Gewijzigde Jaarstukken 2024 - versie 03-07-2025

Jaarstukken 2024

Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE................................................................................................................ 2 VOORWOORD ..................................................................................................................... 4 LEESWIJZER ....................................................................................................................... 5 FINANCIËLE SAMENVATTING ................................................................................................ 6 PROGRAMMA 1 WAGENINGEN SOCIAAL ................................................................................12 1.1 GEZONDHEID, EENZAAMHEID EN VEERKRACHT ............................................................14 1.2 ARMOEDEBESTRIJDING EN FINANCIËLE ZELFSTANDIGHEID ...........................................18 1.3 VRIJHEID EN INTERNATIONALE SAMENWERKING ..........................................................20 1.4 ONDERWIJS EN KINDEROPVANG .................................................................................21 1.5 EEN LEVEN LANG SPORTEN EN BEWEGEN ....................................................................25 1.6 CULTUUR IS EEN DRAGER VAN EEN BRUISEND EN VITAAL WAGENINGEN ........................28 1.7 EEN VEILIGE EN LEEFBARE WOON-WERK- EN ONDERNEMINGSOMGEVING .......................32 ALGEMENE INFORMATIE PROGRAMMA 1

............................................................................35 PROGRAMMA 2 WAGENINGEN FYSIEK ...................................................................................41 2.1 INFRASTRUCTUUR EN DUURZAME BIJDRAGE MOBILITEIT ..............................................44 2.2 EEN AANTREKKELIJK, SOCIAAL, DUURZAAM EN CIRCULAIR ECONOMISCH KLIMAAT .........49 2.3 EEN GROENE EN BIODIVERSE LEEFOMGEVING .............................................................54 2.4 EEN TOEKOMSTBESTENDIGE FYSIEKE LEEFOMGEVING ..................................................58 2.5 KLIMAATNEUTRAAL IN 2030-2040 ...............................................................................61 2.6 EEN VEILIGE EN GEZONDE LEEFOMGEVING ..................................................................67 2.7: VOLDOENDE BETAALBARE WOONRUIMTE, DUURZAME EN KWALITATIEVE GOEDE WONINGEN VOOR ELKE WAGENINGER, IN EEN GROENE WIJK MET PLEK VOOR ONTMOETING.

68 2.8 GEMEENTELIJKE GEBOUWEN WORDEN MULTIFUNCTIONEEL INGEZET .............................72 ALGEMENE INFORMATIE PROGRAMMA 2 ............................................................................74 PROGRAMMA 3 BESTUUR EN ORGANISATIE ...........................................................................82 3.1 TRANSPARANTE OVERHEID ........................................................................................84 3.2 EEN GOED FUNCTIONERENDE WENDBARE ORGANISATIE ...............................................88 3.3 SLIMME INZET VAN MIDDELEN ...................................................................................93 ALGEMENE INFORMATIE PROGRAMMA 3 ............................................................................95 PARAGRAFEN .....................................................................................................................99 PARAGRAAF 1 WEERSTANDSVERMOGEN & RISICOBEHEERSING ......................................... 100 PARAGRAAF 2 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN ............................................................. 104 PARAGRAAF 3 BEDRIJFSVOERING ................................................................................... 108 PARAGRAAF 4 VERBONDEN PARTIJEN .............................................................................

116 PARAGRAAF 5 GRONDBELEID ......................................................................................... 123 PARAGRAAF 6 LOKALE HEFFINGEN.................................................................................. 128 PARAGRAAF 7 FINANCIERING ......................................................................................... 135 JAARREKENING ................................................................................................................ 142 BALANS ....................................................................................................................... 143 OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN ................................................................................ 145 GRONDSLAGEN VOOR WAARDERING EN RESULTAATBEPALING .......................................... 148

2

TOELICHTING OP DE BALANS ......................................................................................... 153 TOELICHTING OP HET OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN ................................................ 178 TOELICHTING PROGRAMMA 1 WAGENINGEN SOCIAAL ................................................... 184 TOELICHTING PROGRAMMA 2 WAGENINGEN FYSIEK ..................................................... 194 TOELICHTING PROGRAMMA 3 BESTUUR EN ORGANISATIE ............................................. 205 RECHTMATIGHEIDSVERANTWOORDING ........................................................................... 211 BIJLAGEN ........................................................................................................................ 212 STAAT VAN RESERVES EN VOORZIENINGEN .................................................................... 213 VERLOOP RESERVES ..................................................................................................... 215 OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN PER TAAKVELD .......................................................... 216 OVERZICHT VAN BATEN EN LASTEN PER PROGRAMMA PER TAAKVELD ................................ 218 GROTE PROJECTEN .......................................................................................................

220 SISA BIJLAGE ............................................................................................................... 222 SUBSIDIEREGISTER 2024 .............................................................................................. 245 BEGRIPPENLIJST........................................................................................................... 251 WETTELIJK VERPLICHTE BELEIDSINDICATOREN ............................................................... 253

3

Voorwoord Voorwoord Het jaar 2024 is ten einde en met trots presenteren we de jaarstukken. Hierin leggen we verantwoording af over onze inspanningen, resultaten en de financiële onderbouwing daarvan. Dit is niet alleen belangrijk voor de gemeenteraad, maar ook voor onze inwoners, ondernemers en partners in de stad. We bevinden ons in een periode van grote uitdagingen en veranderingen. De stikstofproblematiek, netcongestie en het feit dat er pas op 2 juli 2024 een nieuw kabinet is gevormd, hebben invloed gehad op ons beleid en onze mogelijkheden. Daarnaast drukken internationale conflicten, zoals de oorlogen in Oekraïne en Gaza hun stempel op de samenleving. Als stad van vrede en vrijheid voelen we deze impact en blijven we ons inzetten voor verbinding en solidariteit. Ondanks deze omstandigheden hebben we samen met onze partners en inwoners veel bereikt. We hebben de Menzis-gebouwen verworven voor woningbouwontwikkeling, een belangrijke stap in de aanpak van de woningnood. De nieuwe woonzorgvisie en de eind 2024 vastgestelde Visie Economie geven richting aan de toekomst van onze stad. Daarnaast hebben we nieuw beleid vastgesteld voor duurzame asielopvang. Ook hebben we het biodiversiteitsplan en de visie voor de bebouwde kom verder uitgewerkt. Wageningen is gegroeid en telt op 1 januari 2024 42.616 inwoners. Dit brengt nieuwe kansen en verantwoordelijkheden met zich mee.

In 2024 is Wageningen voorzitter van Netwerk Kennissteden Nederland geworden waar we ons sterk maken voor het belang van kennis en innovatie. Tegelijkertijd zijn de voorbereidingen gestart voor de viering van 80 jaar vrijheid in 2025, een bijzonder moment voor onze stad. We blijven realistisch over wat haalbaar is, gezien de uitdagingen van klimaatverandering, geopolitieke spanningen en financiële onzekerheden. Daarom hebben we samen met de gemeenteraad een bestuurskrachtonderzoek gestart om inzicht te krijgen in onze toekomstige mogelijkheden. We hebben op basis van dit rapport een ‘ruim voldoende’ gekregen voor onze bestuurskracht en daar zijn we trots op! We willen echter niet stil blijven zitten en onderzoeken hoe we ons als gemeente toekomstbestendig kunnen blijven ontwikkelen. Dit proces zetten we voort in 2025. Door gezamenlijk de schouders eronder te zetten, hebben we in 2024 veel bereikt. Dit biedt een solide basis om verder te bouwen aan een duurzame, inclusieve en vooruitstrevende stad. We danken iedereen die hieraan heeft bijgedragen en kijken met vertrouwen uit naar de toekomst.

College van burgemeester en wethouders gemeente Wageningen

4

Leeswijzer De Jaarstukken bestaan uit twee delen: het Jaarverslag en de Jaarrekening. Deze zijn opgesteld volgens de regels van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV). In dit besluit staat hoe gemeenten hun financiële stukken moeten inrichten en presenteren. De jaarstukken beginnen ná deze leeswijzer met een financiële samenvatting. Dit is een beknopte toelichting van de belangrijkste financiële uitkomsten en de financiële positie op 31 december 2024. Wat staat er in het Jaarverslag? In het Jaarverslag leggen we uit wat we in 2024 hebben bereikt. We kijken naar de doelen en plannen die we in de Programmabegroting 2024 en Meerjarenraming 2025-2027 hebben opgenomen. Per programma beantwoorden we de vraag: "Wat hebben we bereikt?" Daarnaast bevat het Jaarverslag verplichte paragrafen, waarin we dieper op bepaalde onderwerpen ingaan die voor de hele gemeente belangrijk zijn. Wat staat er in de Jaarrekening? De Jaarrekening geeft een overzicht van de financiële situatie: •

De balans laat zien hoe de financiële positie is op 31 december 2024. Dit is een momentopname.

