122 Bijlage 2. Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040 Gemeente Wassenaar

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

1

colofon

projectnaam Eerste proeve Omgevingsvisie 2040 datum 8 mei 2024 projectnummer P06368 opdrachtgever Gemeente Wassenaar BRO projectleider BvW projectteam IBo bron kaft BRO review IBo

Bosscheweg 107 5282 WV Boxtel +31 (0)411 850 400 info@bro.nl www.bro.nl

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

2

Inhoudsopgave 1

Samenvatting

4

2

Inleiding

6

2.1 2.2 2.3 2.4

6 6 7 7

3

4

Strategie en sturing

8

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

8 10 10 10 11

6

Wettelijk kader Sturingsfilosofie Methodiek Instrumenten van de omgevingswet Beleidscyclus van de omgevingswet

Verhaal van Wassenaar

13

4.1 4.2 4.3 4.4

13 13 13

4.5

5

Aanleiding Meerwaarde Omgevingsvisie (doelstelling) Proces Opbouw van de Omgevingsvisie (leeswijzer)

Introductie Wassenaarse kernwaarden Samenvatting cultuurhistorie Samenvatting van de karakteristieke ontwikkeling van Wassenaar Kernwaarden ruimtelijke hoofdstructuur

17

5.1 5.2 5.3

17 17 17

Waardevol groen, erfgoed en klimaatadaptief 20 6.1 6.2 6.3

Natuur Landschap Openbare ruimte

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

Water Klimaatadaptatie Inspirerend cultureel erfgoed

22 23 24

7

Leefbaar en aantrekkelijk wonen

27

8

Economisch vitaal

29

8.1 8.2 8.3

29 29 29

9

10

11

15 15

Wassenaar: Koesteren, Vernieuwen, Samenwerken Wassenaar: Koesteren… Wassenaar: Vernieuwen… Wassenaar: Samenwerken…

6.4 6.5 6.6

20 20 21

12

Bruisend centrum Recreatie in Wassenaar Aantrekkelijk vestigingsklimaat

Bereikbaar en toegankelijk

32

9.1

32

Een veilig en bereikbaar Wassenaar

Duurzaam en energieneutraal

34

10.1 Duurzaamheid

34

Gezond en veilig

39

11.1 11.2 11.3 11.4 11.5 11.6 11.7

39 39 40 40 40 40 41

Zorg Sport en gezondheid Gemeentelijke accommodaties Onderwijs Kunst en cultuur Inclusiviteit Nieuwe vraagstukken

Verantwoording en vervolg

43

12.1 12.2 12.3 12.4 12.5 12.6

43 43 43 43 43 44

Participatie en inspraak Omgevingsvisie dagvers houden Integraal werken met de Omgevingsvisie Wel of geen plan-mer procedure Toepassing milieu beginselen Kostenverhaal

Bijlagen Bijlage 1 - Dragende ruimtelijke structuren Wassenaar Bijlage 2 - Beleidsdocumenten Omgevingsvisie

3

1

Samenvatting

We gaan uit van onze eigen kwaliteiten en groen is onze grootste kracht. We kiezen in deze Omgevingsvisie daarom voor een groene koers. Wassenaar is een prachtig dorp met een geheel eigen karakter. Het dorp heeft een overdadig groene omgeving met uitzonderlijke landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten. Onze omgeving bezit een van de grootste biodiversiteit van Nederland. Het afwisselende landschap Duin Horst & Weide met als groene ruggengraat de landgoederenzone wordt door bewoners én bezoekers zeer gewaardeerd en gebruikt. De meeste van deze kwaliteiten zijn al eeuwenlang aanwezig en dienen ook voor toekomstige generaties duurzaam behouden te blijven. Maar dat gebeurt niet vanzelf. Er moet ook ruimte zijn voor initiatief. We moeten zorgen dat we optimaal gebruikmaken van de ruimtelijke mogelijkheden die Wassenaar biedt. Alleen zo houden we ons dorp vitaal en behouden we onze aantrekkelijke leefomgeving. In Wassenaar koesteren we met trots onze geschiedenis en kwaliteiten. Maar koesteren betekent voor ons niet stilstaan; integendeel, we kijken bewust vooruit. We gaan de veranderingen die noodzakelijk zijn om ons goed voor te bereiden op de toekomst niet uit de weg. Onze koers is toekomstbestendig en groen.

Deze veranderingen zien wij als kansen om ons aan te passen en ons te ontwikkelen, maar we verliezen daarbij nooit het unieke karakter van onze gemeente uit het oog. Elke stap die we zetten naar de toekomst, doen we weloverwogen en met zorgvuldige afwegingen. We streven ernaar om in balans te blijven, zodat we niet alleen vooruitgang boeken, maar we doen dit op een manier die onze gemeenschap en haar bijzondere eigenschappen intact houdt. Met deze benadering zorgen we ervoor dat we duurzaam en veerkrachtig de toekomst tegemoet treden, terwijl we tegelijkertijd de kern van ons unieke dorpse karakter behouden. Zo zijn we wendbaar en toch koersvast

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

4

Achtergrond

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

5

2

Inleiding

2.1

Aanleiding

We willen als gemeente Wassenaar goed voorbereid zijn op de toekomst. We hebben geen glazen bol om de toekomst te voorspellen, maar we vinden het wel belangrijk om de gewenste koers voor Wassenaar vast te leggen. Aan de hand van deze koers kunnen we gericht aan de slag gaan met de uitwerking van beleid, of een afweging maken in projecten. Deze koers leggen we vast in de Omgevingsvisie. De Omgevingsvisie omvat de hoofdlijnen van de ontwikkelingsrichting van de gemeente voor de langere termijn en beslaat alle thema’s die belangrijk zijn voor de leefomgeving. Een Omgevingsvisie is alleen bindend voor de bestuurslaag die de visie vaststelt. In dit geval dus de gemeente Wassenaar. Als we in dit stuk refereren aan ‘we’, bedoelen we daarmee de gemeente Wassenaar. Het is onder de Omgevingswet die op 1 januari 2024 in werking is getreden verplicht dat iedere overheid een Omgevingsvisie opstelt voor haar gehele grondgebied.

2.2

Meerwaarde Omgevingsvisie (doelstelling)

We streven naar een breed gedragen, gebiedsdekkend ruimtelijk afwegingskader voor Wassenaar. In deze Omgevingsvisie geven we nut en noodzaak aan van het duurzaam behoud van de unieke kwaliteiten van Wassenaar voor volgende generaties. Er is uiteraard ook ruimte voor ontwikkelingen. Met deze Omgevingsvisie nodigen we partijen uit te investeren in Wassenaar. De Omgevingsvisie vormt een richtinggevend kader dat kansen biedt voor ambities van initiatiefnemers. Binnen de Omgevingsvisie is een heldere balans aanwezig tussen het uitstippelen van een concrete ruimtelijke koers en tegelijkertijd de benodigde flexibiliteit om in te spelen op toekomstige trends en ontwikkelingen. Daar zit voor ons de meerwaarde van deze Omgevingsvisie.

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

6

2.3

Proces

•

een gebiedsvisie. We merken dat we in deze gebieden goed aan de

H4 Verhaal van Wassenaar – hoe heeft Wassenaar zich histo-

Omdat de Omgevingsvisie zo veelomvattend is, willen we al lerend stap-

slag kunnen met de opgaven die in een specifiek gebied spelen en dat

risch ontwikkeld en op welke kwaliteiten zijn we trots? Wat wil-

pen zetten. We hebben in Wassenaar veel recente beleidsstukken die

de participatie met de belanghebbenden mooie resultaten oplevert. We

len we richting de toekomst beschermen?

nog best een tijdje meekunnen, waaronder onze structuurvisie ‘Wasse-

werken namelijk samen op een schaalniveau waar veel belanghebben-

naar 2025 – Landgoed aan zee’. Daarom zijn we aan de slag gegaan

den ook actief zijn. De kennis die we opdoen in de gebiedsvisies en an-

met een eerste proeve van het concept Omgevingsvisie op basis van

dere trajecten in het gebiedsgericht werken evalueren we. Deze kennis

bestaand beleid. We doen dit aan de hand van twee pijlers: het be-

gebruiken we indien nodig om onze Omgevingsvisie in de toekomst ver-

naar de belangrijkste thema’s

staande beleid en wettelijke kaders en de trajecten van de gebiedsvi-

der te verbeteren. In Wassenaar geloven we dat de kracht van onze pro-

•

H6 Waardevol groen, erfgoed en klimaatadaptief

sies.

gramma’s ligt in een gebiedsgerichte aanpak, waarbij we niet alleen

•

H7 Leefbaar en aantrekkelijk om te wonen

•

H5 Wassenaar: koesteren, vernieuwen, samenwerken. – wat is de visie voor Wassenaar op hoofdlijnen

