Bevindingenrapport (voorlopige versie - september)

33%

van inwoners komt op de fiets naar binnenstad

80%

van bezoekers aan binnenstad zijn inwoners

Detailhandel Deelnemers geven aan behoefte te hebben aan meer verschil in winkelaanbod, zoals lokale en regionale creatieve en ambachtelijke bedrijven. De meerderheid van de deelnemers geeft aan dat Wageningen een onderscheidende binnenstad moet zijn. Zij hebben een voorkeur voor kleine, speciale kwaliteitswinkels, die passen en aansluiten op de wensen en behoeften van de inwoners en speciale doelgroepen. Zij zien graag dat daar meer ruimte voor komt. Horeca Detailhandel

34

Om leegstand van de winkelpanden te voorkomen, wordt door de deelnemers geadviseerd om kleinschalige projecten in leegstaande panden te initiëren voor jonge ondernemers.

• Economische visie Detailhandel en Horeca 2012 • Visie en uitvoering Binnenstad Wageningen 2015 • Aan de slag visie op de Wageningse Binnenstad • Koopstromen Oost-NederlandGelderland • Parkeren SOW WOC, 2018

0

i • Wageningen trekt jaarlijks 125.000 bezoekers. • Ruim 40% van de medewerkers van de WUR is woonachtig in Wageningen. • Wageningen heeft een belangrijke binnenvaarthaven aan de Rijn, met onder meer overslag- en opslagcapaciteit.

“Als inwoner mis ik activiteiten en uitgaansgelegenheden voor jongeren en ouderen.”

d

Uitzondering horeca op bijzondere plekken Place t o

• Stadgracht kan een nieuwe impuls geven, maar hoe wegen de kosten op tegen de baten? • Uitgaansgelegenheden voor studenten en uitgaansgelegenheden voor nietstudenten. • Koopgoot of onderscheidende binnenstad? Wat willen we dat de uitstraling wordt. Place to be? • Autoluwe groene stad versus optimale bereikbaarheid en toegankelijkheid voor fietsers en auto’s.

Mogelijke horeca alleen binnen de hoofdstructuur wenselijk

be

Hoofdwinkelgebied (zo divers mogelijk aanbod) Wijkcentrum Buurtcentrum Buurtsteunpunt (aanvullend aan de binnenstad) Campus Plaza

35

100

Horeca, detailhandel en binnenstad - vervolg Wat vinden de inwoners en stakeholders? (deelnemers online/offline/stakeholdersessies) Stakeholders geven aan dat de binnenstad een uitnodigende en plezierige plek is om te verblijven met aandacht voor historie en architectuur. Stakeholders en deelnemers vinden een gezellige en levendige binnenstad met een divers straatbeeld van belang. Een ruime meerderheid heeft behoefte aan meer groen in de binnenstad, betere bereikbaarheid en een goede fietsenstalling. De binnenstad zou vol-gens deelnemers een meerwaarde krijgen als er ondergrondse parkeergelegenheden worden gereali-seerd aan de rand van de binnenstad én aan de rand van de stad. Deelnemers zijn van mening dat door het verminderen van auto’s in het centrum meer aandacht komt voor het knusse, karakteristie-ke, historische beeld en architectuur van de stad. Om de binnenstad aantrekkelijk te maken vinden deelnemers diversiteit in detailhandel belangrijk, zoals onderscheidende kleine en aparte horeca en winkels. Opmerkingen over specifieke locaties Hoogstraat: heeft volgens deelnemers een overdaad aan horeca, diversiteit van winkels en horeca en is van belang om een levendige en aantrekkelijke stad te zijn. Stationstraat: er is behoefte aan meer groen om een vriendelijke welkome entree te creëren naar (de opmaat) van de binnenstad.

De stakeholders geven aan dat een mogelijk is om op lange termijn het busstation te verplaatsen naar de andere kant van de weg of ondergronds. De stakeholders zijn van mening dat dit de entree naar de binnenstad kan verbeteren.

