CConstaterende datwassenaar
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 1 Begroting 2025 - geamendeerd

Raadsvergadering Wassenaar 5 november 2024, gemeente wassenaarBij agendapunt: Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-202830.070 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

6.

Vergroten van verkeersveiligheid en leefbaarheid.

7.

Het karakter van de N44 past bij ons parklandschap.

Pagina 57 van 136

8.

We houden Wassenaar toekomstbestendig en zetten in op energie-,warmte- en water transitie. Ook besteden we aandacht aan klimaatadaptatie om schade door extreem weer te beperken (hitte, droogte, wateroverlast of overstromingen).

9.

We gaan verantwoord om met ons afval

Pagina 58 van 136

Wat gaan we daarvoor doen ? Belangrijkste resultaten voor 2025 1.1 Doorgaan met het herstellen en bevorderen van de kwaliteit en leefbaarheid van de historische buitenplaatsen 1.2. Planvorming Uitvoeringsprogramma groen- en watervisie 2.1 Uitvoering gegeven aan programma beheervisie 3.1 Revitalisering Dorpskern in uitvoering en overeenstemming tussen gemeente en partners 3.2 Gerealiseerde openbare rolstoeltoegankelijke wc-units in het centrum 3.3 Uitvoering geven aan het nieuwe evenementenbeleid 4.1 Uitvoeren actiepunten plan De Wassenaarse Slag 5.1 Uitvoeren Uitvoeringsprogramma economische visie 2025-2035 6.1 Vastgesteld Wegencategoriseringsplan 6.2 Verder uitvoering gegeven aan het herziene realisatieplan verkeer 6.3 Monitoren afwaarderen van de N441 6.4 Vastgesteld nieuw parkeerbeleid 7.1 Ingezet hebben op een combinatie van leefbaarheid en mobiliteit Rijksstraatweg N44 8.1 CO2-prestatieladder 8.2 Opstellen Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie 8.3 Lokale Energiestrategie 8.3.1 Isolatieplan derde en laatste tranche buurten opgesteld 8.3.2 Subsidieregeling lokale aanpak isolatie uitgebreid 8.3.3 Technische economische analyse opgeleverd en participatietraject warmteprogramma 2026 uitgevoerd 8.3.4.

Minimaal een opwekkingsproject gefaciliteerd voor de Wassenaarse Energiecoöperatie (WEC) 8.3.5 Hulppakket voor verduurzaming VVE's geboden 8.3.6 Netcongestie buurtaanpak in uitvoering 8.3.7 Facilitering (hybride) warmtepompen in uitvoering 9.1 Plan om restafval te reduceren 9.2 Communicatiecampagne gevoerd voor verbeteren gescheiden afval inzamelen 9.3 Afvalinzameling door middel van zijbelading ingevoerd 9.4 Verplaatsen van het afvalbrengstation

Pagina 59 van 136

1.1

Doorgaan met het herstellen en bevorderen van de kwaliteit en leefbaarheid van de buitenplaatsen

De subsidie voor de Erfgoedlijnen is toegekend voor Landgoed Rust en Vreugd, waardoor voort gegaan kan worden met het herstel van het park dat start in 2024 en doorloopt in 2025. De voorbereiding voor het herstel van het park van de buitenplaats De Wittenburg wordt na afronding van het participatietraject vanaf najaar 2024 ter hand genomen. Het herstel wordt gestart in 2025 en wordt gedeeltelijk gesubsidieerd. De financiering komt uit de lopende exploitatie groen, met een provinciale bijdrage van ongeveer € 100.000 tot € 150.000. 1.2.

Planvorming Uitvoeringsprogramma groen- en watervisie

Na afronding van de evaluatie en vaststelling van het Uitvoeringsprogramma 2024-2028 zal voor de uitvoering van de opgenomen projecten, projectmatig worden onderzocht of met incidentele middelen ook subsidies kunnen worden ingezet voor de uitvoering van projecten. 2.1

Uitvoering gegeven aan programma beheervisie

We gaan het groot onderhoud van de parken in de landgoederenzone beter planmatig vorm te geven. In 2025 komt er een plan binnen bestaande budgetten, dat omvat een beheer- en onderhoudsplan voor de verschillende landgoederen. Toegelicht onder projecten: 3.1

Revitalisering Dorpskern in uitvoering en er is overeenstemming tussen gemeente en partners.

3.2

Gerealiseerde openbare rolstoeltoegankelijke wc-units in het centrum

De locatie Meijendel komt te vervallen omdat daar al toiletten aanwezig zijn. In 2025 zullen er twee extra toiletten gerealiseerd worden, waarvan één aan de Dr. Mansveltkade en één aan de Berkhei, als onderdeel van het marktmeesteronderkomen. 3.3

Uitvoering geven aan het nieuwe evenementenbeleid

Als onderdeel van een gezellig dorpshart met economische activiteit en sociale verbinding wil de gemeente Wassenaar in het komende jaar een aantal evenementen in Wassenaar faciliteren. 80 jaar Vrijheid Het jaar 2025 is een bijzonder jaar met twee grote momenten. We vieren 80 jaar vrijheid. Dit willen we ook vieren in Wassenaar, naar verwachting i.s.m. de Oranjevereniging en de Ondernemersvereniging. Vijf jaar geleden, voor de 75-jarige viering, is met de organisatie van een soortgelijke viering gestart, maar toen gooide de coronapandemie roet in het eten. 100 jaar De Paauw/structureel evenementenbudget Tevens is Raadhuis De Paauw volgend jaar 100 jaar in eigendom van de gemeente. Deze mijlpaal willen we niet ongemerkt voorbij laten gaan. Structureel evenementen budget Omdat de gemeente nu geen structureel budget voor evenementen heeft, wordt vanaf 2026 een structureel bedrag opgenomen zodat deze niet steeds incidenteel gedekt hoeven worden. Dit draagt bij aan een robuustere Pagina 60 van 136

begroting. Evenementen dragen daarnaast bij aan het maatschappelijk leven en levendigheid in Wassenaar. Het kaderstellende evenementenbeleid wordt naar verwachting in 2024 voorgesteld aan de Raad conform de eerdere startnotitie. 4.1

Uitvoeren actiepunten plan De Wassenaarse Slag

De visie voor De Wassenaarse Slag wordt eind 2024 vastgesteld. In 2025 worden de in 2024 geïnventariseerde actiepunten uit de georganiseerde themasessie en de enquête uitgewerkt. De kortetermijndoelen met budget worden uitgevoerd, waarbij maatregelen die duurzaamheid, inclusiviteit en natuur bevorderen voorrang krijgen. Daarnaast worden de maatregelen voor het behoud van het concept 'familiestrand' uitgevoerd. 5.1

Uitvoeren Uitvoeringsprogramma economische visie 2025-2035

Begin 2025 (1e kwartaal) wordt de nieuwe Economische Visie 2025–2035 vastgesteld door College en Raad, inclusief een uitvoeringsprogramma om de economie te versterken en toekomstbestendig te maken. Dit biedt ondernemers stabiliteit en zekerheid. In 2025 worden de belangrijkste acties uitgevoerd, zoals het opzetten van een netwerktafel vrijetijdseconomie en het uitvoeren van het Plan versterking dorpskern. Samen met de Metropoolregio Rotterdam Den-Haag (MRDH) wordt de visie op werklocaties geactualiseerd, waaronder bedrijventerrein Maaldrift, om deze toekomstbestendig te maken en de ruimtevraag te beantwoorden. 6.1

Vastgesteld Wegencategoriseringsplan

Nadat het burgerberaad een zwaarwegend advies heeft gegeven, wordt in het 2e kwartaal van 2025 het Wegencategoriseringsplan vastgesteld. In het Wegencategoriseringsplan is voor iedere weg vastgelegd welke functie en welke maximum snelheid deze heeft. Na de vaststelling van het Wegencategoriseringsplan wordt er een uitvoeringsprogramma opgesteld en vastgesteld. Op basis van het uitvoeringsprogramma worden de wegen, waar dat nodig is, de komende jaren heringericht. 6.2

Verder uitvoering gegeven aan het herziene realisatieplan verkeer

Uit het herziene realisatieplan verkeer worden het plaatsen van een doseerlichtinstallatie op de afgewaardeerde N441, en het verbeteren van fietsparkeerplaatsen in 2025 uitgevoerd. In 2024 is gestart met het nemen van verkeersmaatregelen bij scholen, en dat ronden we af in de eerste helft van 2025. 6.3

Monitoren afwaarderen van de N441

Het College is in onderhandeling met de Provincie Zuid-Holland over de overname van de weg door de gemeente Wassenaar. De gesprekken hierover lopen. Afhankelijk van de uitkomsten van deze onderhandeling zal een plan worden opgesteld voor de afwaardering van de N441, en kan er groot onderhoud worden uitgevoerd. 6.4

Vastgesteld nieuw parkeerbeleid

In 2025 wordt het parkeerbeleid vastgesteld en geïmplementeerd. Er wordt een uitvoeringsprogramma opgesteld waarin wordt bepaald welke maatregelen op welk moment worden uitgevoerd.

