Transcript Gemeenteraad 14.04.2025 en 15.04.2025

TRANSCRIPT VAN DE RAADSVERGADERING VAN GEMEENTE WAGENINGEN d.d. 14 en 15 april 2025

1.

Opening De voorzitter: Van harte gefeliciteerd nogmaals en dan verzoek ik u om alweer plaatsen in te nemen. Dan komen we bij de opening van de raadsvergadering van 14 april 2025. Ook iedereen welkom natuurlijk. Vraag ik u een moment stilte in acht te nemen. Ik wens u allen een hele goede vergadering toe. We hebben bericht van verhindering ontvangen van mevrouw Van der Leeden, die herstelt van een operatie aan haar schouder. We wensen haar heel goed herstel daarbij en ook bericht van verhindering van de heer Van Hal.

2.

Gelegenheid tot stellen van vragen door raadsleden De voorzitter: Dan is er gelegenheid tot het stellen van vragen door raadsleden. Aangezien ik zelf de beantwoording daarvan voor mijn rekening ga nemen namens het college, geef ik graag het voorzitterschap over aan mevrouw Heger. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel, mijnheer de burgemeester. Er hebben zich twee vraagstellers aangediend, mevrouw Yüksel en de heer Rozemeijer. Ik wil graag beginnen met mevrouw Yüksel van GroenLinks het woord geven om een vraag te stellen over de komst en de rol van minister-president Schoof op 5 mei. U mag blijven zitten op uw plek. Mevrouw Yüksel: Dank u wel. Met het internationaal gerechtshof, het Permanent Hof van Arbitrage en het Internationaal Strafhof is Nederland het land dat voorop moet lopen in het bevorderen van vrede en recht. Niet een beetje schoorvoetend achteraan, maar vooroplopen. Vrede is geen scheldwoord. Laten we juist nu, juist 80 jaar na die laatste oorlog die onze stad zo getekend heeft, daar aandacht voor blijven vragen. Dat durven wij in Wageningen. Dat waren de woorden van onze burgemeester tijdens zijn laatste nieuwjaarstoespraak. Woorden die raken aan de kern waar 4 en 5 mei over gaan, over herdenken, vieren en verantwoordelijkheid nemen. Vrijheid, vrede en recht zijn namelijk geen vanzelfsprekendheden.

Ze vragen om moed, om durf, om uit te spreken en om te handelen. Wageningen draagt als stad van de bevrijding en vrijheid een grote verantwoordelijkheid om die waarden in het nu te laten spreken. Op 5 mei aanstaande ontvangen wij de minister-president in Wageningen. Hij zal de vrijheidsvlam op het hoofdpodium aansteken om zo de start van alle bevrijdingsfestivals in te luiden, maar dit schuurt. Hij is namelijk de minister-president wiens kabinet haar plicht verzaakt om het internationaal recht te beschermen en te verdedigen en die weigert om politieke, militaire en economische consequenties te verbinden aan overduidelijke schendingen van het internationaal recht door Israëlische regering. Schendingen die niet alleen door diverse experts zijn vastgesteld, maar schendingen die, al is het gedeeltelijk, ook door de minister-president worden erkend. Desondanks liet de premier recent nog weten dat er wat Israël betreft voor het kabinet geen rode lijn bestaat die overschreden is of kan worden. Met deze onvoorwaardelijke steun aan Israël handelt Nederland in strijd met het gerechtshof, het internationaal strafhof en met internationale verdragen, zoals het genocideverdrag. Vrijheid, vrede en rechtvaardigheid vragen moed, zei ik eerder, om durf, om het juiste te doen.

Aan die moed en durf lijkt het bij onze politieke leiders, onze minister-president en in ons kabinet te ontbreken, gezien ze weigeren een rode lijn te trekken. Daar waar zij hun verantwoordelijkheid verzaken, vinden wij dat het aan ons is om moedig te zijn, om durf te tonen en pal te staan voor het internationaal recht en om de ministerpresident en het kabinet te herinneren aan hun verantwoordelijkheid deze te beschermen en te handelen. Daarom hebben wij drie vragen.

De plaatsvervangend voorzitter: Heel goed. Dank u wel. Mevrouw Yüksel: Erkent het college de zorgen van inwoners en maatschappelijke organisaties over de dreigende genocide op het Palestijnse volk en de rol die ook Nederland speelt in de grove schendingen van het internationaal recht en mensenrechten en hoe reflecteert zij daarop? Hoe verhoudt de komst en de rol van minister-president schoof als vertegenwoordiger van het kabinet op 5 mei zich tot het moreel leiderschap en de durf waar de burgemeester over sprak in zijn speech en waar Wageningen zich op beroept op haar rol als stad van de bevrijding en vrijheid? Hoe is het college voornemens om juist op 5 mei uit te spreken dat Wageningen als stad van de bevrijding en vrijheid onvoorwaardelijk staat voor rechtvaardige vrede, de bescherming van mensenrechten en handelen naar het internationaal recht en dat ook onder de aandacht brengt van de minister-president? De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel, mevrouw Yüksel. Mijnheer Bor. De heer Bor: Ik wil graag van u weten voorzitter, of je ook protest kunt aantekenen tegen het stellen van vragen. De plaatsvervangend voorzitter: Zover ik weet niet. Ik zou … Elk raadslid heeft de ruimte om zelf de vraag te stellen die hij of zij in dit gremium zou willen stellen. De heer Bor: Dat is jammer. De plaatsvervangend voorzitter: Dan geef ik nu het woord aan mevrouw Peeters.

Mevrouw Peeters: Dank, voorzitter. Een kleine aanvulling daarop, als het mag. De plaatsvervangend voorzitter: Dat mag niet, helaas. Of wilt u een punt van orde maken? Mevrouw Peeters: Nee, ik wil geen punt van orde maken. De plaatsvervangend voorzitter: Dan, inhoudelijk heeft u nu geen mogelijkheid tijd om aanvullingen te geven. De burgemeester wilde hierop antwoorden. U. heeft eventueel tijd straks om een aanvullende vraag te stellen, een korte aanvullende vraag, als u dat zou willen. De heer Vermeulen: Voorzitter, dank ook voor de vraag en het ook citeren van de speech die ik eerder heb gegeven. Daar sta ik natuurlijk zeker achter, ook het college. Wat in Gaza, om daar meteen maar even op in te gaan, want dat is natuurlijk het eerste deel van de denk ik ook logische vragen van mevrouw Yüksel daarover aan de hand, is natuurlijk vreselijk. Volgens mij hebben wij als stad ons daar ook al meermaals over uitgesproken. Wij zijn volgens mij als gemeente, staan we pal achter wat de Verenigde Naties daarover zeggen. Nog even opgezocht wat Volker Türk, de vertegenwoordiger van de Verenigde Naties op het gebied van mensenrechten daarover heeft gezegd. Die zegt natuurlijk, we zien nu al heel lang dat vechten echt geen oplossing is daar. Er moet zo snel mogelijk een einde aan komen.

De mensen die verantwoordelijk zijn voor al die misdaden die daar worden gepleegd, moeten voor de rechter komen. Het internationaal strafhof, ik heb het aangehaald in mijn nieuwjaarstoespraak, heeft ook mensen gedaagd. Zowel Netanyahu als de minister van Defensie, maar ook een van de leiders van Hamas. Ik denk dat dat zeer terecht is. Laten we hopen dat die mensen ook voor de rechter komen. Dan kunt u denken, dat gebeurt nooit. Dat is niet zo. Want de voormalig president van de Filipijnen, mijnheer Duterte, die is recent naar Nederland getransporteerd en wacht nu in de

Scheveningse gevangenis af op wat de rechters daarvan vinden. Dus in die zin, dat hadden we volgens mij een tijdje terug ook niet gedacht, in die zin is dat internationaal strafhof, en gelukkig maar, geen tandeloze tijger. Ook al trekken sommige landen zich daaruit terug. Dus laat zonneklaar zijn, en daarom heb ik ook in die nieuwjaarstoespraak de Verenigde Naties nog eens extra benoemd, de Verenigde Naties en daar vindt debat plaats, daar is ook discussie, dat is ook prima, maar daar staan wij achter qua standpunten en ook zorgen die zij hebben. Dan … En trouwens, we zien ook dat dat daar ook discussie over is in de Tweede Kamer. Volgens mij hoeven we dat hier niet over te doen. Dat is de discussie die daar plaatsvindt. Maar dan over naar de komst van de minister-president. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel. Want dat was de vraag. Dus drie vragen en korte antwoorden. De heer Vermeulen: Maar er zat volgens mij een vraag vooraf, voorzitter, namelijk, hoe kijken we naar … Dank trouwens dat u de tijd in de gaten houdt, zeer terecht bij mij. Maar er zat een vraag voor, hoe kijken we daarnaar en hoe reflecteren we erop? Dat heb ik nu zojuist gedaan. Dan de komst van de minister-president. Wij zijn in mei 2023 begonnen met het naar Wageningen halen van nationale start.

