worden vastgelegd.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 21 van 41
Maatschappelijk gestuurd beheer Hierbij gaat het om het samenspel tussen de gemeente, haar inwoners en de ondernemers. De toekomst van de stad maken we samen. Inwoners, ondernemers en andere partijen in de stad spelen een actieve rol in de ambities van de gemeente. Het wordt nog gemakkelijker voor inwoners om meldingen te doen over de openbare ruimte en we stimuleren en faciliteren participatieprojecten. Zo is er een mogelijkheid voor bewoners om boomspiegels te adopteren en worden er knijpers beschikbaar gesteld voor mensen die afval willen prikken. Deze moeten per project zelf aangegeven worden. Daarnaast werken we aan het verbeteren van de beleving van de openbare ruimte, waarbij we het onderhoud en de inrichting waar mogelijk nog beter afstemmen op de behoeften van bewoners. Dit leidt ertoe dat de inwoners van Wassenaar tevreden zijn over het beheer van de openbare ruimte. We streven naar gelijke kansen en participatie voor alle bewoners, ongeacht achtergrond, inkomen of sociale status. Dit betekent een voor iedereen toegankelijke openbare ruimte, waarin ontmoeting wordt gefaciliteerd. Door het bevorderen van inclusiviteit en diversiteit kunnen alle inwoners van Wassenaar zich betrokken voelen bij en profiteren van een goed beheer van de openbare ruimte.
Kansgestuurd beheer Kansgestuurd beheer is gericht op het aanpakken van bredere opgaven, zoals duurzaamheid en biodiversiteit, en gaat dus verder dan alleen het in stand houden van de openbare ruimte. We gaan daarom binnen de gemeente maar natuurlijk ook samen met de inwoners en ondernemers van Wassenaar nog beter samenwerken om de openbare ruimte uitnodigender en te maken en tegelijkertijd het dorpse karakter te behouden. Bij het onderhouden en vervangen van de openbare ruimte dragen we waar mogelijk bij aan de ambities voor de dorpse, uitnodigende en duurzame openbare ruimte. Zo zetten we in op duurzaam groenonderhoud door blad in groenvakken te laten liggen, leggen we natuurvriendelijke oevers aan, breiden we dynamische verlichting uit op fietspaden en verlagen we de snelheid in de bebouwde kom tot 30 km/u. Om deze opgaven aan te kunnen pakken, is het van belang dat beheerders weten wat de opgaven zijn en wat de onderhoudsopgave is per beheergroep. Zo kunnen ze gericht programmeren en de beschikbare middelen zo effectief mogelijk inzetten. Het volgende hoofdstuk gaat in op de beheerregels die hierbij komen kijken.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 22 van 41
5. Beheerstrategie – Beheerregels De verschillende beheergroepen werken niet los van elkaar in zowel dagelijks onderhoud en groot onderhoud. Dit betekent bijvoorbeeld dat we bij de aanplant van bomen rekening houden met het voorkomen van wortelopdruk op voetpaden, dat we bladeren opruimen om de riolering schoon te houden en dat we de eerste meter van bermen maaien om wegen begaanbaar te houden. Er zijn verschillende mechanismen die invloed hebben op het beheer van de openbare ruimte en de budgetten die nodig zijn. Uiteindelijk gaat het om het realiseren van ambities en tegelijkertijd het goed bewaken van budgetten, deze doelmatig inzetten en kapitaalvernietiging voorkomen. Hiervoor zijn strategieën opgesteld voor dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervanging/herinrichting. Het is daarbij van belang om voor alle beheergroepen een actueel beeld te hebben van de kwaliteit en leeftijd van het areaal. Op onderdelen ontbreekt deze informatie nog en dit moet in de komende periode verder worden aangevuld. Een centraal uitgangspunt is: We werken integraal, tenzij… . Dit wil zeggen dat vóórdat werkzaamheden worden ingepland en uitgevoerd éérst wordt onderzocht: 1.
Welke bijdrage met de werkzaamheden kan worden geleverd aan de ambities voor de openbare ruimte van Wassenaar;
2.