Pagina 61 van 136

7.1

Inzetten op een combinatie van leefbaarheid en mobiliteit Rijksstraatweg N44

In juni 2024 hebben we, mede namens Rijkswaterstaat, de Provincie Zuid-Holland en de gemeente Den Haag opdracht gegeven aan de Provincie Zuid-Holland om inzichtelijk te maken welke verkeersreductie door middel van een doelgroepenaanpak op de N44 kan opleveren. Begin 2025 zal dit onderzoek zijn afgerond waarna we de effecten monitoren. Daarnaast hebben we in juni 2024 opdracht gegeven om te onderzoeken wat de effecten zijn van het verlagen van de snelheid bij de verkeerslichten. Afhankelijk van de uitkomsten van dit onderzoek worden deze maatregelen in 2025 uitgevoerd. Verder streven we naar het een verbeterde fysieke verbinding tussen de landgoederen aan weerszijden van de Rijksstraatweg. Aanvulling n.a.v. Amendement B Begrotingsraad 2025: “Daarbij wordt prioriteit gegeven aan de inzet voor de ondertunneling van de N44 en/of voor hoogfrequent, hoogwaardig openbaar vervoer op de N44, zoals een lightrailverbinding, als randvoorwaarden voor een eventuele toekomstige afwaardering van de N44”. 8.1

CO2-prestatieladder

De CO2-prestatieladder is een drie-jarige cyclus waarin elk jaar een dossier wordt opgesteld. In dit dossier staat hoeveel CO2-uitstoot de gemeentelijke organisatie heeft veroorzaakt in dat jaar. Dit zorgt voor een duidelijk beeld van de CO2-voetafdruk van de gemeente. Een extern bureau berekent de CO2 voetafdruk voor de gemeente. Hiernaast wordt een externe auditeur ingehuurd en moet er toeslag worden betaald aan de Stichting Klimaatvriendelijk Aanbesteden en Ondernemen om op de website te kunnen staan en het certificaat te kunnen tonen. Dit is verplicht om het certificaat te behouden. Het jaar 2023 is het eerste jaar dat we het certificaat hebben behaald. De huidige driejarige cyclus loopt tot en met 2025. 8.2

Opstellen Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie

Nadat de klimaatstresstest halverwege 2024 is opgeleverd en de risicodialoog is gevoerd, kan er in 2025 beleid worden opgesteld op klimaatadaptatie. Dit gebeurt door middel van een uitvoeringsprogramma waar de klimaatstresstest en risicodialoog de input voor de basis vormt. In een uitvoeringsprogramma staat welke doelen er bereikt moeten worden op klimaatadaptatie en waarop de gemeente wil inzetten. Borging van de uitvoeringsagenda gebeurt door middel van het opstellen van meetbare regels en algemene maatregelen. Toegelicht onder projecten: 8.3

Lokale Energiestrategie

9.1

Plan om restafval te reduceren

In 2024 zal er een plan gepresenteerd worden om de totale hoeveelheid restafval te verminderen. Afhankelijk van de besluitvorming van het college en de Raad zal de uitvoering van dit plan naar verwachting in (nog nader te bepalen vorm) in 2025 ter hand worden genomen. Resultaten van het plan zullen niet eerder dan in 2026 zichtbaar worden. 9.2

Communicatiecampagne gevoerd voor verbeteren gescheiden afval inzamelen

In mei 2024 is gestart met een informatieve communicatiecampagne omtrent afval, welke doorloopt tot mei 2025. Deze communicatiecampagne is bedoeld om inwoners beter te betrekken en te informeren over het onderwerp afval door middel van een maandelijks paginagroot artikel in de krant, informeren via social media en door advertenties te plaatsen op de digitale borden in Wassenaar. Pagina 62 van 136

9.3 Afvalinzameling door middel van zijbelading ingevoerd In augustus 2024 is gestart met een pilotproject in de wijken Drie Papegaaien, Oud Wassenaar en de Paauw, alle terugkoppeling zal worden verwerkt bij het invoeren in de overige wijken gedurende 2024/2025. 9.4 Verplaatsen van het afvalbrengstation Momenteel wordt gezocht naar een alternatieve locatie voor de gemeentewerf. Zodra er een locatie is gevonden wordt deze door middel van een raadsvoorstel gepresenteerd aan de Raad. Naar verwachting zal dit in 2025 plaatsvinden.

Verbonden partijen / samenwerkingsverbanden

Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) De gemeente heeft de uitvoering van wettelijke milieutaken op het terrein van vergunningverlening, handhaving en toezicht op grond van de in de Omgevingswet genoemde regelingen, gedelegeerd aan de ODH. Deze taken worden niet zelfstandig door de gemeente uitgevoerd en zijn veelal vanuit landelijke wetgeving verplicht. Avalex Inzameling van afvalstoffen is geheel in handen gelegd van de Gemeenschappelijke regeling regionaal reinigingsbedrijf Avalex. De gemeente Wassenaar maakt gebruik van het nieuwe verwerkingscontract om het afval van plastic flessen, metalen pakken en drinkpakken (PMD) via nascheiding uit het restafval te halen en geschikt te maken voor hergebruik. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan de visie van een afvalloze regio. Daarnaast zal er door de gemeente blijvende communicatieve aandacht worden gegeven aan het verder voorkomen en het beter scheiden van afval. Ook zal in 2024 zijbelading van de minicontainers verder worden ingevoerd. De ontwerpbegroting 2025 van Avalex wordt vertaald naar een bijdrage voor de gemeente Wassenaar op basis van de af te sluiten dienstverleningsovereenkomst (DVO). In de ontwerpbegroting is op basis van huidige DVO 2024 een inschatting gemaakt van € 4.558.000.

Voor de gemeente Wassenaar is dit een voorlopige kostenstijging van € 201.000 ten opzichte van de meerjarenbegroting uit de ontwerpbegroting van vorig jaar. De begrote kosten 2025 voor de gemeente Wassenaar zijn berekend door de totale begroting van Avalex naar rato van de DVO 2024 door te rekenen. De definitieve DVO met de individuele afname voor de gemeente Wassenaar en bijbehorende kosten worden later dit jaar vastgesteld. Gemeenschappelijke regeling Metropoolregio Rotterdam-Den Haag (MRDH) In de MRDH werken 21 gemeenten samen aan het versterken van het economisch vestigingsklimaat in de regio en het verbeteren van de bereikbaarheid van de regio. Wassenaar ontvangt subsidies van de MRDH voor projecten op het gebied van verkeer en vervoer. De MRDH begeleidt twee projecten om de problematiek op de N44 te verminderen. De gemeenschappelijke regeling is in 2024 geactualiseerd, onder meer vanwege de wetswijziging Gemeenschappelijke regelingen. Doel van de wetswijziging was om raadsleden meer de regie te

Pagina 63 van 136

laten voeren op hetgeen er in de gemeenschappelijke regelingen plaatsvindt. In 2025 zal er met de nieuwe gemeenschappelijke regeling worden gewerkt. Raadsleden kunnen hierdoor meer bestuurlijke invloed uitoefenen. Samenwerkingsverbanden Duin Horst en Weide, Nationaal Park Hollandse Duinen en Tafel Fysieke Leefomgeving Haagse Regio Wassenaar neemt actief deel aan drie samenwerkingsverbanden die bijdragen aan het realiseren van de Wassenaarse ambities voor het behoud en de versterking van een krachtige groene en gezonde leefomgeving. 1: Binnen de Landschapstafel Duin Horst en Weide werken de gemeenten Wassenaar, Voorschoten, Leidschendam-Voorburg, Zoetermeer, Den Haag en Leiden samen met diverse andere belanghebbenden om het groene karakter van de leefomgeving authentiek, vitaal en leefbaar te houden. 2: Na de ondertekening van een samenwerkingsovereenkomst met de zes kustgemeenten en de Stichting Nationaal Park Hollandse Duinen is een solide basis gelegd voor het nieuwe uitvoeringsprogramma.

3: De negen gemeenten in de Haagse regio (Delft, Den Haag, Leidschendam-Voorburg, Midden-Delfland, Pijnacker-Nootdorp, Rijswijk, Wassenaar, Westland en Zoetermeer) en het Hoogheemraadschap van Delfland vormen het samenwerkingsverband Tafel Fysieke Leefomgeving om op effectieve en adequate wijze onderwerpen binnen het fysieke domein gezamenlijk te agenderen bij andere overheden, zoals bij de Ruimtelijke Puzzel, een traject dat zich ook in 2025 voortzet.

Projecten en investeringen

Lokale energiestrategie Warmtetransitie In de Transitievisie Warmte is vastgelegd dat voor alle buurten een buurtuitvoeringsplan isolatie wordt opgesteld. In 2025 is de derde en laatste tranche van buurten voorzien, waarin samen met bewoners specifiek naar isolatieoplossingen voor hun woningen wordt gezocht. De eerste en tweede tranche van buurten worden gemonitord op voortgang en effectiviteit van de lopende aanpak voor deze buurtclusters. In 2025 worden de resultaten van de technisch economische analyse (TEA) ten behoeve van het nieuwe Warmteprogramma (voorheen Transitievisie warmte 2.0) opgeleverd. Met deze resultaten wordt een participatietraject gestart met de inwoners van Wassenaar. De resultaten van de TEA en het participatietraject vormen de input van het Warmteprogramma in 2026. Regionale Energiestrategie (RES) Op basis van de in 2021 vastgestelde RES 1.0 en het plan van aanpak RES 2023-2036 gaan we verder met het opzetten en faciliteren van concrete opwekkingsprojecten op grote daken en parkeerplaatsen inclusief borging van het lokale eigendom. Wij hebben de ambitie dat de gemeente faciliterend aan de Wassenaarse Energie Coöperatie (WEC) zorg draagt voor de realisatie van één opwekkingsproject per jaar. In RES-verband wordt er

Pagina 64 van 136

samen met de regiopartners gewerkt aan de gemeenteoverstijgende afstemming en inspanningen rondom de energiethema's opwekking, opslag en distributie en wordt de regionale voortgang gemonitord.

