Document · PDF

Grenzen verleggen - Impactanalyse Wageningen

Overige evenementen 16 september 2025, gemeente WageningenBij agendapunt: Informatie informeel rondetafelgesprek Bestuurlijke toekomst van Wageningen11.030 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

a. Regio Foodvalley Deelnemers

Utrechtse gemeenten: Veenendaal (69.437), Rhenen (20.238) en Renswoude (5.755). Gelderlandse gemeenten: Nijkerk (45.358), Barneveld (62.603), Scherpenzeel (10.344), Ede (123.489) en Wageningen (42.616).

Totaal aantal inwoners

379.840, waarvan 25% in Utrecht en 75% in Gelderland.

Juridisch construct

Openbaar lichaam volgens de Wgr, gevestigd te Ede.

Belang

“De Gemeenschappelijke Regeling wordt getroffen om de Foodvalley regio een Europese topregio te maken op het gebied van kennis, ontwikkeling, en innovatie in de agro-foodsector door versterking van het vestigingsklimaat en de kwaliteit van de leefomgeving. De regio werkt daartoe samen met ondernemers en onderwijs/onderzoek. De Regio concentreert zich op de terreinen economie, werkgelegenheid, ruimtelijke ontwikkeling, wonen en mobiliteit.”

Taken

•

Voorbereiden regionale strategische agenda en opstellen regionaal uitvoeringsprogramma in samenwerking met ondernemers en onderwijs/ onderzoek.

•

Behartigen belangen regiogemeenten, waaronder verwerven subsidies en/ of ondersteunen overlegplatforms tussen provincies, gemeenten,

bedrijfsleven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties. •

Beheer en uitvoeren van projecten en programma’s die aan de regio worden opgedragen door colleges.

•

Secretarieel, organisatorisch en personeel ondersteunen van Economic Board Foodvalley.

•

Algemene bestuurlijke aangelegenheden (1), economie en werkgelegenheid (2) en ruimtelijke ontwikkeling, wonen en mobiliteit (3), inclusief aandacht voor duurzaamheid en de vastgestelde strategische agenda.

Bevoegdheden

Aan het bestuur van de regio zijn geen bevoegdheden overgedragen, behalve als alle deelnemers daartoe een eensluidend besluit nemen.

Besluitvorming

Algemeen bestuur: totaal 9 leden. Alle leden hebben twee stemmen, behalve beide leden uit Ede: zij hebben één stem. De stem van elke

gemeente weegt dus even zwaar in het AB. Dagelijks bestuur: totaal 4 leden. Besluitvorming geschiedt bij meerderheid. Bron: regiofoodvalley.nl 32

Grenzen verleggen | Wageningen | Impactanalyse • © TwynstraGudde

a. MGR Sociaal Domein Deelnemers

Totaal aantal inwoners

479.396.

Juridisch construct

Openbaar lichaam volgens de Wgr, gevestigd te Westervoort.

Belang

“Het samenwerkingsverband behartigt de belangen van de deelnemers binnen het sociaal domein.”

Taken

Het uitvoeren van basistaken in het sociaal domein en overige taken uit samenwerkingsmodules. Over het uitvoeren van taken sluit de deelnemer per samenwerkingsovereenkomst een afzonderlijke dienstverleningsovereenkomst af met het samenwerkingsverband.

Bevoegdheden

De deelnemers verlenen ieder afzonderlijk mandaten, volmachten en machtigingen aan het openbaar lichaam die nodig zijn voor taakuitvoering.

Besluitvorming

Het aantal inwoners bepaalt het stemgewicht in het Algemeen Bestuur, waarbij geldt tot 20.000 inwoners = 1 stem, 20.000 tot 50.000 inwoners = 2 stemmen, 50.000 tot 100.000 inwoners = 3 stemmen en 100.000+ inwoners = 4 stemmen. Er wordt besloten met meerderheid van stemmen.