Welke mogelijkheden er zijn om werkzaamheden te combineren.
3.
En we doen dit altijd samen met de collega’s van beleid, mobiliteit, stedelijke ontwikkeling en duurzaamheid.
5.1
Service onderhoud
Met service onderhoud wordt het ongepland klein onderhoud bedoeld. •
Snel reageren en afhandelen van meldingen. Met regulier service onderhoud proberen we zoveel mogelijk te voorkomen dat er reden is om een melding te doen. Tegelijkertijd willen we dat als er iets aan de hand is, inwoners ons gemakkelijk weten te bereiken via het Klant Contact Centrum (KCC) en andere kanalen. De reactietermijn waarbinnen we reageren op meldingen is zo kort mogelijk (normaal gesproken 48 uur) en afhankelijk van de soort melding die binnenkomt.
•
Adequaat oplossen van storingen, defecten en schades. Deze worden opgelost binnen de gestelde termijn in de onderhoudscontracten.
5.2 Dagelijks onderhoud Met dagelijks onderhoud wordt het gepland klein onderhoud bedoeld. •
We houden de basis op orde. Het geplande dagelijks onderhoud is vooral gericht op het doelmatig onderhouden van de openbare ruimte om de beoogde kwaliteit op alle onderdelen te garanderen. Dit houdt de openbare ruimte aantrekkelijk, veilig en functioneel, en voorkomt
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 23 van 41
aansprakelijkheidsclaims. Als richtlijn hanteren we daarbij minimaal een beeldkwaliteit CROWniveau B, zowel voor de technische staat als de netheid of een vergelijkbare passende norm. Voor specifieke locaties binnen de gemeente bestaat de wens om het niveau naar A te verhogen. •
We voldoen aan (technische) kwaliteitsnormen op basis waarvan we geplande onderhoudsmaatregelen uitvoeren. De planning van dagelijks onderhoud en groot onderhoud moet zodanig zijn dat achterstanden worden geminimaliseerd en door-beheren (herhaald terugkeren op dezelfde plek) met veelvuldig ongepland ingrijpen niet meer nodig is.
•
In het dagelijks beheer dragen we bij aan de opgaven voor de openbare ruimte. Welke bijdrage aan de opgave wordt geleverd, stemmen we af met collega’s van beleid. Deze aanvullende maatregelen voor dagelijks beheer leggen we vast in onze beheerplannen. Voorbeelden zijn: o
Ecologisch bermbeheer toepassen. Sloten en waterbergingen zo min mogelijk maaien.
5.3
o
Het voorkomen van verdroging van het groen (van water geven tot andere keuzes).
o
Natuurlijke bestrijding van de eikenprocessierups.
o
Verduurzaming uitvoering via het gebruikte materieel (elektrisch gereedschap)
Groot onderhoud
Groot onderhoud is gericht op het in stand houden van het object en wordt doorgaans uitgevoerd na een langere gebruiksperiode. Groot onderhoud is een tussentijdse levensduurverlengende onderhoudsbeurt, die verder gaat dan dagelijks onderhoud en wordt projectmatig gepland. •
We kiezen voor groot onderhoud om straten en buurten waarvan de kwaliteit daalt, relatief snel weer op een gewenste (onderhoudstechnische) niveau te krijgen, zonder dat van gehele vervanging sprake is. Aanleidingen hiervoor zijn: o
De tijd overbruggen tot vervanging of herinrichting, als moet worden gewacht op toekomstige ontwikkelingen, zoals bouwprojecten, verduurzaming of geplande onderhoudswerkzaamheden van nutsbedrijven. Per object is vooraf vastgesteld wat de technische levensduur is. Een grootonderhoudsmaatregel moet voorkomen dat de kwaliteit onder het gewenste niveau zakt en met duurder of frequenter dagelijks onderhoud overeind moet worden gehouden.
o
Als er geen aanleiding is voor een integrale aanpak en herinrichting. Bijvoorbeeld omdat alleen verhardingen of groen onder het niveau is, of omdat de inrichting nog goed functioneert maar er wel sprake van slijtage en schade is.
o
Een functionele ingreep aan een object als van vervanging nog geen sprake is. De reden hiervoor kan zijn dat er sprake is van (gewenst) veranderend gebruik van een object of gewijzigd beleid, zoals bijvoorbeeld de overgang naar een 30-km-zone.