Daar hoort bij dat de minister-president, natuurlijk niet in de nacht van 4 op 5 mei, want dat doe ik gewoon zelf, vrijheidsvuur aansteek, maar de start aangeeft van de start van de bevrijdingsfestivals. Dat zal hij ook gaan doen hier. Overigens ook de minister van Defensie is er, de voorzitters van Eerste en Tweede Kamer zijn er, andere hoge colleges van staat, maar de minister-president gaat dat moment doen. Dat is eigenlijk gewoon standaard, doet de minister-president altijd. Ik wil daarbij zeggen, wij zijn ook blij dat die komt, in die zin dat daardoor ook de Poolse premier komt. Als de Poolse premier, Donald Tusk, komt, dan heb je ook de Nederlandse premier hier aanwezig, als gast hier in dit geval. Maar er komen ook andere internationale gasten, bijvoorbeeld de, en dat is toch een klein beetje nieuws, de gouverneur-generaal van Canada, Mary Simon, die ook naar Wageningen komt. Dus we hebben echt hele hoge internationale gasten en daar hoort ook een hoge vertegenwoordiging van Nederland bij. Wij zullen, zeg ik erbij, niet omdat er bepaalde mensen wel of niet zijn als stad een andere boodschap gaan uitdragen daar dan wat we normaal zouden doen.

Volgens mij kent u mij ook dat ik niet … Nou heb ik meestal op 5 mei niet een hele grote rol inhoudelijk om van alles te zeggen, maar als ik iets zeg op 4 of 5 mei, ga ik niet met meel in de mond praten omdat wij startstad zijn van 4 en 5 mei. Volgens mij het college ook niet, u als raad ook niet. Dus de inhoudelijke boodschap zoals in januari, overigens nog voor de komst van de president van de Verenigde staten, maar die is nog steeds hetzelfde volgens mij, die inhoudelijke boodschap, en daar hou ik me ook aan. Dank. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel, mijnheer de burgemeester. Ik kijk even rond of er aanvullende vragen zijn. Die kan niemand … Mevrouw Peters, want u had zich eerder aangemeld, u krijgt kort het woord om nog een aanvullende vraag te stellen. Mevrouw Peters: Dank. Mijn vraag is ook heel kort. Want dank in ieder geval voor de uitgebreide toelichting. Maar mijn vraag is ook, welk signaal geven we af richting inwoners op deze manier? De plaatsvervangend voorzitter: Ik neem aan dat u die vraag ook aan de burgemeester zou willen stellen. Dan vragen we de burgemeester of hij daarop wil antwoorden.

De heer Vermeulen: Kijk, volgens mij zijn wij een hele trotse stad der bevrijding en vinden wij het ook goed dat wij die startstad zijn dit jaar en zijn we daarom ook blij dat we mensen hier kunnen verwelkomen, zowel internationale gasten alsook hoge vertegenwoordigers van de regering, anders dan in andere jaren waarbij we de minister van Defensie hadden of de staatssecretaris van Defensie, nu ook de minister-president. Dat hoort daar ook bij. Nogmaals, daar hebben we ook lange tijd voor geijverd om, nu Gelderland de startprovincie is,

om ook te zorgen dat Wageningen ook de startstad is. Ik hoop dat er heel veel mensen ook weer naar de stille tocht komen om 4 mei te herdenken en ook op 5 mei met elkaar de bevrijding te koesteren, te vieren, maar ook te zorgen dat we een mooi festival hebben. Ik hoop dat dat tegemoetkomt aan de vraag van mevrouw Peters. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel, mijnheer De burgemeester. Dan zijn er ook vragen door de heer Rozemeijer aangekondigd. Die gaan over de markt, ook rond de zaterdagen rond 5 mei. Dus ik geef de heer Rozemeijer van de VVD het woord. De heer Rozemeijer: Dank u, voorzitter. De VVD ontving het bericht dat op zaterdag 26 april en zaterdag 3 mei geen warenmarkt zal plaatsvinden, niet op de gebruikelijke locatie en ook niet op de vaker gebruikte vervangende locatie aan de Costerweg. VVD heeft de volgende drie vragen. Dat op 26 april viering van Koningsdag geen warenmarkt is, is begrijpelijk. Dat dat in verband met de opbouw van 5 mei de huidige locatie op de markt niet beschikbaar is, lijkt mogelijk ook aannemelijk. Wat is de reden waarom er op 3 mei geen warenmarkt kan plaatsvinden op de locatie Costerweg? Tweede vraag, de VVD heeft vernomen dat over het niet doorgaan van de warenmarkt op 26 april en 3 mei niet of te laat met de marktondernemers is gecommuniceerd.

Vraag is, op welke wijze en op welk tijdstip heeft de gemeente dit met de warenmarktondernemers gecommuniceerd? En de derde vraag, welke maatregelen neemt de gemeente om een dergelijke situatie in de toekomst te voorkomen? De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel, mijnheer Rozemeijer. Drie heldere vragen. We vragen de burgemeester of hij deze wil beantwoorden. De heer Vermeulen: Dank, voorzitter. Inderdaad drie heldere vragen en ook logische vragen, omdat, ik heb vorige week uiteindelijk, en dat was 10 april, zelf contact opgenomen met de marktcommissie, om te zeggen van, omdat daar toch nog steeds onduidelijkheid over was, het gaat echt niet door. Dat vonden zij ook belangrijk om op dat moment te weten, omdat zij nu nog enigszins konden schakelen. Zij zijn echt overvallen over het feit dat het definitief niet door kon gaan. U moet zich voorstellen rond vanaf oktober vorig jaar zijn er gesprekken geweest met zowel Wageningen45 als met de markt over, dat verwacht je ook dat dat rond die tijd gebeurt, over, kan de markt nou wel of niet doorgaan? Vervolgens leek die in eerste instantie niet door te kunnen gaan, ook niet op de vervangende locatie op 3 mei. Overigens had de markt er zelf voor gekozen om de 26e door te gaan. Dat snap ik ook, gelet op die dag. Maar er is contact geweest met de markt.

Ook niet op de vervangende locatie kon het, omdat Wageningen45 dat als een evenementenloket hij zou gaan gebruiken. Toen leek het later dat dat weer wel mogelijk was. Toen heeft de markt ook gedacht, dan gaan we door. Dat is vervolgens weer afgeblazen. Uiteindelijk is er een brief bij hem bezorgd. Dat is natuurlijk echt te laat. Heb ik zelf ook tegen de marktcommissie gezegd. Dat is gebeurd op 5 april. Waarbij er is gezegd, het kan echt niet doorgaan. We hebben wel vanuit het college gezegd, we willen echt een gesprek met hen voeren over hoe dit te voorkomen. Ik zei ook tegen de marktcommissie, het is ieder jaar 5 mei, het is ieder jaar Sinterklaas, hoop je tenminste allemaal, het is ieder jaar carnaval. Je moet gewoon voortijdig ieder jaar met elkaar aan het begin van het jaar zeggen, dit is het schema. Is de markt beschikbaar? Zo nee, is de alternatieve locatie beschikbaar? Daar is de marktcommissie het mee eens. We hebben morgen een gesprek ook nog met hen om dat verder op te pakken. Dan wordt u als raad ook over die afspraken wat mij betreft nog geïnformeerd. Dit wil je niet nu natuurlijk nog een keer meemaken, dus zeer eens met de vragen en we gaan hopelijk zorgen dat dit nooit meer hoeft te gebeuren. Op deze manier.

De plaatsvervangend voorzitter: Ik zie dat de heer Rozemeijer een aanvullende vraag heeft, maar ik kijk heel even rond of er anderen zijn die ook aanvullende vragen hebben. Dat is niet het geval. De heer Rozemeijer.

