Beleidsplan sociaal domein Iedereen doet mee 2018-2021

16

Dossier ‘Wat werkt bij sociaal en gezond’ van Movisie in 2016

32

Voor het onderwerp Armoede/financiën17 geldt het volgende doel:

Minder jeugdigen/jong volwassenen en alleenstaanden hebben financiële problemen

Cijfers: Er zijn verschillende cijfers te vinden over armoede. Op basis van de doelen van de gemeenten in het sociaal domein en wat we willen bereiken voor het onderwerp armoede/financiën is vooral gekozen voor cijfers die een verband aanbrengen tussen armoede, werkloosheid en schulden.

Voorschoten Wassenaar Landelijk 440.080 huishoudens met een bijstandsuitkering 330 380 285.140 alleenstaande met een bijstandsuitkering 190 220 83.250 alleenstaande ouder met een bijstandsuitkering 70 80 9,80% percentage werklozen 2016 4,80% 5,30% aantal voedselpakketten voedselbank eind 2016 24 22 2.000.000 aantal inwoners dat gebruik maakt van de meerkostenregeling 182 226 aantal inwoners dat via Plangroep een schuldenregeling heeft 19 25 Hoewel bovenstaande cijfers, zeker als gekeken wordt naar de landelijke cijfers, best goed zijn, is er ruimte voor verbetering. Omdat het in armoede leven een grote impact heeft, zeker op het leven van kinderen is dit een belangrijk onderwerp. Wat doen we al? Sinds 2015 zijn er op het gebied van werk en inkomen verschillende plannen van aanpak geschreven waarin acties zijn opgenomen die vanuit de gemeente opgepakt en gecoördineerd worden. Dit zijn: -

Plan van aanpak jeugdwerkgelegenheid 2015 - 2018

-

Uitvoering beleidsplan minimabeleid

-

Beleidsplan Schuldhulpverlening 2017-2020

-

Plan van aanpak arbeidsmarktoffensief 2015-2018

Daarnaast is in september 2017 een sociale conferentie georganiseerd rondom het onderwerp armoede. Ondanks bovenstaande plannen, blijft het hebben van schulden een probleem, wat niet altijd kan worden opgelost door de gemeente. De werkgroep die zich met financiële problemen bezig gaat houden, gaat kijken wat ze samen kunnen doen om de kans op een (betaalde) baan te vergroten, de bekendheid van bestaande voorzieningen te vergroten en hoe ze schulden zo vroeg mogelijk kunnen signaleren. 17 als armoedegrens wordt < 110% van het minimuminkomen aangehouden

33

We willen bereiken dat… 1. Inwoners zo snel mogelijk weer naar een (betaalde) baan worden toegeleid a.

Inwoners zo nodig geholpen worden bij het solliciteren en het schrijven van een CV

b.

Er lokale banen zijn voor mensen met een beperking

2. Inwoners gebruik maken van bestaande regelingen voor inkomensondersteuning a.

Inwoners zo nodig ondersteund worden bij het invullen van formulieren

b.

Bestaande regelingen van bijzondere bijstand vaker gebruikt worden

c.

Er vaker gebruik gemaakt wordt van de meerkostenregeling in de Wmo

3. Er zo min mogelijk inwoners met schulden zijn a.

Schulden zo snel mogelijk zichtbaar worden

b.

Er zo snel mogelijk ondersteuning wordt geboden als een inwoner in de schulden zit

4.4 Toegankelijkheid Introductie Voorschoten en Wassenaar willen toegankelijke gemeenten zijn. Gemeenten waar iedereen mee kan doen: jong en oud, met of zonder beperking. Iedereen heeft dezelfde kansen op bijvoorbeeld wonen, werken, leren, vrije tijd, betrokkenheid bij beleid en politieke activiteiten. Op die manier wordt gewerkt aan een samenleving waar niemand uitgesloten wordt. In juli 2016 heeft Nederland het VN Verdrag voor de rechten van mensen met een beperking geratificeerd. Dit betekent niet dat alles per direct toegankelijk moet zijn, maar het betekent wel dat de gemeente aan de slag moet om de toegankelijkheid geleidelijk te verbeteren. Voor het onderwerp toegankelijkheid geldt het volgende doel:

Minder mensen met een beperking ervaren fysieke- en sociale beperkingen (VN verdrag voor rechten van mensen met een beperking)

Cijfers Inwoners kunnen uiteenlopende uitdagingen ervaren die een hindernis vormen voor de gewenste mate van eigen kracht, zelfredzaamheid en het volwaardig kunnen deelnemen aan het maatschappelijk leven. De gemiddelde schaalscore 'eigen kracht' (leven zonder beperkingen) als indicator voor het zelf kunnen meedoen aan het maatschappelijk leven bedraagt in de gemeente Wassenaar met 8,68 hoger dan deze van de referentiegroep (8,39). Hierbij is opvallend dat de score

van

inwoners

boven

de

65

jaar

veel

hoger

is

dan

de

referentiegroep.

34

De gemiddelde schaalscore 'eigen kracht' (leven zonder beperkingen) als indicator voor het zelf kunnen meedoen aan het maatschappelijk leven bedraagt in de gemeente Voorschoten met 8,55 hoger dan deze van de referentiegroep (8,31).18 In de burgerpeiling 2015 van waarstaatjegemeente.nl zijn ook cijfers opgenomen over de mogelijkheid die mensen ervaren om aan het maatschappelijk leven deel te nemen. Voor Wassenaar en Voorschoten zijn deze in de volgende afbeeldingen weergegeven: Wassenaar: (% nauwelijks tot geen beperking)

Voorschoten: (% nauwelijks tot geen beperking)