•
Groot onderhoud wordt planmatig uitgevoerd, waarbij de nadruk ligt op de grote arealen, namelijk verhardingen en groen. Om voldoende vooruit te kunnen plannen, is een goed inzicht in de kwaliteit van de arealen.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 24 van 41
•
Voor het groot onderhoud worden waar mogelijk wensen van bewoners in beeld gebracht. Zo kunnen bewoners in sommige gevallen door middel van participatie meebeslissen over bijvoorbeeld plant- en boomkeuzes.
5.4
Vervanging en herinrichting
Vervangingsonderhoud en herinrichting gaat over de algehele vervanging en eventuele wijziging van functie en ontwerp. We kiezen voor deze strategie wanneer: •
De technische kwaliteit van één of meerdere onderdelen te laag wordt en aan het eind van de levensduur zijn of niet meer voldoen aan wettelijke normen, en dagelijks of groot onderhoud niet volstaat.
En wanneer bovendien: •
Er in planning aangesloten kan worden op andere (onderhouds)werkzaamheden en ruimtelijke ontwikkelingen, zoals klimaatadaptief maken van de openbare ruimte, woningbouw of aanleg warmtenet.
•
Er mogelijkheden en kansen zijn voor het bereiken van andere ambities en opgaven, zoals het voorkomen van wateroverlast of droogte, vergroening en biodiverser maken, verkeersmaatregelen (30 km/uur) of fietsstraten et cetera.
Daarbij hanteren we ook de uitgangspunten: •
Als er wensen zijn voor een andere inrichting of gebruik van de openbare ruimte terwijl deze technisch niet is versleten wordt vanuit afdeling beheer geen initiatief genomen voor een vervanging. Afhankelijk van de situatie en staat van onderhoud kan eventueel een financiële bijdrage worden geleverd. Dit moet blijken uit de bestaande onderhoudsplanning.
•
Het veranderen van de openbare ruimte staat dicht bij de bewoners, met ruimte voor participatie en initiatieven. Als medewerkers hebben wij een signaleringsfunctie voor de wensen en ideeën van de bewoners.
•
Bij herinrichting van de openbare ruimte dragen we altijd bij aan de opgaven. Deze opgaven worden vastgesteld in samenwerking met beleid. Het kan bijvoorbeeld gaan om: o
Creëren van inclusieve, toegankelijke speelplekken en groene natuurspeelplekken.
o
Aandacht voor bewegen, spelen, sporten en ontmoeten.
o
Steenbreek openbare ruimte, bijvoorbeeld het vergroten van boomspiegels of kleinere hoekjes verhardingen te verwijderen voor groen.
o •
Ruimte bieden voor laadpalen, afhankelijk van het gemeentelijk beleid.
Herinrichtingen waar niet-voorziene kosten aan verbonden zijn als gevolg van deze wensen, moeten aan het gemeentebestuur worden voorgelegd.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 25 van 41
5.5
Gevolg van de ambities op de onderhoudsniveaus
Het niveau van onderhoud in de gemeente Wassenaar moet passen bij de hierboven benoemde ambities. Hoewel het gewenste niveau van onderhoud nog nader bepaald kan worden in de komende bestuursperiode, zal vooralsnog vastgehouden worden aan basiskwaliteit B. Door ons te richten op deze basiskwaliteit, zorgen we ervoor dat we in ieder geval voldoen aan de minimale eisen van een goed onderhouden openbare ruimte.