Lokale aanpak isolatie Voor woningeigenaren met woningen met een relatief lage woningwaarde en met een slecht label wordt de subsidieregeling ‘Lokale Aanpak Isolatie’ (LAI) verder voortgezet. In 2024 is gestart met de isolatie van ca. 200 woningen en in 2025 wordt dit verder uitgebreid. Klimaattafel In 2025 blijft de gemeente de Klimaattafel faciliteren door het organiseren van de kwartaalbijeenkomsten en het ondersteunen van bestaande en nieuwe initiatieven. Op basis van de evaluatie in 2024 wordt uitvoering gegeven aan een hernieuwde koers voor 2025. Verduurzaming erfgoed De aanbevelingen uit het in 2024 opgestelde handelingsperspectief erfgoed die specifiek ingaat op de problematiek van verduurzaming van monumenten en beschermd dorpsgezicht in Wassenaar, worden actief en coöperatief gedeeld met de eigenaren. Verduurzaming VvE's In Wassenaar is ca. 15% van de woningvoorraad onderdeel van een VvE. VvE's die dat nodig hebben krijgen specifiek ondersteuning van de gemeente bij hun verduurzaming. Netcongestie buurtaanpak Wassenaar gaat samen met Liander verder met de in 2024 gestarte buurtaanpak. Liander werkt op basis van een met de gemeente afgestemde plankaart aan de uitbreiding van het laagspanningsnet door het neerzetten van meer transformatorhuisjes.

Daarbij gaat Liander de voorbereidingen treffen voor de verdubbeling van het transformatorhuis voor de middenspanning, het onderstation bij het zwembad. Stimulering hybride warmtepompen De gemeente gaat in 2025 (hybride) warmtepompen extra stimuleren door informatievoorziening en gerichte (inkoop)acties. De ambitie is dat het aantal nieuwe installaties per jaar blijft groeien ondanks de nonverplichting van het Rijk. Revitalisering Dorpskern De realisatie van de nieuwe inrichting van de dorpskern is gestart op 1 september 2024 om ons centrum levendig en aantrekkelijk te houden. Fasegewijs wordt de nieuwe inrichting conform eerder vastgesteld inrichtingsplan uitgevoerd. Het werk neemt ruim een jaar in beslag. De aannemer heeft een zorgvuldig traject uitgewerkt, waarbij de planning vooraf helder wordt gecommuniceerd met inwoners en ondernemers en een omgevingsmanager is aangesteld om de communicatie dagelijks te verzorgen. Voor de dagelijkse aansturing van het werk heeft de gemeente een projectleider, directievoerder en toezichthouder aangesteld.

Pagina 65 van 136

Daarnaast is de RVO-subsidie voor winkelgebieden op 1 juli 2024 aangevraagd. Eind 2024 wordt duidelijk of de subsidie wordt toegekend. Onderdeel van de aanvraag is het virtueel en fysiek inrichten van een bezoekerscentrum ten behoeve van de recreatiespreiding (poortfunctie Nationaal Park Hollandse Duinen NPHD). De transformatie van panden van particulieren is in gang gezet en in 2025 wordt deze afgerond. Het effect hiervan is, dat winkelruimte wordt onttrokken en woonruimte wordt toegevoegd in de dorpskern. Deze transformaties komen voor rekening van de eigenaren. De gemeente verleent hieraan planologische medewerking. Prinsenweg Na vaststelling van het Wegencategoriseringsplan wordt de aanbesteding van de Prinsenweg gestart in 2025. De werkzaamheden omvatten het vervangen van de riolering, watertransportleiding en wegconstructie. De uitvoering staat vooralsnog gepland voor eind 2025, met een uitloop naar het tweede kwartaal van 2026. Projecten noordrand Groene Zone Het ontwerpprogramma Groene Zone is in 2024 ter inzage gelegd en wordt zodoende in het 2e kwartaal van 2025 vastgesteld. De procedure loopt. Daarnaast is het Rijksvastgoedbedrijf van plan om in 2024 te starten met de nieuwe inrichting van het vliegkamp op Wassenaars grondgebied. Dit wordt een natuurgebied. Realisatie van de Ecologische verbindingszone langs de tankgracht is hiervan onderdeel.

De werkzaamheden worden in 2025 afgerond. Verder wordt gewerkt aan het realiseren van de doelen zoals die in het programma voor de Groene Zone zijn genoemd: schoner water en meer natuur, toekomst voor de landbouw, recreatieve routes, verplaatsen bedrijven met milieuhinder, etc. De Provincie Zuid-Holland, het Hoogheemraadschap Rijnland, Dunea en het Nationaal Park Hollandse Duinen (NPHD) zijn intensief betrokken bij de voorbereiding van de diverse plannen. Herinrichting Rijksdorp De herinrichting van Rijksdorp ligt klaar om aanbesteed te worden, maar door de netverzwaring van Liander wordt het project naar verwachting niet eerder dan in november 2025 hervat. Hierbij moeten nog enkele aanpassingen in de tekeningen en het bestek plaatsvinden voordat het wordt aanbesteed. De werkzaamheden lopen door in 2026. Hofcampweg/Burmanlaan De herinrichting van de Hofcampweg/Burmanlaan begint naar verwachting in 2025. Het ontwerp is afgestemd met de omwonenden en waar nodig verwerkt in het bestek en tekeningen. Het werk zal worden aanbesteed en afgerond in 2025. Twee rolstoeltoegankelijke openbare wc's De locatie Meijendel komt te vervallen, omdat daar al toiletten aanwezig zijn. In 2025 zullen er twee extra toiletten gerealiseerd worden, waarvan één aan de Dr. Mansveltkade (in plaats van Meijendel) en één aan de Berkhei (dorpskern), als onderdeel van het marktmeesteronderkomen.

Pagina 66 van 136

Effectindicatoren

Tabel 5.1 - Effectindicatoren P5 Natuur, Klimaat en Mobiliteit Peilwaarde

Effectindicator

Streefwaarde Streefwaarde Streefwaarde

(peiljaar)

Totaal kg huishoudelijk restafval per

205 kg

inwoner

(2023)

Streefwaarde

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

2025

2026

2027

2028

195 kg

190 kg

185 kg

180 kg

Toelichting: er wordt te allen tijden gestreefd naar een zo hoog mogelijke reductie van het restafval. In de loop van 2024 volgt een plan voor de reductie van restafval. Afhankelijk van het plan in combinatie met de toekomstvisie en bijbehorende beleidsmatige wijzigingen kan de reductie groter of kleiner worden.

Wat gaat het kosten ? Investeringen Tabel 5.2 - Investeringen P5 Natuur, Klimaat en Mobiliteit

Programma 5

Totaal beschikbaar gesteld krediet

Nog te besteden (peildatum september 2024)*

Begroot nog niet beschikbaar gesteld t/m 2024

Omschrijving

Versterking Dorpskern Herstel kades Havenkanaal Ecologische verbindingszone Grond gemeentewerf Nieuwe gemeentewerf Uitvoeringsmaatre gelen Groene Zone Verledding openb. verlichting Rolstoeltoeg. wc unit speelveld Dr. Mansveltkade Rolstoeltoeg. wc unit Berkhei Skatevoorziening G. van Barneveldpark Venstertijden vrachtverkeer

Begroting 2025: beschikbaar te stellen krediet

Totale investering

Meerjarenbeeld

2025

2026

2027

2028

Totaal

5.590.000

651.933

-

-

-

-

-

5.590.000

4.097.000

165.735

-

-

-

-

-

4.097.000

634.020

503.071

-

-

-

-

-

634.020

-

-

1.500.000

-

-

-

-

1.500.000

-

-

-

5.300.000

-

-

-

5.300.000

171.500

171.500

-

521.500

521.500

321.500

-

1.536.000

-

-

-

404.000

356.000

335.000

497.000

1.592.000

110.000

110.000

-

-

-

-

-

110.000

110.000

110.000

-

-

-

-

-

110.000

300.000

295.910

-

-

-

-

-

300.000

-

-

500.000

-

-

-

-

500.000

Pagina 67 van 136

Verlagen max. snelheid naar 30 km/uur Verbeteren fietsveiligheid Starrenburglaan Verkeersmaatr. verbeteren leefomgeving Doseerverkeers lichten sluipverkeer Investeringen bruggen Investeringen Water

-

-

2.250.000

1.500.000

1.500.000

-

-

5.250.000

100.000

64.263

-

-

-

-

-

100.000

275.000

15.221

-

-

-

-

-

275.000

450.000

450.000

50.000

-

-

-

-

500.000

190.000

6.976

-

280.000

495.000

1.015.000

175.000

2.155.000

90.000

60.400

-

112.000

160.000

187.000

404.000

953.000

-

-

-

200.000

-

-

-

200.000

-

-

-

100.000

-

-

-

100.000

1.390.000

1.289.708

810.000

-

-

-

-

2.200.000

50.000

27.990

-

-

-

-

-

50.000

385.000

383.020

-

-

-

-

-

385.000

1.500.000

1.251.600

-

-

-

-

-

1.500.000

220.000

220.000

-

-

-

-

-

220.000

440.000

440.000

-

-

-

-

-

440.000

150.000

25.642

-

-

-

-

-

150.000

440.000

440.000

-

-

-

-

500.000

440.000

1.700.000

1.662.443

-

-

-

-

-

1.700.000

200.000

81.310

-

-

-

-

-

200.000

50.000

50.000

-

-

-

-

-

50.000

200.000

197.400

-

-

-

-

-

200.000

310.000

310.000

-

-

-

-

-

310.000

200.000

200.000

-

-

-

-

-

200.000

190.000

190.000

-

-

-

-

-

190.000

140.000

140.000

-

-

-

-

-

140.000

60.000

-

-

-

-

-

-

60.000

-

-

-

-

300.000

300.000

300.000

900.000

-

-

-

-

700.000

-

-

700.000

-

-

-

-

110.000

-

-

110.000

589.500

535.890

-

258.800

357.000

339.500

-

1.544.800

Totaal 20.332.020 10.019.570 5.110.000 8.676.300 4.499.500 * nog te besteden is investeringskrediet minus realisatie minus verplichtingen.