De heer Rozemeijer: Er zijn meerdere mensen die zich daarmee verwonderden over de gang van zaken. Is er ook gekeken naar een andere locatie als de Costerweg? Bijvoorbeeld parkeerterrein bij Menzis, wat sinds kort volgens mij ook eigendom is van de gemeente. Voor de 3e mei. De plaatsvervangend voorzitter: Mijnheer de burgemeester. De heer Vermeulen: Ja, er is gekeken naar alternatieve locaties, bijvoorbeeld ook de locatie aan de andere kant bij de Hoogvliet. Niet voor de Costerstraat, heet het volgens mij, maar voor de Hoogvliet zelf. Daar is ons van geadviseerd, op deze korte termijn is dat gewoon qua veiligheid et cetera niet op een goede manier te doen. Heeft ook te maken met het aan- en afrijden van auto's. U moet u voorstellen dat op 3 mei er al … De stad is in verbouwing ook qua 4 en 5 mei. Dus tegen ons is gezegd, dat is gewoon niet een haalbare kaart. Dus dat is denk ik de onderbouwing erbij. De heer Rozemeijer: Volgens mij is mijn vraag niet beantwoord, want ik heb het over de locatie gehad. De plaatsvervangend voorzitter: Bij de Menzis. De heer Rozemeijer: Parkeerterrein Menzis, wat groot genoeg is, en qua veiligheid en dergelijke die problemen niet heeft. Dus dat zou wellicht voor 3 mei nog een alternatief kunnen zijn. De plaatsvervangend voorzitter: Deze laat ik heel even toe, want dat was daadwerkelijk de vraag. Dus het Menzisterrein.

De heer Vermeulen: Volgens mij is daar niet naar gekeken. Maar ook daarvoor geldt dat je dan wel voortijdig alle plannen goed moet maken en goed moet kijken van, is dat dat een veilige optie? Ons is verteld, op deze termijn kun je dat … En het is ook gewoon veel te laat. Dit had, als je dit, een zeer terechte suggestie, als je dit een aantal maanden van tevoren had gedaan, kon je nog schakelen. Maar op een maand van tevoren is dat gewoon niet te doen, dus daarom heb ik op een gegeven moment gezegd, dan ga ik de markt zelf daar ook over informeren dat het definitief niet door kan gaan en moeten we een gesprek hebben met elkaar, hoe voorkomen we dit voor een volgende keer? De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel. Ik heb het gezien, maar helaas is dat niet de procedure. Er is naar gekeken, hoor ik. De heer Vermeulen: Wethouder Hulshof heeft nog nadere info. De plaatsvervangend voorzitter: Nee, dat sta ik echt niet toe. Er is … Ik hoor dat ernaar gekeken is en dat antwoord geef ik hier bij de heer Rozemeijer. Als hij daarvan meer wil weten, gaat hij samen met mevrouw Hulshof in gesprek. Dus nee helaas, dat staan we hier niet toe. Nu alle vragen zijn beantwoord, draag ik het voorzitterschap van deze raad weer over aan de burgemeester. 3.

Vaststelling van de agenda (er komt een verzoek van ChristenUnie, CDA en Stadspartij om MMB als debatpunt te agenderen vanavond) De voorzitter: Dank aan mevrouw Heger voor het voorzitten. Even kijken. Alles weer bij elkaar pakken. Dan gaan we naar het vaststellen van de agenda. We hebben een verzoek ontvangen van de Rekenkamer, dat begrijp ik, want daar zijn leden en aanstaand leden van in ons midden, om het agendapunt 7 Benoeming leden Rekenkamer naar voren te halen. Nou is onze raadsvergadering natuurlijk ook heel interessant om te volgen,

zeggen we daarbij. Maar ik stel u voor om dat ook te doen met … Gaan we dat doen. Ik geef graag het woord aan mevrouw Heger van de ChristenUnie, want die heeft een verzoek om het maatschappelijk … Maatwerk maatschappelijk meedoen-budget als debatpunt te agenderen. Mevrouw Heger. Mevrouw Heger: Dank u wel. Mede namens het CDA en de Stadspartij willen we graag een debat over het maatschappelijk meedoen-budget en dat willen we graag toevoegen aan de agenda. De voorzitter: Ik stel u voor om dit debatonderwerp toe te voegen aan de agenda als agendapunt 4a. Gaat u daarmee akkoord? Geen protest, dus dan gaan we dat doen. Dan geef ik graag het woord aan mevrouw Peters van D66, want zij heeft een motie buiten de agenda om. Mevrouw Peters. Mevrouw Peters: Ik overweeg de motie buiten de agenda om. Die gaat over de Wageningse avond van Goede Moed. De voorzitter: Dan stel ik u voor om die toe te voegen aan de agenda als agendapunt 6a. Gaat u daarmee akkoord? Dan geef ik het woord aan de heer Riesmeijer van D66, want ook hij heeft een motie buiten de agenda om. De heer Riesmeijer: Ik zou graag een motie indienen over de avondvierdaagse terug in Wageningen. De voorzitter: Ik stel u voor die toevoegen als waarschijnlijk 6b. Gaan we dat doen. Dan geef ik het woord aan mevrouw Eijkelenboom, Partij van de Arbeid.

Mevrouw Eijkelenboom: Ik zou graag een motie indienen die gaat over de modderkeuken in speeltuin Tuindorp. Samen met anderen dien ik die in. De voorzitter: Samen met de andere indieners. Er zijn meer indieners. Heel goed. Maar dan gaan we dat als agendapunt 6c doen. Dat gaan we doen. Verder nog punten voor de agenda? Nee. 7. Benoeming leden rekenkamer De voorzitter: Dan gaan we over naar agendapunt 7, voor de administratie. Aan de orde is de benoeming van twee nieuwe leden van de Rekenkamer Wageningen, namelijk Carolien Jacobs en, zeg ik het dan goed, János Betkó. Van harte welkom. We gaan eerst besluiten en dan installeren. Dus ik kijk eerst even of we bij acclamatie dat besluit kunnen nemen, of dat iemand daar nog stemming over wenst. Aldus besloten. Dan neem ik aan dat er ook geen stemverklaringen zijn. Checken. Nee. Dan gaan we over tot de installatie, want dan feliciteer ik Carolien Jacobs en János Betkó met benoeming tot lid van de Rekenkamer Wageningen en wens hen veel succes. De voorstelronde komt nog via de raadsflits, lees ik hier. Ik vraag u beiden naar voren te komen voor het afleggen van de verklaring en belofte zoals voorgeschreven in artikel 81 lid g van de Gemeentewet. Ik verzoek u allemaal te gaan staan. U mag naar mij kijken. Anders praat het zo onhandig. Dan ga ik de die verklaring en belofte die u gaat afleggen voorlezen.

Ik verklaar dat ik, om tot lid van de Rekenkamer benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk, enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. Ik beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als lid van de Rekenkamer naar eer en geweten zal vervullen. Dan mag u zeggen, dat verklaar en beloof ik. Van harte

gefeliciteerd. Dank. Dan gaan we door en dan geef ik meteen weer het voorzitterschap over aan mevrouw Heger, waarvoor dank. Want het volgende agendapunt ben ik zelf portefeuillehouder op. 4.

Toekomstvisie Wageningen45, Herdenken Koesteren en Agenderen Vrijheid De plaatsvervangend voorzitter: Zo. Gaan we weer beginnen over de toekomstvisie Wageningen45. Even één punt voor orde. Ik doe dus zelf niet mee aan het debat, maar ik heb een stemverklaring aan het einde van het … Als we gestemd hebben over het totale voorstel. Dus dat zal ik daar doen, dan weet u hoe het verder gaat lopen. Maar anders wordt het heel ingewikkeld. Samen met Wageningen45 is een toekomstvisie opgesteld. Deze toekomstvisie geeft een kader met ruimte, inzicht, uitzicht en houvast bij het herdenken, koesteren en agenderen van vrijheid. De belangrijke keuzes uit de visie zijn opgenomen als beslispunten in het raadsvoorstel en het raadsbesluit. Deze visie bouwt voort op de visie waar u in maart 2021 een besluit over heeft genomen. We beginnen met een pitch en wie kan ik daar het woord voor geven? Mevrouw Peters, de heer Dijkstra, de heer Hartman, Eijkelenboom, mevrouw Eijkelenboom, en mevrouw Minnaard. Dan beginnen we met mevrouw Peters. Aan u het woord. Mevrouw Peters: Dank, voorzitter. Een korte pitch. We zijn heel blij met de visie en al het werk dat verzet is, ook door de partners Wageningen45 en het Vfonds om daarmee een sterk programma te organiseren voor 4, 5 mei en eigenlijk jaarrond. Bij herdenken denken we vaak aan mannen, aan soldaten leiders en helden.