•

Thematische uitwerking – wat is de visie voor Wassenaar uitwerkt

vanuit beleid werken, maar ook nauw aansluiten bij de specifieke be-

•

H8 Economisch vitaal

De eerste pijler onder de Omgevingsvisie is het bestaande beleid en de

hoeften en wensen van elke wijk en buurt. Gebiedsgericht werken bete-

•

H9 Bereikbaar en toegankelijk

wettelijke kaders. We kijken hiervoor naar ons lokale en regionale be-

kent dat we samen met bewoners, ondernemers en andere belangheb-

•

H10 Duurzaam en energieneutraal

leid. Denk bij regionaal beleid aan beleid van bijvoorbeeld de provincie

benden kijken naar wat er speelt in verschillende delen van onze ge-

•

H12 Gezond en veilig

en beleid dat we gezamenlijk met andere partijen opgesteld hebben. We

meente. Deze aanpak stelt ons in staat om lokaal maatwerk te leveren

bouwen de hoofdlijn van deze Omgevingsvisie op met beleidsstukken

en snel in te spelen op specifieke uitdagingen en kansen.We gaan bin-

die reeds door de gemeenteraad vastgesteld zijn. Voor deze beleidstuk-

nen het gebiedsgericht werken in de volgende vier verschillende gebie-

aspecten voor de totstandkoming van deze Omgevingsvisie, of

ken heeft destijds participatie plaatsgevonden. Bijvoorbeeld door middel

den aan de slag:

het vervolg.

van interviews, enquêtes en door bijeenkomsten met bewoners en orga-

•

Groene Zone (traject loopt reeds)

nisaties te organiseren. Als deze hoofdlijn nog actueel is, dan nemen we

•

Zuidrand (traject loopt reeds)

deze over in de Omgevingsvisie. Als de hoofdlijn niet meer actueel is,

•

Strand (traject loopt reeds)

bijvoorbeeld doordat er op een onderwerp nieuwe vraagstukken op ons

•

Dorp

afkomen, dan agenderen we dit als een actie voor de toekomst. In sommige gevallen kan het zo zijn dat het wettelijke kader veranderd is sinds

2.4

we een beleidsstuk vastgesteld hebben. Als deze verandering relevant

De Omgevingsvisie voor Wassenaar hebben we opgebouwd in een aan-

is voor de Omgevingsvisie nemen we de hoofdlijn hiervan op. Zo krijgen

tal delen:

we een ‘beleidsneutrale’ Omgevingsvisie met de strategische doelstel-

•

ling van de gemeente. De beleidsdocumenten die zijn gebruikt als input voor deze Omgevingsvisie zijn terug te vinden in bijlage 2.

•

H12 Verantwoording en vervolg – belangrijke organisatorische

Achtergrond •

H1 Samenvatting

•

H2 Inleiding

•

H3 Strategie en sturing – binnen welke wettelijke kaders en met welke sturingsfilosofie hebben we deze Omgevingsvisie opge-

wat het aankan en wat aandachtspunten en kansen zijn. Dat kan op het

steld? •

Verantwoording

Opbouw van de Omgevingsvisie (leeswijzer)

De tweede pijler is het gebiedsgericht werken. Per gebied kijken we niveau van een straat zijn, een gebied zoals ons centrum, maar ook een

•

Visie

hele wijk of de hele gemeente. We zien in Wassenaar in een viertal sleutelgebieden opgaven op ons afkomen die we integraal oppakken in

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

7

3 3.1

Strategie en sturing

Omgevingsvisie dat we hier in de toekomst mee aan de slag gaan. Deze

Wettelijk kader

Omgevingsvisie, zoals een gebiedsprogramma of een thematisch pro-

In Nederland hebben we veel verschillende wetten en regels voor onze

uitwerking kan dan later een plek krijgen in een beleidsstuk onder de gramma.

biedt meer ruimte voor inbreng en ideeën vanuit inwoners en ondernemers en biedt kansen voor kortere procedures. Iedere gemeente in Nederland moet op basis van de nieuwe Omgevingswet een Omgevingsvisie opstellen. De Omgevingsvisie geeft aan hoe we voor een langere periode willen omgaan met de fysieke leefomgeving. De Omgevingsvisie bevat de hoofdlijnen van de voorgenomen ontwikkeling, het gebruik, het beheer, de bescherming en het behoud van het grondgebied en de hoofdzaken voor het te voeren integrale beleid in de fysieke leefomgeving. Integraal houdt in dat de visie betrekking heeft op alle terreinen van de fysieke leefomgeving. Denk hierbij aan gebouwen, wegen, water, bodem, landschappen, natuur en erfgoed. Een Omgevingsvisie is zelfbindend voor de bestuurslaag die hem vaststelt. Dus in dit geval de gemeente Wassenaar.

3.2

Beleid Rijk en Provincie Zuid-Holland

Het Rijk en de provincie Zuid-Holland hebben ook zelf een omgevingsvisie. Voor het Rijk is dat de NOVI en voor de provincie Zuid-Holland. De provincie heeft daarnaast de Ruimtelijke koers toekomstbestendig ZuidHollland.

gende beschrijven: •

de grootste kwaliteiten van de leefomgeving;

•

de plannen voor ontwikkeling;

•

de hoofdlijnen van het beleid.

De Omgevingsvisie is het sturingsinstrument van de gemeenteraad, om vooraf kaders te geven aan de ontwikkeling van de fysieke leefomgeving.

3.2.1

Nationale Omgevingsvisie (NOVI)

In het kader van de Nationale Omgevingsvisie zijn de programma’s NOVEX en Mooi Nederland opgesteld. De uitkomsten van deze programma’s moeten leiden tot nieuwe aangescherpt nationaal ruimtelijk beleid. Hiervoor is ook een voorontwerp Nota Ruimte opgesteld. Deze schetst eerste ruimtelijk vertaling van de opgaven van Nederland naar

Voorontwerp Nota Ruimte (juni 2024) Het voorontwerp Nota Ruimte gaat uit van de volgende rechtvaardige keuzes: •

Recht doen aan de volgende generaties: keuzes niet uitstellen en afwentelen;

•

Recht doen aan schaarste in ruimte;

•

Recht doen aan eigenheid en specifieke gebiedskenmerken.

staan 3 bewegingen centraal:

Niet al het beleid hoeft in de Omgevingsvisie een plek te krijgen. Daarmee zou de Omgevingsvisie te omvangrijk worden. Voor sommige onderwerpen die meer detaillering of tijd behoeven, agenderen we in de

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

De kwaliteit van bodem en water is van belang voor alle drie de bewe-

NOVEX De NOVEX werkt met 16 gebieden waar een apart ontwikkelperspectief wordt ontwikkeld voor de grote ruimtelijke transities. De gemeente Wassenaar maakt deel uit van het deelgebied Zuidelijke Randstad waarvoor een ontwikkelstrategie is uitgewerkt. Deze ontwikkelstrategie richt zich echter vooral op de opgaven in stedelijk gebied en het heeft geen di-

2050 met een doorkijk tot 2100.

Volgens de Omgevingswet moet de Omgevingsvisie in elk geval het vol-

land

gingen en is van invloed op de ruimtelijke keuzes.

leefomgeving. Om het eenvoudiger en overzichtelijker te maken, is op 1 januari 2024 de Omgevingswet in werking getreden. De Omgevingswet

3) Beweging naar sterke regio’s, steden en dorpen in heel Neder-

1) Beweging naar een toekomstbestendig evenwicht tussen landbouw en natuur. 2) Beweging naar een klimaat neutrale en circulaire samenleving

recte uitwerking op het grondgebied van de gemeente Wassenaar. Mooi Nederland Het doel van het programma Mooi Nederland is om de ruimtelijke kwaliteit leidend te laten zijn bij de inpassing van alle ruimtelijke opgaven voor de komende jaren. Het gaat daarbij om een goede verdeling van de ruimte maar ook om de kwaliteit van leefomgeving. De ruimtelijke kwaliteit staat centraal door maatschappelijke opgaven in samenhang aan te pakken. In het programma Mooi Nederland (2022) zijn de volgende doelen benoemd: •

Een gedeeld beeld van de samenhangende opgaven en toekomstperspectieven die de ruimtelijke kwaliteit vergroten;

•

Samenhangende oplossingen doorvertalen naar instrumenten om tot uitvoering met kwaliteit te komen.

•

Versteviging van ruimtelijk ontwerp als instrument.

Om die doelen te bereiken wordt gewerkt langs twee actielijnen: 1. Wenkende toekomstperspectieven voor Nederland; 2. Handelingsperspectieven op gebiedsniveau.