Leegstand

36

Supermarkten

Horeca

Overige dagelijkse winkels

Cultuur, ontspanning

Modewinkels

Dienstverlening

Overige niet-dagelijkse winkels

Ambachten

Stadsgracht Een meerderheid van de deelnemers vindt het waardevol voor de binnenstad dat de stadsgracht wordt hersteld. De gracht ziet men als een belangrijk aantrekkelijk onderdeel van Wageningen. De stadsgracht wordt beschouwd als een karakteristiek onderscheidend element. Deelnemers zijn van mening dat de stadsgracht zorgt voor een positief effect op de beleving van de stad. Het water en de vergroening kunnen een kwaliteitsimpuls geven die vervolgens ondernemers aantrekt om zich in de stad te vestigen en dagjes-bezoekers. Aan de andere kant geeft men aan dat de kosten en baten van de ontwikkeling van de stadsgracht in verhouding moeten staan.

7,6

geven de inwoners als cijfer aan de binnenstad

De Vestingvisie van het Netwerk Erfgoed Wageningen geeft een goed overzicht van ambities en kansen voor de vesting. Speerpunten zijn het terugbrengen van de gracht, waarderen van erfgoed en het vergroenen van de rand voor een wandelrondje.

“De stadsgracht is het enige grootschalige element van het centrum dat invulling geeft aan het karakter van de stad.”

Parkeren in de binnenstad

Gemengd centrummilieu

Een ruime meerderheid van de deelnemers heeft voorkeur voor een aantrekkelijke binnenstad met meer groen en minder parkeren. Ze geven aan dat het wenselijk is om de binnenstad (binnen de gracht) zoveel mogelijk autovrij te maken. Maar bewoners van de binnenstad moeten wel (voor incidenteel kort parkeren) bij hun woning kunnen komen, ook winkels en horeca moeten bereikbaar blijven voor bevoorrading.

Aanloopmillieu Schil Hoofdstraat

Ook vindt een ruime meerderheid van de deelnemers het belangrijk dat de binnenstad goed bereikbaar is, zeker voor de fiets en de voetgangers. Om dit te bereiken moet autoparkeren aan de rand van de binnenstad gebeuren en moeten de straten autoluw worden ingericht. Men ziet kansen voor een centraal gelegen, ondergrondse parkeergarage (met groen er bovenop), met goede looproutes naar de binnenstad.

De verbinding Avondhoreca

Er moet meer aandacht zijn voor fietsparkeren (en dat mag ten koste gaan van autoparkeren): meer stallingen, betere handhaving van fout gestalde fietsen. Een bewaakte fietsenstalling wordt gemist. Fietsen moet overal mogelijk zijn, met uitzondering van de Hoogstraat en de Markt (tijdens openingstijden van de winkels).

Markt Versterking culturele knooppunten

Ondernemers en winkeliers hechten een groot belang aan een goede bereikbaarheid van de binnenstad voor auto, fiets en voetganger. Voldoende parkeerplaatsen voor bezoekers (zowel auto als fiets) is hiervoor noodzakelijk.

Winkelen Horeca/ ontmoeting

‘Ik vind de parkeerplaatsen in en rondom het centrum top, omdat we dan een groot 5 mei festival kunnen houden’

Cultuur & beleving Realisatie compleet samenhangende groenstructuur rond de binnenstad Herstel van de stadsgracht Autoluw maken van de binnenstad en parkeervoorzieningen nabij het centrum Vervanging van niet doorlatende bestrating door klinkers Uitbreiding geluidsruimte binnenstad

Versterking beeldkwaliteit

Historie zichtbaar/ beleefbaar maken

Wonen nabij het centrum

37

Aanpassen Groen, duurzaamheid en mobiliteit 38

» Groen, Biodiversiteit en Klimaatadaptatie » Energietransitie en Duurzaamheid » Parkeren » Mobiliteit en Bereikbaarheid 39