2.498.000

1.876.000

42.991.820

Wegen Jaagpad Wegen Jagerslaan Noord Wegen Prinsenweg Wegen Storm van 's-Gravesandeweg Wegen Teylingerhorst Wegen Rijksdorp Wegen Hofcampweg Wegen Burmanlaan Wegen Hofcampweg tussen rotonde en Burmanlaan Wegen Oostdorp (Dr.Mansveltkade ) Wegen Wassenaarse Slag Wegen inr. Storm v.sgravezandeln. en Schouwweg Wegen Ruigelaan Wegen Herenweg/Hofln. Wegen Wassenaar Zuid voetpaden Wegen Jonkerlaan Wegen Wittenburgerlaan Wegen Eikenlaan Wegen Van der Wervestraat Wegen cyclisch Wegen Groen van Prinstererlaan Wegen Wiegmanweg Tractie

Pagina 68 van 136

Programma

Tabel 5.3 - Baten en lasten P5 Natuur, Klimaat en Mobiliteit Rekening

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

Begroting

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Baten

11.960

12.022

12.989

12.651

13.011

13.011

Lasten

-19.337

-20.252

-19.995

-20.540

-20.413

-20.458

Saldo van baten en lasten

( "-"= nadeel / "+"= voordeel ) bedragen x € 1.000

-7.378

-8.230

-7.005

-7.888

-7.402

-7.447

Onttrekking reserves

213

620

222

197

0

0

Toevoeging reserves

-354

0

0

0

0

0

Mutaties reserves

-141

620

222

197

0

0

-7.519

-7.611

-6.784

-7.691

-7.402

-7.447

Geraamde resultaat

Toelichting begroot 2025 Achterblijvende inkomsten toeristenbelasting (structureel lagere baten vanaf 2025 € 200.000) Vanwege tegenvallende inkomsten vanuit de toeristenbelasting in 2023 van € 506.000 en in 2024 naar verwachting € 450.000, moet in 2025 ook rekening worden gehouden met tegenvallende inkomsten ten opzichte van hetgeen in 2022 was begroot bij de concept-begroting 2023. Een aparte Raadsinformatiebrief geeft extra duiding aan de evaluatie over het jaar 2023 en de verwachtingen voor 2024 en verder. N.a.v. de resultaten uit de eerste controles in september 2024 is er een actieplan opgesteld. Vooralsnog wordt er op ingezet om d.m.v. inzet van controles en een betere benutting van de totale mogelijke belastingcapaciteit, het voor 2025 verwachte tekort van € 400.000 al te kunnen halveren naar € 200.000. Aanpassing energietarieven elektra en gas (structureel lagere lasten € 150.000) Vanwege de ontwikkeling van de gas- en elektraprijzen kunnen de begrote bedragen worden bijgesteld met € 150.000. Dit is aanvullend op de in de voorjaarsnota 2024 opgenomen structurele bijstelling van € 200.000. Lokale Energiestrategie (neutraal hogere lasten 2025 € 22.000, 2026 € 97.000 met dekking uit de reserve) Dit is dekking van uitgaven voor de energietransitie. Deze lasten worden gedekt vanuit de Reserve volkshuisvesting en duurzaamheid.

Groene Zone (structureel lagere lasten € 53.200) Het betreft een uitgavenbudget voor de aankoop van duurzame goederen waarvoor nog geen verplichting is aangegaan. Wanneer in de toekomst aanleiding is voor grondaankopen en/of inrichtingskosten, zal daarvoor een apart krediet worden aangevraagd. De provincie heeft middelen bij het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) gevraagd voor de realisatie van natuurdoelen, de transitie van de landbouw in de Groene Zone en voor grondaankopen. In het najaar van 2024 wordt duidelijk of dit verzoek door het Rijk wordt gehonoreerd.

Pagina 69 van 136

Infrastructuur rondom SKOW (neutraal: hogere lasten 2026 € 100.000, met dekking uit de Algemene Reserve) De bouw van het SKOW (fusieschool St. Jozefschoo en St. Baptistschool) op het Huibregtseveld heeft direct gevolg voor de recreatieve infrastructuur ter plaatse. Als gebouwd wordt op het Huibregtseveld zal het huidig gebruik daardoor effect ondervinden. Om de recreatieve infrastructuur in stand te houden moet het aangepast worden aan de nieuwe situatie. Dit is een verantwoordelijkheid die bij de gemeente ligt en is niet meegenomen in de bouwkosten van de school. Ondanks dat bij het vaststellen van de locatie en het bouwen van de nieuwe school rekening wordt gehouden met de recreatieve structuur is het onvermijdelijk dat deze moet worden bijgesteld. Denk daarbij aan het verleggen van paden en aanpassen van de beplanting. In het participatietraject is naar voren gebracht dat de gemeente een extra investering zal moeten doen in de inpassing en kwaliteit van het park als de school op het Huibregtseveld gebouwd gaat worden. De omgeving wil zo min mogelijk last hebben van de school en vraagt daarom om deze extra inspanning.

Naast de verantwoordelijkheid die de SKOW krijgt om een goed ontwerp te leveren en de buitenruimte groen in te richten, ziet de omgeving een verantwoordelijkheid voor de gemeente om daarnaast extra maatregelen te nemen voor de kwaliteitsverbetering van het park. Deze incidentele kosten zullen worden gedekt uit de Algemene Reserve. Groencompensatie Amerikaanse Ambassade (neutraal, hogere lasten en met dekking uit bestemmingsreserve groenvoorziening € 200.000) Voor de groencompensatie van de bouw van de Amerikaanse Ambassade is destijds geld beschikbaar gesteld door het Rijk. Besloten is dat daarvoor onder andere het naastgelegen tuincentrum wordt gesaneerd en dat het gebied groen wordt ingericht, waarbij het aansluiting zoekt bij het landgoed Duindigt. Na wat oponthoud is nu eindelijk het moment dat we deze ‘poort’ van Wassenaar aanpakken en het inmiddels braakliggende terrein kunnen gaan herinrichten. Uit genoemde reserve stellen wij dan ook voor een bedrag van € 200.000 beschikbaar te stellen voor de herinrichting van het voormalig terrein van het tuincentrum op de hoek van de Waalsdorperlaan. Het hierna resterend bedrag zal bij Voorjaars- dan wel Najaarsnota 2025 volledig beschikbaar worden gesteld, zodat de reserve daarna kan worden opgeheven. Aanvulling n.a.v.

Amendement C Begrotingsraad 5 november 2024: Het terrein van het voormalig Garden Centre Bloemendaal aan de Waalsdorperlaan zal na de herinrichting worden verkocht aan een partij die dit terrein duurzaam groen onderhoudt en teruggeeft aan de natuur. Avalex (neutraal structureel hogere lasten €201.000 met dekking uit de afvalstoffenheffing) De ontwerpbegroting 2025 Avalex wordt vertaald naar een bijdrage voor de gemeente Wassenaar op basis van de af te sluiten DVO. In de ontwerpbegroting is op basis van huidige DVO 2024 een schatting gemaakt van € 4.558.000. Voor de gemeente Wassenaar is dit een voorlopige kostenstijging van € 296.000 ten opzichte van 2024. De oorzaak van deze kostenstijging is voornamelijk te wijten aan een stijging op loon- en inhuurkosten, verhoging van het opleidingsbudget en door onvoorziene en noodzakelijke investeringen in het IT-landschap. Deze zaken worden verwerkt in de (integrale) tarieven van Avalex. Avalex heeft zichzelf tot taak gesteld om de komende jaren bezuinigingen te realiseren door middel van kostenbesparingen zoals de vermindering van inhuur van derden en het genereren van opbrengsten door het aanbieden van diensten aan externe partijen.

Pagina 70 van 136

De begrote kosten 2025 voor de gemeente Wassenaar zijn berekend door de totale begroting van Avalex op basis van de DVO 2024 door te rekenen. De definitieve DVO met de individuele afname voor de gemeente Wassenaar en bijbehorende kosten worden later dit jaar vastgesteld. Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) (structureel hogere lasten € 51.000) De totale lastenstijging in 2025 ten opzichte van vastgestelde begroting 2024 bedraagt 7,71%. De deelnemersbijdrage stijgt met 6,65%.