•

De programmarekening geeft inzicht in de inkomsten en kosten van 2024. Hierin verklaren we de verschillen tussen de begroting en de daadwerkelijke realisatie.

Daarnaast bevat de Jaarrekening extra bijlagen, zoals: •

Een overzicht van de reserves en voorzieningen.

•

Een lijst met de baten en lasten per taakveld.

•

De SISA-bijlage, het subsidieregister en een begrippenlijst.

Het college van burgemeester en wethouders is verantwoordelijk voor de rechtmatigheidsverantwoording. Dit betekent dat zij controleren of het geld op de juiste manier (regelconform) is uitgegeven. Hierover is een aparte toelichting opgenomen in de bijlagen en in paragraaf 3 Bedrijfsvoering.

5

Financiële samenvatting De Jaarstukken is een geheel van documenten die niet makkelijk te lezen en te begrijpen zijn. Om het inzicht te geven in het geheel is een financieel-technische samenvatting op hoofdlijnen gemaakt. In deze financiële samenvatting vindt u de volgende informatie: •

Een samenvatting van het financiële resultaat van de programmarekening 2024.

•

Een toelichting op de belangrijkste verschillen tussen de begroting en de realisatie.

•

Een toelichting op de financiële positie op 31 december 2024.

De bedragen in de verschillende tabellen zijn opgenomen in duizenden euro’s. In de bijlagen kunt u een lijst vinden met de uitleg van een aantal financiële begrippen die we gebruiken in deze jaarstukken.

Overzicht baten en lasten 2024 Exploitatie

Begroting 2024 na wijziging

Realisatie 2024

Verschil 2024

01 Wageningen Sociaal

-51.643

-50.368

1.274

02 Wageningen Fysiek

-18.441

-17.240

1.202

03 Bestuur en organisatie

73.890

74.613

723

Saldo van baten en lasten voor reservemutaties

3.806

7.005

3.199

01 Wageningen Sociaal

2.002

1.706

-295

02 Wageningen Fysiek

4.056

4.887

831

03 Bestuur en organisatie

-896

-982

-86

Mutaties Reserves

5.161

5.610

449

Resultaat na reservemutaties

8.967

12.615

3.648

Resultaat 2024 Het rekeningresultaat 2024 bedraagt € 12,6 miljoen positief. Dit is € 3,6 miljoen hoger dan het begrote resultaat van € 9,0 miljoen (begrotingsresultaat ná de slotwijziging van december 2024). Bij alle 3 de programma's zijn financiële voordelen gerealiseerd, als volgt te specificeren per programma: •

Programma 1, Wageningen Sociaal, financiële voordelen van in totaal € 1,0 miljoen. Hiervan is € 0,1 miljoen meegenomen in de voorgestelde budgetoverhevelingen van 2024 naar 2025. Daarna resteert € 0,9 miljoen aan overige financiële voordelen.

•

Programma 2, Wageningen Fysiek, financiële voordelen van in totaal € 2,0 miljoen. Hiervan is € 1,0 miljoen meegenomen in de voorgestelde budgetoverhevelingen van 2024 naar 2025. Daarna resteert € 1,0 miljoen aan overige financiële voordelen.

•

Programma 3, Bestuur & Organisatie (incl. bedrijfsvoering), financiële voordelen van in totaal € 0,6 miljoen.

De belangrijke oorzaken van het hogere rekeningresultaat zijn hierna samengevat. A) Budgetoverhevelingen: een voordeel van € 1,1 miljoen (waarvan € 1,0 miljoen bij programma 2 en 0,1 miljoen bij programma 1). In een apart voorstel (kenmerk: zaaknummer Z25.484280 en documentnummer D25.1289087) is de raad geïnformeerd over de door het college voorgestelde budgetoverhevelingen van 2024 naar 2025. Het college stelt voor om een bedrag van in totaal € 1,1 miljoen over te hevelen, waarvan € 0,5 miljoen voor meerjarige projectgelden. Als wij dit bedrag in mindering brengen op de afwijking van het resultaat, bedraagt de afwijking (ná voorgestelde budgetoverhevelingen) nog € 2,5 miljoen. Op 10 maart 2025 heeft de raad ingestemd met de voorgestelde budgetoverhevelingen.

6

B) Uitkomsten Decembercirculaire 2024: een voordeel van € 0,6 miljoen (programma 3) Aan het eind van het jaar heeft het ministerie van BZK de decembercirculaire gepubliceerd. Dit levert de gemeente Wageningen een financieel voordeel op van € 0,6 miljoen in 2024. De raad is in januari 2025 via de informatienota Decembercirculaire 2024 geïnformeerd over de uitkomsten van de decembercirculaire. De extra inkomsten van € 0,6 miljoen worden in de algemene reserve gestort, tenzij de raad besluit tot een specifieke resultaatbestemming van dit voordeel. C) Overige afwijkingen: per saldo een voordeel van € 1,9 miljoen (alle programma's) Dit gaat over veel positieve en negatieve afwijkingen, waarvan de grootste hierna zijn opgesomd: •

Hogere belastingopbrengsten WOZ: een voordeel van € 0,6 miljoen. De oorzaak hiervan is extra areaaluitbreiding, onder andere door de nieuwbouw in Kortenoord.

•

Lagere lasten voor automatisering en informatisering: een voordeel van € 0,5 miljoen. In verband met de transitie van de ICT-organisatie en de impact van de implementatie van Microsoft 365 zijn de uitgaven bij automatisering en informatisering zo veel mogelijk beperkt tot onvermijdbare vervangingen. Daarnaast zijn de opleidingskosten voor de 'Transitie toekomstige ICT-organisatie' beperkt gebleven door een deel van de trainingen in eigen beheer te doen.

•

Resultaat verkoop grond en gebouwen perceel Mansholtlaan 4 te Wageningen, een voordeel van € 0,5 miljoen.

•

Uitvoering Participatiewet: een voordeel van € 0,5 miljoen. Dit betreft diverse financiële voordelen bij vrijwel alle onderdelen van product 626.30 Werkgelegenheid. Deze zijn direct of indirect verbonden aan de uitvoering van de Participatiewet. De voordelen zijn gerealiseerd bij re-integratie-trajecten en scholing, de integratie van Simpel Switchen in de reguliere uitvoering van de Participatiewet, Beschut werk en bij de uitvoeringskosten (kosten van beleids- en uitvoeringscapaciteit).

•

Uitvoering sociale zekerheidswetten, een voordeel van € 0,4 miljoen. De voordelen hebben betrekking op onderbesteding bij de uitkeringsbudgetten (BUIGbudgetten) voor verstrekkingen van bijstandsuitkeringen (algemene bijstand), IOAW, IOAZ, Bbz en Loonkostensubsidie. In totaal is er in 2024 een voordeel bij de uitkeringen (BUIG-budgetten) ontstaan van ruim € 2,1 miljoen. Daarvan is € 1,6 miljoen al gemeld (én verwerkt in de begroting) via de bestuursrapportage najaar 2024 (€ 0,5 miljoen) en de slotwijziging begroting 2024 (€ 1,1 miljoen). Bij de uitbetaalde studietoeslag is in 2024 juist sprake van een overbesteding van het budget in verband met een toename van het aantal aanvragen.

•

Opvang van vluchtelingen: een voordeel van € 0,3 miljoen. Het voordeel wordt veroorzaakt door lagere uitvoeringskosten van de Wet Inburgering (WIN) en door ontvangen (incidentele) extra uitkeringen van het Rijk en het COA van in totaal € 250.000. Via de 2e Bestuursrapportage zijn de geraamde baten (rijksvergoeding € 5.540.000) en de geraamde lasten (€ 2.891.000) voor de opvang van gevluchte/ontheemde Oekraïners in de begroting verwerkt. Het gerealiseerde resultaat in de jaarrekening wijkt nauwelijks af van het geraamde resultaat.