Maar vrouwen waren er ook als verzetsstrijders, verzorgers, slachtoffers en krachtbronnen. Een visie op herdenken, koesteren en agenderen Wageningen hoort ook hun verhalen zichtbaar te maken en ook hier dienen vrouwen een gelijkwaardige plek te krijgen. Daarom steunen we het amendement van de PvdA. We vinden ook dat de vrijheid mee mag gaan met een vernieuwende actualiteit, dus we steunen ook het GroenLinks-amendement en we vinden ook dat herdenken echt een goede plek moet hebben, maar er zit ook nog een discussiepuntje in de motie van de VVD. Daar gaan we het nog over hebben. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel, mevrouw Peters. De heer Dijkstra. De heer Dijkstra: Voorzitter, dank u wel. Nu de generatie die de Tweede Wereldoorlog zelf heeft meegemaakt ons snel aan het ontvallen is, geven jongere generaties op basis van de overgedragen ervaringen en verhalen, hun eigen duiding aan het oorlogsverleden. We zijn daarmee aangekomen op een scharnierpunt. Ervaringen uit de oorlog werken nog steeds door in de huidige generaties. Dit blijkt ook uit de onderzoeken van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, die ook op dit moment een deelstudie aan het uitvoeren is. De ervaringen gaan van generatie op generatie mee en hebben invloed op het dagelijks handelen.

Daarom vindt het CDA belangrijk dat op 4 en 5 mei deze herinnering aan de Tweede Wereldoorlog de komende jaren niet gaan vervagen en dat deze geschiedenis het hele jaar door doorgegeven wordt. Er zijn op dit moment hele mooie projecten in Wageningen. Jongeren van de Pantarijn die jaarlijks brieven schrijven naar de bevrijders, of bijvoorbeeld het project van de Joodse open huizen en de huizen van verzet, waarin de verhalen worden doorgegeven. Het CDA hoopt dat deze projecten en ook nieuwe projecten het jaar rond blijvend worden uitgevoerd. Uit gesprekken die we als gemeenteraad mochten hebben met het bestuur van de stichting 4 en 5 mei, hebben we alle vertrouwen dat ook dat in goede handen is. Rest mij nu vlak voor 4 en 5 mei een compliment te geven aan het bestuur, de directie, de portefeuillehouder en de organisatie van 4 en 5 mei en alle vrijwilligers voor al het werk en inzet die zij leveren. Er wordt heel hard gewerkt om alles in goede banen te leiden zodat we met elkaar in onze stad Wageningen mogen blijven herdenken, koesteren en agenderen. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel, mijnheer Dijkstra. Dan geef ik het woord aan de heer Hartman.

De heer Hartman: Allereerst wil ik een compliment geven aan de organisaties samen met de 4, 5 mei-stichting. We vinden dat het hele proces goed is verlopen. We zijn als raadswerkgroep goed meegenomen eigenlijk in de afgelopen weken en we vinden het knap dat met het beperkte budget dat ze altijd een goed programma kunnen neerzetten en zeker ook voor dit jaar met 80-jarig bestaan. Ik heb een korte pitch. Vrijheid herdenk je samen bewust en in verbondenheid. Dan een citaat. Wat sterk is uit innerlijke overtuiging faalt nooit. Met die woorden herdenken we verzetsraad Johannes Arnoldus van Bijnen. Hij streed en gaf zijn leven voor de vrijheid die wij vandaag als vanzelfsprekend ervaren, maar die vanzelf vanzelfsprekendheid is schijn. Want vrijheid is kwetsbaar en de geschiedenis laat zien wat er gebeurt als we het vergeten. In Wageningen, stad van vrijheid, mogen we die vrijheid nooit los zien van de herinnering. Niet alleen voor de bevrijders, maar ook voor de Joodse families die tussen haakjes geëmigreerd genoemd werden in de archieven, voor de Roma die wegvoerden, de vermisten van de Arbeidsdienst. Voor al die mensen wiens leven abrupt eindigde door onderdrukking en oorlog. Herdenken is geen ritueel. Het is een morele brug tussen het verleden en de keuze van vandaag. Zonder debat of ideologie, maar in stilte.

Daarom stellen we voor dat we als stad één dag per jaar vastleggen waarop we samen kunnen stilstaan bij wat vrijheid voor ons betekent, op een manier die verbindt, bewust maakt en pas bij het karakter van onze stad. Later in deze vergadering zullen we hierover een motie indienen voor het herdenken verankeren. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel, mijnheer Hartman. Dan vraag ik mevrouw Eijkelenboom om haar pitch te houden. Mevrouw Eijkelenboom, PvdA. Mevrouw Eijkelenboom: Hoe lang of kort de pitch is, dat zien we wel. De plaatsvervangend voorzitter: Van mij krijgt u ongeveer een minuut. Mevrouw Eijkelenboom: Drie minuten, hè? De plaatsvervangend voorzitter: Anderhalve minuut heeft u. Mevrouw Eijkelenboom: De toekomstvisie. Het gaat over het collectief stilstaan bij de slachtoffers en de gruwelijkheden en bij hoe mensen zich tegen het weer stelden. Herdenkingen zijn actueel. Het lijkt zelfs of de belangstelling toeneemt. We delen de individuele verhalen ook. Dus afgezien van het collectieve, ook het individuele tegenwoordig van de nieuwe Nederlanders, van verhalen van hun bagage van de Tweede Wereldoorlog of leven in een gebied met een ander gewelddadig conflict. We hopen te leren. We zoeken naarstig naar manieren om dit te voorkomen. Voor ons grondgebied en eigenlijk West-Europa is dit de afgelopen 80 jaar goeddeels gelukt.

Echter, de actualiteit is dat de dreiging groter wordt. Internationaal is de oproep om bewapening sterk. Defensie gaat grootschalig nieuwe soldaten werven en het confronteert ons des te sterker met de vraag wat we geleerd hebben, wat kunnen we … Wat kunnen diplomaten inzetten bij de geopolitieke verhoudingen? Wat kunnen wij doen aan de vaardigheden in de dialoog en hebben we vrouwen voldoende betrokken bij het herdenken bij het leren, bijvoorbeeld in de Februaristaking, waren het vooral veel vrouwen uit hun naaiateliers die de moed hadden om mee te lopen. De plaatsvervangend voorzitter: Mevrouw Eijkelenboom, u mag nog één afrondende zin. Mevrouw Eijkelenboom: We moeten niet altijd de dynamiek volgen. Juist nu moeten we waakzaam zijn en dan is het goed om dat vooral te toetsen aan de rechten van de mens. Daar hebben we ook een motie voor …. Wordt ingediend, of een amendement wordt ingediend.

De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel. Dan was mevrouw Minnaard. Mevrouw Minnaard: Dank u, voorzitter. Ik ben geen Wageninger, ik ben een Zeeuw. Toch zijn 4 en 5 mei al mijn hele leven belangrijke dagen. Ik ben opgegroeid met het besef dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. Deze twee dagen herinneren mij daaraan. Al ver voordat ik naar Wageningen verhuisde, was het zo en na mijn verhuizing werd het alleen maar sterker. Ik hoor andere leden van deze raad zaken benoemen die niet in een notitie voorbijkomen. Onderwerpen die wat mij betreft ook niet op 4 en 5 mei thuishoren. Ik zeg niet dat ze niet belangrijk zijn, ik zeg niet dat we er niet bij stil moeten staan. Maar ik zeg wel dat dit niet thuishoort bij herdenken, vieren en agenderen van vrijheid. 363 overige dagen zijn er per jaar om alle andere belangrijke zaken te vieren, om de rechten van de mens uit te dragen, om aandacht te hebben voor de rol van vrouwen of om vrijheid in brede zin uit te dragen. Ik zeg niet dat deze dingen niet belangrijk zijn. Sterker nog, misschien zijn ze wel zo belangrijk dat ze eigenlijk een eigen dag verdienen, maar niet 4 en 5 mei. Die zijn voor de Tweede Wereldoorlog, de herdenking, de viering en om de vrijheid door te geven. We herdenken niet alleen om simpelweg niet te vergeten. Vergeten is niet simpelweg het tegenovergestelde van weten.