8

Het uitgangspunt daarbij zijn de ruimtelijke kwaliteiten van Zuid-Holland: 3.2.2

Omgevingsvisie Zuid-Holland (laatst gewijzigd 1-5-2024)

Ambitie 4. Een concurrerend Zuid-Holland

•

De drie deltalandschappen, daarbij gaat het om de combinatie

De Omgevingsvisie van Zuid-Holland biedt een strategische blik op de

De provincie wil een innovatieve regio worden, met focus op duurzaam-

van het kust-, veen- en rivierdeltalandschap die verbonden zijn

lange(re) termijn voor de gehele fysieke leefomgeving en bevat de

heid, digitalisering, en een sterke economie. Met haar haven, glastuin-

met grote waterstructuren: de zee, rivieren en zeearmen.

hoofdzaken van het te voeren integrale beleid van de provincie Zuid-

bouw en hightech kennisinstellingen stimuleert Zuid-Holland duurzame

Holland.

en digitale groei. Ze investeert in een aantrekkelijk vestigingsklimaat,

en moderne economische gebieden zoals havens en tuinbouw.

passend werk, en samenwerking tussen industrieën en onderwijs om

Daarbij hoort ook een goed mobilteitsnetwerk.

De provincie hanteert zeven ambities voor vernieuwing:

het concurrentievermogen te versterken.

•

•

Ambitie 1. Samen werken aan Zuid-Holland

Zuid-Hollandse steden, daarbij gaat het om historische steden

De strategische ligging in internationale netwerken. Daarbij gaat het om de ligging op de as Amsterdam en Antwerpen en de

De provincie Zuid-Holland speelt een coördinerende rol tussen gemeen-

Ambitie 5. Versterken natuur in Zuid-Holland

ten en hogere bestuurslagen, zoals de Rijksoverheid en Europa, en zet

Zuid-Holland werkt aan het behoud en herstel van natuur en biodiversi-

zich in voor samenwerking op bovenregionale vraagstukken zoals mi-

teit in een dichtbevolkte regio. De provincie zet zich in voor een gezonde

lieu, recreatie, en infrastructuur. Ze streeft naar sterk lokaal bestuur en

leefomgeving met schoon water, vruchtbare bodems en een evenwichtig

betrokkenheid van inwoners en organisaties om gezamenlijk complexe

natuurlijk systeem. Ze neemt maatregelen om natuur en landschap te

maatschappelijke opgaven aan te pakken. Betrouwbaarheid, democra-

beschermen en aan te passen voor de toekomst, met een balans tussen

tie, en effectieve samenwerking staan centraal.

natuurbeheer en economische activiteit.

Rijk om 26 opgaven van nationaal belang ruimtelijk in te passen

Ambitie 2. Bereikbaar Zuid-Holland

Ambitie 6. Sterke steden en dorpen in Zuid-Holland

principes meegegeven als richtinggevend vertrekpunt:

Zuid-Holland werkt aan een snelle, veilige en duurzame bereikbaarheid

De provincie streeft naar aantrekkelijke, duurzame steden en dorpen,

voor inwoners en bedrijven, met goed onderhouden fietspaden, wegen,

met voldoende woningen, goede voorzieningen en een gezonde leefom-

bruggen en openbaar vervoer. De provincie wil de druk op de infrastruc-

geving. Er ligt een nadruk op duurzame nieuwbouw, klimaatadaptatie,

tuur door verstedelijking en bevolkingsgroei beheersen en stimuleert

en het behoud van waardevolle landschappen. Daarnaast wordt er geïn-

duurzame mobiliteitsoplossingen, zoals zero-emissie stadslogistiek en

vesteerd in de sociale, economische en ruimtelijke kwaliteit van zowel

vervoer over spoor en water, in combinatie met technologieën zoals

steden als het landelijke gebied.

korte en lange termijn.

Ambitie 7. Gezond en veilig Zuid-Holland

Het begrip brede welvaart wordt als werkwijze geïntroduceerd om tot

aansluiting op BrabantStad en de Vlaamse Ruit.

3.2.3

Ruimtelijke koers toekomstbestendig Zuid-Holland 2050 (maart 2024)

Het Ruimtelijk Voorstel is het provinciale antwoord op de vraag van het Provinciale Staten (10 mei 2023) heeft hiervoor de volgende sturende 1. Een toekomstbestendige leefomgeving is topprioriteit; 2. Accepteren dat niet voor alles ruimte is in Zuid-Holland; 3. Sturen op kwaliteit en maximale maatschappelijke toegevoegde waarde; 4. Rekening houden met de maatschappelijke kosten en baten op de

Smart Mobility. Ambitie 3. Schone energie voor iedereen

Zuid-Holland wil een gezonde en veilige leefomgeving bevorderen, met

Zuid-Holland, een energie-intensieve regio, streeft naar een duurzame

aandacht voor milieukwaliteit, klimaatbestendigheid en gezondheid. De

overgang van fossiele naar hernieuwbare energiebronnen. De provincie

provincie werkt aan het verminderen van gezondheidsrisico's door ver-

volgt het Klimaatakkoord en bevordert een schone energie-economie

stedelijking, uitstoot en klimaatverandering. Ze stimuleert sport en recre-

met restwarmte, waterstof, en circulaire systemen. Hierbij ligt de nadruk

atie, en houdt toezicht op milieukwaliteit en veilige bedrijfspraktijken om

op betaalbaarheid en haalbaarheid voor alle sectoren, inclusief wonin-

een gezonde en toekomstbestendige provincie te waarborgen.

gen, industrie, en transport, met behoud van economische groei en

Duin, Horst en Weide

een afwegingskader te komen. Wassenaar ligt binnen het Kerngebied Kust en Duinen van het Zuid-Holland Programma Landelijk gebied (ZH-PLG). In de ruimtelijke koers is opgenomen dat de strandwallen en het strandvlaktenlandschap het oudste landschap van Zuid-Holland is dat ongeveer 5000 tot 3000 jaar geleden is gevormd.. De landgoederen, stranden en duinen dragen bij aan

werkgelegenheid.

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

9

de landschappelijke en recreatieve waarde van hun omgeving. Een vrije

3.4

ligging en zichtassen zijn daarbij belangrijk.

De Omgevingsvisie brengt alle aspecten van de fysieke leefomgeving

Met deze Omgevingsvisie willen we zowel de samenleving als de markt

De provincie heeft landgoedbiotopen ingesteld om de relatie tussen

op een samenhangende en integrale manier in kaart. Dit houdt in dat de

uitnodigen, verleiden en faciliteren. Dit doen we volgens de filosofie van

landgoederen en de omgeving te beschermen.

onderdelen zowel negatief als positief samenhangen en elkaar beïnvloe-

de uitnodigingsplanologie. Daarom geven we met deze Omgevingsvisie

Geconstateerd wordt dat door de intensieve bollenteelt, de glastuin-

den. Bij het al dan niet mogelijk maken van nieuwe ontwikkelingen in de

op hoofdlijnen aan welke veranderingen we voor ogen hebben en wat

bouw, oprukkende verstedelijking en intensiever recreatief gebruik er

fysieke leefomgeving moeten daarom goed onderbouwde keuzes wor-

onze ambities zijn. Vanuit de verschillende beleidsvelden is gekeken

veel druk staat op de biodiversiteit en waterkwaliteit in het Kust en dui-

den gemaakt, Een helder en transparant afwegingskader is daarbij no-

naar de huidige situatie van Wassenaar en naar de trends en ontwikke-

nen gebied. De provincie wil deze druk laten afnemen door maatwerk

dig ook richting initiatiefnemers. De invulling van dit afwegingskader is

lingen die op ons afkomen. Deze worden integraal gewogen. Op basis

toe te passen.

maatwerk en per gemeente verschillend. Veel gebruikte afwegingsprin-

van deze afweging maken we keuzes voor de toekomst. De gemeente is

cipes zijn de volgende:1

verantwoordelijk voor het in stand houden van de ruimtelijke hoofdstruc-

3.3

Sturingsfilosofie

Het afwegingskader

1. Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies. Met

De veranderende rol van de overheid vraagt om een Omgevingsvisie die

andere woorden: initiatieven die meerdere doelen van de omge-

zowel de essentiële ruimtelijke kwaliteiten borgt als uitnodigt tot en kan-

vingsvisie dienen komen sneller in aanmerking dan initiatieven

sen biedt aan initiatieven. Een inspirerende visie die binnen kaders

die maar een doel dienen;

ruimte geeft voor maatwerk en toekomstige ontwikkelingen.