Pagina 71 van 136

Beleidsindicatoren

Tabel 6.1 - Beleidsindicatoren per programma

Progr. Nr.

Naam Indicator

Eenheid

Bron

Realisatie

Realisatie

Wassenaar

Nederland

(jaartal)

(jaartal)

1

6.

Verwijzingen Halt

Aantal per 1.000 jongeren

Bureau Halt

8,4 (2023)

2,1 (2023)

1

8.

Winkeldiefstallen

Aantal per 1.000 inwoners

CBS

0,9 (2023)

2,5 (2023)

1

9.

Geweldsmisdrijven

Aantal per 1.000 inwoners

CBS

3,9 (2023)

4,2 (2023)

1

10. Diefstallen uit woning

Aantal per 1.000 inwoners

CBS

2,4 (2023)

1,9 (2023)

1

11.

Aantal per 1.000 inwoners

CBS

5,0 (2023)

5,8 (2023)

2

17. Absoluut verzuim

DUO

1,3 (2021)

2,7 (2021)

2

18. Relatief verzuim

DUO

26 (2023)

27 (2023)

2

19.

DUO

2,8 % (2023)

2,8 % (2023)

2

20. Niet-sporters

CBS

44,2 % (2022) 46,4 % (2022)

2

21. Banen

2

22.

2

23. Kinderen in uitkeringsgezin

Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte)

Aantal per 1.000 leerlingen Aantal per 1.000 leerlingen

Vroegtijdig schoolverlaters zonder % deelnemers aan het VO startkwalificatie (vsv-ers)

Jongeren met een delict voor de rechter

en MBO onderwijs % Aantal per 1.000 inwoners

LISA

397 (2023)

534,3 (2023)

% 12 t/m 21 jarigen

CBS

1,6 % (2022)

1,7 % (2022)

% kinderen tot 18 jaar

CBS

4 % (2022)

6 % (2022)

CBS

70 % (2023) 73,1 % (2023)

% 16 t/m 22 jarigen

CBS

1 % (2022)

Aantal huishoudens in NL

CBS

Aantal per 1.000 inwoners

CBS

8,5 (2023)

13,8 (2023)

CBS

8,6 % (2023)

11 % (2023)

CBS

0,4 % (2023)

0,9 % (2023)

CBS

0,2 % (2023)

0,3 % (2023)

Aantal per 1.000 inwoners

CBS

48 (2023)

67 (2023)

in de leeftijd 15 – 64 jaar

% van de werkzame beroepsbevolking

2

24. Netto arbeidsparticipatie

2

26. Werkloze jongeren

2

27.

2

28.

2

29. Jongeren met jeugdhulp

2

30. Jongeren met jeugdbescherming

2

31. Jongeren met jeugdreclassering

2

32.

3

1.

Formatie

Fte per 1.000 inwoners

Eigen gegevens

7,59 (2023)

3

2.

Bezetting

Fte per 1.000 inwoners

Eigen gegevens

6,89 (2023)

ten opzichte van de totale beroepsbevolking

Huishoudens met een bijstandsuitkering Lopende reintegratievoorzieningen

Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

% van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jaar % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar

1 % (2022)

3,1 % (2024) 4,75 % ( 2024)

Pagina 72 van 136

Progr. Nr.

3

3.

Naam Indicator

Apparaatskosten

Eenheid

Kosten per inwoner

Bron

Eigen gegevens

Realisatie

Realisatie

Wassenaar

Nederland

(jaartal)

(jaartal)

473 (2023)

Kosten als % van totale 3

4.

Externe inhuur

loonsom & totale kosten

Eigen gegevens 29,07 % (2023)

externe inhuur 3

5.

Overhead

4

35. Gemiddelde WOZ waarde

Duizend euro

CBS

729 (2024)

379 (2024)

4

36. Nieuw gebouwde woningen

Aantal per 1.000 woningen

CBS

10,5 (2023)

9,09 (2023)

4

37. Demografische druk

%

CBS

4

38.

In Euro’s

COELO

1.401 (2024)

1000 (2024)

4

39.

In Euro’s

COELO

1.633 (2024)

1.335 (2024)

5

14. Functiemenging

%

LISA

Gemeentelijke woonlasten (eenpersoonshuishouden) Gemeentelijke woonlasten (meerpersoonshuishouden)

% van totale lasten

Eigen gegevens 13,11 % (2023)

94,1 % (2024) 70,4 % (2024)

46,8 % (2023) 54,2 % (2023)

Aantal per 1.000 inwoners 5

16. Vestigingen (van bedrijven)

5

33. Omvang huishoudelijk restafval

5

34. Hernieuwbare elektriciteit

in de leeftijd van 15 t/m 65

LISA

251,6 (2024)

217,5 (2024)

Kg/inwoner

CBS

219 (2021)

169 (2021)

%

RWS

jaar

5,3 % (2022) 14,6 % (2022)

Pagina 73 van 136

Recapitulatie

Tabel 6.2 - Recapitulatie alle programma's (samenvattend overzicht) Programma's

Begroting

Begroting

Begroting

2025

2026

2027

bedragen x € 1.000,"-"=nadeel/"+"= voordeel ) P1 Veiligheid en handhaving

baten

lasten

saldo

baten

lasten

saldo

baten

Begroting 2028

lasten

saldo

baten

lasten

saldo

105

-4.602

-4.496

105

-4.520

-4.414

105

-4.557

-4.451

105

-4.557

-4.451

12.099

-40.391

-28.292

12.041

-39.524

-27.483

11.188

-38.464

-27.276

11.188

-38.217

-27.029

P3 Bestuur en middelen

728

-4.467

-3.739

728

-4.239

-3.510

778

-4.239

-3.460

803

-4.239

-3.435

P4 Fysieke leefomgeving

2.366

-5.055

-2.689

2.071

-4.399

-2.328

2.171

-4.279

-2.108

2.221

-4.363

-2.142

P5 Natuur, klimaat en mobiliteit

10.723

-19.995

-9.272

10.375

-20.540

-10.164

10.735

-20.413

-9.678

10.735

-20.458

-9.723

P2 Mens en maatschappij

Totaal programma's

26.022

-74.509

-48.488

25.321

-73.221

-47.901

24.978

-71.951

-46.973

25.053

-71.833

-46.780

Algemene dekkingsmiddelen

61.960

-548

61.412

60.074

-698

59.376

60.532

-698

59.834

60.534

-698

59.836

Overhead

-13.978

3.811

-18.161

-14.351

3.790

-17.927

-14.137

3.872

-17.816

-13.945

3.872

-17.849

Heffing vennootschapsbelasting

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Onvoorzien

0

-27

-27

0

-27

-27

0

-27

-27

0

-27

-27

91.793

-93.246

-1.453

89.185

-91.874

-2.689

89.382

-90.493

-1.111

89.459

-90.407

-949

1.462

0

1.462

1.477

0

1.477

0

0

0

0

0

0

93.255

-93.246

9

90.662

-91.874

-1.212

89.382

-90.493

-1.111

89.459

-90.407

-949

Saldo van baten en lasten Mutaties reserves Geraamde resultaat

Pagina 74 van 136

Paragrafen

Pagina 75 van 136

Paragraaf Lokale heffingen

1.1 Inleiding In deze paragraaf wordt inzicht gegeven in de door de gemeente Wassenaar geheven belastingen, bestemmingsheffingen en rechten. Onder de belastingen vallen o.a. de onroerendezaakbelastingen, de toeristenbelasting en de hondenbelasting. Onder de bestemmingsheffingen vallen o.a. de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. De rechten omvatten een grote groep belastbare feiten. De belangrijkste hiervan zijn de marktgelden, de begrafenisrechten en de leges inzake omgevingsvergunningen, reisdocumenten en burgerlijke stand. Voor zowel de bestemmingsheffingen als de rechten geldt dat de tarieven maximaal kostendekkend mogen zijn en dat de opbrengst gebruikt wordt ter dekking van de gemaakte kosten. 1.2 Indexatie gemeentebelastingen Onder het motto “de gebruiker betaalt” is het uitgangspunt dat heffingen zoveel mogelijk kostendekkend zijn. De baten van belastingen en rechten zijn voor 2025 aangepast met het door het CPB geraamde inflatiepercentage van 4,9% (consumentenprijsindex). Dit percentage wordt ook gehanteerd in de kaderbrief GR’en voor de indexering van de gemeentelijke bijdrage voor lonen in de begroting 2025. Met deze verhoging wordt de algemene prijsontwikkeling gevolgd. Dit levert structureel hogere baten op van € 735.000. Dit is noodzakelijk om de inkomsten van de gemeente op dit onderdeel op peil te houden en structurele onevenwichtigheid te voorkomen.

1.3 Overzicht geraamde baten belastingen en rechten Onderstaand overzicht vermeldt de geraamde opbrengsten voor 2024 en 2025 voor wat betreft de diverse belastingen en rechten.

Pagina 76 van 136

Tabel 7.1 - Opbrengst uit belastingen

Opbrengst belastingen

bedragen x € 1.000

raming

raming

mutatie t.o.v.