1:10.000

Groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie 0

0

100

200

300 400m

Basiskaart groen

40

0

Waterlus

100

100

200

200

300 400m

300 400m

Basiskaart ecologie

Groene ontwikkelzone

Fruit - bomen teelt

Beschermd

Hoofdstructuur groen

Bos

Hoge ecologische waarde

Ecopassage

Bomen

Groenvoorziening

Bomen

Dieren

Water

Bouwland

Water

Ecologische verbindingszones

0

100

200

3

Wat vinden de inwoners en stakeholders? Uit de participatie blijkt dat het overgrote deel van de deelnemers groen in en om de stad belangrijk vindt. Uit de participatie komt naar voren dat deelnemers vooral groen willen dat door iedereen gebruikt kan worden. Zoals grasvelden om te spelen en ontspannen en ‘leefbare parken’, waar natuur de stad wordt ingebracht. En daarnaast bloemrijke graslandjes en natuurtuinen voor insecten en andere kleine dieren. Als kracht van Wageningen wordt genoemd dat er veel groen is rond de stad met bos, Eng, binnenveld en uiterwaarden. Genoemd is het belang voor de natuur van verbinding tussen de kleinere en grotere groene gebieden.

“Vergeet blauw (= water) niet.” Er is veel steun voor ingebrachte ideeën om de stad te vergroenen, zoals: groene muren, groene daken, struiken waar geen bomen kunnen, verticaal groen, geveltuinen en waterdoorlaatbare verharding voor parkeerplaatsen. En om verharding (asfalt, beton, tegels) in straten en tuinen te vervangen door groen en nieuwe bomen te planten. Een deelnemer wijst als voorbeeld op de aanpak in Valencia. Een andere deelnemer wijst er op dat interessante structuren van beton ook kunnen zorgen voor meer diversiteit. Ook is genoemd dat het stimuleren van deelauto’s de concurrentie tussen groen en auto kan helpen verminderen.

“Stad die groen is en natuur gecentreerd is waarin geleerd kan worden, zodat je je verbonden met de natuur voelt.” Om het groen rond de stad goed toegankelijk te maken, stelt de meerderheid voor om goede en veilige wandel- en fietsroutes te maken binnen en rond de bebouwde kom. Deze routes moeten duidelijke startpunten hebben en een plek om fietsen te parkeren. Een enkele deelnemer merkt op dat te veel wandelpaden ook schadelijk kunnen zijn voor de biodiversiteit. Dat de gemeente zichtbaar minder maaien en inzet op meer bloemrijke bermen wordt door sommige deelnemers begrepen en gewaardeerd, en door anderen gezien als verrommeling en bezuiniging. Het belang van groen voor klimaatadaptatie komt “Vergroenen prima, duidelijk uit de reacties naar voren. Deelnemers niet ten koste van hebben genoemd dat er meer waterberging en wateropslag nodig is. Voor opvang en opslag van water autotoegankelijkheid” worden ideeën genoemd als regentonnen die dienst doen als erfafscheiding, waterbergingen, waterplannen op wijkniveau, groene greppels en meer groen in de stad. Geopperd is om bij nieuw- en verbouw verplicht te stellen dat er geen afname van de bergingscapaciteit voor hemelwater mag plaatsvinden. Een deelnemer wijst er op dat de WUR een rol zou kunnen spelen om nieuwe vormen van waterberging participatief te ontwikkelen.

Het belang van groen komt ook bij overige thema’s terug. De waarde van groen wordt genoemd bij gezondheid, leefbaarheid/ontmoeten, wonen en de binnenstad. Groen is volgens veel deelnemers onder andere van belang om in te kunnen bewegen en spelen, of andere mensen te ontmoeten. Er liggen ook veel dilemma’s (of juist kansen) in relatie tot andere thema’s: meer woningen betekent minder plek voor groen; recreatie in de natuur kan ook schadelijke gevolgen hebben voor de biodiversiteit etc.

“Spelen is fijn voor kinderen, zij zijn de toekomst. Planten voor vlinders, zo moeten de mensen hun eigen tuin maar inrichten en struiken langs bijvoorbeeld het water, niet hele parken of grasvelden.” Aanvullende ideeën ambtelijk Niet alleen mensen maar ook dieren bewegen zich door de stad. Met een biodiversiteitsplan dit in beeld brengen en aangeven welke schakels ontbreken, behouden moeten worden en/of moeten worden versterkt. Het gaat daarbij niet alleen om groen, maar ook om water en gebouwen. Gebouwen zijn vaak ook verblijfplaatsen van vleermuizen en vogels; dit vraagt zowel aandacht bij renovatie en energiezuiniger maken van bestaande woningen als bij nieuwbouw.