•

Jeugdhulp: een voordeel van € 0,3 miljoen. Bij de 1ste Bestuursrapportage is op basis van prognoses de oorspronkelijke begroting voor de jeugdhulpproducten opgehoogd met € 3,7 miljoen. De werkelijke kosten van jeugdhulp zijn afhankelijk van het aantal jeugdigen (en hun ouders) die gebruik maken van jeugdhulp en de soort hulp. Het aantal jeugdigen met geïndiceerde jeugdhulp is in 2024 licht gedaald ten opzichte van het aantal in 2023. We zien dat er wachtlijsten zijn en dat deze ook niet direct zijn opgelost, waardoor niet de volledige vraagbehoefte voor jeugdzorg in 2024 gehonoreerd en uitgevoerd kon worden.

•

Bijzondere bijstand: een voordeel van € 0,2 miljoen. Het aantal cliënten dat gebruik heeft gemaakt van de bijzondere bijstand is gedaald met 23% ten opzichte van 2023. De kosten zijn hierdoor lager dan begroot.

7

•

Vrijval voorziening wethouderspensioenen: een voordeel ten opzichte van de begroting van € 0,2 miljoen. De op de balansdatum bestaande verplichtingen voor de wethouderspensioenen (voor actieve en voor niet actieve bestuurders) zijn berekend door een extern bureau. De pensioenverplichtingen zijn actuarieel berekend tegen de contante waarde. Voorheen (tot en met 2023) werden de berekeningen door ons zelf uitgevoerd op basis van uitkeringsbedragen en voorzichtige ramingen van de leeftijdsverwachtingen (uitkeringsduur). Nu de berekeningen geactualiseerd zijn op basis van actuariële grondslagen kan een deel (minder dan 10%) van de voorziening voor pensioenverplichtingen vrijvallen.

•

Onderbesteding bij de budgetten voor initiatieven bij Samen Wageningen (product 610.00): een voordeel van € 0,2 miljoen. Het voordeel heeft te maken met het feit dat we extra financiering van het Rijk hebben ontvangen via een 2-tal SPUK's (specifieke uitkeringen) bij de gebudgetteerde uitvoeringskosten voor Welsaam.

•

Een voordeel bij de parkeervoorzieningen (product 214.00) van € 0,2 miljoen. De gerealiseerde baten (parkeergelden) zijn hoger dan begroot. We storten een deel van het resultaat in de egalisatiereserve Parkeergelden tot het ingestelde plafond van de reserve van € 250.000. Dat is circa € 72.000. Het overige deel zit in het rekeningresultaat en wordt meegenomen in de voorgestelde resultaatbestemming.

•

Minder uitgaven bij het uitvoeringsbudget Visie Economie: een voordeel van € 0,1 miljoen bij product 310.10. De Visie Economie is eind 2024 goedgekeurd. Het uitvoeringsprogramma start daarom pas in 2025 en niet in 2024.

•

Minder uitgaven bij onderzoeks- en uitvoeringsbudgetten op het gebied van stimuleren van bedrijfsvestigingen: een voordeel van € 0,1 miljoen. De gebudgetteerde kosten voor Citymarketing, Circulaire economie en structuur/inrichting binnenstad Wageningen (centrumgebied) zijn in 2024 niet helemaal besteed.

Naast de hierboven opgesomde positieve resultaatafwijkingen van in totaal € 4,1 miljoen zijn er ook 4 posten met een aanzienlijke negatieve afwijking (in totaal een financieel nadeel van € 2,2 miljoen): •

Beschermd wonen: een nadeel van € 1,1 miljoen. Met de gemeente Ede worden nieuwe afspraken gemaakt over de voortzetting en bekostiging van de Wageningse Pilot Beschermd wonen vanaf 2023. Formeel moet bestuurlijke goedkeuring nog plaatsvinden, maar het is duidelijk, dat in de nieuwe afspraken de financiering vanuit gemeente Ede op basis van nacalculatie (werkelijke kosten) plaatsvindt. Het nadeel ten opzichte van de begrote inkomsten bedraagt € 1,1 miljoen. Dit bedrag bestaat voor € 0,3 miljoen uit een nadeel voor het begrotingsjaar 2024 en € 0,8 miljoen uit een bijstelling van de bijdrage voor het jaar 2023. In de slotwijzing van de begroting 2024, die de raad in december 2024 heeft vastgesteld, is voor de jaren tot en met 2022 een voordeel bij het vergoedingsbedrag voor de pilot Beschermd wonen opgenomen van € 1,3 miljoen. Daarbij is aangekondigd, dat in de jaarrekening een hiermee vergelijkbaar nadeel voor de jaren 2023 en 2024 wordt verwacht.

•

Individuele ondersteuning en begeleiding: een nadeel van € 0,4 miljoen. Bij ondersteunende individuele begeleiding zijn de uitgaven € 0,2 miljoen hoger dan begroot. Het aantal cliënten is behoorlijk toegenomen ten opzichte van 2023. Er is weliswaar een afname bij de inzet van basis ambulante begeleiding, maar daar tegenover staat een stijging van de inzet voor de veel duurdere specialistische ambulante begeleiding. Voor de opbrengsten van ambulante begeleidingstrajecten is in de begroting een bedrag van € 0,3 miljoen geraamd, terwijl de gerealiseerde opbrengsten voor ambulante begeleiding uitkomen op € 0,1 miljoen. Deze opbrengsten lopen mee in de financiering door de gemeente Ede van de Wageningse pilot Beschermd wonen.

8

•

Stortingen in de voorzieningen voor personele verplichtingen: een nadeel van € 0,4 miljoen. De stortingen hebben te maken met de voorziening verlofsparen, de voorziening voor WW- en BWW- ( Bovenwettelijke WW-uitkering) verplichtingen en de voorziening Regeling Vervroegde Uittreding (RVU).

•

Hogere salaris- en inhuurlasten voor de bedrijfsvoering (product 923.00): een nadeel van € 0,3 miljoen. De hogere personele kosten worden veroorzaakt door ziektevervanging en invulling van vacatures door (duurdere) personele inhuur.

Een gedetailleerde specificatie van alle voor- en nadelen kunt u in de jaarrekening vinden bij de toelichting op het overzicht van de financiële baten en lasten per programma.

Financiële positie De beschikbare weerstandscapaciteit is het geheel aan middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet-begrote kosten te dekken. In onderstaande tabel is te zien hoe de beschikbare weerstandscapaciteit zich in 2024 heeft ontwikkeld: Onderdeel (x € 1.000)

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2024 na wijziging

Rekening 2024

Verschil 2024

19.788

19.487

19.487

14.810

-4.677

0

19

19

0

-19

Positieve saldi

13.884

0

8.967

12.615

3.648

Totaal

-1.048

Algemene Reserve Onvoorziene uitgaven

33.672

19.506

28.473

27.425

Ondergrens

5.000

5.000

5.000

5.000

Bovengrens

7.500

7.500

7.500

7.500

Weerstandscapaciteit

7.500

7.500

7.500

7.500

Weerstandsvermogen Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit. Deze ratio geeft weer in welke mate financiële risico’s kunnen worden opgevangen. En geeft daarmee inzicht in de robuustheid van de begroting en de financiële weerbaarheid van de gemeente. Dus op de mogelijkheden om op korte termijn financiële tegenvallers te kunnen opvangen zonder direct in de begroting en de beleidsambities te hoeven ingrijpen. Het weerstandsvermogen wordt berekend door de beschikbare weerstandscapaciteit te delen door de benodigde weerstandscapaciteit. Per 31 december 2024 bedraagt het weerstandsvermogen: Onderdeel

Rekening 2024

Beschikbare weerstandscapaciteit

7.500

Benodigde weerstandscapaciteit

5.873

Weerstandsvermogen

1,28

Kwalificatie weerstandsvermogen

Ruim voldoende

Als norm is gesteld dat het weerstandsvermogen tenminste 1,0 (kwalificatie ‘Ruim voldoende’) moet bedragen. Aan deze norm wordt op 31 december 2024 voldaan, met een ratio van 1,28 met bijbehorende kwalificatie ‘Ruim voldoende’.