2. De kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal, ofwel initiatieven die goed aansluiten bij het gebied hebben een ho-

Ruimtelijke ordening maakt deel uit van een groter geheel. Het nut van

gere kans van slagen dan initiatieven die niet passen bij de

ruimtelijke ordening moet bijdragen aan een leefbare samenleving.

identiteit van het gebied;

Onze samenleving verandert voortdurend onder invloed van maatschap-

3. Afwenteling moet worden voorkomen: het initiatief draagt posi-

pelijke ontwikkelingen. Een veranderende samenleving vraagt om een

tief bij aan een of meer van de drie kapitalen (economie – ecolo-

veranderende invulling van de rol van de overheid in het ruimtelijk do-

gie/natuur – samenleving), maar gaat niet ten koste van een van

mein. Niet meer één waarbij de overheid zelf vooraf alles bepaalt en

deze drie kapitalen. Het begrip brede welvaart wordt in dit ver-

vastlegt, maar één die zich actief richt op uitdagen, samenwerken, inspi-

band veel gebruik. Een initiatief draagt bij aan de brede wel-

reren en meedenken.

vaart. Ook de Sustainable Development Goals van de verenigde naties worden vaak gebruikt.

We hebben als gemeente in het ruimtelijk domein echter ook een andere rol. De rol van toetser en afweger. In deze rol wegen we op trans-

De bovengenoemde uitgangspunten zijn eventueel uit te werken in

parante wijze het algemeen belang af tegen het persoonlijk belang van

indicatoren waarop een score wordt gegeven.

de initiatiefnemer. De Omgevingsvisie is daarbij het integrale afwegingsinstrument van de gemeente.

Het is mogelijk een afwegingskader op te stellen voor de hele ge-

3.5

Methodiek

tuur van Wassenaar en biedt kaders waarbinnen ontwikkelingen kunnen plaatsvinden.

3.6

Instrumenten van de omgevingswet

Op 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingevoerd. Met deze omgevingswet krijgen we als gemeente andere instrumenten om te sturen op het gebruik en bescherming van ons grondgebied. De Omgevingswet kent verschillende kerninstrumenten, maar er zijn er vier relevant voor ons als gemeente, dit zijn: •

Omgevingsvisie;

•

Programma’s;

•

Omgevingsplan;

•

Omgevingsvergunning.

3.6.1

Omgevingsvisie

De Omgevingsvisie is de strategische visie van de gemeente voor de fysieke leefomgeving. In de Omgevingsvisie legt de gemeenteraad haar ambities en beleidsdoelen voor de fysieke leefomgeving op de lange termijn vast. Elke gemeente stelt één Omgevingsvisie vast voor het gehele grondgebied. Elke gemeente heeft hiervoor tot 1 januari 2027 de tijd.

meente, maar het is ook denkbaar dat er afhankelijk van het deelgebied een weging plaatsvindt op de verschillende criteria. 1

Bron: Praktijkproef Afwegingskader Omgevingsvisie (2020), VNG

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

10

3.6.2

Programma’s

3.7

Beleidscyclus van de omgevingswet

3.7.4

Terugkoppeling

Een programma is een uitwerking van de Omgevingsvisie en wordt vast-

De beleidscyclus van de Omgevingswet biedt een structuur om de in-

Met toezicht en handhaving zien we als overheid toe op de naleving van

gesteld door het college. Elke gemeente kan er zelf voor kiezen of zij

strumenten van de omgevingswet te ordenen. De vier fasen van de cy-

de regels en vergunningsvoorschriften. Via monitoring brengen we de

wel of niet met programma’s werkt en voor welke thema’s zij een pro-

clus zijn:

kwaliteit van de fysieke leefomgeving in beeld. Uit de evaluatie hiervan

gramma uitwerken. Voor enkele onderdelen is een programma echter

•

beleidsontwikkeling;

blijkt of bijstelling van de beleidsdoelen en/of aanpassing van de inzet

verplicht. Een programma richt zich op een bepaald onderwerp, sector

•

beleidsdoorwerking;

van instrumenten wenselijk is.

of een gebied. Het doel is om invulling te geven aan het beschermen,

•

uitvoering;

beheren, gebruiken en ontwikkelen van de leefomgeving langs de lijnen

•

terugkoppeling.

die uitgezet zijn in de Omgevingsvisie. Een voorbeeld van een gebiedsprogramma is het traject in de Groene Zone waaraan we als gemeente

3.7.1

samen met belanghebbenden aan werken.

De beleidsontwikkeling staat voor de visievorming. Hiervoor is de Omge-

Omgevingsplan

vingsvisie het belangrijkste instrument. Hierin maken we de strategische

Het omgevingsplan bevat de gemeentelijke regels voor de fysieke leef-

hoofdkeuzes voor de lange termijn. Maar ook programma’s kunnen

omgeving. Het gaat daarbij om een evenwichtige toedeling van functies

soms visievormend zijn. Belangrijke input voor de beleidsvorming komt

aan locaties. We geven in het omgevingsplan aan welke activiteiten wel

uit de voorgaande fase, namelijk de monitoring en evaluatie. De signa-

of niet toegestaan zijn, bijvoorbeeld voor wonen, recreatie en bedrijvig-

len vanuit deze fase kunnen aanleiding zijn om de Omgevingsvisie aan

heid.

te passen.

3.6.3

Omgevingsvergunning

3.7.2

Beleidsontwikkeling

Beleidsdoorwerking

Veel initiatieven van burgers en bedrijven hebben gevolgen voor de leef-

We leggen de gewenste kwaliteiten van de fysieke leefomgeving con-

omgeving. Om de leefomgeving te beschermen, geldt daarom voor som-

creet juridisch vast. Dit kunnen we doen in de programma’s. Dit kan bij-

mige activiteiten een vergunningsplicht. Met een omgevingsvergunning

voorbeeld door concrete maatregelen op te nemen die leiden tot een

kunnen burgers, bedrijven en overheden aan het college toestemming

vastgestelde of gewenste kwaliteit van een onderdeel van de fysieke

vragen om activiteiten in de leefomgeving uit te voeren. De aanvraag

leefomgeving.

voor een omgevingsvergunning wordt via het digitaal stelsel omgevingswet (DSO) ingediend. Daarbij dient de initiatiefnemer aan te geven of hij

3.7.3

aan participatie heeft gedaan, en zo ja, hoe en wat de resultaten zijn.

De uitvoering gebeurt door de initiatiefnemers van activiteiten en pro-

Standaard is de reguliere procedure van 8 weken van toepassing. Een

jecten. Dit zijn bijvoorbeeld burgers, bedrijven, maar ook overheden die

bijzonderheid is dat de raad in het omgevingsplan kan opnemen welke

iets willen ontwikkelen. De eigen verantwoordelijkheid van de initiatief-

activiteiten vergunningplichtig zijn. Deze worden omgevingsplanactivitei-

nemer staat voorop. Maar waar inkadering van activiteiten door de over-

ten genoemd; activiteiten die in strijd zijn met het omgevingsplan zijn

heid noodzakelijk is, doen we dat zoveel als mogelijk met algemene re-

buitenplanse omgevingsplanactiviteiten (vergelijkbaar met de omge-

gels. Als er voor een initiatief toestemming van de overheid noodzakelijk

vingsvergunning afwijken bestemmingsplan).

is, dan verloopt dat in principe via een omgevingsvergunning.

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

Uitvoering

11

Visie In deze sectie kijken we terug en vooruit. Alleen door te weten hoe Wassenaar zich landschappelijk en historisch ontwikkeld heeft, kun je bepalen welke kernkwaliteiten we willen behouden en versterken in de toekomst. Wat willen we behouden richting de toekomst? Op welk fundament bouwen we voort? In het tweede deel van deze sectie staan we stil bij de toekomst. Met onze visie op hoofdlijnen: Wassenaar: koesteren, vernieuwen, samenwerken.

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

12

4 4.1

Verhaal van Wassenaar Introductie

onze kernkarakteristieken verwijzen we naar ‘Het Verhaal van Wasse-

4.3

Samenvatting cultuurhistorie

naar’.

4.3.1

Veel historie

4.2

Wassenaarse kernwaarden

De historie van Wassenaar gaat ver terug. Al in de Romeinse tijd is er waarschijnlijk een doorgaande weg geweest tussen het Haagse en het

De historische ontwikkeling van Wassenaar als rijke, exclusieve leefom-

Wassenaar kenmerkt zich door een exclusief vestigingsmilieu dat al

Leidse gebied. In de 7e eeuw na Chr. ontstaat bewoning op het terrein

geving in de achtertuinen van Den Haag en Leiden is nog altijd goed af

honderden jaren bestaat. Deze veilige en gezonde leefomgeving kent in

dat nu 'het Plein' heet. Waarna in de 9e en 10e eeuw na Chr. langzaam

te lezen aan het huidige dorp en ommelanden. De kwaliteiten van deze

Wassenaar een uitzonderlijk lange, ononderbroken traditie die de grond-

kleine buurtschappen ontstaan, zoals Hillenaar, Karske en Suthrem.

leefomgeving zijn samengevat in de slogan “Landgoed aan zee” in de

slag vormt voor het hoogwaardige leefmilieu.