200

m2 aan tuin gevel en erfafscheiding vergroend

1000 m2 nieuwe groene daken verdeeld over 80 daken

Minimaal 25% van Wageningen groen in alle vormen: eetbaar, niet eetbaar, toekomstbomen etc. Een visie ontwikkelen op vernieuwende, meer duurzame woonvormen, die minder aanslag plegen op de leefomgeving. Zoals tiny-houses, herenboerderijen, zorg combineren met landbouw.

“Meer variatie in het verplichte groen van de gemeenten is goed voor de biodiversiteit.”

93

adressen vergroend met subsidieregeling (2021)

• Groenbeleidsplan 2017 • Bomenverordening 2021 • Regeling vergroening schoolpleinen 2019, regeling vergroening tuinen en daken 2020

“Er is te veel stad, groen is het grootste voordeel van Wageningen dat moet je behouden.”

41

1:10.000

Groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie - vervolg 0

100

200

300 400m

Boven-lokale visie op groen Zowel het intrinsieke belang van groen, als het belang van groen voor andere ambities, komt terug in alle boven-lokale (omgevings)visies. Hetzelfde geldt voor het belang van klimaatadaptieve maatregelen. Onderstaande opsomming is beperkt tot de ambities die (ook) betrekking hebben op de bebouwde kom. Nationale omgevingsvisie - ambities

i In principe bij alle ontwikkelingen in de openbare ruimte waarbij de weg open moet, vervangt de gemeente het riool door een gescheiden rioolstelsel (dat regenwater apart afvoert).

• Er is meer ruimte voor natuur door natuur- en landschapswaarden sterker te integreren met andere ontwikkelingen. Bij nieuwe bouwen ontwikkelopgaven is natuur-inclusieve ontwikkeling de norm. • In steden is er voldoende ruimte voor natuur en groen, om bijvoorbeeld insecten genoeg overlevingskansen te geven. • De gebouwde omgeving is in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust ingericht (bijvoorbeeld door voldoende plekken met water en groen om hittestress tegen te gaan en wateroverlast te voorkomen). Ook is de vitale infrastructuur bestendig tegen extreme weersomstandigheden. • Er is voldoende kwalitatief zoetwater, onder andere door maatregelen tegen verzilting en verontreiniging en door ervoor te zorgen dat water beter wordt vastgehouden en geborgen. • Het kabinet vindt het belangrijk dat bij alle keuzes in de leefomgeving het effect op de robuustheid van het water- en bodemsysteem wordt meegewogen.

“Wie gaat al dit mooie groen onderhouden? De bewoners? De Gemeente heeft hiervoor geen geld ter beschikking.” Provinciale omgevingsvisie Gaaf Gelderland - ambities

0

100

200

300 400m

< 0.2 °

42

Stedelijk hitte-eiland effect (gemiddelde temp. in graden)

0.2 - 0.4 °

1 - 1.2°

0.4 - 0.6°

1.2 - 1.4°

0.6 - 0.8°

1.4 - 1.6°

0.8 - 1°

1.6 - 1.8°

Hemelwater afvoer

• In 2050 wordt biodiversiteit overal waar mogelijk versterkt en ingepast, “Voor de toekomst is óók buiten de specifiek als natuur aangewezen gebieden. natuur en biodiversiteit • Inzet op het beschermen en versterken van het natuurnetwerk. belangrijk, dit zijn waarden • Beschermen van flora en fauna (onder andere vogelrijke gebieden). • Versterking biodiversiteit in gebouwde omgeving: aandacht voor natuur van Wageningen.” in woonwijken, bij de bouw en renovatie van werklocaties en het Gelders erfgoed en bij de aanleg van wegen en dijken. • Belangrijk om natuur-inclusief te werken. • Inzet op het tegengaan van de risico’s en gevaren van de klimaatverandering. Streven: in 2050 in Gelderland optimaal beschermd zijn en kunnen meebewegen met het veranderend klimaat. • Overtollig water moet probleemloos kunnen worden opgevangen, wegstromen en opgenomen in de grond. Overvloedig water wordt langere tijd in beken vastgehouden. • Inzet op voldoende schoon en gezond grond- en oppervlaktewater voor de Gelderse natuur en land- en tuinbouw en voldoende schoon en gezond drinkwater voor mens en dier. • Ontwikkelingen moeten passen bij Gelderse kwaliteiten (bijvoorbeeld natuur, erfgoed, rivierenlandschap). • Klimaatbestendig werken wordt in alle beslissingen meegenomen en geldt als voorwaarde voor de partners.