2024

2025

2024

OZB woningen

8.765

9.851

1.086

OZB niet woningen (E+G)

3.256

3.659

403

Hondenbelasting

200

210

10

Toeristenbelasting

2.508

2.266

-242

Baatbelasting

11

11

0

Precario op met name uitstallingen

133

139

6

Ondernemersheffing

91

93

2

BIZ-bijdrage Maaldrift

26

26

0

BIZ-bijdrage pandeigenaren centrum

46

47

1

Afvalstoffenheffing

5.716

6.459

743

Riool- en waterzorgheffing

2.929

3.001

72

Marktrechten

34

35

1

Begrafenisrechten

54

57

3

1.790

2.053

263

612

657

45

sub totaal opbrengst

26.171

28.564

2.393

af: kwijtscheldingen

-370

-379

-9

25.801

28.185

2.384

Leges Omgevingswet Overige leges en rechten

netto opbrengst

1.4 Belastingen Onroerendezaakbelastingen (OZB) De aanslag OZB wordt voor het belastingjaar 2025 gebaseerd op OZB-tarieven voor 2025 en de WOZ-waarde naar waardepeildatum per 1 januari 2024. Bij de berekening van de OZB-tarieven voor 2025 wordt rekening gehouden met de meest recente gegevens omtrent de verwachte waardeontwikkeling. De voorlopige waardeontwikkeling gaat uit van een waardestijging van 5,3% voor woningen en een waardestijging van 1,4% voor niet-woningen. In december 2024 worden op basis van de meest recente waardeontwikkeling de tarieven vastgesteld door de raad. Het uitgangspunt voor de geraamde netto OZB-opbrengst 2025 van woningen en niet-woningen is om deze te verhogen met het inflatiepercentage van 4,9%. Tevens is besloten om aanvullend een inhaalpercentage op de onroerendezaakbelastingen toe te passen van 7,5%. De reden is dat de laatste jaren op de lasten een hoger indexatiepercentage is toegepast in vergelijking met de baten. Dit levert € 900.000 extra aan structureel hogere baten op. Deze extra verhoging met 7,5% betekent voor een eigenaar van woning een stijging van de woonlasten met € 55,00 per jaar.  

Indexering geraamde OZB-opbrengst op basis van inflatiepercentage met 4,9%. Daarnaast een extra OZB-opbrengst (inhaalslag) met 7,5% (opgeteld: 12,4%)

Pagina 77 van 136

Hondenbelasting, toeristenbelasting en precariobelasting De opbrengsten voor toeristenbelasting, hondenbelasting en precariobelasting zijn met het inflatiepercentage van 4,9% verhoogd. Tabel 7.2 - Tarieven hondenbelasting en toeristenbelasting

2022

2023

2024

2025

eerste hond

89,28

92,04

95,04

99,72

tweede hond

134,16

138,36

142,80

149,76

elke volgende hond

177,00

182,52

188,40

197,64

per overnachting (camping)

1,35

1,65

1,70

1,78

per overnachting (hotel/pension)

3,39

4,15

4,28

4,49

Hondenbelasting

Toeristenbelasting

1.5 Heffingen en rechten In de paragraaf lokale heffingen is het verplicht om een overzicht van baten en lasten op te nemen voor de heffingen waarbij sprake is van het verhalen van kosten. In dit hoofdstuk worden de diverse heffingen kort behandeld en wordt per heffing via een vast format inzicht gegeven in de kosten die aan de heffing worden toegerekend. De gehanteerde tariefstelling, geraamde baten en eventuele achterliggende beleidskeuzes worden ook per heffing aangeven. De overhead die aan een heffing wordt toegerekend wordt via onderstaande formule berekend: Opslag taakveld = overhead x ((aantal aan heffing toegerekende uren)/(totaal aantal verdeelde uren exclusief uren taakveld overhead)) 1.5.1

Riool- en waterzorgheffing

Wateroverlast en verdroging vragen steeds meer maatregelen in de publieke ruimte. Om meer recht te doen aan de bredere invulling van de gemeentelijke watertaken heeft de VNG de naam rioolheffing gewijzigd in rioolen waterzorgheffing. Van de maatregelen in de publieke ruimte heeft iedereen profijt. Op 26 maart 2024 heeft de gemeenteraad het nieuwe Integraal Waterketenplan (IWKp) vastgesteld. Dit programma gaat over de waterketen in de Leidse regio. De gemeenten Leiden, Leiderdorp, Oegstgeest, Zoeterwoude, Wassenaar en Voorschoten hebben samen met het hoogheemraadschap van Rijnland dit plan gemaakt. Het plan geldt voor 2024-2028 en volgt het programma 2019-2023 op. Drinkwaterbedrijven Dunea en Oasen doen ook mee in dit programma. Binnen de samenwerking hebben alle partijen hun eigen taken en verantwoordelijkheden. Maar eigenlijk is er sprake van één systeem: de waterketen. De gemeenten hebben taken voor afval-, hemel- en grondwater. Het Pagina 78 van 136

waterschap is verantwoordelijk voor de waterhuishouding en het verwerken van afvalwater. Drinkwaterbedrijven zorgen voor een duurzame veiligstelling van de drinkwatervoorziening. Dit is een verplicht plan op grond van de Wet milieubeheer. Tabel 7.3 - Berekening kostendekkingspercentage riool- en waterzorgheffing

Berekening kostendekkendheid rioolheffing Kosten taakveld(en) incl. omslagrente

2.392.223

Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen

-22.473

Netto kosten taakveld(en)

2.369.750

Toe te rekenen kosten: Overhead

305.705

BTW

344.440

Totaal toerekenbare kosten

650.145

Totale kosten

3.019.895

Totale opbrengsten

3.000.754

Kostendekkendheid

99,4%

Tarieven riool- en waterzorgheffing en beleidskeuzes De riool- en waterzorgheffing wordt geheven van de gebruiker van een perceel van waaruit water direct of indirect op de gemeentelijke riolering wordt afgevoerd. Als heffingsmaatstaf geldt het waterverbruik waarmee wordt beoogd zoveel mogelijk recht te doen aan het principe ‘de vervuiler betaalt’. De gegevens omtrent het waterverbruik worden door Dunea geleverd aan de Belastingsamenwerking Gouwe-Rijnland (BSGR). De BSGR verwerkt het waterverbruik voor het kunnen opleggen van de aanslag riool- en waterzorgheffing op basis van onderstaande tarieventabel. De daarin genoemde staffels zorgen voor de BSGR voor veel handwerk en aanslagen die worden geblokkeerd in hun belastingsysteem, met name die bij woningen. Per huishouden moet worden bekeken hoeveel water er is verbruikt. Onder de 80 m3 was dit tot nu toe een vast bedrag. Daarboven moet het te betalen bedrag aan riool- en waterzorgheffing apart worden berekend. Daarnaast levert Dunea aan het begin van het belastingjaar meerdere bestanden waterverbruik aan. Dit komt omdat inwoners hun eindafrekening krijgen over de periode januari-januari, februari-februari, enz.

Als een waterverbruik pas later bekend is bij de BSGR wordt de volledige aanslag (WOZ/OZB, afvalstoffenheffing, riool- en waterzorgheffing en hondenbelasting geblokkeerd tot het moment dat het waterverbruik wel bekend is. Wijziging n.a.v. amendement A Begrotingsraad 5 november 2024: Was

Wordt

Voorgesteld wordt om vanaf het belastingjaar 2025

Voorgesteld wordt om vanaf het belastingjaar 2025:

een vast tarief aan riool- en waterzorgheffing te hanteren voor verbruik tot en met 250m3 in plaats van 80m3 en daarboven een bedrag per m3. Dit heeft als voordeel dat alle aanslagen WOZ/OZB, afvalstoffenheffing, riool- en waterzorgheffing en

1. Het vastrecht voor huishoudens te splitsen in twee soorten vastrecht: een voor eenpersoonshuishoudens en een voor meerpersoonshuishoudens. 2. De grens van de berekening per m3 omhoog te brengen van 80m3 in 2024 naar 250 m3 in Pagina 79 van 136

2025 en deze grens voor alle objecten (huishoudens en bedrijven) te stellen.

hondenbelasting in één keer de deur uitgaan. Een beperkt aantal objecten (minder dan 550) die boven de 250m3 water verbruiken krijgt achteraf een aanvullende aanslag riool- en waterzorgheffing. Op basis van het werkelijke waterverbruik over de afgelopen jaren worden de tarieven voor 2024 met 2,5% verhoogd. De mate van kostendekkendheid komt uit op 99,4%.

Door de combinatie van deze 2 wijzigingen zijn in totaal, ten opzichte van 2024 vanaf 2025 minder herberekeningen op basis van verbruik nodig en worden vrijwel alle aanslagen woz/ozb, afvalstoffenheffing, riool-en waterzorgheffing en hondenbelasting in een keer en tijdig verstuurd. Objecten (huishoudens en bedrijven) die meer dan 250m3 water gebruiken krijgen als de verbruikshistorie beschikbaar komt na de herberekening achteraf een aanvullende aanslag rioolen waterzorgheffing. Het totaal aan heffingen (dus vastrecht- en m3 tarieven ) is doorgerekend op basis van het watergebruik van de afgelopen jaren en in zijn totaliteit gesteld op 100% kostendekkendheid

Tabel 7.4 - Tarieven riool- en waterzorgheffing

tarief 2024

tarief 2025

143,28

208,92

waterverbruik per m3 boven 80 m3

1,80

n.v.t

waterverbruik per m3 boven 250 m3

n.v.t

1,85

214,80

208,92

1.791,60

1.836,36

1,80

n.v.t.

1.000 m3

n.v.t.