Alleen als we begrijpen wat er is gebeurd, kunnen we ervan leren en kunnen we het herkennen. Daarvoor is de herdenking van de Tweede Wereldoorlog op 4 en 5 mei bedoeld, niet om alle problemen op te lossen, niet om wereldvrede te realiseren en zelfs niet om alle onrecht aan het licht te stellen. Sterker nog, dat leidt af van dit hoofddoel. We mogen niet vergeten, we mogen niet toelaten dat de actualiteit de herinneringen van ons verleden doet verwateren. We mogen niet ons hoofd afdraaien van wat is gebeurd, omdat er nu andere dingen gebeuren. Juist dat maakt ons blind. Voorzitter, ik ben een Zeeuw en een Wageninger. Ik zie uit naar alle ontwikkelingen van herdenken, koesteren en agenderen, zoals dat in de notitie staat. Niet minder, maar ook niet meer. Dank u wel. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel, mevrouw Minnaard. Er zijn drie amendementen aangekondigd en een motie. Die heeft u reeds aangekondigd, maar dat gaan we nu formeel doen in de vergadering. Dat is 4a1 over De universele rechten van de mens, 4a2 over Voor en door iedereen, 4a3 over Vrouwen en de toekomstvisie en er is ook een motie aangekondigd, 4m1, Wie het verleden vergeet van de heer Hartman. Ik stel u voor deze in een keer te behandelen. Is dat akkoord voor iedereen? Probeer wel een beetje aan te sluiten bij elkaar. Dat maakt het denk ik voor iedereen makkelijker.

De behandeling van de amendementen en de moties, indienen en toelichten van de amendementen door achtereenvolgens mevrouw Peters, mevrouw Pescadinha, mevrouw Eijkelenboom en daarna de motie door de heer Hartman. Daarna zullen we de portefeuillehouder vragen om zijn risico's te melden. Ik begin met mevrouw Peters. Mevrouw Peters: Dank, voorzitter. Dit amendement wordt mede ingediend door GroenLinks. Wageningen is geen hoofdstad, geen diplomatieke arena en geen centrum van nationaal beleid. Maar juist als stad van kennis, reflectie en verbinding levert Wageningen een waardevolle bijdrage aan het gesprek over vrijheid en vrede, en zeker aan het herdenken, koesteren en agenderen van vrijheid. In de geest van 4 en 5 mei, waarvan Wageningen het symbolische hart vormt, is herdenken niet slechts terugkijken en vieren, niet slechts feestvieren. Vrijheid vraagt om voortdurende reflectie en om het agenderen van de actuele kwesties die haar onder druk zetten. De universele verklaring van de rechten van de mens biedt hiervoor een krachtig fundament. Ze helpt om vrijheid niet alleen historisch te duiden, maar ook te verbinden met het heden en de toekomst. De universele verklaring voor de rechten van de mens geeft richting een structuur aan een visie die vrijheid niet alleen viert, maar ook koestert en beschermt.

Door mensenrechten zichtbaar te maken, legt Wageningen geen claim op het wereldtoneel. Integendeel, het toont hoe ook op lokaal niveau verantwoordelijkheid genomen kan worden. Niet door belerend te zijn, maar door ruimte te bieden voor

ontmoeting, dialoog en bewustwording. Juist om bescheiden te blijven, maar niet stil te zitten, past deze benadering bij Wageningen en legt het een uitstekende basis voor de visie die nu voor ons ligt. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel, mevrouw Peters. Dan gaan we nu naar mevrouw Pescadinha. Mevrouw Pescadinha: Dank u wel, voorzitter. Mijn familiegeschiedenis loopt niet gelijk met de geschiedenis van het land waarin ik ben geboren. Ik merkte dat voor het eerst in groep 5. Iedereen had een opa en oma met een verhaal over de Tweede Wereldoorlog, behalve ik. Dat was het begin van mijn zoektocht. Niet naar één verhaal, maar naar vele verhalen die samen de geschiedenis vormen. Jaren later liep ik op een ijskoude januaridag door Auschwitz. De sneeuw, de kou, de stilte, de barakken, de koffers, de kinderschoenen en de brillen. Alles wees op een huiveringwekkende precisie. Het systeem, de logistiek, de schaal. Wat me raakte, dit is geen geschiedenis die vanzelf gebeurde, dit was mensenwerk. In 2009 reisde ik alleen door de Balkan. In Sarajevo was de oorlog nog steeds voelbaar. Niet alleen in de littekens van de gebouwen, maar vooral in de verhalen van de mensen. Srebrenica gaf een onbehaaglijk gevoel door de omliggende bossen en door de rij grafstenen.

Een marktkramer in Sarajevo zei tegen me, why war? Voor de oorlog leden we samen, tijdens de oorlog tegen elkaar en nu weer samen. Waarom oorlog? We zeiden ooit, nooit meer. Toch gebeurde het opnieuw en het gebeurt nog steeds voor onze ogen. Dus hoe geef je vrijheid vorm nu de echo's van het verleden verzachten en steeds minder mensen het nog uit eigen ervaring kunnen doorvertellen? Hoe blijf je waakzaam, juist in tijden van vrede? Herdenken gaat niet alleen over toen, gaat ook over nu. Vrijheid is niet vanzelfsprekend. Het vraagt om verhalen, om gesprek. Verhalen van toen, maar ook van elders en van nu. Ze helpen ons begrijpen hoe snel samenleven kan kantelen, hoe keuzes worden gemaakt en hoe je jezelf en elkaar scherp houdt. Die zoektocht naar vele verhalen is precies waarom ik samen met D66 dit amendement indien, om te zorgen dat herdenken blijft raken, verbinden en verrijken. De plaatsvervangend voorzitter: Punt. Mevrouw Pescadinha: Inderdaad. Dank u wel. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel. Dan heb ik kan mevrouw Eijkelenboom, denk ik. Mevrouw Eijkelenboom: Dank u wel. Zoals mevrouw Peters al zei in haar pitch, het is heel veel mannelijk perspectief geweest in hoe de afgelopen 80 jaar herdacht wordt. Natuurlijk kunnen we zeggen van, we gaan wat vrouwenverhalen verzamelen en dergelijke.

Maar de beste manier is om het moderne wordt inclusief te doen door echt vrouwen al ook goed bij de organisatie en bij het vormgeven te betrekken. Dan denken we aan vertegenwoordigers van vrouwenorganisaties zoals Vrouwen Nu, die ook een afdeling in Wageningen heeft. Een soort optimisten, maar via de kerken, overal waar vrouwen … Ik denk, dat doen ze expres. Dus ik had het even over welke vrouwenorganisaties je dan denkt. Dat is ook aan degenen, de voorbereiders van het programma om zelf de goede stakeholders te kiezen en daarbij de vrouwenorganisaties te benaderen. Is het de bedoeling dat ik het dictum nog even voorlees? De plaatsvervangend voorzitter: Als u dat snel wilt en als u dit wilt, dan, kan. Misschien helpt het aan de mensen ook op de publieke tribune om te weten wat u indient. Mevrouw Eijkelenboom: We hebben dertien sleutelbegrippen, hele goede sleutelbegrippen overigens, die verwoord zijn op basis waarvan de 4 en 5 mei wordt ingevuld. Een van die sleutelbegrippen is, we doen het met krachtige en loyale partners. Dat zouden we graag willen aanvullen. Waaronder vertegenwoordigers, s, tussen haakjes, van vrouwengroepen en dat dan in de omschrijving daaronder ook terugkomt dat bij

sleutelbegrip C, lokaal, regionaal, nationaal en internationaal om daar op pagina 12 in de laatste zien, de laatste zin is, zij denken daarbij in ieder geval aan partijen waarmee nu al samenwerking is, toe te voegen, en aan vrouwenorganisaties. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel, mevrouw Eijkelenboom. Mevrouw Eijkelenboom: Het wordt mede ingediend door mevrouw Peters. Ik wilde nog even zeggen dat bij de motie van mevrouw Peters ook PvdA het mede-indient-handtekening is gezegd. De plaatsvervangend voorzitter: Ik kijk naar mevrouw Peters. Als zij knikt, dan is dat oké. Dan is dat ook genoteerd. Dan hebben we nog één motie. Die is van de heer Hartman van de VVD. De heer Hartman: Dank voor het woord. Wij hebben eigenlijk heel bewust een motie, omdat wij vinden dat de 4, 5 mei-stichting en de organisatie een heel prima verhaal, een stuk kan opstellen. Onze motie heet Wie verleden vergeet, is gedoemd het te herhalen. Wat wij willen benadrukken erin, dat we zeker het thema herdenken belangrijk vinden. Als we kijken naar het stuk, zien we 28 pagina's, maar maar één punt met het herdenken. Dus wij willen ook wat meer een focus op de 4 mei, naast de 5 mei, de bevrijding. We vinden juist 4 mei met herdenken een hele verbindende manier en respectvolle manier dat we met elkaar de slachtoffers en de offers die zijn gebracht kunnen herdenken.