Ondanks het feit dat uit bovenstaande metingen uit 2015 blijkt dat Wassenaar en Voorschoten op deze onderdelen beter scoren dan de referentiegroepen, is er nog voldoende reden om de toegankelijkheid in de beide gemeenten te verbeteren. Er wonen ten slotte mensen met een beperking in Voorschoten en Wassenaar, en met het doel ‘iedereen doet mee’ is het van belang dat ook deze groep de beste mogelijkheden daartoe krijgt. 18

Burgerpeiling 2015, Voorschoten & Wassenaar, waarstaatjegemeente.nl

35

Wat doen we al? Gemeenten zijn vanuit de Wmo verantwoordelijk om te zorgen dat iedereen in de samenleving kan meedoen. Na de ratificatie van het VN verdrag voor de rechten van mensen met een beperking in juli 2016, is deze verantwoordelijkheid nog verder toegenomen. In de gemeente Voorschoten is op 22 april 2017 een informatiebrief aan de raad gestuurd met daarin de maatregelen die de gemeente neemt in dit kader. De verbeteringen worden ingezet langs twee sporen: 

Het vergroten van de bewustwording bij inwoners en gemeenteambtenaren om te voorkomen dat inwoners met een beperking belemmeringen ondervinden.



Het verbeteren van de toegankelijkheid om te zorgen dat inwoners met een beperking geen belemmeringen ondervinden bij de toegang tot gebouwen, voorzieningen en informatie.

Het VN verdrag is vertaald in 22 VN Standaard Regels Gelijke Kansen die gemeenten concrete aanknopingspunten bieden om samen met belangen/gehandicaptenorganisaties inclusief beleid vorm te geven. Deze 22 regels zijn ook wel

Anja(49). Door een auto-ongeluk zit ik in een rolstoel. Van een vrolijke vrouw, nog midden in het leven veranderde 3 jaar geleden ineens alles.

bekend als Agenda 22. Eén van de 22 regels gaat over de toegankelijkheid. De gemeente Wassenaar biedt om de toegankelijkheid te vergroten de ongehinderd app aan. Met deze app kan iedereen op ieder moment van de dag toegankelijke locaties vinden en ze zelf toevoegen en beoordelen. Het streven is om op deze manier meer locaties toegankelijk te maken. In 2018 zijn 50 locaties gekeurd en via de app beschikbaar. De werkgroep die zich met toegankelijkheid bezighoudt richt zich op het vergroten van de bewustwording in de gemeente en het verbeteren van de toegankelijkheid van gebouwen, voorzieningen en informatie. Daarnaast wordt de werkgroep gevraagd

om

input

te

leveren

voor

het

onderwerp

Verstevigen netwerken uit het Programma, waarmee de toegang tot dienstverlening wordt verbeterd.

“Mensen begrijpen niet wat mijn beperking voor belemmeringen geeft.”

Ik ben nog steeds dezelfde Anja, maar toch ervaar ik belemmeringen. Zowel sociaal, mensen weten niet altijd meer hoe ze mij nu moeten benaderen, als fysiek: er zijn een hoop obstakels, maar ook de toegang tot zorg. Ik zou graag willen dat er wat meer begrip is en dat de toegang tot voorzieningen makkelijker wordt.

We willen bereiken dat… 1. Alle groepen in de samenleving zich bewust worden van het recht van mensen met een beperking om mee te doen in de samenleving, om zo een inclusieve samenleving te creëren. 2. Zoveel mogelijk informatie en voorzieningen toegankelijk zijn.

36

4.5 Langer thuis wonen Introductie Om het maatschappelijke doel ‘Inwoners zijn zelfredzaam en kunnen zo lang mogelijk de regie over hun eigen leven houden’ te bereiken is het belangrijk dat inwoners langer thuis kunnen blijven wonen. Het langer zelfstandig wonen van ouderen en zorgdoelgroepen is tevens ingegeven door de hervormingen in de zorg. Meer kwetsbare inwoners moeten zelfstandig (thuis) blijven wonen. De opgaven die spelen rondom langer thuis wonen zijn te clusteren rondom drie thema’s: het wonen, de ondersteuning en de omgeving. Daarnaast moet het lokale vervoer goed georganiseerd zijn. Voor het onderwerp langer thuis wonen geldt het volgende doel:

Inwoners van alle leeftijden en mensen met een (tijdelijke) beperking kunnen zo lang mogelijk zelfstandig (blijven) wonen

Cijfers: In onderstaande tabel is het percentage 75 plussers in de gemeenten Voorschoten en Wassenaar aangegeven in 2015, 2025, 2035 en 2045. Opvallend is dat in beide gemeenten in 2045 19,6% van de inwoners ouder dan 75 jaar is. 75+ Wassenaar in %

75+ Voorschoten in %

2015

12.3

10.0

2025

14.8

13.2

2035

16.9

16.4

2045

19.6

19.6

In onderstaande tabel is te zien dat, hoewel het totaal aantal inwoners van boven de 80 jaar minder dan de helft is van het aantal inwoners dat tussen de 65 en 79 jaar is, het aantal inwoners van boven de 80 jaar relatief vaak verhuis is in 2016. Verhuizingen 2016

Totaal aantal inwoners

Verhuizingen 2016

Totaal aantal inwoners

Voorschoten

Voorschoten 2016

Wassenaar

Wassenaar 2016

jonger dan 50

1834

14345

1773

13689

50-64 jaar

209

5271

262

5725

65-79 jaar

125

3985

161

4470

ouder dan 80

107

1610

198

2001

leeftijd

Bron: BRP

37

In 2016 zijn 31 woningaanpassingen verstrekt vanuit de gemeente Wassenaar, in Voorschoten waren dat er ook 31. Een aantal jaren geleden was dit aantal hoger. Door het invoeren van eigen bijdragen lijken steeds meer mensen ervoor te kiezen om zelf hun woning aan te passen. In de gemeente Voorschoten zijn 16 beschermde woonplekken voor inwoners met een autistische stoornis. Er zijn daarnaast 50 beschermde woonplekken voor inwoners met een verstandelijke beperking en 6 plekken voor jongvolwassenen met een meervoudige beperking. In de gemeente Wassenaar zijn 42 plekken voor inwoners met een verstandelijke beperking. Daarnaast zijn er 15 ADL woningen voor inwoners met een ernstige lichamelijke beperking. Wat doen we al? De gemeenten hebben beide in de woonvisie 2016-2019 vastgelegd dat ze willen dat alle inwoners de mogelijkheid hebben om in de gemeenten oud te worden. Ook andere kwetsbare groepen, zoals mensen met een psychiatrische, verstandelijke of zintuiglijke beperking moeten goed en indien