1,85

waterverbruik per m3 boven 1.000 m3

0,78

0,80

Huishouden Vastrecht

Bedrijf vastrecht t/m 1.000 m3 vastrecht boven 1.000 m3 waterverbruik per m3

boven 120 m3

waterverbruik per m3

boven 250 m3 , maar niet meer dan

Pagina 80 van 136

Wijziging n.a.v. amendement A Begrotingsraad 5 november 2024: Tabel 7.4.A - Tarieven riool- en waterzorgheffing

Was tarief 2025

Wordt tarief 2025

208,92

n.v.t.

Huishouden Vastrecht Vastrecht eenpersoonshuishouden

145,20

Vastrecht meerpersoonshuishouden

215,04

waterverbruik per m3

boven 80 m3

n.v.t

n.v.t.

waterverbruik per m3

boven 250 m3

1,85

2,20

vastrecht t/m 1.000 m3

208,92

215,04

vastrecht boven 1.000 m3

1.836,36

1.836,36

n.v.t.

n.v.t.

1,85

1,85

0,80

0,80

Bedrijf

waterverbruik per m3 boven 120 m3 waterverbruik per m3 boven 250 m3 , maar niet meer dan 1.000 m3 waterverbruik per m3

1.5.2.

boven 1.000 m3

Afvalstoffenheffing

De afvalstoffenheffing wordt geheven om de kosten van het ophalen en verwerken van huishoudelijke afvalstoffen te verhalen. Het college is conform het geldende beleid voorstander van een kostendekkende afvalstoffenheffing. Bij een structureel tekort van € 4 miljoen is het voor de afvalstoffenheffing noodzakelijk om tot 100% kostendekkendheid te komen en niet uit de lopende begroting geld bij te leggen. Dit levert € 200.000 op. Gedeeld over het aantal huishoudens in Wassenaar (12.008) betekent dit een bedrag van gemiddeld € 17 per huishouden per jaar. Tabel 7.5 - Berekening kostendekkingspercentage afvalstoffenheffing

Berekening kostendekkendheid afvalstoffenheffing Kosten taakveld(en) incl. omslagrente

5.348.284

Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen Netto kosten taakveld(en)

5.348.284

Toe te rekenen kosten: Overhead

238.853

BTW

984.905

Totaal toerekenbare kosten

1.223.758

Totale kosten

6.572.042

Totale opbrengsten

6.459.476

Kostendekkendheid

98,3% Pagina 81 van 136

Tarieven en beleidskeuzes De afvalstoffenheffing is gedifferentieerd naar de grootte van een huishouden in de vorm van een eenpersoonshuishouden en een meerpersoonshuishouden. Voor een extra groene of grijze container geldt een aanvullend tarief. Voor 2025 zijn de tarieven met 13% verhoogd ten opzichte van 2024. Hiervan is 6,5% het gevolg van gestegen kosten voor het ophalen en verwerken van afval door Avalex. De andere 6,5% is bedoeld om de afvalstoffenheffing vanaf 2025 zoveel mogelijk kostendekkend te maken. De mate van kostendekkendheid komt voor 2025 uit op 98,3%. Tabel 7.6 - Tarieven afvalstoffenheffing

tarief 2024

tarief 2025

Eenpersoonshuishouden (gelaagde bouw)

352,20

398,04

Meerpersoonshuishouden (gelaagde bouw)

507,12

573,12

Eenpersoonshuishouden (laagbouw)

359,28

405,96

Meerpersoonshuishouden (laagbouw)

517,32

584,40

Huishouden

1.5.3

Begraafplaatsrechten

Begraafplaatsrechten worden geheven voor het gebruik van de begraafplaats en het gebruik van de diensten die daarbij worden verleend. De gerealiseerde opbrengst is al een aantal jaar relatief stabiel en is hoofdzakelijk afhankelijk van het aantal begrafenissen. Tabel 7.7 - Berekening kostendekkingspercentage begraafplaatsrechten

Berekening kostendekkendheid begraafplaatsrechten Kosten taakveld(en) incl. omslagrente Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen

184.799 0

Netto kosten taakveld(en)

184.799

Toe te rekenen kosten: Overhead BTW

110.600 3.707

Totaal toerekenbare kosten

114.307

Totale kosten

299.106

Totale opbrengsten Kostendekkendheid

56.781 19,0%

Tarieven begraafplaatsrecht Uitgangspunt voor de tarieven is in het algemeen 100% kostendekkendheid. Gelet op het relatief geringe aantal begrafenissen en de structurele onderhoudslasten is dit voor deze taak niet te realiseren zonder (grote) tariefsverhogingen en/of teruggang in het onderhoud. De tarieven voor 2025 zijn met het inflatiepercentage (4,9%) verhoogd. Pagina 82 van 136

1.5.4

Marktgelden

Marktgelden worden geheven voor het gebruiken van openbare grond c.q. het innemen van een standplaats op het marktterrein, gedurende de tijd dat het markt is. De opbrengst is afhankelijk van de daadwerkelijke bezetting van de weekmarkt. Tabel 7.8 - Berekening kostendekkingspercentage marktgelden

Berekening kostendekkendheid marktgelden Kosten taakveld(en) incl. omslagrente Inkomsten taakveld(en), excl. heffingen

39.453 0

Netto kosten taakveld(en)

39.453

Toe te rekenen kosten: Overhead

9.626

BTW

1.261

Totaal toerekenbare kosten

10.887

Totale kosten

50.340

Totale opbrengsten

35.164

Kostendekkendheid

69,9%

Tarieven marktgelden Het marktgeld bedraagt een tarief voor iedere strekkende meter grond, waarvoor een standplaats wordt ingenomen, gemeten in de lengterichting. Voor iedere strekkende meter grond waarvoor achterruimte wordt ingenomen geldt een apart tarief. Voor 2024 zijn de tarieven met het inflatiepercentage (4,9%) verhoogd. Tabel 7.9 - Tarieven marktgelden

tarief 2024

tarief 2025

per strekkende meter, per dag

4,28

4,49

per strekkende meter, per kwartaal

42,72

44,81

per strekkende meter, per dag

1,71

1,79

per strekkende meter, per kwartaal

17,09

17,93

Standplaats

Achterruimte

1.5.5

Leges

Leges worden geheven voor het door de gemeente verlenen van diensten zoals opgenomen in de tarieventabel behorende bij de Legesverordening. Deze tarieventabel bestaat uit drie hoofdstukken: Algemene dienstverlening, dienstverlening en besluiten in het kader van de Omgevingswet en dienstverlening vallend onder de Europese dienstenrichtlijn (specifiek voor ondernemers). Binnen de drie hoofdstukken zijn de leges onderverdeeld in paragrafen waarbinnen de samenhangende tarieven zijn geclusterd. De opbrengsten zijn in de begroting niet op hoofdstukniveau opgenomen, maar zijn op taakveld gegroepeerd. Van een aantal diensten wordt namelijk dusdanig weinig gebruik gemaakt dat het apart opnemen van een raming geen meerwaarde heeft. Pagina 83 van 136

Tabel 7.10 - Berekening kostendekkingspercentage leges per hoofdstuk

Berekening kostendekkendheid Leges Algemene dienstverlening (Hoofdstuk 1) Kosten

baten

kostendek.

Burgerlijke stand

90.712

125.404

138%

Reisdocumenten

322.060

316.760

98%

Rijbewijzen

87.599

80.368

92%

51.509

83.903

163%

102.712

45.472

44%

654.592

651.907

100%

Secretarieleges Verstrekkingen uit basisregistratie personen Bestuursstukken Vastgoedinformatie Overige publiekszaken Gemeentearchief Totaal secretarieleges Bijzondere wetten -

Huisvestingswet Leegstandswet Gemeentegarantie Kansspelen Kabels en leidingen Verkeer en vervoer (ontheffing APV) Diversen

Totaal Bijzondere wetten

Totaal leges Algemene dienstverlening

Berekening kostendekkendheid Leges vallend onder fysieke leefomgeving/ omgevingsvergunning (Hoofdstuk 2) Omgevingsvergunning

kosten

baten

kostendek.

2.107.237

2.053.306

97%

Berekening kostendekkendheid Leges vallend onder Europese dienstenrichtlijn (Hoofdstuk 3) kosten

baten

kostendek.

Horeca Organiseren van evenementen of markten Prostitutiebedrijven Kamperen Marktstandplaatsen Winkeltijdenwet Ventvergunning, standplaatsvergunning Totaal APV-vergunningen

29.820

5.612

19%

Totaal leges vallend onder Europese dienstenrichtlijn

29.820

5.612

19%

APV-vergunningen

Pagina 84 van 136

Tarieven, kostendekkendheid en kruissubsidiëring leges De tarieven voor de diverse leges worden jaarlijks in principe met het inflatiepercentage verhoogd, waarbij wordt uitgegaan van de reeds bestaande verdeling in de tarieven. Voor tarieven waarvoor een maximumbedrag geldt wordt uitgegaan van het maximaal toegestane bedrag. Om de digitale dienstverlening te stimuleren wordt voor het verstrekken van gegevens uit de basisregistratie personen (hoofdstuk 1) een lager tarief gerekend als de aanvraag volledig digitaal plaatsvindt. Op basis van de berekening van de kostendekkendheid is alleen binnen hoofdstuk 1 (Algemene dienstverlening) sprake van kruissubsidiëring. De leges voor huwelijken zijn op begrotingsbasis meer dan kostendekkend. Dit is toegestaan zolang de kostendekkendheid van het totaal van de binnen deze titel geheven leges niet meer dan 100% kostendekkend is. Afhankelijk van het soort en aantal aanvragen omgevingsvergunning kunnen de legesopbrengsten fluctueren. Eventuele meer- of minderopbrengsten worden glad getrokken via de bestemmingsreserve egalisatie omgevingsvergunningen. 1.6 Vergelijking gemeentelijke woonlasten met andere gemeenten Onder de gemeentelijke woonlasten verstaan we het gemiddelde bedrag dat een huishouden in een bepaalde gemeente betaalt aan OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing.