Ik zal een samenvatting van het dictum geven. We geven het college de opdracht in het document op te nemen dat herdenken een belangrijke rol blijft houden in het programma van 4 en 5 mei. De rol van herdenken een plek te geven die het daarmee verdient en de mensen … En die de mensen verdienen door de borging in het document. Punt 2 is 4 mei een moment te laten zijn waarop iedereen, los van politieke verschillen, samen stilstaat bij het verleden, waar het draait om gedeeld verdriet en respect, niet om partijpolitiek of ideologische debatten. En als laatste, bij de herdenking de officiële formuleringen van alle burgers en militairen die zijn omgekomen of vermoord sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog in oorlogssituaties en bij vredesoperaties onderdeel van herdenking te laat blijven. We dienen deze motie samen in met CDA en de Stadspartij. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel. Dan kijk ik naar de portefeuillehouder of hij risico's wil benoemen. Dus alleen de risico's. De heer Vermeulen: Dank, voorzitter. Allereerst, ik zal alle inleiding achterwege laten, maar dank in ieder geval voor de complimenten. Die zullen we doorgeven aan degenen die hebben gewerkt aan het schrijven ervan, en trouwens ook dank aan de raad toch nog even voor het meedenken. Amendement 4a1, daar zien we geen risico's, dus die ga ik ook niet benoemen dan.

Amendement 4a2, daar hebben we ook in het opiniegesprek erover gehad dat er nu staat, ook in ruime mate aandacht hebben voor. Ik weet niet of dat nog was aangepast. Dat is aangepast. Dan is daar geen … Er stond, document bestaat niet, in mijn systeem, dus ik had even de tekst niet voorhanden. Maar als dat inderdaad is aangepast in lijn met de discussie, zien we daar in ieder geval voor het debat nu geen probleem. Dan amendement 4a3, daar was even verwachting dat het een motie zou kunnen worden, maar dat is volgens mij nog niet gebeurd. Daar was wel even de vraag heel belangrijk om dit onderwerp te benoemen. Ook gelet op zowel vrouwen die een belangrijke rol hebben gespeeld in de oorlog en ook in het verzet. Aan de andere kant ook bijvoorbeeld in huidige conflictsituaties, verminking of nog erger van vrouwen ook als inzet van … Als oorlogsmiddel eigenlijk. De stichting heb ik genoemd van Dennis Mukwege in Congo is daar een voorbeeld van, die vrouwen weer een perspectief geeft. Dus ik kan me heel goed voorstellen dat dit punt terugkomt. Mijn suggestie, dat was niet alleen mijn suggestie, maar we hadden het er even over, kan dat niet door een motie die ook wordt opgenomen in de visie dat die is aangenomen,

want specifiek vrouwen, je hebt ook ouderen, kinderen, LHBTI+-gemeenschap. Daar zou je dan eigenlijk ook aandacht aan moeten geven. De plaatsvervangend voorzitter: Geen risico, mijnheer de voorzitter, de burgemeester. De heer Vermeulen: Het risico is dan dat je die vergeet. Dat zouden we natuurlijk niet willen. Dan motie 4m1, daar heb ik benoemd, dat doe ik hier nu ook, weer zien we geen ander risico, maar even de totale tekst van het memorandum van het nationaal comité. Dus wat herdenken we? Tijdens de nationale herdenking herdenken wij allen, burgers en militairen die in het Koninkrijk de Nederlander of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord, zowel tijdens de Tweede Wereldoorlog en de koloniale oorlog in Indonesië als in oorlogssituaties en bij vredesoperaties daarna. We hebben bij het opiniegesprek erbij stilgestaan dat dat de totale tekst is, maar dat dat in de motie niet hoeft te worden aangepast. Tot zover, voorzitter. De plaatsvervangend voorzitter: Dus met gewijzigde tekst. De heer Vermeulen: Het is onderdeel geweest van het debat dat we dat zo moeten lezen. Zo heb ik het begrepen. De plaatsvervangend voorzitter: Helder. Dan open ik hiermee de beraadslaging over de debatten … Over de amendementen. Dus wie kan ik het woord geven om te debatteren over de amendementen? Mevrouw Pescadinha. Dan moet u dat daar doen.

Maar ik ga even kijken wie er nog meer allemaal … Mevrouw …: Ik heb een punt van orde over mijn amendement. De plaatsvervangend voorzitter: Dat mag. Mevrouw …: Heel goed. Want tijdens het opiniegesprek zei … Naar aanleiding van het opiniegesprek en de feedback van Floor Vermeulen zijn er aanpassingen verricht in mijn amendement. Ik wil even dubbelchecken of dat ook goed is doorgevoerd en dat ook iedereen op de hoogte is. De plaatsvervangend voorzitter: Dus dan openen we … Als het goed is, staat alles in het RIS, hoor ik van de griffier, met alle wijzigingen. Mevrouw …: Maar er staat niet, laat ik maar zeggen, uitgeprint voor de fractieleden. De plaatsvervangend voorzitter: Nee. Dus iedereen kan deze vinden in het raadsinformatie… Mevrouw …: Top. Dank u wel. De plaatsvervangend voorzitter: Ik ga even inventariseren wie er allemaal mee wil doen aan het debat. Dat is de heer Glesby, Dijkstra, Thijssen, Dijkstra, Pescadinha. Dan geef ik de heer Thijssen als eerste het woord. U mag in principe in de rij gaan staan als u wil debatteren daarover. De heer Thijssen: Dank u, voorzitter. Vraag aan de indiener, indieners, van motie 4m1. Gaat over deel 2 van het dictum en daar staat, samen … Nee, wacht even.

4 mei een moment te laten zijn waarop iedereen, los van politieke verschillen, samen stilstaan bij het verleden waar het draait om gedeeld verdriet en respect, niet om partijpolitiek en ideologische debatten. We hebben net het opiniegesprek gehad en daar leek een wat andere uitleg te worden gegeven aan die woorden. Althans, zo had ik ze niet opgevat. Misschien kunt u ze

verduidelijken en ook aangeven dat wat hier staat, niet om partijpolitieke of ideologische debatten, niet betekent dat er geen uiting van ideologie zou mogen zijn. Hopelijk kunt u dat toelichten. De plaatsvervangend voorzitter: U heeft een ander punt. Zijn er mensen die, andere partijen, die willen reageren op de motie? Dan ronden we dat eerst af. Anders geef ik het woord aan de Hartman. De heer Hartman: Dank voor de vraag. Wij willen eigenlijk met name de focus hebben op het verbindende karakter met elkaar, zonder op eigen politiek te bedrijven. Dat moet eigenlijk de strekking van de motie zijn. Dus we willen herdenken en we denken dat het juist een hele respectvolle, verbindende manier kan zijn om daar stil bij te staan en in stilte je eigen uiting eraan kan geven. De plaatsvervangend voorzitter: Mevrouw Eijkelenboom, wilt u hierop reageren? Dan geef ik mevrouw Eijkelenboom PvdA het woord. Mevrouw Eijkelenboom: Met een vraag aan de indiener of … Het moet zonder politiek doel zijn of iets dergelijks. Maar het gaat wel om slachtoffers. Wilt u wel de slachtoffers van andere oorlogen erbij betrekken? Hoe internationaal wilt u gaan? De plaatsvervangend voorzitter: Wil mijnheer Hartman daarop reageren? Dat wil hij. De heer Harman: Ook dank voor de vraag. Voor mij valt onder het derde punt eigenlijk alle slachtoffers die na de Tweede Wereldoorlog zijn gevallen.