9

Overige financiële kengetallen In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van een aantal belangrijke financiële kengetallen. De wettelijk verplichte kengetallen zijn: netto schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen), solvabiliteitsratio, structurele exploitatieruimte, grondexploitatie en belastingcapaciteit. De kapitaallastenratio is een eigen kengetal van gemeente Wageningen. Financiele Kengetallen

Rekening 2023

Begroting 2024

Rekening 2024

Netto schuldquote

13,5%

34,1%

11,6%

Netto schuldquote gecorrigeerd

9,6%

31,2%

8,3%

Solvabiliteitsratio

44,9%

42,3%

47,8%

Structurele exploitatieruimte

10,6%

7,1%

9,1%

Grondexploitatie

0,6%

0,4%

0,6%

Belastingcapaciteit

98,6%

95,1%

95,1%

Kapitaallastenratio

3,3%

2,8%

2,5%

Toelichting bij de kengetallen Per kengetal geven we hieronder aan hoe het zich verhoudt tot de (streef)norm. Om de inzichtelijkheid te vergroten, begint ieder kengetal met een korte uitleg. Netto schuldquote & de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft zodoende een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Om duidelijk te maken wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dat betekent voor de schuldenlast, wordt de netto schuldquote berekend zowel inclusief als exclusief de doorgeleende gelden. Voor het kengetal Netto schuldquote, zonder en met correctie, geldt de norm: Wageningen valt altijd in de categorie < 90. De solvabiliteitsratio Onder de solvabiliteitsratio wordt verstaan het eigen vermogen als percentage van het totale vermogen (balanstotaal). Voor het kengetal solvabiliteitsratio wordt uitgegaan van de volgende norm: Wageningen scoort niet lager dan 30%. De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen op de lange termijn te voldoen. De solvabiliteitspositie geeft een indicatie van het aanwezige buffervermogen om financiële risico’s en tekorten in de toekomst op te kunnen vangen.

Structurele exploitatieruimte Dit kengetal is van belang om te kunnen beoordelen welke structurele ruimte de gemeente heeft om de eigen lasten te dragen. Of welke structurele stijging van de baten of structurele daling van de lasten daarvoor nodig is. De structurele exploitatieruimte wordt bepaald door het saldo van de structurele baten en lasten en het saldo van de structurele onttrekkingen en toevoegingen aan reserves gedeeld door de totale baten. Bij een jaarrekening is er geen sprake van een raming na het rekeningjaar. Dus kan de beoordeling alleen goed zijn (als het rekeningjaar boven de 0 uitkomt), of onvoldoende (als het rekeningjaar onder de 0 uitkomt). Bij de jaarrekening geldt deze beoordeling overigens alleen voor de cijfermatige uitkomst van het kengetal. Voor de structurele exploitatieruimte geldt de streefnorm: de structurele exploitatieruimte van Wageningen is minimaal 0%. Grondexploitatie Dit kengetal geeft weer hoe de waarde van de grond zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. Voor het kengetal Grondexploitatie wordt uitgegaan van de volgende norm: Wageningen valt altijd in de categorie < 20%.

10

Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de gemeente is ten opzichte van het landelijke gemiddelde. De definitie van belastingcapaciteit is hier: woonlasten van een meerpersoonshuishouden, opgebouwd uit OZB, afvalstoffen- en rioolheffing. Voor het kengetal Belastingcapaciteit geldt de streefnorm: de Wageningse belastingcapaciteit is nooit hoger dan 105%. Kapitaallastenratio De kapitaallastenratio is de verhouding van de kapitaallasten ten opzichte van de totale exploitatielasten. Dit is een eigen kengetal van gemeente Wageningen. Voor het kengetal kapitaallastenratio geldt een voorlopige norm van maximaal 12%. Gemeente Wageningen blijft ruimschoots binnen deze norm. De kapitaallastenratio is een belangrijk verhoudingscijfer, omdat het inzicht geeft in de meerjarige, vaste/structurele lasten van investeringsprojecten in verhouding tot het totaal van de lasten in de begroting en in de jaarrekening. Op dit onderdeel van de begrote lasten is geen of nauwelijks sturing en bijsturing mogelijk.

11

Programma 1 Wageningen Sociaal Waarom dit programma? Het programma ‘Wageningen sociaal’ gaat over al onze resultaten in het sociaal domein van Wageningen. Ook de maatschappelijke opgave ‘Toekomstgericht Samenleven’ vindt haar wortels in dit programma en staat centraal in ons sociaal domein. In deze opgave werken we aan het garanderen van bestaanszekerheid voor al onze inwoners. We kijken hierbij specifiek naar inkomenszekerheid, de zekerheid van een (t)huis en de zekerheid van zorg. In 2024 zijn op een aantal speerpunten binnen de opgave mijlpalen behaald. Heel het jaar is enorm hard gewerkt aan inkomenszekerheid, via het Maatschappelijk Meedoen Budget. Op 1 januari 2025 zijn we echt van start gegaan met de uitvoering van het beleid. Ook is in 2024 de Woonzorgvisie vastgesteld en worden de eerste stappen gezet op de realisatie van de uitvoeringsagenda. De inhoudelijke resultaten van de woonzorgvisie zijn terug te vinden in programma 2. Dit zijn niet de enige belangrijke ontwikkelingen in het sociaal domein. De herijking van het beleidskader voor het sociaal domein willen we expliciet benoemen. In 2024 zijn we gestart met deze herijking, zodat we in 2025 deze nieuwe koers kunnen vaststellen. Daarnaast zijn binnen de beleidsthema’s in het sociaal domein ook belangrijke ontwikkelingen te noemen. Deze zijn hieronder genoemd.

Veel van deze ontwikkelingen raken ook aan onze maatschappelijke opgave. Soms draagt onze aanpak op een beleidsthema ook bij aan bestaanszekerheid. Soms is het hebben van bestaanszekerheid een (bijna) randvoorwaarde om stappen op een thema te laten renderen. Denk bijvoorbeeld aan interventies op gebied van gezondheid en welbevinden waar bij de inwoners het ‘fundament’ van een zeker bestaan nodig is om tot duurzame verandering te komen. Natuurlijk is de werkelijkheid niet zo zwart-wit. Een ontwikkeling kan in meer of mindere mate bijdragen aan en voortbouwen op bestaanszekerheid. Ontwikkelingen met een directe bijdrage aan bestaanszekerheid In 2024 is het inkomenszekerheidsbeleid verder uitgewerkt en vastgelegd in verordeningen. Daarnaast is een stevig implementatietraject doorlopen zodat het beleid per januari 2025 van start kon gaan. Bij dit proces zijn ook maatschappelijke partners en ervaringsdeskundigen ingezet, onder andere voor de communicatie. In 2024 hebben we ook ondersteuningsgesprekken gevoerd met inwoners. Hiermee zijn inwoners geholpen bij hun financiële situatie en hebben wij gelijktijdig ervaring opgedaan met onze nieuwe werkwijze. Waar nodig ondersteunen we inwoners om mee te doen in de samenleving en zo zelfstandig mogelijk te leven.

Binnen de WMO (Wet maatschappelijke ondersteuning) neemt de krapte op de arbeidsmarkt en daarmee nadelige gevolgen voor de beschikbaarheid van een aantal voorzieningen en diensten toe. De maatschappelijke en financiële effecten van onze ouder wordende samenleving zijn voorspeld en merkbaar in de praktijk. Waar mogelijk wordt de onderlinge samenwerking tussen de zorgorganisaties gestimuleerd. Met de resultaten uit het tarievenonderzoek Jeugd en Wmo voldoet Wageningen aan de uitvoering van de Algemene Maatregel van Bestuur reële tarieven. De gemeente Wageningen en de betrokken organisaties op het gebied van zorg en ondersteuning zijn hiermee in staat gesteld om de wettelijke taken uit te voeren. We hebben ons als Valleiregio aangemeld voor de ETHOS-telling. Met dit grootschalige onderzoek krijgen we een beter beeld van dak- en thuisloosheid. Hiermee kunnen we concreter met onze partners aan de slag om deze problematiek aan te pakken. Tegelijkertijd is het meedoen aan deze telling al een interventie op zich. Met het telonderzoek vergroten we bewustzijn bij inwoners, professionals en werken we aan verbinding met onze maatschappelijke partners. Ontwikkelingen voortbouwend op bestaanszekerheid en overige ontwikkelingen Kinderen en jongeren krijgen gelijke kansen om hun talenten te ontwikkelen, zodat zij een bij hen passende plek in de samenleving kunnen krijgen.