5.6
Programmering – strategie
Programmeren van onderhoudswerken is het slim en effectief combineren van verschillende onderhoudsplanningen, om zo verder vooruit te kunnen plannen. We maken een integraal onderhoudsprogramma voor de openbare ruimte waarbij we kapitaalvernietiging en risico’s voorkomen en het maximale doen om ambities voor de openbare ruimte te realiseren. Om integraliteit goed vorm te kunnen geven moet er van elke onderhoudsdiscipline een meerjarenplanning zijn. •
Het startpunt voor een programmering is de (technische) onderhoudsopgave. Als de technische staat van de openbare ruimte nog voldoende is, zal er vanuit beheer geen noodzaak zijn om de openbare ruimte te vervangen. Het uitgangspunt is dat kapitaalvernietiging zoveel mogelijk voorkomen wordt. Hiervoor is het nodig om een goede (middellange)termijnplanning te hebben voor elk van de door ons beheerde arealen. Om goede afwegingen te kunnen maken willen we daarvoor 5 tot 10 jaar vooruit kunnen kijken.
•
De onderhoudsplanningen combineren we met de ambities en beleidsopgaven. Ook combineren we met andere uitvoeringsplannen en programma’s, zoals de woningbouwopgave en onderhoudsplanningen van nutsbedrijven.
•
De ondergrond gaat een prominente rol spelen in de programmering. Werken in de ondergrond heeft vaak grote kosteneffecten. Bij het plannen van onderhoud kijken we daarom goed wat de opgave voor de ondergrond is.
•
Afweging versnellen en vertragen van vervangingsonderhoud. De beheercyclus van de openbare ruimte kent voor verschillende onderdelen verschillende snelheden en datzelfde geldt voor ontwikkelingen en opgaven als de energietransitie en klimaatadaptatie. We hanteren daarom een aantal uitgangspunten voor het versnellen of vertragen van onderhoudsingrepen. o
Versnellen: In het geval dat een partij zoals een nutsbedrijf of een andere afdeling zoals Verkeer een werk gepland heeft in de openbare ruimte. Als de weg, het groen en het straatmeubilair in dat gebied nog niet technisch aan vervanging toe zijn, kan het toch interessant zijn om alvast mee te liften met dit andere programma. De openbare ruimte wordt daardoor eerder vernieuwd dan nodig is, maar hiermee voorkomen we dat we een aantal jaar later alsnog op dezelfde locatie gaan opbreken. Als indicatie hanteren we een maximale vervroeging van vervanging van 5 jaar.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 26 van 41
o
Vertragen: Andersom is het vanwege kostenefficiëntie noodzakelijk om bij vervangingsonderhoud samen op te trekken met andere uitvoeringsplannen. In zulke gevallen rekken we de levensduur op met groot onderhoud tot er kan worden gecombineerd. Als combineren echt niet haalbaar is, volgen we onze eigen onderhoudsplanning.
•
Team Beheer is aan zet om een programmering te maken, en betrekt daarbij alle andere relevante partijen, zoals beleid, ontwikkeling, nutsbedrijven en mogelijk ook bewoners of belangengroepen. De programmering wordt gemaakt op wijk- of gebiedsniveau, zodat de lokale/gebiedsopgaven en kansen op buurtniveau worden gecombineerd tot een werkbare integrale uitvoeringsplanning.
•
De gecombineerde/integrale uitvoeringsplanning maken we jaarlijks voor vier jaar vooruit. In deze meerjarenprogrammering onderbouwen we welke onderhoudsbudgetten (investeringen) er nodig zijn om de openbare ruimte te onderhouden en te verbeteren. Hierbij maken we ook een inschatting of budget moet worden gereserveerd als er extra kosten zijn om projecten te koppelen. Deze zullen per project in beeld gebracht moeten worden.
5.7
Participatie bij beheer
Betrekken bij planvorming De gemeente Wassenaar hecht waarde aan het betrekken van inwoners bij plannen die hun omgeving beïnvloeden. Dit leidt tot beter passende initiatieven en bredere, samenhangende besluitvorming met meer draagvlak. Participatie betekent niet dat alle partijen het met elkaar eens moeten worden, maar wel de volwaardige deelname van belanghebbenden.