Bron: mgrsdcg.nl

Grenzen verleggen | Wageningen | Impactanalyse • © TwynstraGudde

a. GMR Arnhem-Nijmegen Deelnemers

Gelderlandse gemeenten: Rheden (43.656), Rozendaal (1.831), Doesburg (11.081), Westervoort (15.152), Duiven (24.689), Zevenaar (45.050), Arnhem (167.651), Lingewaard (47.342), Renkum (31.419), Overbetuwe (48.909), Berg en Dal (35.478), Heumen (16.839), Nijmegen (187.011), Wijchen (41.542) en Druten (19.581). Limburgse gemeenten: Mook en Middelaar (8.153)

Totaal aantal inwoners

745.384, waarvan 99,5% in Gelderland en 1,5% in Limburg.

Juridisch construct

Een voormalige WGR+ regio en nu een openbaar lichaam, gevestigd te Overbetuwe.

Belang

“De regeling wordt getroffen om de positie van de GMR Arnhem-Nijmegen te versterken en een kwalitatieve groei van de regio, met behoud van de typische balans tussen levendige verstedelijking en ontspannen leefkwaliteit, te bewerkstelligen op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling (w.o. wonen, landschap, verkeer en mobiliteit) en sociaaleconomische ontwikkeling (w.o. werkgelegenheid, bedrijvigheid, recreatie, toerisme, leefbaarheid en cultuur) op de schaal van de regio, waarbij integraliteit, innovatie, duurzaamheid en circulariteit belangrijke uitgangspunten zijn.”

Taken

Het bevorderen en faciliteren van de samenwerking op majeure gemeentegrensoverstijgende thema’s. Het voorbereiden en vastleggen van de regionale agenda, gericht op ruimtelijke en sociaaleconomische ontwikkeling. Het positioneren en profileren van de regio en het behartigen van belangen van de regio op interregionaal, nationaal en internationaal niveau, in partnerschap met overheden, bedrijven en maatschappelijke partners. Het signaleren van en inspelen op ontwikkelingen die van meerwaarde zijn voor de regio, alsook het faciliteren van overleg, kennisdeling en ontmoeting in de regio.

Besluitvorming

Afhankelijk van schaal: tot 20.000 inwoners = 1 stem, 20.000-49.999 inwoners = 2 stemmen, 50.000-99.999 inwoners = 3 stemmen en meer dan

100.000 inwoners = 4 stemmen.

Bron: gmr.nl

Grenzen verleggen | Wageningen | Impactanalyse • © TwynstraGudde

b. Gemeenten in de regio | Kengetallen Gemeente

Samenstelling Inwoner- college tal (2024) (vanaf 2022)

Afvalstoffenheffing meerpersoonshuishouden (€ 2024)

Woonlasten Meerpersoonshuishouden (COELO/€ 2024)

OZB-tarief woningen (€ in 2024)

Uitkering gemeentefonds (€ p/inw in 2024) Sociale Normen (SCP)

Wageningen

42.579 GroenLinks, D66, PvdA

352

1.142

0,1171%

• 1.787 • •

Hoog vertrouwen in de overheid. Bovengemiddelde participatie in vrijwilligerswerk. Actieve studentengemeenschap.

Renkum

D66, Gemeente31.419 Belangen Renkum, GroenLinks en PvdA

317

1.307

0,1114%

• 1.963 • •

Sociale cohesie ligt boven het landelijk gemiddelde. Relatief veel betrokkenheid bij buurtinitiatieven. Gematigd vertrouwen in instituties.

Rhenen

20.238

CDA, SGP, D66, Rhenens Belang

302

1.080

0,1052%

• 1.820 • •

Traditionele sociale normen. Sterke binding met religieuze en lokale netwerken. Gemiddeld vertrouwen in de overheid.

Ede

123.489

SGP, CU, GemeenteBelangen, CDA, PvdA

272

848

0,0835%

• 2.136 • •

Sterke religieuze tradities. Hoge sociale cohesie binnen (kerk)gemeenschappen. Gemiddeld vrijwilligerswerk en participatie.

Arnhem

GroenLinks, D66, 167.632 Arnhem Centraal, PvdA, PvdD, Volt

337

1.038

0,1102%

• 3.233 • •

Relatief laag vertrouwen in de overheid. Actieve culturele diversiteit. Lage participatie in vrijwilligerswerk.