Dit voeren we uit met onze inzet op jeugdhulp, Kansrijke Start, onderwijsachterstandenbeleid, voortijdig schoolverlaten, leerlingenvervoer, onderwijshuisvesting, handhaving kwaliteit kinderopvang en een groene speelomgeving. Met extra middelen voor het jongerenwerk en de uitvoering van het project Duurzaam Partnerschap jeugd willen we inzet van zwaardere jeugdhulp voorkomen en zoveel mogelijk

12

normaliseren. Het project Duurzaam partnerschap jeugd hebben we in 2024 geëvalueerd. De geleerde lessen uit het project nemen we mee bij de Regionale Visie Jeugdhulp en de lokale implementatie van de Hervormingsagenda Jeugd. Op gebied van werk is de aanpak Simpel Switchen in de participatieketen vastgesteld als invulling van dossier Goed Werk. Hiermee kunnen meer inwoners met een uitkering makkelijker de stap naar (betaald) werk zetten. De eerste stappen om deze aanpak te implementeren zijn gezet. Ook het project Asielzoekers en werk is van start gegaan. Bewoners van het AZC kunnen op deze manier deelnemen aan de arbeidsmarkt. 2024 was ook het jaar waarin het Werkpunt stopte. Voor medewerkers met een indicatie voor beschut werk en de Wet sociale werkvoorziening betekende dit besluit een grote verandering. Per 2025 gaan zij bij IW4 in Veenendaal aan de slag. De laatste maanden van 2024 stonden in het teken van deze overstap. Wageningen zet zich in om sport en bewegen voor iedereen beschikbaar te maken. Dit doen we door het ondersteunen van een divers sportaanbod: verenigingen, buurtsportcoaches en commerciële sport. Een goede sportinfrastructuur is de basis om goed te kunnen sporten. In 2024 hebben we ons ingezet om de sportinfrastructuur van bijvoorbeeld Sportpark de Zoom op orde te brengen, zodat de verenigingen weer gebruik kunnen maken van de beschikbare ruimte.

Ook dit jaar was de gemeente verantwoordelijk voor de opvang en begeleiding van ontheemden uit Oekraïne. We beleggen de taken steeds meer in de reguliere lijn en stappen hiermee af van het ‘crisismanagement’. De toekomst blijft met de voortdurende oorlog in Oekraïne onzeker. In het najaar is de startnotitie Duurzame Asielopvang vastgesteld met de kaders voor humane, kwalitatief goede opvang van asielzoekers in Wageningen. De komende jaren gaan we werken aan een realiteit passend bij de vastgestelde kaders. Cultuur verbindt en verrijkt, inspireert, doet de waarneming prikkelen en zet mensen in beweging ongeacht hun kennis van cultuur. In 2024 is de besluitvorming afgerond voor de vernieuwing en verbouwing van de bibliotheek. Na ruim 20 jaar kunnen nieuwe functies en trends op een efficiënte manier in het bibliotheekpand worden gerealiseerd. Dit in aanloop naar een nieuwe Bibliotheekwet. Ook wordt de verduurzaming versterkt. Het cultuurteam is een tijdelijke cultuurwerkplaats gestart. En er is een solide financiële basis voor Theater Junushoff gelegd. In 2024 hebben we op gebied van Integrale Veiligheid uitvoering gegeven aan de prioriteiten uit het Integraal Veiligheidsplan 2023-2026. Daarnaast hebben we veel tijd en energie gestoken om de jaarwisseling en de periode daar voorafgaand veiliger te maken.

De raad heeft gekozen voor het scenario van afsteekzones in elke wijk en het geheel vuurwerkvrij maken van Wageningen-Hoog. Er is hard gewerkt om ervoor te zorgen dat de inwoners en bezoekers op de hoogte waren van deze situatie. Daarnaast is er extra inzet geweest op handhaving ervan.

Beoogd maatschappelijk effect Voor programma 1 Wageningen Sociaal zijn voor 2024 bij de volgende onderwerpen ambities vastgesteld: •

1.1 Gezondheid, eenzaamheid en veerkracht

•

1.2 Armoedebestrijding en financiële zelfstandigheid

•

1.3 Vrijheid en internationale samenwerking

•

1.4 Onderwijs en kinderopvang

•

1.5 Een leven lang sporten en bewegen

•

1.6 Cultuur is een drager van een bruisend en vitaal Wageningen

•

1.7 Een veilige en leefbare woon-, werk- en ondernemingsomgeving

Deze ambities zijn verwerkt in een doelenboom, waarin wordt beantwoord: •

Welke doelen wilden we bereiken om te komen tot de ambitie?

•

Welke resultaten heeft het opgeleverd?

13

1.1 Gezondheid, eenzaamheid en veerkracht Wat wilden we bereiken? Alle inwoners in Wageningen kunnen voorzien in hun eerste levensbehoeften en hebben voldoende mogelijkheden om mee te doen in de samenleving. We bevorderen de gelijke kansen voor alle inwoners, met specifiek aandacht voor gelijke kansen op de mogelijkheden voor een goede opvoeding en gezond opgroeien.

Wat hebben we bereikt? 1.1.1 Kinderen en jongeren hebben een gezondere leefstijl. Beoogde resultaten •

Het aantal dagen dat kinderen buiten spelen en deelnemen aan buitenschoolse sportactiviteiten, is 5% verhoogd ten opzichte van de kindermonitor 2017 (bijvoorbeeld door inzet sport/buurtwerk en vergroening schoolpleinen).

•

In Wageningen zijn er minder kinderen met overgewicht dan het gemiddelde in Gelderland.

•

Jongeren zijn zich bewust van de gevolgen van het gebruik van alcohol, roken en drugs en het omgaan met groepsdruk.

Toelichting De resultaten voor deze doelstelling worden gemonitord op basis van de 4-jaarlijkse gezondheidsmonitors en de rapportages van de VGGM, waarin de gezondheid en leefstijl van kinderen en jongeren in beeld worden gebracht. De meest recente cijfers zijn afkomstig uit 2021 (de Kindermonitor 0 tot 12 jarigen), 2023 (cijfers overgewicht en gezondheidsmonitor Jeugd 12 tot 16 jarigen) en de gezondheidsmonitor Jongvolwassenen uit 2024 (16 tot 25 jarigen). In 2021 speelden 31% van de kinderen (2 tot 12 jaar) 7 dagen per week buiten, in 2017 was dit 27%. Dit is een stijging van 4%. Het percentage van de 0 tot 4 jarigen dat meedoet aan beweegactiviteiten was in 2021 68%, in 2017 was dit 55%. De stijging is hiermee 7%. Het percentage kinderen van 4 tot 12 jaar dat lid is van een sportclub of vereniging is ongewijzigd ten opzichte van 2017: dit was 75% van de kinderen. Het gewenste resultaat is hiermee voor een groot deel behaald. Het percentage kinderen met overgewicht is in 2023 niet bij alle leeftijdsgroepen lager dan het gemiddelde van Gelderland Midden. Hiermee is het gewenste resultaat niet behaald. Positief is dat het percentage kinderen met overgewicht bij de 3-jarigen een stuk lager ligt dan het gemiddelde in Gelderland Midden: 4% ten opzichte van 9%. De andere cijfers zijn: •

Bij de 5 tot 6 jarigen: 8% in Wageningen , 8% in Gelderland-Midden,

•

bij de 10 tot 11 jarigen: 16% in Wageningen , 15% Gelderland Midden

•

Bij de 13 tot 14 jarigen; 13% in Wageningen, 15% Gelderland Midden.

•

Bij de 16 tot 25 jarigen: 19% in Wageningen, 25% Gelderland Midden.