Ondersteunen van zelfbeheer Daarnaast stimuleert de gemeente zelfbeheer van inwoners en ondernemers. De nieuwe opgaven voor de openbare ruimte liggen namelijk niet alleen in de publieke ruimte, maar ook op het private terrein. Wanneer woonwijken bijvoorbeeld klimaatbestendig worden gemaakt, zijn ook maatregelen op private terreinen noodzakelijk. Denk hierbij aan het tegengaan van ‘verstening van particuliere terreinen, het aanleggen van groene gevels en daken en het afkoppelen en infiltreren van hemelwater op eigen terrein. De grootste effecten worden bereikt als we samenwerken en als we gebruik maken van de creativiteit en ideeën van inwoners en ondernemers. We stimuleren dat op verschillende manieren via communicatie en participatie.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 27 van 41
5.8
Kanttekeningen
Ambities zijn niet altijd complementair Het is vanzelfsprekend dat er een grens is aan wat realiseerbaar is. Er zijn tal van wensen en ideeën en niet overal is geld en capaciteit voor. Er moeten keuzes worden gemaakt omdat niet alle wensen en ambities verenigbaar zijn. Dit vraagt ook transparante afwegingen en besluitvorming. Waar de ene bewoner graag een bankje wil om zijn rondje te kunnen lopen, is zijn medebewoner fel tegenstander omdat hij bang is voor overlast bij zijn woning. Waar mensen op de bres gaan voor meer bomen in de straat, willen anderen liever parkeren of minder schaduw op zonnepanelen. Bij het analyseren van duurzaamheid bij het vervangen van houten bruggen leiden overwegingen over ruimtelijke kwaliteit (brug als esthetisch en bijzonder object), beheerbaarheid (geen brug of dam-duiker), materiaalkeuze (geen brug) of mobiliteit (handhaven verbinding) elk tot andere oplossing.
We leven in een onzekere wereld, kapitaalvernietiging is niet volledig te voorkomen De openbare ruimte van de toekomst kunnen we redelijk goed inschatten, maar is op bepaalde punten ook onzeker. De maximale bergingscapaciteit is de laatste jaren bijvoorbeeld al gestegen met het oog op toekomstige hevigere regenbuien. We weten nog niet goed welke impact bepaalde ontwikkelen hebben en wat dat betekent voor de openbare ruimte. Energietransitie, klimaatbestendigheid, woningbouw en veranderingen in de mobiliteit, aanpassingen in de ondergrondse infrastructuur kennen eigen planningen, onzekerheden en verschillen in mate van impact. Het zal niet lukken om al deze ontwikkelingen op één lijn te krijgen. In de veranderlijke stedelijke ontwikkelingen zal het dus af en toe voorkomen dat we misinvesteren en een nieuwe openbare ruimte weer opengaat voor een (onvoorzien) ondergronds net of aangepast wordt voor de toegang van nieuwe woningen.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 28 van 41
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 29 van 41
6. Kosten en benodigde budgetten In dit hoofdstuk wordt inzicht gegeven in de kosten en benodigde budgetten van de ambities van deze visie door ramingen te maken van het noodzakelijke dagelijkse onderhoud, groot onderhoud en vervangingen en deze vervolgens te vergelijken met de budgetten die beschikbaar zijn binnen de exploitatiebegroting, de voorziening openbare ruimte en als vervangingsinvesteringen. Op basis van dit vergelijk beschouwen we de mogelijkheden om de (technische) instandhoudingsopgave te verbreden naar ontwikkelend beheer. Het ‘rekenen aan ambities’ maakt hier deel van uit. In samenwerking met de gemeente is een aantal maatregelen geformuleerd, passend binnen de drie ambities in deze visie, die de openbare ruimte van een kwaliteitsimpuls voorzien. Dit brengt extra kosten met zich mee die zijn berekend en toegelicht in dit hoofdstuk. In een laatste paragraaf benoemen we de risico’s en onzekerheden die hierbij spelen. Het inzicht in de kosten voor de (technische) instandhoudingsopgave en de beschikbare budgetten wordt in deze hoofdrapportage op hoofdlijnen samengevat. Een meer gedetailleerde onderbouwing en toelichting op de cijfers is opgenomen in het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte.