Riet is 82 jaar en sinds een jaar weduwe. Ze woont al 50 jaar in een ruime eengezinswoning. Behalve een verhoogde bloeddruk en wat last van de gewrichten is Riet gezond.

mogelijk zelfstandig in de wijk kunnen wonen. In het verlengde daarvan zijn voor 2017-2020 in beide gemeenten prestatieafspraken met de woningbouwcorporaties gemaakt. Hier zijn onder andere afspraken opgenomen over (collectieve)

woningaanpassingen,

het

huisvesten

van

bijzondere doelgroepen, de toegankelijkheid en leefbaarheid. In regionale verordeningen is vastgelegd wanneer een inwoner in aanmerking komt voor urgentie. In regio Holland Rijnland zijn daarnaast ook afspraken gemaakt tussen zorgaanbieders en woningbouwcorporaties over het beschikbaar stellen van contingent woningen voor bijzondere doelgroepen.

De kinderen vinden dat ze moet verhuizen naar een appartement, omdat de trap en het bad op den duur problemen zullen gaan opleveren. Bovendien vinden ze de woning en de tuin te groot voor hun moeder. Riet weet het niet. Ze kent hier veel mensen en het huis voelt fijn. Wat moet ze doen?

De gemeente is regisseur als het om het versterken van wijknetwerken gaat. Daarbij maken we gebruik van de reeds bestaande buurtverenigingen, die in meer of mindere mate al actief zijn. Op het gebied van vervoer hebben zowel de gemeente Wassenaar als de gemeente Voorschoten voor regionaal vervoer de Regiotaxi ingekocht. In de dorpen rijden busjes grotendeels bestuurd door vrijwilligers (de Bijbus en Cirkelbus). Er wordt regionaal gekeken naar de mogelijkheden voor verbeteringen in het doelgroepenvervoer.

38

Het langer thuis wonen is een gevolg van rijksbeleid en sluit aan bij wat veel mensen vandaag de dag graag willen: zo lang mogelijk zelfstandig blijven. De gemeente speelt hierin een belangrijke rol en kan sturen op een aantal randvoorwaarden die nodig zijn om het langer thuis wonen mogelijk te maken. De werkgroep Langer thuis wonen gaat zich richten op het raakvlak tussen waar inwoners zelf verantwoordelijk voor zijn en wat de gemeenschap gezamenlijk aan dit onderwerp kan bijdragen. Bij het langer thuis wonen is het belangrijk om nauwe contacten te onderhouden met het beleidsterrein wonen, omdat daar het levensloop bestendig bouwen bevorderd kan worden. We willen bereiken dat… 1. Mensen langer in hun woning kunnen blijven wonen a.

Er aandacht is voor preventie (gericht op het actief blijven, een gezonde levensstijl en het voorkomen van vallen) en veiligheid.

b.

Mensen nadenken over waar ze ouder willen worden en hier rekening mee houden bij het verbouwen van de woning of het verhuizen.

c.

Mensen gestimuleerd worden om te verhuizen naar een geschikte woning

2. Ondersteuning die nodig is om thuis te wonen is beschikbaar a.

Inwoners worden ondersteund bij klusjes in- en om huis.

b.

Inwoners kunnen ergens terecht voor activiteiten (wordt uitgewerkt in het thema Eenzaamheid).

3. De woonomgeving betrokken is a.

Er sterke sociale netwerken zijn.

b.

Buurtinitiatieven die het langer thuis wonen bevorderen worden ondersteund.

4. Vervoer geen belemmering vormt om langer thuis te blijven wonen a.

Mogelijkheden om te ontmoeten moeten bereikbaar zijn: activiteiten en lokale vervoersvoorzieningen moeten op elkaar zijn afgestemd.

4.6 Verwarde personen/zorgmijders Introductie We werken aan een gemeente waar inwoners zelfredzaam zijn en zo lang mogelijk de regie over hun eigen leven kunnen houden. Wanneer wij spreken over verwarde personen of zorgmijders is er vaak al wat aan de hand, zodat het voeren van regie door de persoon zelf bemoeilijkt wordt. Verward of zorgmijdend gedrag gaat vaak gepaard met een psychiatrische achtergrond, een beperking en/of verslaving. Dit is een doelgroep die in de zorgbehoefte pyramide helemaal aan de top staat en waar regie, integraal werken/afstemmen en ontschot werken in de verschillende domeinen zeer belangrijk is.

39

Voor het onderwerp verwarde personen/zorgmijders geldt het volgende doel:

Verwarde personen worden eerder gesignaleerd en toegeleid naar hulpverlening en daar waar nodig gestimuleerd en ondersteund om naar vermogen mee te doen aan de maatschappij

Cijfers In onderstaande tabel wordt een weergave van de aard van problematiek gegeven bij meldingen die gedaan zijn bij meldpunt bezorgd Haaglanden voor de gemeente Wassenaar in 2015 en 2016.

Aard melding Vervuiling Financiële problemen/ schulden Psychiatrie Overlast Zelfverwaarlozing Dreigend dakloos Zorg om kinderen Psychosociale problematiek Huiselijk geweld Agressie Onbekend Totaal

2015 %

Aantal 5 5 2 3 2 2 1 2 1 1 0 24

2016 %

Aantal 21 21 8 13 8 8 4 8 4 4 0 100

10 0 8 4 2 1 0 1 1 2 1 30

33 0 27 13 7 3 0 3 3 7 3 100

In onderstaande tabel zijn de meldingen bij het meldpunt zorg en overlast in 2015 en 2016 voor de gemeente Voorschoten weergegeven.