Aan het einde van de 12e eeuw wordt de aan Willibrord gewijde kerk in Wassenaar gesticht en kort daarna ontwikkelt zich een Mottekasteel. In

structuurvisie Wassenaar 2025. Wassenaar is een bijzondere verzameling schatten met grote diversiteit waarin wonen, recreatie en werken

Het “wonen in het groen op ruime kavels” en het “verblijven in het groen”

de 14e eeuw wordt het zeedorpje Berkhey gesticht in de duinen, dat kort

alle drie een belangrijke plek vervullen. De lange tradities van grondbe-

maakt eveneens traditioneel onderdeel uit van deze kernkwaliteit.

na 1591 verlaten en overstoven wordt. Het gebied achter de duinen, het

heer en grondgebruik vormen daarin de rode draad.

Ruimte zorgt voor een goede leefbaarheid en is een van de pijlers onder

dorpje Wassenaar, blijft een kleinschalig karakter houden tot ver in de

de kernkwaliteiten, net als de grote, groene buffers tussen het dorp en

16e eeuw en bestaat eigenlijk uit verschillende kleine kernen en ge-

Cultuurhistorie is het geschiedkundige aspect van de fysieke omgeving

omringende gemeenten. De rijke natuur met grote biodiversiteit is een

huchten. Pas in de late 16e eeuw beginnen buitenplaatsen en landgoe-

en bevat de bouwstenen: bodemarchief (archeologie), cultuurlandschap

belangrijke kernwaarde van Wassenaar.

deren zich te ontwikkelen. Begin twintigste eeuw ontstaat het huidige villadorp dat we nu kennen.

(historische geografie, historische ecologie) en bovengrondse monumentenzorg (bouwhistorie, stedenbouwkundig, objecten). Cultureel erf-

Tegelijkertijd wordt deze ruimte zeer divers gebruikt waarbij per deelge-

goed staat voor wát we willen beschermen en doorgeven aan toekom-

bied een leidende hoofdfunctie benoemd kan worden die doorgaans al

4.3.2

stige generaties, bijvoorbeeld: immaterieel erfgoed, monumenten - ter-

honderden jaren bestaat. Deze hoofdfuncties zijn drager van de conti-

De strandwallen van Wassenaar worden al sinds de prehistorie be-

rein, pand, object en roerend erfgoed. We vinden deze historie zeer

nuïteit van de dorpsontwikkeling sinds de middeleeuwen. Wassenaar

woond; neolithische vondsten die o.a. bij Maaldrift zijn gedaan en het

waardevol. Het zijn de belangrijkste historische aspecten die Wassenaar

biedt een groot en divers aanbod op het gebied van recreatie en cultuur:

Bronstijdgraf uit 1700 v. Chr. getuigen daarvan. Het huidige dorpscen-

maken tot het dorp dat we nu zijn. Landschap en erfgoed zetten we in

je kunt uitgaan en eropuit gaan in je eigen dorp. Ook is er een grote dif-

trum, met het Plein en de middeleeuwse dorpskerk, is vanaf de 8ste

als verbindende krachten. We zien dit als “grondlaag” voor ontwikkelin-

ferentiatie in bebouwingstypologieën; deze vorm van diversiteit is even-

eeuw permanent bewoond. De eerst bekende bewoning en de ontwikke-

gen. De kennis over het ontstaan van het landschap en de cultuurhisto-

eens onderdeel van het unieke karakter van Wassenaar. Het unieke van

ling van Wassenaar zijn sterk verweven met het dynamische duinland-

rie biedt essentiële informatie over locaties; informatie die essentieel is

Wassenaar is niet alleen de rijkdom van natuur- en cultuurwaarden,

schap dat zich vormde in het midden Holoceen. In het laat Pleistoceen

voor het maken van keuzes in ruimtelijke opgaven. Deze Omgevingsvi-

maar ook dat deze waarden onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en

bestond de Noordzee nog niet en was het grondgebied van Wassenaar

sie zou te omvangrijk worden als we de rijke historie van Wassenaar de

elkaar versterken. Tegelijkertijd zijn daarbinnen de duidelijke overgan-

onderdeel van een uitgerekte toendra. Na het einde van de ijstijd werd

aandacht willen geven die het verdient. Daarnaast hebben we al waar-

gen (contrasten) tussen open (weide, duin) en gesloten (bos) en tussen

het klimaat steeds natter en warmer, waardoor de zeespiegel steeg en

devolle documenten opgesteld waarin we uitgebreid stilstaan bij de his-

bebouwd en onbebouwd karakteristiek.

de Noordzee ontstond. Aan het einde van het Atlanticum (rond 6000 v.

Geschiedenis

torie en de waardevolle karakteristieken van Wassenaar. Daarom heb-

Chr.) zette de zee steeds meer zand af aan de kustlijn en vormde de

ben we ervoor gekozen in de Omgevingsvisie de samenvatting van het

oude duinen in Wassenaar. De eerste duinen vormde zich aan de kust-

boekwerk ‘Het Verhaal van Wassenaar’ op te nemen. In dit document

lijn die toen ter hoogte van Voorschoten lag en verschoven geleidelijk

wordt aan de hand van de belangrijkste thema’s een beeld geschetst

aan steeds meer naar het westen. In de Bronstijd en latere IJzertijd ont-

van de geschiedenis van Wassenaar. Voor de volledige beschrijving van

staan kleine huisplaatsen en nederzettingen.

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

13

Wassenaar bestond eeuwenlang uit een groot agrarisch gebied met

kleur of vorm. De landgoederen hebben als gebied natuurwaarden

17e eeuw diende het gebied als verdedigingspositie tijdens de Tachtig-

veel streekeigen boerderijen; sommige stammen nog uit de 17e eeuw.

waarin soorten voorkomen als ree, eekhoorn, vleermuis en specht, in de

jarige Oorlog. In de 19e en 20e eeuw bleef Wassenaar belangrijk van-

De historie en betekenis van de buitenplaatsen is onlosmakelijk met de

duinen komen soorten en natuurtypen voor die individueel waardevol

wege zijn nabijheid tot politieke en militaire centra, vooral tijdens de we-

agrarische geschiedenis verbonden; het agrarische land maakte onder-

zijn, van oorsprong voorkomen in Wassenaar en bijdragen aan instand-

reldoorlogen, toen het strategisch relevant was voor de verdediging van

deel uit van het verdienmodel van de buitens. Binnen de reeks van circa

houding van unieke habitatten die alleen voorkomen in de duinen.

Nederland.

aantal parken – qua omvang en aantal zijn uniek in Nederland – in

In de villaparken als De Kieviet staan vele honderden uitzonderlijke

4.3.5

vroege (Zuidwijk, Backershagen) en late landschapsstijl (De Horsten, De

villa’s, vaak ontworpen door beroemde Nederlandse architecten. In de

Wassenaar kent een rijke geschiedenis in de sport. Denk aan sporten

Paauw) aangelegd. Deze parken bepalen in hoge mate het groene ka-

weidegebieden zijn historische boerderijenlinten te vinden die hun oor-

als golf, paardenrennen, hockey en tennis. Zo kent Wassenaar het al-

rakter van Wassenaar. Een aantal buitenplaatsen is na 1910 verkocht

sprong hebben in de late middeleeuwen. De weiden vormen grote

lereerste golfclubgebouwtje van Nederland (uit 1893) en de eerste 18-

en ontwikkeld als villapark. De twee historische wijken Oostdorp en Ker-

groene buffers aan de noord- en oostzijde van de gemeente; de duinen

holes baan van Nederland, aangelegd op de gronden van de buiten-

kehout, huisvestten de Wassenaarse arbeidersklasse die onontbeerlijk

aan de westzijde. Ook aan de zuidzijde, aan de grenzen met Den Haag,

plaats Groot Haesebroek. Ook typische activiteiten die thuis horen op de

was voor de bedrijvigheid en de welvaart van het dorp. Sporen van be-

bevindt zich een groene buffer, niet alleen in de vorm van buitenplaats-

buitenplaatsen en landgoederen lieten hun sporen na, zoals het vinken-

drijvigheid zijn te vinden in de vorm van (bollen)schuren en bedrijfsge-

parken, maar ook vanwege het sportlandschap. Het kenmerk van deze

vangen en de jacht. De grenzen van de jachtgebieden zijn nog steeds

bouwen bij de haven.

buffers is dat ze grotendeels onbebouwd en ofwel gesloten (bebost), of-

met jachtpalen in het landschap gemarkeerd.