6.1
Beschikbare en benodigde middelen beheer en onderhoud
Voor het beheer en onderhoud van de openbare ruimte zijn op hoofdlijnen drie verschillende budgetten beschikbaar: de exploitatiebegroting, de voorziening openbare ruimte en vervangingsinvesteringen. Op basis van de begroting 2023-2026 van de gemeente is bepaald hoe hoog de beschikbare budgetten zijn voor de instandhouding van het areaal. Op basis van arealen en kengetallen is vervolgens bepaald hoe hoog de budgetten zouden moeten zijn om het areaal in stand te houden. Dit zijn de benodigde budgetten. Exploitatie en voorziening In de budgetten exploitatie en voorziening zijn de middelen meegenomen die besteed worden aan de daadwerkelijke uitvoering van het beheer en onderhoud. In tabel 6.1 zijn voor diverse onderhoudsgroepen de beschikbare budgetten vergeleken met de benodigde budgetten. Hieruit blijkt dat het benodigde budget (€6,5 miljoen) ongeveer €6,6 ton hoger ligt dan wat er volgens de gemeentebegroting beschikbaar is (€5,8 miljoen). Het beschikbare budget is dus ontoereikend. Voor een nadere uitsplitsing van de kosten naar dagelijks onderhoud, groot onderhoud, etc. zie paragraaf 6.1 van het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 30 van 41
Onderhoudsgroep
Beschikbaar
Benodigd
Verschil
Groen 2.761 3.341 -580 Infrastructurele kunstwerken 88 151 -63 Openbare verlichting 618 537 81 Reiniging 250 270 -20 Spelen 201 228 -27 Verharding 1.359 1.470 -111 VRI 251 198 53 Water 134 102 32 Waterbouwkundige kunstwerken 72 102 -30 Wegmeubilair 112 110 2 Eindtotaal 5.846 6.509 -663 Tabel 6.1 – beschikbare budgetten vs. benodigde budgetten (bedragen x €1.000)
Differentiëren naar onderhoudsniveaus De gemeente wil graag inzicht in het financiële effect van het wijzigen van het niveau van het beheer en onderhoud. Het beheer en onderhoud bevindt zich nu op B-niveau en kan verhoogd worden naar A-niveau of verlaagd worden naar C-niveau. In tabel 6.2 is te zien wat het aanpassen van het onderhoudsniveau doet met de hoogte van het benodigde onderhoudsbudget. Wanneer het onderhoudsniveau verhoogd zou worden van B-niveau naar A-niveau zou het benodigde budget uitkomen op ca. €8,1 miljoen. Wanneer het niveau verlaagd zou worden naar C-niveau is er sprake van een benodigd budget van ca. €5,2 miljoen.
A-niveau
B-niveau Beschikbaar budget instandhouding (geen ambities) 5,846 Benodigd budget instandhouding (geen ambities) 8,095 6,509 Tabel 6.2 – financieel effect van het wijzigen van het onderhoudsniveau (bedragen x €1.000)
C-niveau 5,192
Vervangingsinvesteringen Naast de uitgaven uit de exploitatiebegroting werkt de gemeente Wassenaar met een meerjarenprogramma voor vervangingsinvesteringen in de openbare ruimte. Voor de meeste onderhoudsgroepen in tabel 6.1 geldt dat de vervangingskosten in de exploitatiebegroting zijn opgenomen. Voor een aantal onderhoudsgroepen is dat niet het geval, te weten: water en waterbouwkundige kunstwerken, wegen, bruggen/infrastructurele kunstwerken en VRI’s. Hiervan zijn de kosten opgenomen in de investeringsagenda van de gemeente. Voor de Kadernota 2024 is een (voorlopig) programma voorgesteld dat inclusief de beoogde investeringen in 2023 ca. € 8,7 miljoen bedraagt. Dit komt neer op een gemiddelde van ca. €1,7 miljoen per jaar. Voor een meer gedetailleerd beeld, zie paragraaf 5.2 van het IBOR.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 31 van 41
Investeringen Water Verharding Infrastructurele kunstwerken
2023 30 4.100 150 4.280
2024 60 1.910 105 2.075
2025 35 300 125 460
2026 35 900 135 1.070
2027 Gemiddeld per jaar 35 39 650 1.572 135 130 820 1.741
Tabel 6.3 – Voorlopig investeringsprogramma Kadernota 2024-2027 (bedragen x €1.000) Het benodigde vervangingsbudget ligt met ca. € 2,5 miljoen (tabel 6.4) hoger dan de €1,7 miljoen aan beoogde (voorgestelde) investeringen. Wat betreft vervanging lijken de beschikbare budgetten dus op termijn ontoereikend. Het gaat hier om de cyclische vervangingsopgave, dus hoeveel geld gemiddeld per jaar opzij gezet moet worden voor vervangingen. Deze bedragen worden per onderdeel gespecificeerd in het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte.