Voor het gebruik van alcohol: de cijfers over 2023 geven aan dat 22% van de vmbo leerlingen recent alcohol heeft gedronken. In de cijfers over 2019 was dit 20%. Voor binge-drinken (meer dan 5 glazen per keer): In 2024 heeft 13% van de vmbo-leerlingen meer dan 5 glazen per keer gedronken. In 2019 was dit 16%. We zien hiermee een toename van het aantal leerlingen dat alcohol drinkt, maar afname van het aantal kinderen dat 5 glazen of meer drinkt per keer. Er zijn in 2024 onvoldoende vergelijkbare gegevens van de havo/vwo-leerlingen beschikbaar. Voor Gelderland Midden geldt dat de verschillen in alcoholgebruik tussen jongens en meiden kleiner is dan die tussen klas en onderwijssoort. Waarbij vmbo-leerlingen meer alcohol drinken dan Havoleerlingen.

14

De cijfers in Wageningen van het alcoholgebruik in de leeftijd 12 tot 16 jaar zijn lager dan de gemiddelde van Gelderland Midden. Voor de 16 tot 25 jarigen ligt dit anders, bij deze doelgroep zien dat in Wageningen relatief meer gedronken wordt dan in Gelderland Midden. Het percentage zware drinkers (minstens 1x per week 6 glazen of per dag meer dan 4 glazen) is in Wageningen 31%, in Gelderland Midden 20%. Dit is verklaarbaar door de grote groep studenten in Wageningen in deze leeftijdscategorie. Voor roken en blowen: Van de vmbo-leerlingen rookt 10% wekelijks en 12% vapet wekelijks. Voor de havo/vwo-leerlingen zijn geen cijfers beschikbaar. Wel of zij ooit gerookt of gevapet hebben: van de havo-leerlingen heeft 6% ooit gerookt, en 13% gevapet. Van de vmbo-leerlingen heeft 24% ooit gerookt en 36% ooit gevapet. In 2019 waren er nog geen vragen over vapen opgenomen in de gezondheidsmonitor. In 2023 heeft 3% van de vmbo-leerlingen heeft wiet of hasj gebruikt in de laatste vier weken, voor de havo/vwo- leerlingen was dit 2%. In 2019 was dit nog respectievelijk 4% en 9%. 1% van alle leerlingen geeft aan ooit xtc, cocaïne, paddo's of lachgas te hebben gebruikt, maar niet recent. Het middelengebruik blijft aandacht vragen. We zien wisselingen in het gebruik van middelen (bijvoorbeeld toename van vapen). We zien verschillen tussen de doelgroepen en leeftijden.

Samen met onze partners (onder andere Welsaam en de VGGM) blijven we ons inspannen om een gerichte bijdrage te leveren aan de gezonde leefstijl voor jeugd.

Wat hebben we bereikt? 1.1.2 Voorkomen dat kinderen en jongeren kampen met ernstigere psychische klachten door tijdig psychische klachten te signaleren en bespreekbaar te maken Beoogde resultaten •

Kinderen en jongeren kunnen beter omgaan met psychische klachten door deze klachten te voorkomen, te signaleren en bespreekbaar te maken (onder andere inzet van SOH jeugdGGZ, inloop Jeugd en Gezin, jongerenwerk en maatschappelijk werk).

Toelichting Welsaam voert binnen het thema Gezondheid de preventieve hulp en ondersteuning uit. Het jongerenwerk is uitgebreid met specialistisch jongerenwerk, preventiewerker en meidenwerk. Kinderen, jongeren en hun ouders kunnen laagdrempelig terecht bij de specialistische ondersteuning bij de huisarts voor de jeugd-GGZ. Hier kunnen zij psychische klachten bespreken. In 2024 hebben 227 ouders, kinderen en jongeren gebruik gemaakt van deze mogelijkheid. De jeugdmedewerkers van het Startpunt hebben tijdens de inloop Jeugd en Gezin en op scholen geholpen met vragen over opgroeien en opvoeden. Ook zijn deze jeugdmedewerkers ingezet op drie scholen, als pilot voor laagdrempelige hulp en ondersteuning. Tien jongvolwassenen hebben de cursus Voluit Leven gevolgd. Daarnaast zijn er voorlichtingsavonden georganiseerd op het Startpunt en het Pantarijn. We verwachten dat deze inzet heeft bijgedragen aan het sneller bespreekbaar maken en signaleren van psychische klachten.

15

Wat hebben we bereikt? 1.1.3 Inwoners met een sociaaleconomische status (SES) leven langer, langer in gezondheid en ervaren meer veerkracht. Beoogde resultaten •

In de Wageningse aandachtswijken hebben inwoners minder overgewicht (onder andere door beweegactiviteiten in de wijken, projecten gericht op een gezond voedingspatroon).

•

In de Wageningse aandachtswijken wordt er evenveel bewogen als het Wageningse gemiddelde. Wij gaan hierbij uit van de Nederlandse norm gezond bewegen (onder andere beweegactiviteiten Welsaam).

•

Inwoners ervaren meer bestaanszekerheid.

•

Inwoners hebben mogelijkheden om hun basisvaardigheden (taal, rekenen en digitale vaardigheden) te vergroten.

•

Mensen wonen en werken in een gezonde leefomgeving, zowel binnen als buiten.

•

In 2026 hebben we alle beleidsdomein/beleidsstukken met betrekking tot kansrijk opvoeden en opgroeien doorontwikkeld en geïmplementeerd.

Toelichting De resultaten van deze doelstelling worden, met uitzondering van het resultaat ten aanzien van basisvaardigheden, gemonitord op basis van de VGGM gezondheidsmonitors waarin de gezondheid en leefstijl van inwoners in Gelderland Midden in beeld worden gebracht. In 2020 heeft een onderzoek onder volwassen en ouderen plaatsgevonden. De resultaten hiervan zijn in 2021 gepubliceerd. In 2022 is een nieuwe Gezondheidsmonitor voor volwassenen en ouderen uitgevoerd, de resultaten hiervan zijn in 2023 gepubliceerd. Aanleiding voor dit onderzoek binnen een tijdsbestek van 2 jaar was de coronaperiode. Een groot deel van de vragen die in 2022 zijn uitgevraagd zijn dezelfde als in 2020, een deel heeft specifiek betrekking op de ervaringen naar aanleiding van corona. In 2025 ontvangen we de nieuwe Volwassenen en ouderenmonitor 2024. In de Gezondheidsmonitor wordt ook de gezondheid en leefstijl in beeld gebracht bij inwoners met een lage Sociaal Economsiche Status (SES). In de Wageningse aandachtswijken, de Nude, de Buurt en Wageningen Midden, wonen relatief de meeste mensen met een lage SES. Resultaten ten aanzien van overgewicht en bewegen: In 2022 heeft 33% van de volwassenen (lage Sociaal Economische Status (SES), 18 jaar en ouder) overgewicht ten opzichte van 45% in 2020. Gemiddeld ligt dit percentage voor alle inwoners van 18 jaar en ouder op 25% ten opzichte van 27% in 2020.

In 2022 voldeed 31% van de volwassenen (lage SES, 18 jaar en ouder) aan de beweegrichtlijn. In 2020 was dit 42%. Het Wageningse gemiddelde lag in 2022 op 63%. Dit percentage is gelijk gebleven ten opzichte van 2020. De cijfers voor overgewicht onder volwassen inwoners van 18 jaar en ouders onder de groep inwoners met een lage SES is verbeterd. Wel is het aandeel van deze doelgroep dat voldoende beweegt afgenomen. De komende tijd zullen we daarom onze inzet op een gezonde leefstijl continueren met daarbij extra aandacht voor beweging. Resultaat bestaanszekerheid: In 2022 heeft 23% van volwassenen (lage SES, 18 jaar en ouder) afgelopen 12 maanden moeite met rondkomen van het huishoudinkomen ten opzichte van 20% in 2020. Wageningen breed ligt dit percentage op 18 % en was dit 14% in 2020. In 2022 heeft 58% van de inwoners (lage SES,18 jaar en ouder) €1.000 of meer voor onverwachte noodzakelijke uitgaven ten opzichte van 60% in 2020. Voor Wageningen breed ligt dit percentage op 71% en was dit 72% in 2020. De (financiële) bestaanszekerheid is de afgelopen jaren meer onder druk komen te staan. Resultaat basisvaardigheden: Inwoners zijn in diverse spreekuren geholpen (205), bezochten taalcafe’s (63) en startten met een taaltraject of digitale cursussen (183). Daarnaast zijn er taallessen gegeven aan Oekraïense vluchtelingen.