30 aaneengeschakelde buitenplaatsen en landgoederen is een groot Sport

wel open (weide) zijn. 4.3.3

4.3.6

Groene oase (Inter)nationale betekenis

Kustverdediging

Als onderdeel van de Atlantikwall speelde Wassenaar een belangrijke

Wassenaar kent een lange aaneenschakeling van buitenplaatsen, die

4.3.4

samen een groene, cultuurhistorische ruggengraat langs de kust vor-

Dit vitale ‘Landgoed aan Zee’ is, mede door zijn centrale ligging tussen

rol in de kustverdediging van ons land tijdens de Tweede Wereldoorlog.

men. Wassenaar kent daarbij een afwisseling van landschappen (dui-

Den Haag en Leiden, een sterke economische en landschappelijke een-

Seyss Inquart had zijn hoofdkwartier op Wassenaars grondgebied. Ook

nen, bossen, zeekleilandschap en veenweiden) met zeer aanzienlijke

heid met internationale allure. Al eeuwenlang wonen hier leden van het

in de Koude Oorlog was Wassenaar van militaire betekenis door de aan-

natuur- en cultuurhistorische waarden.

koninklijk huis en hooggeplaatsten aan het hof en in de politiek. De be-

wezigheid van het Mobilisatiecomplex op Maaldrift en het munitiedepot

langrijkste hooggeplaatste Wassenaarder is, naast Koning der Neder-

bij MMC De Kom. Na de oorlog, tijdens de periode van de Wederop-

Het groen is sterk verankerd in de historische ontwikkeling van Wasse-

landen Willem-Alexander, Prins Frederik der Nederlanden, die een groot

bouw, namen de bouwactiviteiten toe door de aanleg van diverse uit-

naar en is van hoge kwaliteit. Er is sprake van grote, groene buffers die

stempel op Wassenaar heeft gedrukt, en wiens ruimtelijke erfenis van

breidingswijken. Het ANWB-hoofdkantoor en de Messiaskerk zijn stijlico-

Wassenaar van de omringende steden en dorpen scheiden. De hoge

(inter)nationale betekenis is.

nen uit deze periode. Daarbij kenmerkt de natuurlijke kustverdeling van de duinen in Wassenaar kenmerkt zich door een dynamisch samenspel

concentratie buitenplaatsen met uitzonderlijke parken en tuinen is medebepalend voor de grote biodiversiteit. Er bevinden zich veel bijzon-

De rijke geschiedenis is tot ver buiten de gemeentegrenzen van grote

van zandafzetting en erosie, waarbij de duinen voortdurend in beweging

dere bomensoorten die uitzonderlijk uniek zijn in Nederland, alsmede de

betekenis. Wassenaar is de ‘wandelgang van Den Haag’ of ‘centrum

zijn en zich aanpassen aan de invloeden van wind en zee."

oudste of dikste exemplaren van ons land. Deze bomen vertegenwoordi-

van de stille diplomatie’ en vormde de locatie voor internationale verdra-

gen grote natuurwaarden en natuur- en cultuurhistorische waarden en

gen. Diverse buitenplaatsen zijn in gebruik als residentie van ambassa-

maken onderdeel uit van het kroonjuweel van Wassenaar.

deurs. Ook kent Wassenaar militaire geschiedenis van (inter)nationale

Door de mens aangeplante, niet van oorsprong voorkomende bomen

betekenis. Wassenaar heeft een strategische militaire geschiedenis,

staan veelal in landgoederen, die gekozen zijn voor hun unieke blad,

vooral door zijn ligging tussen Den Haag en de Noordzee. In de 16e en

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

14

4.4

Samenvatting van de karakteristieke ontwikkeling van Wassenaar

Wassenaar: • • •

•

zijn in de huidige structuren. •

De drie landschappen – Duin (duinen), Horst (bossen) en Weide

Het landschap van Wassenaar werd rond 6000 v. Chr. gevormd en

(veenweidelandschap en zeekleilandschap) – bepalen de ruimtelijk

heeft de bewoningsgeschiedenis door de millennia heen bepaald.

identiteit. Zij vormen kenmerkende contrasten tussen openheid en

Sinds de prehistorie is het gebied vrijwel onafgebroken bewoond en

geslotenheid en zorgen daarnaast voor belangrijke onbebouwde,

benut, met een gevarieerd landschap en hoge biodiversiteit.

groene buffers rond Wassenaar.

De bewoningsgeschiedenis is sterk beïnvloed door de landschaps-

•

In totaal zijn er negen karakteristieke landschappen en structuren:

vorming en de menselijke aanpassing, evenals de ligging tussen

duinen, sportlandschap, villaparken, landgoederen en buitenplaat-

Leiden en Den Haag, wat intensieve stedelijke ontwikkeling heeft

sen, historische dorpscentrum, ‘anders wonen’, weiden, de hoofd-

voorkomen en het groene karakter heeft behouden.

waterstructuur en de laanbomenstructuur. In bijlagen 1 zijn deze

Wassenaar dankt haar aantrekkelijke woonomgeving en hoogwaar-

hoofdstructuren nader toegelicht.

dig vestigingsklimaat aan de nabijheid van universiteitsstad Leiden en regeringscentrum Den Haag. •

ruimtelijke kwaliteit doordat de middeleeuwse structuren dominant

•

De historische ruggengraat van aaneengesloten buitenplaatsen is de belangrijkste identiteitsdrager.

Door de eeuwen heen heeft het talrijke invloedrijke bewoners huisgevest, zoals leden van de monarchie, politici, wetenschappers en industriëlen, die bijdroegen aan de welvaart.

•

Dit leidde tot de ontwikkeling van de ‘wandelgang van Den Haag’ en een centrum van stille diplomatie, waar internationale verdragen tot stand kwamen.

•

De regio kende een buitenplaats- en villacultuur van internationale en bovenregionale betekenis.

•

Wassenaar heeft een lange traditie van wonen, sporten, recreëren en werken in het groen, wat de huidige kwaliteiten van het dorp bepaalt.

•

Het exclusieve vestigingsklimaat ondersteunt hoogwaardig toerisme, recreatie, paardensport, golf en sociale initiatieven, waaronder charitatieve instellingen.

4.5 •

Kernwaarden ruimtelijke hoofdstructuur De cultuurhistorische hoofdstructuur is tevens de actuele ruimtelijke hoofdstructuur; geschiedenis en heden sluiten naadloos op elkaar aan. Overal in het ruimtelijk domein is cultuurhistorie de drager van

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

15

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

16

5 5.1

Wassenaar: Koesteren, Vernieuwen, Samenwerken Wassenaar: Koesteren…

Met deze Omgevingsvisie gaan we voor het fysieke domein aan de slag met het Wassenaar van morgen. Een uitdaging die hierin centraal staat is het koesteren en versterken van de unieke kwaliteiten die we als Wassenaar hebben. We profileren onze gemeente als het ‘Landgoed aan zee’. We zijn trots op onze huidige karakteristieken. Dit klinkt misschien als behoudend, maar dit zien we wel degelijk als een grote ambitie. Nadenken over de toekomst hoeft niet altijd een ingrijpende verandering te betekenen. Sommige onderdelen willen we koesteren zoals ze zijn.

Onze landgoederenzone en karakteristieke lanen vormen onze grootste

milieuaspecten integraal mee wanneer we nadenken over ontwikkelin-

troef. Met daarbij ook de kwaliteiten van de weidegebieden, duinen en

gen. We gaan actief aan de slag met de thema’s klimaatadaptatie en mi-

het strand trekken we als groene oase in een verstedelijkte omgeving de

lieu. We zien dat deze thema’s steeds belangrijker worden. Daarom

aandacht bezoekers.

gaan we aan de slag met ‘het been bijtrekken’ en zorgen we ervoor dat we ook op de thema’s klimaatadaptatie en milieu goed voorbereid zijn

We zijn een groen dorp te midden van de verstedelijkte Randstad. Waswaardige natuur. Terwijl andere dorpen in Nederland de stedelijke ambi-

We streven naar een toekomstbestendige en bloeiende economie in

ties omarmen en groei nastreven, koesteren wij ons dorpse karakter.