De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Pescadinha, ook nog een vraag over de motie? Mevrouw Pescadinha: Een vraag. Dank u wel, voorzitter. Het punt is eigenlijk van, u zegt dat het politiekneutraal is en dat vind ik best wel moeilijk, want met … Herdenking raakt altijd wel aan maatschappelijke keuzes wie we zichtbaar maken, welke verhalen we een podium geven. Denk maar bijvoorbeeld aan, tijdens de oorlog werden homoseksuele mannen vervolgd door de Naties. Toch veel later kwam daar langzaam aandacht voor. Dus hierbij laten we zien dat herdenken ook een keuze is en die keuze is nooit helemaal neutraal. Bent u dat met mij eens? De plaatsvervangend voorzitter: Dat weet ik niet. Dat gaan we vragen aan de heer Hartman, of hij vindt dat het waarde-neutraal is. De heer Harman: Ook weer dank voor de vraag. We zeggen ook eigenlijk, voor alle burgers en alle slachtoffers. Dus op die manier willen we eigenlijk herdenken aan de situatie daar gebeurd is en dat we daar op een respectvolle manier mee kunnen omgaan. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel. Dan nog een laatste vraag van mevrouw Eijkelenboom. Mevrouw Eijkelenboom: U zegt, slachtoffers voor de Tweede Wereldoorlog. Maar zoals mevrouw Pescadinha al aangaf, gaat het ook om slachtoffers, gay-slachtoffers voor de Tweede Wereldoorlog.

Maar we hebben het ook over … In het memorandum wordt ook verwezen naar de slachtoffers van de oorlog die Nederland, koloniale oorlog, die Nederland zelf heeft uitgevoerd in Indonesië. Oftewel, ook al beperkt u zich tot slachtoffers, er is rond groepen slachtoffers een lading. U zult de gevoeligheid daarom niet kunnen vermijden. Dus die kanttekening wil ik maken. Maar wij willen desondanks toch meegaan met deze motie, met deze

waarschuwing eigenlijk, omdat het doel van de motie dat het de geschiedenislijn doorzet en dat we leren van de geschiedenis hier goed tot uiting komt. De plaatsvervangend voorzitter: Mevrouw Peters. Want ik heb geen vraag gehoord van mevrouw Eijkelenboom, volgens mij meer een … Mevrouw Peters: Gaat er nog een vraag komen dan? De plaatsvervangend voorzitter: Mevrouw Eijkelenboom had geen vraag. Mevrouw Peters: Dan zal ik hem stellen, dan was dat een mooie inleiding daarvoor. Want eigenlijk, als u kijkt naar de oproep, dan zijn dat hele mooie punten. Maar is het niet voldoende als bij punt 2 de laatste woorden worden weggehaald. Dus 4 mei een moment te laten zijn waarop iedereen, los van politieke verschillen, samen stilstaat bij het verleden, waar het draait om gedeeld verdriet en respect. De plaatsvervangend voorzitter: De heer Dijkstra heeft daar wel een mening over. De heer Dijkstra: Voorzitter, ik merk dat in het debat eigenlijk vooral gefocust wordt op partijpolitiek, op ideologische debatten. Volgens mij is dat niet de oproep van deze motie. Deze motie zegt dat we juist samen met elkaar herdenken. ik denk dat je zo ook deze motie moet lezen. Ik kan met de mede-indiener nog even overleggen, of de indieners, sorry, als het helpt voor partijen om naar de tekst te kijken, dat we dat straks even in de schorsing doen. De plaatsvervangend voorzitter: Dat is prima.

Dan laat ik die heel even staan en dan gaan we eerst verder met de amendementen en dan zien we meteen of we daar straks ook een schorsing over … Nog over moeten schorsen. Doen we in één keer. Zijn er mensen die over de amendementen … Eerst … Gaan we via A1? We doen het stuk voor stuk. Over A1, zijn er mensen die over motie A1 willen debatteren. Nee. Dan over 4a2. De heer Dijkstra, mevrouw Eijkelenboom. De heer Dijkstra. De rest mag aansluiten in de rij. De heer Dijkstra: Voorzitter, dank u wel. Allereerst ook wel echt geraakt door de pitch van GroenLinks. Bijzonder verhaal wat u daar vertelt. En wat u ook zelf gezien heeft, dat raakt me ook erg. Als we dan nu naar de motie kijken, daarin stelt u eigenlijk voor om een sleutelbegrip huidige generaties en die na ons te vervangen door twee andere teksten. En als ik lees bij de huidige generaties en de naasten na ons, en ik heb in mijn pitch daar ook al aandacht aan gegeven, wat ik hier lees, staat van, er moet een doorlopende verbinding tussen generaties zijn. Dat staat er bij dat stukje B. Historische feiten et cetera. Mijn vraag is eigenlijk van, waarom wilt u die eerste alinea weghalen? Terwijl daar juist de kern zit om met elkaar de verhalen door te geven. Ik zie in uw aanvulling dat eigenlijk niet terugkomen.

Dus ik zou eigenlijk willen vragen van, waarom kunnen we die tekst niet ook gebruiken? De plaatsvervangend voorzitter: Mevrouw Pescadinha, GroenLinks. Mevrouw Pescadinha: Dank u wel. Bedankt ook voor de vraag. Dat geeft me ook de gelegenheid om een aanpassing door te geven. Een van de aanpassingen was ook duidelijk, was ook om de eerste alinea te behouden en daarna mijn tekst daaropvolgend en dan de tweede, de tekst, de tweede alinea, die te schrappen.

De plaatsvervangend voorzitter: Misschien als het zo dadelijk, als we gaan schorsen, is het denk ik even goed om ook uw … Om nog even goed te kijken wat er staat, want dan kunnen we bij de stemming dat helder verwoorden en zeggen welke aanpassingen er zijn ten opzichte van wat er op de bureaus ligt. Na de schorsing. Dan gaan we naar 4a3. Zijn daar mensen over, Vrouwen in de toekomst, die daar nog over willen beraadslagen? De heer Thijssen. De heer Thijssen: Dank u wel, voorzitter. Ik vind het een beetje een aparte avond, want we hebben net het opiniegesprek gehad en het voelt ook een beetje als herhaling van zetten, want we hebben daar ideeën gewisseld. Maar evengoed zal ik mijn vraag herhalen aan de indieners van 4a3. Heel goed dat er aandacht en scherp neergezet wordt dat er aandacht moet komen voor de vrouw in herdenken, vieren en agenderen. Sorry. Herdenken, koesteren en agenderen. Ook heel logisch dat we vrouwenorganisaties dan gaan uitnodigen aan het begin al om invulling te geven aan deze visie en aan de programmering. Absoluut waar. Wel het eerste punt van het dictum waarbij sleutelbegrip F, krachtige en loyale partners, wordt aangevuld met specifiek en enkel, waaronder vertegenwoordigers van vrouwengroepen. Je zou dan … In het begin dacht ik, keigoed idee.

Aan de andere kant kan je dan een hele opsomming maken van allerlei andere organisaties, waarbij in het tweede deel van het dictum u duidelijk aangeeft wat voor type organisaties. Daar lijkt heel erg goed dan de vrouwen of een vertegenwoordiging van vrouwenorganisaties te passen. De vraag is, zou u kunnen overwegen, en misschien heeft u dat al gedaan, om dictum 1 te schrappen en enkel 2 te laten bestaan? De plaatsvervangend voorzitter: We gaan eerst … Er is nog een vraag. Mevrouw Pescadinha. Mevrouw Pescadinha: Ik heb daar een aanvulling, ook naar aanleiding wat Floor Vermeulen had gevraagd. Is het ook mogelijk om dit in plaats van amendement als een motie in te dienen? De plaatsvervangend voorzitter: Twee vragen aan mevrouw Eijkelenboom. Die gaat ze nu beantwoorden. Mevrouw Eijkelenboom: Ik kijk even ook de mede-indiener aan. Waarom zo expliciet benoemen en geen andere organisaties? Het gaat echt om vrouwen, dat is de helft van de mensheid, waarvan we zeggen, die zijn ondervertegenwoordigd in gedachtegoed en dergelijke. Dus juist nu is het moment om dat expliciet te maken. Daarom zeggen we in eerste instantie, zeg ik erbij ook, als sleutelbegrip. Maar ik heb gezegd ook in de commissie, ik ben wel bereid dat anders op te lossen als het amendement wel een meerderheid krijgt. Waarom een amendement? We willen het graag expliciet in de visie verwoord hebben en niet in een motie.