Vanuit het project Digitale Inclusie hebben Solidez en de BBLTHK samengewerkt en in wijkhuis de Nude en Pomhorst 180 inwoners bereikt. Hiervan zijn er 18 gestart met een digitale cursus. Er is deelgenomen aan het project Gemeentelijke Gezinsaanpak Geletterdheid. Doel van dit project is het ontwikkelen van een aanpak (gereed 2025) om ouders te helpen bij het stimuleren van taalontwikkeling bij hun kind(eren) en aan de slag te gaan met hun eigen basisvaardigheden.

16

Wat hebben we bereikt? 1.1.4 We willen eenzaamheid voorkomen, signaleren en verminderen. Beoogde resultaten •

Inwoners ervaren minder eenzaamheid (bijvoorbeeld door ontmoetingsactiviteiten bij partners in de stad, onder andere Huizen van de wijk en Markt 17).

•

Uitbreiding uitvoeringsplan Kind Centraal met uitbreiding van doelgroep 12 tot 18 jaar.

•

Ondertekende Samenwerkingsovereenkomst Kind Centraal.

•

In 2026 hebben we alle beleidsdomein/beleidsstukken met betrekking tot kansrijk opvoeden en opgroeien doorontwikkeld en geïmplementeerd.

Toelichting Inwoners ervaren minder eenzaamheid (bijvoorbeeld ontmoetingsactiviteiten bij partners in de stad, onder andere Huizen van de Wijk/Markt 17 etc. ). Welsaam voert de preventieve hulp en ondersteuning uit op dit thema. In 2024 wisten veel inwoners de Huizen van de Wijk (dat zijn alle wijkhuizen), Markt 17 en Thuis goed te vinden. Diverse activiteiten zijn door inwoners, met of zonder hulp van ondersteuning opgezet zoals een lunch met bingo op de zondag. In 2024 is een nieuw project gestart waarbij inwoners als maatje aan elkaar gekoppeld zijn. Het jongerenwerk is uitgebreid en samen met jongeren zijn activiteiten gekozen en georganiseerd. Hierbij is veel aandacht voor talentontwikkeling. Binnen het jongerenwerk is een eerste meidengroep gestart voor kwetsbare meiden tussen de 10 en 23 jaar. Het meidenwerk versterkt en verbindt en maakt het bespreken van lastige onderwerpen mogelijk waardoor kwetsbare meiden weerbaarder en zelfverzekerder worden. Via de pilot Opbouwwerk in de Buurt zijn inwoners aan elkaar verbonden. Veel inwoners zijn enthousiast om hun buren te ontmoeten en samen te werken aan een mooie en verbonden buurt. De brede resultaten vanuit de VGGM-monitor op dit thema zijn voor 2024 voor Wageningen nog niet beschikbaar.

Op basis van de Gezondheidsmonitor GGD Gelderland Midden jongvolwassenen 16 tot 25 jaar (2024) is in Wageningen 30% enigszins eenzaam en 16% sterk eenzaam (landelijk 34% en 23%).

17

1.2 Armoedebestrijding en financiële zelfstandigheid Wat wilden we bereiken? Financiële ongelijkheid verminderen, armoede voorkomen en financiële zelfstandigheid bij inwoners vergroten.

Wat hebben we bereikt? 1.2.1 Alle inwoners in Wageningen kunnen voorzien in hun eerste levensbehoeften en hebben voldoende mogelijkheden om op een passende manier mee te doen in de samenleving. Beoogde resultaten •

Inwoners zijn duurzaam financieel zelfstandig.

•

Nieuw armoedebeleid, vastgesteld in 2023.

•

Een nieuw instrumentarium aan regelingen, gebaseerd op het nieuwe armoedebeleid, vastgesteld in 2023.

•

Inwoners beschikken over de vaardigheden om financieel zelfstandig te zijn.

•

Inwoners met financiële zorgen komen tijdig in beeld om grotere problemen te voorkomen.

•

Bij meer inwoners doorbreken we de armoede van generatie op generatie.

•

Meer inwoners kunnen participeren ondanks een gebrek aan financiële middelen.

•

Inwoners ervaren voldoende veerkracht ondanks financiële zorgen.

•

In 2024 vergroten we de kansen op (betaald) werk voor alle inwoners.

Toelichting In maart 2023 heeft de gemeenteraad het Beleidskader Inkomenszekerheid vastgesteld. De geplande invoering van het beleid is uitgesteld van 2024 naar 2025 vanwege een ontbrekende juridische grondslag. In 2025 is de juridische grondslag gevonden in drie instrumenten van de Participatiewet en een instrument van de gemeentewet. Deze zijn verankerd in drie verschillende verordeningen die door de gemeenteraad zijn vastgesteld in 2024. De uitvoering van het verstrekken van het MMB is voorbereid. De vier consulenten hebben in 2024 al adviesgesprekken uitgevoerd op de nieuwe locatie tegenover het Startpunt: de Overkant. In deze adviesgesprekken werden onder andere alle destijds geldende landelijke en lokale regelingen aangevraagd. In 2024 is naar aanleiding van een motie de bijzondere bijstand ook mogelijk gemaakt voor legeskosten voor de verlenging van verblijfsvergunningen en naturalisatie. Ook is de giftendrempel voor de Participatiewet verhoogd naar €1.800. Daarnaast hebben we, ook in 2024, ingezet op het begeleiden van inwoners naar (betaald) werk. Waar nodig met instrumenten zoals jobcoaching of beschutte werkplekken. Met het einde van de samenwerking met Compleet Mensenwerk op het Werkpunt, hebben we een nieuwe partner voor Wet sociale werkvoorziening en beschut moeten vinden. Vanaf januari 2025 is IW4 onze samenwerkingspartner.

Via de rapportage sociaal domein monitoren we de ontwikkeling van onder meer ons bijstandsbestand en inburgeraars. Deze cijfers worden twee keer per jaar gepresenteerd aan de raad. We zien dat de stap naar regulier, betaald werk voor uitkeringsgerechtigden groter wordt. Inwoners doen gemiddeld langer een beroep op bijstand dan voorheen en er is vaker sprake van multi-problematiek. Daardoor is er ook extra begeleiding nodig om de stap naar (betaald) werk alsnog te zetten. Dit vraagt meer capaciteit in de uitvoering van de Participatiewet. Dat geldt ook voor de begeleiding van statushouders bij werk, participatie en inburgering.

18

In het kader van Goed Werk en tevens in de voorbereiding op de maatregelen in de nieuwe Participatiewet wordt momenteel het programma Simpel Switchen geïmplementeerd. We willen het voor uitkeringsgerechtigden makkelijker maken om de volgende stap naar (betaald) werk te zetten. Zo werken we aan financiële zelfredzaamheid van inwoners en nemen meer mensen deel aan de samenleving. Gemeente Wageningen is onderdeel van de arbeidsmarktregio Foodvalley. Daar heeft dit jaar in het teken gestaan van de voorbereiding op de vorming van het Regionaal Werkcentrum. Het Werkcentrum moet in 2026 een herkenbaar loket vormen voor alle arbeidsmarkt-gerelateerde vragen voor werkgevers en werknemers. Inwoners hebben voldoende mogelijkheden om op een passende manier mee te doen. In Wageningen stimuleren we dat inwoners mee kunnen doen via vrijwilligerswerk. In 2024 nam het aantal vrijwilligers, na Corona, weer langzaam toe. De vrijwilligersbanenmarkt trok veel bezoekers. Eenvoudig praktisch vrijwilligerswerk wordt schaarser terwijl daar wel behoefte aan is. Er zijn meer mensen met mentale problemen die vrijwilligerswerk willen doen, wat extra begeleiding van organisaties vraagt. Capaciteit hiervoor ontbreekt vaak. De vergrijzing onder vrijwilligers neemt nog steeds toe. Verjonging is nodig om de continuïteit te borgen. Jongeren zijn onder andere via de Maatschappelijk Dienst Tijd geënthousiasmeerd.