Om een beeld te krijgen van de gemeentelijke woonlasten van de burgers van de gemeente Wassenaar is een vergelijking gemaakt met die van regionale gemeenten aangevuld met die van de gemeente Bloemendaal. De vergelijking is gebaseerd op het jaar 2024. De bron van onderstaande gegevens betreft de COELO Atlas van de lokale lasten 2024. In tabel 7.11 zijn de lasten 2024 voor eigenaren van woningen van de omliggende gemeenten weergegeven. In de woonlasten zijn de afvalstoffenheffing, riool- en waterzorgheffing en de OZB meegenomen. Bij de OZB is door COELO uitgegaan van een gemiddelde landelijke WOZ-waarde. De woonlasten in tabel 7.11 wijken daarom iets af van die in tabel 7.12. Tabel 7.11 Lasten voor eigenaren van woningen in 2024 (afvalstoffenheffing, riool- en waterzorgheffing en OZB)

Gemeentelijke woonlasten 2024

Eenpersoonshuishouden

Meerpersoonshuishouden

Ranglijst COELO 2024

Leidschendam-Voorburg

€ 924,00

€ 995,00

187

Oegstgeest

€ 1.313,00

€ 1.502,00

340

Voorschoten

€ 1.388,00

€ 1.481,00

339

Wassenaar

€ 1.401,00

€ 1.633,00

343

Bloemendaal

€ 1.770,00

€ 1.988,00

345

Pagina 85 van 136

In onderstaande staatjes wordt het OZB-tarief per gemeente gehanteerd. Hierbij wordt uitgegaan van een fictieve WOZ-waarde van € 350.000. Dit leidt er toe dat gemeenten met een hoge gemiddelde WOZ-waarde, zoals Wassenaar, per definitie hoge gemeentelijke woonlasten hebben. In de staatjes hierna daarom iets meer specificering op het gebied van rioolen waterzorgheffing, afvalstoffenheffing en gemeentelijke woonlasten bij een woning met een WOZ-waarde van € 350.000. NB: het betreft een vergelijking van cijfers over 2024, aangezien gegevens over het jaar 2025 nog niet beschikbaar zijn. Tabel 7.12 Woonlasten 2024:

OZB 2024 - WOZ-

Wassenaar Bloemendaal

Leidschendam-

waarde € 350.000

Voorburg

OZB woning OZB 2024 - WOZ-

Oegstgeest Voorschoten

€ 344

€ 377

€ 264

Wassenaar Bloemendaal

Leidschendam-

waarde € 350.000

€ 443

€ 440

Oegstgeest Voorschoten

Voorburg

Eenpersoonshuishouden

€ 840

€ 869

€ 840

€ 938

€ 1.018

Meerpersoonshuishouden

€ 1.066

€ 1.087

€ 912

€ 1.127

€ 1.110

Ontwikkeling woonlasten Door de totale woonlasten voor meerpersoonshuishoudens in jaar t te vergelijken met het landelijk gemiddelde in jaar t-1 (zoals gepubliceerd door het COELO) en dit uit te drukken in een percentage kan de ontwikkeling van de woonlasten ten opzichte van het landelijk gemiddelde worden geschetst.

Tabel 7.13 - Woonlasten Wassenaar t.o.v. landelijk gemiddelde

Woonlasten gemeente Wassenaar Totale woonlasten gezin Wassenaar in jaar t Woonlasten gemiddeld gezin in t-1 (cijfers COELO) Woonlasten t.o.v. landelijk gemiddelde jaar ervoor (x100%)

2022

2023

2024

€ 1.561

€ 1.573

€ 1.633

€ 904

€ 944

€ 994

172,7%

166,6%

164,3%

Bron: COELO – Atlas van de lokale lasten

Bovenstaande vergelijking laat zien dat de woonlasten in Wassenaar hoger liggen dan het landelijk gemiddelde. De voornaamste oorzaak hiervan is de hoge gemiddelde WOZ-waarde van de Wassenaarse woningen.

Pagina 86 van 136

In de tabel hieronder de ontwikkeling van de woonlasten in Wassenaar bij een WOZ-waarde van € 350.000 Tabel 7.14.1: Woonlastenoverzicht Wassenaar 2024 en 2025 op basis van een waardeontwikkeling per 1 januari 2024 van 5,3% en een indexering van 4,9% van het tarief bij de OZB-woningen (tarief OZB: 0,0978% voor 2025):

Woonlasten

Eenpersoonshuishouden

Meerpersoonshuishouden

Stijgings2024

2025

1. OZB woningen *

€ 344,40

€ 361,18

2. Afvalstoffenheffing

€ 352,20

3. Rioolheffing: Totaal

Stijgings-

percentage

2024

2025

percentage

4,9%

€ 639,60

€ 670,76

4,9,%

€ 398,04

13,0%

€ 507,12

€ 573,12

13,0%

€ 143,28

€ 208,92

45,8%

€ 214,80

€ 208,92

-2,7%

€ 839,88

€ 968,14

15,3% € 1.361,52 € 1.452,80

6,7%

*EPH op basis van een fictieve WOZ-waarde van € 350.000 in 2024 (waardeontwikkeling WOZ 2025: 5,3%) * MPH op basis van een fictieve WOZ-waarde van € 650.000 in 2024 (waardeontwikkeling WOZ 2025: 5,3%) Wijziging n.a.v. amendement A Begrotingsraad 5 november 2024: Tabel 7.14.1.A: Woonlastenoverzicht Wassenaar 2024 en 2025 op basis van een waardeontwikkeling per 1 januari 2024 van 5,3% en een indexering van 4,9% van het tarief bij de OZB-woningen (tarief OZB: 0,0978% voor 2025):

Woonlasten

Eenpersoonshuishouden

Meerpersoonshuishouden

Stijgings-

Stijgings-

1. OZB woningen *

Was 2025 € 361,18

Wordt Percentage 2025 Wordt 2025 € 361,18 4,9%

Was 2025 € 670,76

Wordt Percentage 2025 Wordt 2025 € 670,76 4,9,%

2. Afvalstoffenheffing

€ 398,04

€ 398,04

13,0%

€ 573,12

€ 573,12

13,0%

3. Rioolheffing:

€ 208,92

€ 145,20

7,2%

€ 208,92

€ 215,04

0,1%

Totaal

€ 968,14

€ 904,42

7,7% € 1.452,80 € 1.458,92

7,2%

*EPH op basis van een fictieve WOZ-waarde van € 350.000 in 2024 (waardeontwikkeling WOZ 2025: 5,3%) * MPH op basis van een fictieve WOZ-waarde van € 650.000 in 2024 (waardeontwikkeling WOZ 2025: 5,3%)

Pagina 87 van 136

Tabel 7.14.2 Woonlastenoverzicht Wassenaar 2024 en 2025 op basis van een waardeontwikkeling per 1 januari 2024 van 5,3% en een indexering van 12,4% van het tarief bij de OZB-woningen (tarief OZB: 0,1047% voor 2025):

Woonlasten

Eenpersoonshuishouden

Meerpersoonshuishouden

Stijgings2024

2025

1. OZB woningen *

€ 344,40

€ 386,98

2. Afvalstoffenheffing

€ 352,20

3. Rioolheffing: Totaal

Stijgings-

percentage

2024

2025

percentage

12,4%

€ 639,60

€ 718,67

12,4%

€ 398,04

13,0%

€ 507,12

€ 573,12

13,0%

€ 143,28

€ 208,92

45,8%

€ 214,80

€ 208,92

-2,7%

€ 839,88

€ 993,94

18,3% € 1.361,22 € 1.500,71

9,6%**

*EPH op basis van een fictieve WOZ-waarde van € 350.000 in 2024 (waardeontwikkeling WOZ 2025: 5,3%) * MPH op basis van een fictieve WOZ-waarde van € 650.000 in 2024 (waardeontwikkeling WOZ 2025: 5,3%) Wijziging n.a.v. amendement A Begrotingsraad 5 november 2024: Tabel 7.14.2 Woonlastenoverzicht Wassenaar 2024 en 2025 op basis van een waardeontwikkeling per 1 januari 2024 van 5,3% en een indexering van 12,4% van het tarief bij de OZB-woningen (tarief OZB: 0,1047% voor 2025):

Woonlasten

Eenpersoonshuishouden

Meerpersoonshuishouden

Stijgings-

Stijgings-

1. OZB woningen *

Was 2025 € 386,98

Wordt Percentage 2025 Wordt 2025 € 386,98 12,4%

Was 2025 € 718,67

Wordt Percentage 2025 Wordt 2025 € 718,67 12,4%

2. Afvalstoffenheffing

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Duivenvoorde&id=0a5f1aa5-e171-4bde-bfc8-54d1a2bc552e