Onderhoudsgroep Vervanging Groen Exploitatie Infrastructurele kunstwerken 365 Openbare verlichting Exploitatie Reiniging 0 Spelen Exploitatie Verharding 1.718 VRI 94 Water 0 Waterbouwkundige kunstwerken 368 Wegmeubilair Exploitatie Eindtotaal 2.545 Tabel 6.4 – Benodigd vervangingsbudget (bedragen x €1.000)
6.2
Kosteneffect ‘Rekenen aan ambities’
De in 6.1 aan bod gekomen budgetten hebben betrekking op de (technische) instandhouding van het areaal zonder het meekoppelen van de beleidsambities. Wanneer dit verbreed wordt naar meer ontwikkelend beheer waarin deze beleidsambities wel worden meegekoppeld, levert dat verhoging van de waarde van de openbare ruimte op, maar brengt dit ook extra kosten met zich mee. Deze kosten zijn wel veel lager dan wanneer de ambities los van het beheer zouden worden gerealiseerd. De meerkosten voor ontwikkelend beheer zijn verkend voor vier referentiegebieden in Wassenaar. In sessies met gemeenteambtenaren is per referentiegebied een aantal maatregelen geformuleerd die het areaal van een kwaliteitsimpuls voorzien (zie bijlage 2). Het gaat hierbij voornamelijk om maatregelen t.b.v. herinrichting/vervanging van groen en vervanging die passen bij ontwikkelend beheer en binnen de drie beleidsambities “Dorps, Uitnodigend en Duurzaam”.
Beheervisie 2024-2028 | Gemeente Wassenaar | Pagina 32 van 41
De verkenning heeft laten zien dat de benodigde budgetten met 7,7% tot 10,7% stijgen afhankelijk van hoeveel maatregelen gerealiseerd worden. De maatregelen zijn onderverdeeld in twee categorieën. In de categorie ‘noodzakelijk’ vallen de maatregelen die zeer belangrijk zijn voor het verwezenlijken van de beleidsambities. In de categorie ‘wenselijk’ vallen de maatregelen die passen binnen de beleidsambities, maar een minder directe invloed hebben op het verwezenlijken ervan. Als alle maatregelen gerealiseerd worden (dus zowel de noodzakelijke als de wenselijke) dan is er 10,7% extra middelen benodigd. Wanneer alleen de noodzakelijke maatregelen gerealiseerd worden, is er sprake 7,7% extra benodigde middelen. Resultaat In de tabel 6.5 staan boven de streep de in paragraaf 6.1 aan bod gekomen beschikbare en benodigde budgetten, uitgesplitst naar onderhoudsniveau. Deze budgetten hebben betrekking op de kosten voor de (technische) instandhouding van het areaal. Onder de streep is per onderhoudsniveau weergegeven hoe hoog het benodigde budget wordt indien niet alleen het areaal in stand gehouden wordt, maar ook de beleidsambities meegekoppeld worden c.q. (een deel van) de formuleerde maatregelen gerealiseerd worden. Kijkend naar het B-niveau stijgen de kosten met ca. €0,5 miljoen wanneer alleen de noodzakelijk extra maatregelen gerealiseerd worden en met ca.