Overbetuwe

48.909

VVD, D66, PvdA, CDA, GroenLinks (vanaf 2024)

315

792

0,0790%

1.791

• •

Minder participatie dan in traditioneel hechte gemeenschappen. Gemiddeld vertrouwen in de overheid en instituties.

Bron: websites gemeenten, SCP, CBS

Grenzen verleggen | Wageningen | Impactanalyse • © TwynstraGudde

c. Regionale samenwerking en congruentie Congruentie is in samenwerkend decentraal bestuurlijk Nederland de mate waarin gemeenten overeenkomstige samenwerkingsverbanden hebben. Dit betekent dat je een lage congruentie kunt verwachten tussen de gemeente Wageningen en de gemeente Enkhuizen, maar juist een hogere congruentie tussen Wageningen en haar buurgemeenten. Echter, in de relatie met de buren waarmee Wageningen samenwerkt, zijn ook verschillen. Deze hebben we, voor in ieder geval de grotere invloedrijke Gemeenschappelijke Regelingen, in kaart gebracht. Dit hebben we afgezet tegen een congruentiekaart van de voormalige website regioatlas.nl, nu vervangen door het Register van Overheidsorganisaties. Hieruit blijkt dat Wageningen de hoogste mate van overeenkomstige samenwerkingsverbanden heeft met de gemeente Ede. Congruentie is een praktische factor die meespeelt wanneer gemeenten met elkaar willen fuseren. Een lage mate van congruentie maakt een fusie absoluut niet onmogelijk, zo blijkt ook uit de fusie tussen Amsterdam en Weesp in 2022. Een lage mate van congruentie maakt de fusie wel kostbaar.

Samenwerking

Wageningen

Renkum

Ede

Rhenen

Veiligheidsregio

Gelderland-Midden

Utrecht

GGD

Gelderland-Midden

Regio Utrecht

Omgevingsdienst

Omgevingsdienst Regio de Vallei

Omgevingsdienst Regio Arnhem

Omgevingsdienst Regio de Vallei

Regio Utrecht

Sociaal domein

MGR SD CG (partieel)

MGR SD CG

Anders

Euregio

Rijn-Waal

Geen

Ruimtelijke economisch

Foodvalley

GMR

Foodvalley

Bron: regioatlas.nl

Grenzen verleggen | Wageningen | Impactanalyse • © TwynstraGudde

2. Herindeling a. Wettelijk proces herindeling. b. Impact lichte samenvoeging versus reguliere herindeling. c. Vergelijking Wageningen – Renkum. d. Samenvatting impact.

a. Wettelijk herindelingsproces

Grenzen verleggen | Wageningen | Impactanalyse • © TwynstraGudde

b. Lichte versus reguliere samenvoeging Lichte samenvoeging met Wageningen als grootste gemeente

Reguliere samenvoeging

Omvang

Totale gemeente wordt beperkt groter, Wageningen blijft belangrijk(st)e ‘kern’.

Totale gemeente wordt aanzienlijk groter (minimaal verdubbeling). Kern Wageningen niet meer grootste en/of belangrijkste ‘kern’.

Inwonerssamenstelling

Leeftijdopbouw en nationaliteiten wijzigen.

Naamgeving

Wijzigt waarschijnlijk niet.

Wijzigt waarschijnlijk wel.

Lokale identiteit

Kan gevoelsmatig lichtelijk afnemen, al blijft de naam waarschijnlijk hetzelfde.

Kan gevoelsmatig afnemen, helemaal bij naamswijziging.

Nabijheid

Nabijheid gemeentebestuur neemt mogelijk licht af.

Nabijheid tot gemeentebestuur neemt meer af.

Het ‘merk’ Wageningen

Blijft gelijk of wordt mogelijk sterker.

Kan afnemen.

Beleid

Ambities

Als gevolg van fusie noodzaak tot tijdelijk terugschroeven ambities.

Als gevolg van fusie sterkere noodzaak tot tijdelijk terugschroeven ambities.