De plaatsvervangend voorzitter: Helder. Daar zou u eventueel nog over kunnen … Naar kijken in de schorsing. Mevrouw Eijkelenboom: Als mensen nog hierop willen reageren, graag. De plaatsvervangend voorzitter: Zeker. Dat kan. Ik kijk even naar de heer Hartman en Dijkstra die vroegen om een korte schorsing. Hoelang heeft u ongeveer nodig? Vijf minuten? Vijf minuten. Dan zijn we … Gaan we weer beginnen om 11.30 uur. Ik zou iedereen willen vragen om weer langzaam te gaan zitten, ook de mensen op de publieke tribune. Mevrouw Ubachs, mijnheer Borman. Iedereen weer terug? Er zijn twee wijzigingen. Voor de eerste heeft u een nieuw amendement gekregen, amendement 4a2. Dat was ook al in het RIS veranderd, maar er zijn denk ik nog een aantal andere punten. Daarvan geef ik even mevrouw Pescadinha het woord. Maar volgens mij heeft iedereen hem in ieder geval op papier. Dus we weten waar we over stemmen. Mevrouw Pescadinha: Dank u wel. De aanpassingen? Zal ik het benoemen, de aanpassingen? Er zijn twee aanpassingen. As we kijken naar punt 2, het nieuwe sleutelbegrip vrijheid voelbaar door iedereen, zo te

omschrijven en in plaats van alinea 2, dus alinea 1 betreft over generaties. Die behouden we. De tweede alinea die wordt geschrapt en daar komt de tekst hieronder voor in de plaats. Dan hebben we een aanpassing 2 en die vind je terug in punt 3. Nu moet ik hem zelf ook heel erg hard gaan zoeken in mijn tekst. Ik heb hem gevonden. In de tweede alinea is het, het is essentieel om naast het herdenken van het verleden ook aandacht te hebben voor, dus ik heb ruim … Met ruime … Met veel aandacht, ruim met aandacht, die ruime heb ik verwijderd. Daarbij is het op deze manier hopelijk neutraler gemaakt. De plaatsvervangend voorzitter: Ik kijk even rond of iedereen amendement 4a2 helder heeft, of hier nog vragen over heeft over de aanpassingen. Dat is niet zo, dus dat is akkoord. Die is nu officieel onderdeel van onze beraadslaging geworden, het aangepaste amendement. Dan kijk ik naar de heer Hartman en Dijkstra die de schorsing hadden aangevraagd. Ik kijk naar de heer Hartman om zijn wijzigingen door te geven. De heer Hartman: Bedankt voor alle vragen en feedback. Op basis daarvan hebben we twee punten aangepast. Bij punt 2 zetten wij een punt achter, waar het draait om gedeeld verdriet en respect. Dus we halen niet om partijpolitieke of ideologische debatten eruit. Bij punt 3 dan schrappen we alles wat tussen haakjes, tussen quootjes staat.

En dat vervangen we door, het memorandum van het nationaal comité, zodat we daar een aansluiting bij hebben. De plaatsvervangend voorzitter: Dus de laatste zin wordt, bij de herdenking van de officiële formulering van het memorandum van het nationaal comité onderdeel van de herdenking te laten blijven. Helder. Check. En er komt een punt na het woord respect bij nummer 2. Voor iedereen helder waar we over stemmen? Dan gaan we in stemming brengen eerst de amendementen en daarna het voorstel en we beginnen met amendement 4a1. Het amendement 4a1, Mensenrechten als basis voor … Mevrouw Eijkelenboom, PvdA. Mevrouw Eijkelenboom: Even een punt van orde. Is duidelijk dat het amendement 4a3 is aangepast? De plaatsvervangend voorzitter: Nee. Heel goed dat u dat nog even zegt. 4a3, u heeft gelijk. U heeft ook een aanpassing. U mag zelf de aanpassing doorgeven. Mevrouw Eijkelenboom: Met dank aan de aan de heer Glesby dat … Mijnheer Thijssen, sorry. Goede suggestie om punt 1 te laten vervallen, dus de explicitering in het sleutelbegrip wordt vervallen. Bij een ander sleutelbegrip komt in de tekst, wordt vrouwenorganisaties toegevoegd. De plaatsvervangend voorzitter: Dus u laat punt 1 vervallen en punt 2 blijft daarbij staan. Dan gaan we naar alle gewijzigde amendementen. We kijken hoever we komen. Amendement 4a1, Mensenrechten als basis voor herdenken en vieren.

Wie is daarvoor? Dat moet ik natuurlijk zeggen. Dat zijn de leden van Stadspartij, Connect, D66, CDA, PvdA, en GroenLinks en de ChristenUnie. Dan gaan we naar amendement … Daarmee is die aangenomen. Dan … Zijn er stemverklaringen over 4a1? Nee. Dan gaan we naar 4a2. Die is gewijzigd. U heeft het gewijzigde amendement voor u. Over dat amendement gaan we stemmen. Ik vraag u uw handen op te steken als u voor dit amendement bent. Dat zijn de fracties van Connect, D66, CDA, PvdA en GroenLinks. Daarmee is dit amendement aangenomen. Dan gaan we naar 4a3. Ook deze is aangepast, waarbij het eerste punt is geschrapt en alleen punt 2 is blijven staan. Dit amendement breng ik in stemming. Ik vraag u uw hand op te steken als u voor dit amendement bent. Dat zijn de fracties van Connect, D66, CDA, PvdA en GroenLinks. Daarmee is ook dit amendement aangenomen. Dan brengen we nu … Zijn er nog stemverklaringen? Nee. Dan breng ik nu het voorstel in stemming, het voorstel, het gewijzigde voorstel inclusief de drie amendementen die we hebben aangenomen, Toekomstvisie Wageningen45, herdenken, koesteren en agenderen van vrijheid. Kan ik vragen wie daarvoor is, voor het geagendeerde voorstel? Dat zijn alle fracties en daarmee is het

voorstel unaniem aangenomen. Kijk, daar doe je het voor. Zijn er mensen die een stemverklaring willen geven? Het antwoord is ja. Mevrouw Minnaard, de heer Hartman en mevrouw Heger. Beginnen we bij mevrouw Minnaard. Mevrouw Minnaard: Dank u, voorzitter. Hoewel wij het niet eens zijn met de amendementen die zijn aangenomen en het daarmee gewijzigde voorstel, vinden we het zonde om een baby met het badwater weg te gooien en vinden we het ook geen eer doen aan het werk wat gedaan is door de verschillende organisaties en daarom hebben wij wel ingestemd met het voorstel. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel. De heer Hartman. De heer Hartman: Wij stemmen ook in met het voorstel. We hebben niet met individuele dingen meegestemd omdat we met name vinden dat het om herdenken koesteren en agenderen moet gaan. De plaatsvervangend voorzitter: Helder. Dank u wel. Om de rollen niet geheel te mixen, ga ik toch mijn stemverklaring even daar doen. Mevrouw Heger: Dank u wel. Voor ons lag een mooie visie. Dank u wel, mijnheer de voorzitter, mijnheer de griffier. Naast ons, voor ons ligt een mooie visie, Herdenken koesteren en agenderen. 5 mei is meer dan een grote feestdag. Dat hebben we al vaker betoogd. Wageningen is meer dan een festivalterrein.

Er worden verbindingen gelegd tussen generaties, belang van vrijheid en democratie worden op een passende manier onder de aandacht gebracht voor jong en oud. De ChristenUnie is blij met de groei van het jaarrondprogramma, zodat deze thema’s geagendeerd blijven en worden en deze tussen de oren blijven zitten. 4 en 5 mei zijn belangrijke momenten voor en met Wageningers. Voor hen blijven we aandacht vragen. De ChristenUnie wil voorkomen dat het echt een bobo-feestje wordt, maar dat ook de niet-georganiseerde Wageningers bij de momenten van herdenken, koesteren en agenderen kunnen zijn. We zien dat onze punten uit de evaluaties opgepakt worden, zoals de verbetering rond het herkennen bij het monument voor de gevallen op 4 mei. De ChristenUnie koestert het verleden, maar ook de huidige vrijheid. Daar zijn we echt zuinig op. Dat verdient het hele jaar door onze aandacht en onze inzet. Waar nodig zetten we ons daarvoor in, voor en achter de schermen. De ChristenUnie kan niet anders zeggen dat we blij zijn met deze visie en we hebben … We vinden het een weloverwogen visie en we hebben er weloverwogen mee ingestemd, zelfs met de amendementen erbij, ook nu we ons in het debat op deze manier ook iets minder hebben kunnen roeren zoals u normaal van ons gewend bent. Maar misschien is dat ook wel rustig. De plaatsvervangend voorzitter: Dank u wel. Het blijft een ingewikkelde.