2016

2015 Reden bij aanmelding door melder

Aantal

%

Aantal

%

Vreemd gedrag Dreigende huisuitzetting Financiën Vervuiling/verloedering Geluidsoverlast Verslaving Overlast openbare ruimte Sociaal isolement Stankoverlast Intimidatie/geweld Stilte Opvoedingsproblematiek Somatische beperking Zwerven Anders

13 15 14 9 2 7 2 5 2 1 2 1 1 1

30 35 33 21 5 16 5 12 5 2 5 2 2 2

14 13 9 8 5 4 3 2 1 1

36 33 23 21 13 10 8 5 2 2

3

8

Totaal aantal redenen Totaal aantal meldingen

76 43

63 39

162 100

177 100

40

Wat doen we al? Verwarde personen/zorgmijders betreffen vaak complexe casussen met meervoudige problematiek, en vragen om een aanpak die afwijkt van reguliere regelgeving. In het Programma worden interne processen en technieken bekeken en waar nodig aangepast, zodat passende ondersteuning mogelijk wordt. Voor het onderwerp verwarde personen zijn dat bijvoorbeeld convenanten met netwerkpartners en een integrale intake. Per 1 oktober 2018 is een sluitende aanpak voor deze doelgroep verplicht. De gemeente zal hier zorg voor dragen. De werkgroep die zich met verwarde personen bezig gaat houden, gaat met name kijken naar hoe ervoor gezorgd kan worden dat inwoners tijdig zorg krijgen. Daarnaast zal deze werkgroep gevraagd worden om input te leveren voor de onderwerpen van het Programma. We willen bereiken dat… 1. Er preventief gewerkt gaat worden. Het is voor deze doelgroep belangrijk dat er tijdig zorg geboden wordt en niet dat er gewacht wordt totdat de situatie al is geëscaleerd. 2. Signalen van partners en inwoners tijdig worden opgepakt en geborgd worden. 3. Partners en inwoners de doelgroep herkennen.

4.7 Multiproblem gezinnen Introductie We werken aan een gemeente waar inwoners zelfredzaam zijn en zo lang mogelijk de regie over hun eigen leven kunnen houden. Uit de ervaringen van de afgelopen jaren blijkt dat bijzondere aandacht nodig

is

voor

de

inwoners/gezinnen/systemen

met

meerdere

problemen. Graag zien we dat de zorg en ondersteuning de multiproblem gezinnen/systemen in beeld heeft en er afstemming plaatsvindt over de ondersteuning. Speciale aandacht gaat hierbij uit naar de kinderen en jongeren binnen deze gezinnen, met name als er ggz problemen zijn. Voor het onderwerp multiproblem gezinnen geldt het volgende doel:

Multiproblem gezinnen zijn in beeld bij instanties en worden waar nodig gestimuleerd en ondersteund om naar vermogen mee te doen aan de maatschappij

Cijfers Als alle indicatoren die zijn opgenomen onder de vijf maatschappelijke doelen in hoofdstuk 2 bij elkaar worden opgeteld, zou dat betekenen dat er per gemeente meer dan 6.000 inwoners een voorziening hebben in het sociaal domein.

41

In de praktijk ligt dat aantal lager doordat één inwoner gebruik maakt van meerdere voorzieningen, zoals te zien is in onderstaande figuur met daarin de cijfers per 1.000 inwoners van de tweede helft van 2016.

Vooral voor de doelgroep die gebruik maakt van meerdere voorzieningen is het van belang dat integraler wordt gewerkt. Door de privacyregelgeving, de verschillende registratie systemen en door de diverse organisaties die betrokken zijn bij de toegang en uitvoering, is het niet eenvoudig om de overlap in beeld te brengen. Uit landelijke schattingen weten we dat inwoners die in de schuldhulpverlening zitten, vaak ook van een andere voorziening in het sociaal domein gebruik maken. In 2016 heeft Plangroep namens de gemeente Voorschoten 19 inwoners en namens de gemeente Wassenaar 25 inwoners begeleid bij schuldhulpverlening. Daarnaast is bekend dat er overlap is tussen de inwoners die gebruik maken van een Wmo voorziening en de inwoners die een uitkering hebben19. Wat doen we al? Multiproblem gezinnen betreffen complexe casussen met meervoudige problematiek, en vragen om een aanpak die afwijkt van reguliere regelgeving. In het Programma worden interne processen en technieken bekeken en waar nodig aangepast, zodat passende ondersteuning mogelijk wordt. Voor multiproblem gezinnen is het bijvoorbeeld van belang dat er convenanten met netwerkpartners en werkafspraken komen waardoor uitvoering wordt gegeven aan het principe 1 huishouden, 1 plan, 1 regisseur. Ook een integrale aanpak is voor deze doelgroep belangrijk.

Per 1 oktober 2018 is een sluitende aanpak voor deze doelgroep verplicht. De gemeente zal hier zorg voor dragen.

19

Bouwstenen voor het sociale domein ‘Kennis voor de verknoping van zorg, participatie en werk’. Divosa 2012

42

De werkgroep die zich met multiproblem gezinnen bezig gaat houden, kijkt naar de voorspellers, en de samenwerking met partners rondom deze gezinnen. Daarnaast zal deze werkgroep gevraagd worden om input te leveren voor de onderwerpen van het Programma. We willen bereiken dat… 1. Er een eerdere en betere signalering plaatsvindt. Wat zijn de voorspellers en wanneer komt deze doelgroep in beeld. Wie kan op deze momenten handelen en wat kunnen we doen om situaties tijdig aan te pakken. 2. Er meer betrokkenheid en samenwerking is met partners die deze gezinnen buiten het zorgcircuit treffen zoals scholen en sportverenigingen. 3. De ondersteuning leidt tot afname van problemen op verschillende leefgebieden en leidt tot toename van zelfstandigheid.