Organisatie

Personeel

Geen of lichte verhoging loongebouw, verloop tijdens proces, weinig tot geen versterking arbeidsmarktpositie.

Grotere verhoging loongebouw, meer verloop tijdens proces, versterking arbeidsmarktpositie.

Omvang

Grotere organisatie.

Veel grotere organisatie.

Robuustheid

Versterking kwetsbaarheid en continuïteit, zeker na aanloopperiode.

Duurzame versterking kwetsbaarheid en continuïteit, zeker na aanloopperiode.

Structuur

Huidige structuur kan passend zijn voor nieuwe organisatieomvang.

Huidige structuur zal niet passend zijn voor organisatiestructuur (een nieuwe organisatie ontwerpen ligt voor de hand).

Bestuur

Wijziging.

Organisatie

Grote wijziging.

Interbestuurlijke samenwerking

Enige toename invloed in interbestuurlijke samenwerking/Gemeenschappelijke Regelingen.

Toename invloed in combinatie met mogelijk verlies aan profiel.

Lobby en public affairs

Enige toename kans op beleidsbeïnvloeding, lobby en fondsenwerving.

Toename beleidsbeïnvloeding, lobby en fondsenwerving.

Stad

Cultuur

Omgeving

Grenzen verleggen | Wageningen | Impactanalyse • © TwynstraGudde

c. Vergelijking Wageningen – Renkum Thema

Wageningen

Renkum

Bestuurscultuur

Open, ambitieus en relatief eensgezind.

Wisselende politieke stabiliteit, recent ingezette verbetering.

Belangrijkste ambities/opgaven

Duurzaamheid, kennisontwikkeling, innovatie, sociaal inclusiviteit, participatie.

Behoud van leefbaarheid in de kernen, klimaatadaptatie en versterking organisatie.

Bestuurskracht

Wageningen bokst boven haar gewicht met een relatief hoge organisatiekracht en bestuurlijk presterend vermogen.

Beperkte bestuurskracht doordat organisatie en politiek fragmentarisch functioneren.

Visie op zorg

Sterke nadruk op preventie, inclusiviteit en lokale toegang. Regie in eigen hand bij uitvoering sociaal domein.

Meer op afstand en afhankelijk van regionale samenwerking via MGR en beperkte eigen uitvoeringskracht.

Woningbouwprogrammering

Gericht op binnenstedelijke verdichting en studentenhuisvesting.

Gericht op beperkte uitbreiding in de kernen vanwege behoud dorpskarakter.

Kernen- versus stadsbeleid

Eén stedelijk centrum, gebiedsgericht en wijkgedifferentieerd beleid.

Zes afzonderlijke kernen met eigen dynamiek. Het beleid is op maat per dorp.

Organisatieontwikkeling

Professionaliseringstraject met sterke focus op digitale dienstverlening, strategische personeelsontwikkeling en opgavegericht werken.

Niet volledig doorgevoerde organisatieontwikkeling en veel fragmentatie in werkwijzen.

Financiële uitgangspositie

Solide begroting, ruimte voor investering en gemiddelde woonlasten.

Financieel kwetsbaar, vergelijkbare woonlasten en niet al te veel ruimte voor nieuw beleid.

Relatie met inwoners/participatie

Sterk ontwikkelde participatiecultuur met inwonersinitiatieven, wijkpanels, open planprocessen.

Participatie krijgt een steeds grotere rol.

Ruimtelijke structuur

Compacte stad met een duidelijk stadscentrum. Wageningen Universiteit is daarbij een belangrijk onderdeel.

Verspreide kernen in groen en zeer natuurrijk gebied. Binnen Renkum is er weinig interne samenhang en een beperkte collectieve identiteit.

Externe reputatie

Nationaal en internationaal bekend als kennisstad en steeds bekender op duurzaamheidsgebied in combinatie met voeding.

Regionale uitstraling als groene en rustige woongemeente. Buiten de regio niet heel bekend.

Bron: Bestuurskrachtonderzoek (Berenschot), coalitieakkoord 40

d. Samenvatting impact Perspectief

Impact

Stad

• •

Risico dat het karakter en imago van de gemeente Wageningen ‘verwateren’. Schaalvoordelen, maar onduidelijk hoe lang deze schaal ‘groot genoeg’ is.