Wassenaar. Een economie met aantrekkelijke binnenstad, een diversi-

5.2

Wassenaar: Vernieuwen…

Dat we trots zijn op onze mooie gemeente en ons groene, dorpse karakter willen koesteren, betekent niet dat we stilstaan. Er komen ook vraagstukken op ons af waar we op moeten anticiperen om goed op de toekomst voorbereid te zijn. De veranderingen die noodzakelijk zijn om in te spelen op deze vraagstukken omarmen we. Maar we hebben er ook telkens oog voor dat deze veranderingen in balans zijn met ons unieke karakter. Zo zetten we weloverwogen stappen richting de toekomst. De opgaven die op ons afkomen zijn divers:

Wassenaar heeft een groot aantal specifieke kwaliteiten als het gaat om groen en cultureel erfgoed. Voor veel kustplaatsen komen de duinen en het strand op de eerste plaats. Wat Wassenaar echter onderscheidt van veel andere plaatsen in Nederland, is de vrijwel onafgebroken landgoederenzone als groene ruggengraat van de ruimtelijke hoofdstructuur. Groen en erfgoed vormen hierin een onlosmakelijke eenheid. De landgoederen zijn voor veel inwoners om de hoek en worden hoog gewaardeerd. Dit groene erfgoed is de kracht van Wassenaar. Het groene en vitale profiel wat we als Wassenaar al hebben willen we koesteren en verder versterken We zien Wassenaar als een inspirerend landgoed aan de kust. Een dorp dat omarmd wordt door hoogwaardige landschappen en waardevol cultureel erfgoed. Deze unieke combinatie van wonen en leven maakt het aangenaam verblijven in Wassenaar.

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

op de toekomst.

senaar is een groene achtertuin voor Leiden en Den Haag met hoog-

We kijken naar de mogelijkheden om extra woningen te bouwen om zo de doorstroming op de woningmarkt op gang te brengen. Tegelijkertijd willen we niet bouwen in onze prachtige, groene omgeving. Om deze reden kijken we naar bestaande wijken en werklocaties voor nieuwe initiatieven. We kijken hierbij naar een groene/klimaat adaptieve inpassing. Belangrijke cultuurhistorische waarden in het landschap maken het voor Wassenaar minder wenselijk om op deze plekken invulling te geven aan

teit aan recreatieve clusters en een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor (kleine) bedrijven. We streven er naar een bereikbare gemeente te zijn. Om onze leefomgeving zo veel mogelijk te kunnen inrichten op de wandelaar en de fietser is een hoogwaardige verbinding met het openbaar vervoer belangrijk. We zoeken naar oplossingen voor de evenwichtige verdeling van het autoverkeer op onze wegen en denken na over maatregelen om de overlast van de N44 tot een minimum te beperken. We hebben al beleid voor de thema’s economie en bereikbaarheid, maar we merken dat dit op een aantal belangrijke onderdelen niet meer aansluit bij hoe de situatie de afgelopen jaren veranderd is. Om deze vraagstukken goed te kunnen beantwoorden, gaan we aan de slag met een nieuwe beleidsuitwerking. We vinden duurzaamheid een belangrijke rode draad in onze ambities. We werken als gemeente gezamenlijk om in 2050 CO2-neutraal te zijn. Dat betekent dat we geen fossiele brandstoffen meer gebruiken voor de warmte, elektriciteit, mobiliteit, voedselvoorzieningen en industrie.

de vraag naar woningen of werklocaties. Toekomstige vraag en be-

5.3

Wassenaar: Samenwerken…

hoefte willen we daarom vooral oplossen in bestaande wijken en werklo-

We kunnen het niet alleen. Samenwerking en betrokkenheid zijn belang-

caties. Daarbij kijken we niet alleen naar vraagstukken omtrent wonen,

rijke pijlers waar we in onze visie op bouwen. We realiseren ons dat we

maar denken we ook bewust na over hoe we omgaan met onze zorg.

sterker zijn als we samen optrekken. Door samen te werken met de regio, de samenleving, bedrijven en alle stakeholders bouwen we aan een

We moeten veel doen om de gevolgen van klimaatverandering te beper-

gemeente die veerkrachtig, inclusief en klaar is voor de uitdagingen van

ken. We willen ook een gezonde omgeving, daarom nemen we de

morgen.

17

We kijken verder dan de eigen grenzen bij het zetten van stappen richting de toekomst. De invloed van bredere ontwikkelingen reikt tot ons grondgebied, waarbij gemeentegrenzen steeds meer vervagen in het dagelijks leven en de publieke dienstverlening. Samenwerking met andere gemeenten in diverse verbanden versterkt alle betrokken gemeenten.. Per onderwerp vormen we passende allianties. Als een scharnierpunt tussen twee regio's, behoort Wassenaar tot de Metropoolregio Rotterdam - Den Haag (MRDH). Deze regio bestrijkt 23 gemeenten en richt zich op verbeterde bereikbaarheid en een versterkt economisch klimaat. Voor andere onderwerpen, zoals ruimtelijke ordening en groenvoorzieningen, werken we in strategische verbindingen met gemeenten uit de regio Holland Rijnland. Deze allianties bieden kansen om zaken opnieuw en op het meest geschikte niveau te organiseren. We werken bijvoorbeeld samen met omliggende gemeenten aan diverse initiatieven, zoals Nationaal Park Hollandse Duinen en de Landschapstafel Duin Horst & Weide, waarbij lokale identiteit behouden blijft terwijl belangen in de regio worden behartigd. Het is hierbij van belang om samen met de gemeenten te blijven voorzien in een regionale behoefte aan natuur, rust en ontspanning en hier samen afspraken over te maken.

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

18

Thematische uitwerking Onze visie op hoofdlijnen werken we in deze sectie verder uit aan de hand van de belangrijkste thema’s. In elk hoofdstuk behandelen we één thema. De thema’s zijn: • Waardevol groen, erfgoed en klimaatadaptief • Leefbaar en aantrekkelijk om te wonen • Economisch vitaal • Bereikbaar en toegankelijk • Duurzaam en energieneutraal • Gezond en veilig

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

19

6

Waardevol groen, erfgoed en klimaatadaptief

6.1

Natuur

6.1.1

Trots op onze natuur!

We hebben in Wassenaar een afwisselend landschap. Dat zorgt ervoor dat de biodiversiteit in Wassenaar groot is. Elk gebied herbergt eigen natuur- en ecologische waarden. Onze duinen hebben een unieke flora en fauna. Daarom zijn Meijendel en Berkheide sinds 2013 aangewezen als Natura 2000 gebied. Natura 2000 is een Europees netwerk van beschermde natuurgebieden. In Natura 2000-gebieden worden plant- en diersoorten die in Europa bedreigd zijn en hun natuurlijke leefomgeving beschermd om de biodiversiteit te behouden. Ook is een groot deel van ons grondgebied aangewezen als NatuurNetwerk Nederland (NNN). Het

6.1.2

Samen aan de slag met de stikstofdoelen

plekken binnen de natuurkernen op afstand van de hoofdroutes en be-

Er komen veel opgaven op onze waardevolle natuur af. Denk bijvoor-

stemmingen. We dragen binnen de gemeente ons steentje bij aan deze

beeld aan de stikstofbelasting, verstoring door bezoekers en klimaatver-

strategie en hebben aandacht om druk en draagkracht van onze natuur

andering. Stikstof is van zichzelf niet schadelijk voor mens en milieu.

zoveel mogelijk in balans te houden. Tevens zijn er delen van natuurge-

Maar er zijn verbindingen van stikstof in de lucht die wel schadelijk kun-

bieden die in een deel van het jaar beperkt toegankelijk zijn om rust en

nen zijn voor mens en milieu. En deze schade heeft negatieve invloed

ruimte voor natuur, flora en fauna te garanderen.

op de biodiversiteit, het klimaat en onze gezondheid. Om te zorgen dat de stikstofbelasting op orde is in de Natura2000 gebieden heeft het rijk

6.2

Landschap

richtinggevende gebiedsdoelen vastgesteld. Binnen deze kaders is de

6.2.1

Natuur, rust en ontspanning

provincie Zuid-Holland aan de slag om de benodigde stikstofreductie te

Gelegen aan zee hebben we een afwisselend landschap in Wassenaar.

realiseren. De provincie is aan zet ineen drietal gebieden. In Wasse-

Vanaf de kust landinwaarts is er een overgang van duingebied (duin)

naar vallen we in het gebied ‘kust en duinen’. We werken hier onder re-

naar strandwallen en strandvlaktes (horst) en uiteindelijk het polderland-

gie van de provincie, samen met de andere partners in de regio aan

schap (weide). Deze overgangen zijn duidelijk zichtbaar en beleefbaar

plannen om de richtinggevende gebiedsdoelen te halen.

in het gebied van Duin Horst & Weide. Het afwisselende landschap van duinen, horsten, zeekleilandschap en weides met de lanen en weterin-