4.8 Jongerenparticipatie Introductie Net zoals we willen dat volwassenen betrokken zijn bij de gemeenschap en dat hun mening gehoord wordt, is dat ook van belang voor de jongere inwoners. We willen dat jongeren gezond en veilig opgroeien en zich maximaal kunnen ontwikkelen, maar hoe kijken jongeren20 hier zelf tegenaan? Wat willen zij en wat geven zij aan nodig te hebben? Hoe is de verbinding tussen jong en oud? Om antwoord te krijgen op deze vragen en meer, is het belangrijk dat jongeren actief betrokken worden bij de gemeenschap waarin ze leven en gehoord worden door de gemeente die ook voor hen beleid maakt en uitvoert. Voor het onderwerp jongerenparticipatie geldt het volgende doel:

Jongeren zijn actief betrokken bij de gemeenschap en kunnen zich maximaal ontwikkelen

Cijfers In Wassenaar en in Voorschoten heeft de Jeugd Vertegenwoordigd21 tot 1 juli 2017 3 adviezen gegeven aan het gemeentebestuur. In onderstaande tabel staan de uitkomsten van de klanttevredenheid van ketenpartners van het Jeugd en Jongerenwerk Wassenaar. In Voorschoten is jeugd en jongerenwerk ook actief, maar is geen klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd.

20

Wanneer we het hier over jongeren hebben, gaat het over het algemeen over de leeftijd 10 tot 23 jaar, bij onderwerpen als huisvesting en inkomen kan deze grens worden opgerekt tot 25 jaar. 21 Jeugd Vertegenwoordigd is er voor jongeren en bestaat uit jongeren. We komen op voor de belangen van onszelf en onze leeftijdsgenoten. Jeugd Vertegenwoordigd geeft advies aan de gemeenten Leidschendam-Voorburg, Voorschoten en Wassenaar. Voor meer informatie zie jeugdvertegenwoordigd.nl.

43

Werkzaamheden

Waardering tussen de 1 en 5

Stichting Jeugd- en Jongerenwerk Midden-Holland

4

zet in op de eigen kracht van jongeren 4 Stichting Jeugd- en Jongerenwerk Midden-Holland stimuleert de zelfredzaamheid van jongeren.

Activiteit jongerenwerk Voorschoten22 ambulant en accommodatie gebonden jongerenwerk coaching preventieve activiteiten Activiteit jongerenwerk Wassenaar23 accommodatie gebonden jongerenwerk coaching en individuele begeleiding voorlichting en educatie ambulant

Bereikte jongeren 7 groepen 11 jongeren in de leeftijd van 16-22 jaar 230 jongeren bereikt Bereikte jongeren 25 10 41024 100

Wat doen we al? In Wassenaar en in Voorschoten is het Stichting Jeugd- en Jongerenwerk actief. Het jongerenwerk heeft twee belangrijke functies. Zij leggen enerzijds contact met jongeren op straat om wensen en eventuele problemen in kaart te brengen en ontwikkelen anderzijds talenten. In Wassenaar is daarnaast Talentum actief. Talentum zoekt naar mogelijkheden voor het vormen van een sluitend netwerk als het gaat om het optimaliseren van opvoedingsmogelijkheden en het bieden van ontwikkelingsmogelijkheid aan kinderen en jongeren. Daarnaast zorgt Talentum voor een vraaggericht en evenwichtig aanbod van schoolse- en niet-schoolse activiteiten op het gebied van: zorg, welzijn, cultuur, duurzaamheid, techniek en sport. Om jongeren in Voorschoten en Wassenaar actief mee te laten denken, is eind 2016 Jeugd Vertegenwoordigd ingericht. Jeugd Vertegenwoordigd is er voor jongeren en bestaat uit jongeren die vinden dat zij mogen meepraten over hun eigen leer-, leef- en werkomgeving. Of over de trajecten die hen worden aangeboden als ze geen werk kunnen vinden. Binnen het thema integraliteit van het Programma, wordt speciale aandacht besteed aan het goed aansluiten van de voorzieningen voor de leeftijdsgroep 18- en 18+, zodat er geen jongeren tussen wal en schip vallen.

De werkgroep jongerenparticipatie richt zich op de informatievoorziening voor jongeren, de (gewenste) activiteiten, talentenontwikkeling.

22 23

Bron: jaarverslag Jeugd en jongerenwerk Voorschoten 2016 Bron: verslagen 3e en 4e kwartaal Jeugd en jongerenwerk Wassenaar 2016

24

Dit getal is een schatting

44

We willen bereiken dat… 1. Preventieve voorzieningen (op het gebied van gezondheid en zorg) goed aansluiten bij de spelende problematiek, ook zoals die ervaren wordt door de jongeren zelf. 2. Er meer verbinding is tussen jong en oud, bijvoorbeeld d.m.v. gezamenlijke activiteiten, de vorm hiervoor dient in overleg met jongeren en ouderen bedacht te worden, zodat men van elkaar kan leren en elkaar kan helpen. 3. Er een duidelijke website is met informatie voor jongeren, meer inzet op sociale media, communicatie van de gemeente meer aan laten sluiten bij jongeren. 4. Er voldoende gevarieerde activiteiten zijn voor de jongeren (in overleg natuurlijk). 5. Er niet alleen vanuit de zorgvraag naar jongeren gekeken wordt, maar ook naar de talenten. Jongeren worden ondersteund om zich maximaal te ontwikkelen.