•

Aandacht verdelen over meerdere kernen.

• •

Een herindeling kan inhoudelijke synergie bieden op overeenkomstige ambities. Er bestaat een risico dat er in de eerste jaren onevenredig veel aandacht naar het samenbrengen van de verschillen gaat, waardoor Wageningens proactieve beleidsagenda vertraging oploopt.

•

Een herindeling brengt frictiekosten met zich mee en Wageningen kan haar financiële uitgangspositie zien afzwakken door de druk van een herindeling en de lasten van Renkum.

• •

Robuustere organisatie: groter van omvang en minder kwetsbaar op specialistische functies. Op de korte en de middellange termijn: productiviteitsverlies, interne onzekerheid (met kans op vertrek van goede mensen) en hoge implementatiekosten.

•

Risico op tijdelijk inboeten aan organisatie- en realisatiekracht.

• •

Constructieve, moderne en ambitieuze cultuur van Wageningen kan een goede invloed hebben op de cultuur van de nieuwe organisatie en gemeente. Cultuurverschillen zijn taai zijn en kunnen leiden tot spanningen, ten koste van de productiviteit en daarmee van de realisatie van ambities.

•

Sterke punten van Wageningen, zoals de positieve bestuurscultuur en constructieve samenwerking tussen raad, college en organisatie, zouden bij een fusie kunnen afzwakken.

•

Nieuwe gemeente zal de verschillende lokale culturen en tradities moeten blijven koesteren en faciliteren.

• •

Een grotere gemeente legt meer gewicht in de schaal bij regio, provincie en Rijk. Ontstaan veelzijdige gemeente.

•

Meerwaarde is relatief in verhouding tot de schaalsprong en afhankelijk van de kracht van bestuur en organisatie en de bereidheid om met een heldere focus te werken.

Beleid

Organisatie

Cultuur

Omgeving

3. Documenten en respondenten

Grenzen verleggen | Wageningen | Impactanalyse

Gebruikte bronnen

Respondenten

•

Bestuurskrachtonderzoek Renkum (Berenschot, 2022).

•

Vertegenwoordiging van de gemeenteraad.

•

Omgevingsvisie Renkum 2040 (2022).

•

College van B&W.

•

Bestuurskrachtonderzoek Wageningen (2024).

•

Raadsgriffier.

•

Coalitieakkoord Wageningen Samen aan de slag, 2022-2026.

•

Gemeentesecretaris.

•

Coalitieakkoord Renkum Bouwen aan vertrouwen, 2023-2025.

•

Managementteam (MT).

•

Strategische Agenda Foodvalley 2020-2025.

•

Opgaveleiders.

•

Openbare data Centraal Bureau voor de Statistiek.

•

Organisatieontwikkelaars.

•

Wet arhi (1984).

•

Gedeputeerde provincie Gelderland.

•

Gemeenschappelijke Regeling Regio Foodvalley.

•

Gemeenschappelijke Regeling MGR.

•

Beleidskader gemeentelijke herindeling (2019).

•

Presentatie bijeenkomst Toekomst Renkum (2024).

TwynstraGudde adviseert overheid en bedrijfsleven op veel van de grote en urgente thema’s van deze tijd. Denk aan veiligheid, diversiteit, digitale transformatie, mobiliteit, duurzaamheid, energie, financiën en gezondheid. We bieden onze opdrachtgevers unieke, werkbare oplossingen en brengen complexe projecten en programma’s tot een goed einde. Iets creëren van blijvende waarde, daar gaan we voor. Daardoor hebben we een directe impact op (toekomstige) maatschappelijke en economische ontwikkelingen. En dus een grote impact op morgen. Sharon Blair-Zuijderhoff sbr@tg.nl

Alle intellectuele eigendomsrechten met betrekking tot deze presentatie berusten bij

TwynstraGudde. Niets uit deze presentatie mag worden verveelvoudigd of openbaar gemaakt zonder schriftelijke toestemming van TwynstraGudde.

← Vorig deel

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15850235/1