In 2024 is ook de Woonzorgvisie tot stand gekomen. Onderdeel daarvan is het in kaart brengen van de knelpunten voor mantelzorgers. Vanuit het project respijtzorg is een welzijnsscan ontwikkeld. Met deze welzijnsscan kan een mantelzorger kijken of deze zijn of haar grenzen voldoende bewaakt en zich niet verliest in de zorg voor een ander.

Wat hebben we bereikt? 1.2.2 Uitvoering wettelijke taken. De wettelijke taken worden uitgevoerd. Dit betreft: •

Jeugdwet

•

Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015

•

Participatiewet

•

Wet gemeentelijke Schuldhulpverlening

•

Wet inburgering

•

Wet Publieke Gezondheid

•

Wet educatie en Beroepsonderwijs

•

Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz)

•

Wet gemeentelijke anti-discriminatievoorzieningen

Beoogde resultaten •

De wettelijke taken zijn uitgevoerd.

Toelichting De wettelijke taken zijn uitgevoerd.

19

1.3 Vrijheid en internationale samenwerking Wat wilden we bereiken? Alles wat wij doen is gericht op het bevorderen van het besef dat vrijheid een fundamentele waarde is voor individueel en collectief geluk, waarbij iedereen een eigen verantwoordelijkheid heeft. Voor huidige generaties en generaties na ons. Met respect voor het verleden als basis willen we daaraan vorm geven op lokaal, regionaal, nationaal en internationaal niveau.

Wat hebben we bereikt? 1.3.1 We zijn vanuit Wageningen, Stad der Bevrijding, voortdurend zichtbaar als voorvechter en gangmaker voor het bewustzijn en daarmee de bevordering van individuele en collectieve vrijheid. We bouwen voort op de successen van de voorgaande edities van de 4 mei herdenking en het vieren van de bevrijding op 5 mei. We zijn vanuit Wageningen, Stad der Bevrijding, voortdurend zichtbaar als gangmaker voor het bewustzijn en daarmee de bevordering van individuele en collectieve vrijheid. Wij brengen deze thema’s onder de aandacht voor het hele land en ver daar buiten. Professioneel, midden in de samenleving, met krachtige en loyale partners.

Beoogde resultaten •

We bieden via Wageningen45 het hele jaar een onderscheidend programma met impact: lokaal, regionaal, landelijk en internationaal. Met ontmoetingen, evenementen, dialoog, kennisdeling en educatie. Fysiek en online.

Toelichting In 2024 hebben we via Wageningen45 een onderscheidend programma met impact georganiseerd: lokaal, regionaal, landelijk, internationaal, het hele jaar rond. Met ontmoetingen, evenementen, dialoog, kennisdeling en educatie. Fysiek en online. Op 4 en 5 mei hebben 90.000 mensen een bezoek gebracht aan onze Stad der Bevrijding.

Wat hebben we bereikt? 1.3.2 In 2024 blijven we ons beleid rondom internationale samenwerking voortzetten. We kijken naar de mogelijkheid om een netwerk van universiteitssteden op te zetten samen met de WUR. We staan open voor het aangaan van nieuwe contacten wanneer deze versterkend zijn voor ons als Kennisstad, als Stad der Bevrijding en/of als internationale stad. We ondersteunen initiatieven uit onze samenleving als deze hier een bijdrage aan leveren.

Beoogde resultaten •

Ook in 2024 worden verschillende uitwisselingen georganiseerd tussen scholen, groepen en organisaties uit Wageningen en onze partnersteden. Kennis- en ervaringen uitwisselen staat centraal.

•

Op 4 en 5 mei zijn vertegenwoordigers uit de partnersteden aanwezig om activiteiten rondom de herdenking en bevrijding bij te wonen.

•

We bouwen aan een netwerk van universiteitssteden samen met de WUR.

Toelichting •

In 2024 zijn verschillende uitwisselingen georganiseerd tussen scholen, groepen en organisaties uit Wageningen en onze partnersteden. Kennis- en ervaringen uitwisselen staat centraal.

•

Op 4 en 5 mei zijn vertegenwoordigers uit de partnersteden aanwezig om activiteiten rondom de herdenking en bevrijding bij te wonen.

•

Het idee om samen met de WUR en Palmerston North te bouwen aan een netwerk van universiteitssteden hebben we on hold gezet. Er is op dit moment geen capaciteit en budget beschikbaar om hier aan te werken.

20

1.4 Onderwijs en kinderopvang Wat wilden we bereiken? Alle kinderen en jongeren hebben kansen om zich op eigen wijze goed te ontwikkelen (met specifiek aandacht voor kinderen en jongeren in achterstandssituaties), zodat zij een bij hen passende plek in de samenleving kunnen verwerven.

Wat hebben we bereikt? 1.4.1 Onderwijsachterstanden en ontwikkel- en taalspraakachterstanden zijn verminderd. Beoogde resultaten •

90% van alle kinderen en 80% van de kinderen met een voor- en vroegschoolse educatie (VVE)-verwijzing stroomt succesvol door naar een reguliere groep 3.

•

90% van de leerlingen maakt na één jaar in de schakelklas een succesvolle overstap naar een passende reguliere groep.

•

Logopedische screening voor VVE kinderen en indicatiescreening alle kinderen van groep 1 tot en met 8 waar zorgen zijn.

•

Plan van aanpak Kansengelijkheid op laagdrempelige huiswerkbegeleiding, voorkomen van segregatie en bevorderen van integratie in het onderwijs.

•

Digitale middelen worden gefaciliteerd op scholen.

Toelichting Uit metingen in het basisonderwijs blijkt dat de achterstanden bij kinderen met een VVE (Voor- en Vroegschoolse Educatie) verwijzing ingelopen worden. Metingen op de basisschool geven aan dat ruim 80% van de kinderen met een VVE verwijzing zonder kleuterverlenging over gaan naar groep 3. Van het totaal aantal leerlingen gaat meer dan 90% zonder kleuterverlenging over naar groep 3. Logopedische screening wordt ingezet voor alle basisschoolkinderen waar zorgen om zijn. De BBLTHK is gestart met het landelijk bewezen programma 'De bibliotheek op school'. De gemeente heeft subsidie beschikbaar gesteld om dit bij alle basisscholen te kunnen realiseren in de komende drie jaar. Daarnaast is de BBLTHK gestart met BoekStart op drie kinderopvang-locaties en met het programma BoekStartcoach op het consultatiebureau. Met het basisonderwijs is het eenduidig aannamebeleid vastgesteld.

Wat hebben we bereikt? 1.4.2 Alle leerlingen verlaten het onderwijs met een startkwalificatie. Beoogde resultaten •

Het aantal Voortijdig School Verlaters (VSV’ers) in de regio Vallei daalt tot 2025 met 1,5%.

•

Het relatief schoolverzuim bedraagt maximaal 2% van het aantal leerplichtigen.

Toelichting Het aantal voortijdige schoolverlaters (VSV) in de regio Vallei is voor het schooljaar 2023-2024 1,97% (landelijk 2,29%). Het relatief schoolverzuim in Wageningen bedraagt in het schooljaar 2023-2024 1,4% ( 60 wettelijke verzuimleerlingen op 4.473 leerplichtigen).

21

Wat hebben we bereikt? 1.4.3 Ieder kind ontwikkelt ecologisch bewustzijn en verantwoordelijkheid (draagt mede bij aan programma 2). Beoogde resultaten •

Er is een scholingsprogramma gericht op het stimuleren van ecologisch bewustzijn en verantwoordelijkheid.

Toelichting Er is een scholingsprogramma gericht op het stimuleren van ecologisch bewustzijn en verantwoordelijkheid. Het Groene Wiel ondersteunt alle basisscholen in Wageningen en werkt projectmatig samen met het Pantarijn. In het schooljaar2022/2023 hebben 319 klassen van de basisscholen meegedaan, in het schooljaar 2023/2024 hebben 296 klassen deelgenomen aan een activiteit. Het is niet met zekerheid te zeggen wat de oorzaak is van de lichte daling. De druk op het onderwijs en het lerarentekort kunnen hierin een factor zijn. Het Groene Wiel probeert hier op in te spelen door het aanbod van gastlessen op school te verruimen, dat leerkrachten ontlast.

Wat hebben we bereikt? 1.4.4 Voor Wageningse leerlingen zijn scholen voor bijzonder en speciaal onderwijs buiten Wageningen goed bereikbaar. Beoogde resultaten •