45

5 Ontwikkelingen, risico’s en financiën 5.1 Ontwikkelingen 5.1.1

Beschermd wonen en maatschappelijke opvang

In 2020 worden beschermd wonen en maatschappelijke opvang de verantwoordelijkheid van alle gemeenten. Tot die tijd is beschermd wonen wel een taak van de gemeente, maar wordt deze uitgevoerd door de centrum gemeente en is de centrumgemeente geheel verantwoordelijk voor maatschappelijke opvang. Voor Voorschoten is de gemeente Leiden centrumgemeente, voor Wassenaar is dat de gemeente Den Haag. Er worden regionaal afspraken gemaakt om deze overgang vorm te geven. Het uitgangspunt hierbij is lokaal wat kan, regionaal wat moet. Dit sluit aan bij de toekomstvisie uit het rapport van de commissie Dannenberg ‘van beschermd wonen naar een beschermd thuis’. In dit rapport wordt voor beschermd wonen aangegeven dat mensen met psychiatrische en sociaal-maatschappelijke problemen hun zelfstandigheid vaker kunnen behouden als passende ondersteuning in de thuissituatie sneller beschikbaar is. 5.1.2

Verwarde personen

Per 1 oktober 2018 moeten gemeenten een lokale sluitende aanpak hebben voor de doelgroep verwarde personen. Dit moet leiden tot betere opvang, zorg en ondersteuning voor mensen die verward gedrag vertonen. 5.1.3

Beschut werk en arbeidsmatige dagbesteding

Beschut werk is bedoeld voor mensen die door hun lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking een zodanige mate van begeleiding en aanpassingen van de werkplek nodig hebben, dat niet van een reguliere werkgever mag worden verwacht dat hij deze mensen in dienst neemt. In de praktijk blijkt arbeidsmatige dagbesteding, wat voorheen gefinancierd werd vanuit de algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ) en in 2015 over is gekomen naar de gemeente, behoorlijk vergelijkbaar. Arrangementen die beide vormen combineren lijken dan ook een voor de hand liggende volgende stap. 5.1.4

Afstemming Zorgverzekeringswet en Wet langdurige zorg

Voor het verbeteren van de samenwerking wordt praktijkondersteuning bij huisartsen ingezet. Daarnaast vindt regionaal overleg plaats met de zorgverzekeraars voor afstemming met de Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg. 5.1.5

Omgevingswet

De Omgevingswet die op 1 januari 2021 wordt ingevoerd, bundelt de wetgeving en regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. En regelt daarmee het beheer en de ontwikkeling van de leefomgeving. Met de Omgevingswet wordt het stelsel van ruimtelijke regels volledig herzien. Aangezien de leefomgeving invloed heeft op het sociaal domein en omgekeerd wordt het sociaal domein betrokken bij deze ontwikkelingen. 46

5.1.6

Jeugd

Het ontwikkelen van preventief, collectief aanbod voor bepaalde specifieke groepen. Bijvoorbeeld in plaats van in elk gezin apart psycho-educatie te geven, zou dit ook als collectief aanbod kunnen worden aangeboden in de gemeente. Naast het feit dat het goedkoper is om het op deze manier te organiseren, is het uitwisselen van ervaringen ook nuttig. Om deze ontwikkeling te ondersteunen zullen ook de financieringsmogelijkheden onderzocht worden. 5.1.7

De vier ontwikkelrichtingen uit de startnotitie transformatie 2015

Onderstaande ontwikkelrichtingen die zijn opgenomen in de startnotitie transformatie zijn nog onverminderd van toepassing: 1.

van “categoraal” naar “integraal” Het ondersteuningsaanbod is samenhangend en een combinatie van lichte en zwaardere ondersteuning op meerdere levensdomeinen.

2.

van “curatief” naar “preventief” Om te waarborgen dat er minder aanspraak gemaakt wordt op zwaardere vormen van ‘curatieve’ ondersteuning vraagt dit om ‘preventieve’ vormen van ondersteuning. Inzet is dat de ondersteuning altijd passend is bij de situatie. Zwaar indien noodzakelijk en licht als dit mogelijk is.

3.

van “zorgen voor” naar “helpen zorgen dat” Ondersteuning is er op gericht dat inwoners zoveel mogelijk zelfstandig of met hulp van hun directe omgeving kunnen meedoen. De gemeente ‘helpt zorgen dat’ dit mogelijk is;

4.

van “aanbod” naar “vraag” Bij de totstandkoming van het ondersteuningsplan is de vraag van de cliënt leidend. Het aanbod dient hierop passend gemaakt te worden. Professionals in het sociaal domein krijgen

met

de

transformatie

de

ruimte

om

in

onderlinge

samenwerking

op

uitvoeringsniveau de passende ondersteuning te organiseren. 5.1.8

Vertrouwen in de toekomst, Regeerakkoord 2017 – 2021, VVD, CDA, D66 en ChristenUnie

In de raadsinformatiebrieven Z/17/13728/46520 (Voorschoten) en Z/17/13634/46518 (Wassenaar) ‘Financiële aspecten Regeerakkoord’ van 31 oktober 2017 is de raad geïnformeerd over een aantal gevolgen van het regeerakkoord voor de gemeenten. De aspecten die impact hebben op het sociaal domein zijn hieronder opgenomen. In het Regeerakkoord 2017-2021 ‘Vertrouwen in de toekomst’ wordt een aantal zaken genoemd die in de komende kabinetsperiode van invloed zijn op de hoogte van het gemeentefonds en daarmee de algemene uitkering aan gemeenten: 

De verbreding van de basis van de berekeningswijze van het gemeentefonds (de ‘Netto Gecorrigeerde RijksUitgaven’) leidt tot een stijging van de accressen (de jaarlijkse verandering van de omvang van het gemeentefonds). Posten uit de rijksbegroting als de kaders voor zorg en sociale zekerheid, rente en aardgasbaten vallen met ingang van 2018 47

ook onder de ‘samen de trap op, samen de trap af’-systematiek. Deze verandering moet een stabielere ontwikkeling van de accressen geven. Deze stijging hangt overigens niet samen met door de gemeenten en provincies uit te voeren beleidsintensiveringen maar betreft algemene middelen. 