NNN is een provinciaal en landelijk netwerk van op elkaar aangesloten

6.1.3

natuurgebieden in ons land. We zijn trots dat we zoveel waardevolle na-

Steeds meer mensen recreëren in de Wassenaarse natuur. Aan de ene

behouden en kwalitatief versterken van onze groene buffers voorzien

tuur in Wassenaar hebben en we doen ons best dit te behouden en

kant is het natuurlijk prettig dat veel mensen de natuur waarderen en er

we in een belangrijke regionale behoefte aan natuur, rust, ontspanning

waar mogelijk grijpen we de kansen om de biodiversiteit verder te ver-

gebruik van maken. Maar door de toenemende recreatiedruk komt de al

en extensieve recreatie. We streven in ons landschap naar een goede

sterken.

zo kwetsbare natuur ook steeds verder onder druk te staan.

balans tussen recreatie, natuur en agrarisch gebruik. Ook de waterstruc-

Druk, drukker, drukst

gen behoort tot de ruimtelijke hoofdstructuur van Wassenaar. Door het

In het Als strategisch partner van Nationaal Park Hollandse duinen gaan

tuur is landschappelijk een drager van het gebied. De waterstructuur is

Eén van de kansen om de biodiversiteit te versterken is het in stand

we de recreatieve hoofdstructuur verder ontwikkelen en versterken.

versterkt door het zichtbaar en beleefbaar maken van water in het hart

houden van een belangrijke ecologische verbinding. Het groene gebied

Hiermee geven we regionaal sturing aan het recreatief gebruik van het

van Wassenaar. Het landschap stopt niet aan onze gemeentegrens.

tussen Wassenaar en Katwijk is een van de laatste plekken in de Rand-

duingebied.

Sommige zaken kunnen we zelf oppakken, maar om andere doelen te

stad die het strand verbindt met het Groene Hart. We vinden het belang-

Er ontstaat een zonering op hoofdlijnen met hoofdroutes die de belang-

bereiken hebben we onze partners in de regio nodig.

rijk dat deze verbinding voor de biodiversiteit behouden blijft en waar

rijkste bestemmingen met elkaar verbinden en recreatieve ontwikkello-

mogelijk versterkt wordt zodat planten en dieren nog makkelijker van het

caties juist ook buiten de kwetsbare duingebieden te benutten.. In de

In de dagelijkse praktijk willen we biodiversiteit en ecologische verbin-

ene naar het andere gebied kunnen migreren. De provincie Zuid-Hol-

strategie voor het Nationaal Park Hollandse Duinen hebben we samen

dingszones onderhouden en versterken, evenals de relatie tussen stad

land zet in op het aanplanten van extra natuur en het beschermen van

met onze partners in de regio onderzocht naar welke gebieden zich le-

en platteland en een schoon en goed leefklimaat. Daarom baseren we

inheemse planten. De provincie heeft de ambitie om te voorzien in extra

nen voor een meer intensief recreatief gebruik en waar dit ook verder

onze beheerdoelstellingen op vijf aspecten:

bos en bomen. Dit hebben ze vastgelegd in het Groeimodel Bos- en bo-

ontwikkeld kan worden. Ook hebben we op regionaal niveau gebieden

•

Behouden en versterken van openheid en landelijke identiteit;

menbeleid. Als gemeente Wassenaar dragen we hier aan bij,

aangeduid waar het accent ligt op meer extensieve vormen van gebruik

•

Versterken van de gebruiksmogelijkheden van het landschap;

(binnen de natuurgebieden) en waar zich kansen voordoen voor het lu-

•

Versterken van onze bereikbaarheid;

wer maken en voorrang te geven aan de natuur. Hierbij gaat het om

Eerste proeve Omgevingsvisie 2040

20

•

Zorgen voor een robuuste ecologische verbinding en stapstenen

landschappen die een bijzonder verhaal vertellen. De nationale parken

Valkenburgse Meer de druk op het gebied in de toekomst nog extra op-

tussen duinen en polder; 6.2.2 Toekomstbestendig landschap Duin Horst en Weide

zijn dan ook gebieden die je gezien moet hebben; met aantrekkings-

voeren.

Waar het Nationaal Park Hollandse duinen zich uitstrekt langs de kust,

van wat Nederland aan natuur en cultuur te bieden heeft. Het gehele

We gaan in de Groene Zone aan de slag om vorm te geven aan de vol-

kijken we als Wassenaar ook landinwaarts om onze landschappelijke

grondgebied van de gemeente Wassenaar valt binnen het landschaps-

gende uitgangspunten:

kwaliteiten te versterken. Dat doen we onder de noemer ‘Duin, Horst en

park Hollandse Duinen. We werken samen met onze ruim 50 partners

•

Weide’. Duin Horst & Weide is het open gebied tussen Den Haag en

aan het verkrijgen van de status van Nationaal Park, het benutten van

Leiden. Het strekt zich uit van de kust en de duinen (Duin), via de land-

de kwaliteiten en het aanpakken van de opgaven waar we in dit gebied

•

Behoud en versterking van de bestaande landschappelijke functies;

goederenzone en het strandwallenlandschap (Horst) richting de Vliet-

voor staan.

•

Versterking van de recreatieve waarde.

•

Behoud van het open karakter van het gebied tussen Katwijk en

kracht op binnen- en buitenlandse bezoekers. Het zijn de visitekaartjes

zone, de droogmakerijen en het veenweidegebied (Weide). In het ge-

Versterking van de ruimtelijke en ecologische kwaliteiten van de Groene Zone;

bied bevinden zich iconen als Meijendel, Kasteel Duivenvoorde en de

6.2.4

Samen leggen we de ruimtelijke puzzel

Molendriegang bij Wilsveen. De samenwerkingsvorm in dit gebied noe-

De Ruimtelijke Puzzel is een traject dat is gestart door het Rijk. Het Rijk

logische verbindingszone tussen het duingebied en het Groene

men we de ‘landschapstafel’. Hier werken we aan de versterking van het

vraagt iedere provincie om nationaal gestelde opgaven en doelen ruim-

Hart;

gebied aan de hand van vier thema’s:

telijk te vertalen, deze in te passen en te combineren met bestaande

•

Verbeteren relatie tussen stad en land;

provinciale en lokale opgaven. Daarbij worden de nationale opgaven ge-

tegen de oprukkende bebouwing en voortschrijdende verstedelij-

•

Parkways als ruggengraat van het gebied;

combineerd met de decentrale opgaven. De provincie doet dit samen

king;

•

Het (ecologisch)netwerk als haarvaten van het gebied;

met de gemeenten en waterschappen..

•

Aantrekkelijke bestemmingen.

Wassenaar en het creëren van een brede landschappelijke en eco-

•

•

Gebruik maken van de Groene Zone als permanente bescherming

Verbetering van de kwaliteit van de Groene Zone, met een inrichting die recht doet aan de natuurlijke, cultuurhistorische en economische

In Wassenaar onderschrijven we het belang van dit gebied en dragen

6.2.5

Gebiedsprogramma de Groene Zone

we ons steentje bij om met de landschapstafel, samen met onze part-

Zoals we eerderal omschreven, vormen voor ons de gebiedsvisies die

ners in de regio, het gebied te versterken.

we op gaan stellen voor een viertal sleutelgebieden belangrijke bouw-

waarden van het gebied; •

Vermindering van de verkeersdruk op en door het gebied.

stenen voor onze Omgevingsvisie. In de gebiedsvisie van de ‘Groene

6.3

Openbare ruimte

Zone’ zijn we al gestart. De opgave is hier om tot een integrale visie op

6.3.1

Groene oase van de Randstad

We zijn in Wassenaar onderdeel van een unieke regio met prachtige

het gebied te komen. In de huidige situatie komt een aantal functies in

Al decennialang presenteren we ons in Wassenaar als groene oase in

kwaliteiten. Om deze kwaliteiten beter te kunnen beschermen en benut-

het gebied voor die op gespannen voet staan met het gewenste landelijk

de Randstad. En dat is niet zonder reden. Meer dan 50% van onze ge-

ten werken we samen met onze partners in de regio aan Nationaal Park

karakter. Gebiedsvreemd gebruik plaats van gronden en gebouwen die

meente heeft natuur als bestemming. En ook de andere helft van ons

‘Hollandse Duinen’. Nationaal Park strekt zich uit langs de Zuid-Hol-

de ruimtelijke kwaliteit aantasten, en op sommige plaatsen wordt de

62,5 km² tellend grondgebied is grotendeels groen gekleurd. De over-

landse kust van Hoek van Holland tot aan Hillegom.

beeldkwaliteit ernstig verstoord. Sommige functies en activiteiten trek-