Van de in het Regeerakkoord genoemde accresstijging wordt met ingang van 2019 naar verwachting € 220 mln. afgezonderd voor aanpassingen (inflatie en volumeontwikkelingen van het Sociaal Domein op het niveau van de meicirculaire van 2017).



Het zgn. integreerbare deel van de integratie-uitkeringen voor het sociaal domein wordt met ingang van 2019 overgeheveld naar de algemene uitkering en wordt daarmee integraal onderdeel van onze uitkering. Niet duidelijk is wat dat integreerbare deel is. Wat wel duidelijk is is dat ten gevolge van deze overheveling sprake zal zijn van een verandering van de uitkeringsbasis van onze gemeente. Hóe die verandering uit zal pakken is nog onbekend. In het regeerakkoord wordt echter ook een aantal aannames/uitspraken gedaan die het enthousiasme over de gepresenteerde stijging van het Gemeentefonds temperen:



Er komt een abonnementstarief van € 17,50 per vier weken voor huishoudens die gebruik maken van de Wmo-voorzieningen. Dit gaat in op 1 januari 2019. Per 2020 kan de verantwoordelijkheid voor de inning van de eigen bijdrage worden geïntegreerd in het gemeentelijk domein (m.a.w. de gemeenten innen de bijdragen zelf). Doordat de eigen bijdragen niet langer afhankelijk zijn van gebruik, inkomen, vermogen en huishoudenssamenstelling, kunnen uitvoeringskosten en administratieve lasten (voor het nu nog innende CAK) fors omlaag. Er zou sprake zijn van ruimte voor gemeenten om lagere eigen bijdragen vast te stellen, bijvoorbeeld bij mantelzorg, beschermd wonen en WLZ-zorg. De uitgaven door gemeenten aan Wmo-voorzieningen zullen, is de verwachting, als gevolg van deze maatregel fors toenemen. Dat komt omdat de prikkel voor veel mensen met middenen hogere inkomens, om de ondersteuning zelf te regelen en te organiseren, voor een groot deel wegvalt. Voor hen wordt het aanmerkelijk goedkoper om gebruik te maken van Wmo-voorzieningen. Daarnaast innen de gemeenten de eigen bijdrage nu niet. Als zij dat met ingang van 2020 dus wel (moeten) gaan doen, betekent dat een lastenverzwaring.

De geboden cofinanciering van € 145 miljoen zal de verwachte € 270 miljoen aan lagere opbrengst aan eigen bijdrage, plus de meerkosten voor gemeenten (uit hoofde van de toename van de vraag en de inning van de bijdragen voor zover die niet gedekt wordt door een toevoeging aan het gemeentefonds), bij lange na niet dekken.

5.2 Financiën De programmabegroting biedt het financieel kader voor zowel Voorschoten als Wassenaar. In de begroting wordt een meerjarenperspectief geboden in programma 6: Sociaal Domein en programma 7: Volksgezondheid en Milieu. In programma 6 zijn alle budgetten opgenomen die beschikbaar zijn om datgene te doen wat nodig is in het kader van de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015.

48

Dit betreft zowel de maatwerk- en individuele voorzieningen als de vrij toegankelijke algemene voorzieningen en de financiële middelen die nodig zijn voor de uitvoering. De acties in de uitvoeringsplannen worden ook uitgevoerd binnen dit budget. In programma 7 is onder taakveld 7.1 ‘volksgezondheid’ het budget opgenomen voor de uitvoering van de Wet publieke gezondheid. Voor de onderstaande tabellen zijn de gemeentelijke begrotingen voor 2018 gebruikt. De ambitie is dat er, ondanks financiële uitdagingen, een toekomstbestendig sociaal domein gerealiseerd wordt. Daarbij is het uitgangspunt voor het financiële kader dat alles wat voor het bereiken van de gestelde doelen wordt gedaan, binnen de budgetten gebeurt. In de praktijk zal dit tot gevolg hebben dat wanneer bijvoorbeeld nieuw collectief aanbod wordt georganiseerd, dit in plaats van bestaand individueel aanbod komt. Een wenselijk perspectief daarbij is dat budgetten verschuiven van ‘curatief naar preventief’. Een nadere toelichting hierop wordt gegeven onder paragraaf 5.1.7.

Budget programma 6: Sociaal Domein Gemeente Wassenaar jaar Taakveld 6.1 Samenkracht en Burgerparticipatie Taakveld 6.2 Wijkteams Taakveld 6.3 Inkomensregelingen Taakveld 6.4 Begeleide participatie Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie Taakveld 6.6 Maatwerkvoorzieningen (Wmo) Taakveld 7.1 Maatwerkdienstverlening 18+ Taakveld 6.72 Maatwerkdienstverlening 18Taakveld 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ Taakveld 6.8.2 Geëscaleerde zorg 18Totaal budget

2018

2019

2020

2021

€ 1.409.757

€ 1.522.404

€ 1.521.813

€ 1.510.890

€ 481.600

€ 481.600

€ 481.600

€ 481.600

€ 2.111.179

€ 2.179.847

€ 2.180.868

€ 2.180.868

€ 1.147.060

€ 1.081.252

€ 1.031.858

€ 1.030.858

€ 1.062.303

€ 901.735

€ 925.565

€ 925.565

€ 1.349.422

€ 1.349.422

€ 1.349.422

€ 1.349.422

€ 1.575.177

€ 1.610.177

€ 1.610.102

€ 1.609.739

€ 2.587.053

€ 2.615.458

€ 2.637.384

€ 2.638.403

€ 71.328

€ 71.328

€ 71.328

€ 71.328

€ 807.430

€ 807.430

€ 807.430

€ 807.430

€ 12.602.309

€ 12.620.653

€ 12.617.370

€ 12.606.103

Bron: Programma begroting 2018

49

Gemeente Voorschoten jaar Taakveld 6.1 Samenkracht en Burgerparticipatie Taakveld 6.2 Wijkteams Taakveld 6.3 Inkomensregelingen Taakveld 6.4 Begeleide participatie Taakveld 6.5 Arbeidsparticipatie Taakveld 6.6 Maatwerkvoorzieningen (Wmo) Taakveld 7.1 Maatwerkdienstverlening 18+ Taakveld 6.72 Maatwerkdienstverlening 18Taakveld 6.81 Geëscaleerde zorg 18+ Taakveld 6.8.2 Geëscaleerde zorg 18Totaal budget

2018

2019

2020

2021

€ 1.646.733

€ 1.506.901

€ 1.369.065

€ 1.368.602

€ 528.161

€ 489.967

€ 489.773

€ 489.579

€ 1.418.731

€ 1.418.731

€ 1.418.731

€ 1.418.731

€ 182.144

€ 181.755

€ 182.166

€ 182.166

€ 925.620

€ 988.729

€ 998.808

€ 998.808

€ 1.288.813

€ 1.288.071

€ 1.212.329

€ 1.707.792

€ 1.585.941

€ 1.674.226

€ 1.677.688

€ 1.707.792

€ 3.604.505

€ 3.624.097

€ 3.763.284

€ 3.764.665

€ 172.877

€ 103.747

€ 103.543

€ 103.543

€ 837.420

€ 837.420

€ 837.420

€ 837.420

€12.190.945

€ 12.113.644

€ 12.052.807

€ 12.083.635

Bron: Programma begroting 2018

Budget Programma 7: Volksgezondheid en Milieu Gemeente Wassenaar jaar Taakveld 7.1 Volksgezondheid

2018

2019

2020

2021

€ 1.664.457

€ 1.664.457

€ 1.664.457

€ 1.664.457

2018

2019

2020

2021

€ 1.054.471

€ 1.052.896

€ 1.051.320

€ 1.051.256

Bron: Programma begroting 2018

Gemeente Voorschoten Jaar Taakveld 7.1 Volksgezondheid

Bron: Programma begroting 2018

50

5.3 Risico’s 5.3.1

Bezuinigen op innovatie

Het doel van de transformatie van het sociaal domein is sinds de invoering van de drie nieuwe wetten in 2015 gelijk gebleven: een stapeling van zorg en overheidssteun te voorkomen, de participatie van burgers vergroten en de organisatie van een betere dienstverlening aan kwetsbare burgers25. Om deze doelen te bereiken zijn veranderingen in denken, werken, cultuur en gedrag nodig en uiteindelijk zal de (sociale) infrastructuur anders zijn ingericht. Zoals al eerder aangegeven is deze transformatiegedachte en wat er voor nodig is niet nieuw, en sinds 2015 is er hard gewerkt om de eerste stappen te zetten. Om echt verder te komen zijn wijzigingen in de bestaande structuur nodig, en omdat tegelijkertijd het beschikbare budget krimpt door de bezuinigingen die het Rijk doorvoert brengt dat risico’s met zich mee. Een grote bepalende factor voor de structuur is de wijze van financieren en de zogenaamde schotten tussen budgetten. Ontschotten is nodig, waarbij gestreefd wordt naar het leggen van de verantwoordelijkheid zo dicht mogelijk bij degene die het moet uitvoeren zonder dat daarbij budgetoverschrijdingen plaatsvinden. Allereerst binnen programma 6 en 7. Daarna wordt de mogelijkheid

om

breder

te

ontschotten

onderzocht.

Een

voorwaarde

voor

daadwerkelijk

transformeren en meer inzetten op preventie en algemene voorzieningen, is de mogelijkheid om met budgetten te schuiven. Op dit moment brengt dat een risico met zich mee: op middelen die worden ingezet voor preventie en vrij toegankelijk algemeen aanbod wordt vaker bezuinigd. Om de transformatie

daadwerkelijk

maatwerkvoorzieningen

over

door te

te

voeren

hevelen

naar

is

het

algemene

wenselijk

om

budgetten

(preventieve) voorzieningen.

voor Het

uitgangspunt hierbij is dat bij overheveling van middelen voor maatwerkvoorzieningen naar algemene voorzieningen er een redelijke termijn wordt bepaald waarop de budgetten onaangetast blijven. Het resultaat van de budgetoverheveling wordt gemonitord. De invulling van de wijze van monitoren is als resultaat meegenomen in het project ‘Monitoring en sturing’ in het Programma (paragraaf 3.3). 5.3.2

Ruimte voor innovatie

Om te innoveren is ruimte nodig. Niet alleen financieel, maar ook in de regelgeving. Om goede integrale samenwerking binnen het sociaal domein mogelijk te maken moet een afweging gemaakt worden tussen de regels, de kosten en wat nodig is om een inwoner te helpen. Toepassing van de hart-wet-euro balans, zoals omschreven bij Integraliteit in 3.1, is hierbij helpend. Er moet wel iemand zijn met doorzettingsmacht die hierover een besluit mag nemen.

25

Startnotitie Transformatie, gemeente Voorschoten & gemeente Wassenaar, 2015

51

5.3.3

Rijksbeleid

Mogelijk dat het Rijk in de komende jaren wetten of budgetten aanpast die van invloed zijn op het uit te voeren beleid in het sociaal domein. 5.3.4

Overheveling maatschappelijke opvang en beschermd wonen

In 2020 wordt maatschappelijke opvang en beschermd wonen een verantwoordelijkheid van de individuele gemeenten. Hoewel de cijfers niet eenduidig zijn bestaat de indruk dat het aantal mensen dat gebruik maakt van de maatschappelijke opvang in de afgelopen jaren is toegenomen. Het is de vraag of het budget dat de gemeente in 2020 krijgen voor het uitvoeren van deze taak, toereikend is.

52