0

Blauwe omgevingsvisie (Waterschap Vallei en Eem) - ambitie • Inzet op behoud, bescherming en versterking van de ecologie en biodiversiteit. Dit geldt in en op de bodem en ook in en rond het water, rond dijken en in het stedelijk gebied. Robuuste watersystemen zijn hiervoor belangrijk. • Circulair landgebruik om bodemleven en zo biodiversiteit te vergroten. • Vergroten van de infiltratiecapaciteit en sponswerking van de bodem in stad en land. Overal waar wordt gebouwd, wordt rekening gehouden met water (waterinclusief bouwen) en wordt de buffercapaciteit van de bodem verbeterd: de stad als spons. Dit vraagt om voldoende ruimte bij binnenstedelijke verdichting. • Ontwikkelen van natuurlijke natte gebieden (klimaatmantels) waar regen- en grondwater wordt opgevangen en vastgehouden.

“Veel groen en grote bomen in de wijk, daar houden wij van.” Beeld: doortrekken van de stadsgracht Verstedelijkingsstrategie - ambitie

Mogelijkheid lage oevers + beleefbaar maken van het water

• Beschermen en versterken kwaliteit bestaande natuur en landschap. • Klimaatadaptieve inrichting (o.a. vergroten infiltratie regenwater in bodem en toename waterberging).

Suggestie WUR noordelijke eco-zone Mogelijke noordelijke eco-zone Kans aansluiting eco- hoofdstructuur op buurtniveau Belangrijke eco- hoofdstructuur Belangrijke eco- verbinding met buitengebied Kans aansluiting eco- hoofdstructuur Belangrijk gebied biodiversiteit Wens betere verbindingen Uiterwaarden

Kansenkaart ecologie

43

100

0

Groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie - vervolg

i Binnen dit thema vinden we verschillende dilemma’s: • Verlies van biodiversiteit en groen door grote bouwopgaven. Hoe ga je die opgave realiseren? • Belangen van de bewoners versus wat goed is voor de natuur. Bijvoorbeeld als het gaat over parkeren bij eigen huis, overlast van bomen, inrichting van de eigen tuin. • Hoewel duurzaamheid en de natuur belangrijk zijn, moeten de bereikbaarheid en het dichtslibben van de stad niet over het hoofd worden gezien. • Ambtelijk ingebracht: projecten als de ontwikkeling van de Kennis-As en Beter bereikbaar Wageningen houden veel bedreigingen voor groen in zich.

Risico’s hoofdstructuur groen Hoofdstructuur groen Hoogwaardig natuurgebied Buitengebied wordt steeds drukker Kans vergroening Risicogebieden groen

Kansenkaart groen

44

Industriegebied

100

0

100

200

300 400m

Hoogste klimaatrisico gebieden Klimaatrisico’s hittestress en wateroverlast Geschikt gebied afkoppeling hemelwaterafvoer

Kansenkaart klimaat adaptatie

45

1:10.000

Energietransitie en duurzaamheid 0

0

46

100

200

300 400m

0

100

100

200

200

300 400m

0

300 400m

Energielabels

Kaart ondergrond in relatie met energieopwekking

A/ +

Uiterwaarden

Stuwwallandschap

B

E

Rivierlandschap

Riolering

C

F

Dekzandlandschap

Bestaande WKO’s

D

G

Stuwwalrandlandschap

100

200

3

Wat vinden de inwoners en stakeholders? (deelnemers online/ offline/stakeholdersessies) Ruim de helft van de deelnemers vindt dat Wageningen voorop moet lopen op het gebied van duurzaamheid, en een derde vindt het genoeg dat we ons aan de landelijke normen houden. Deelnemers noemen dat niet iedereen duurzame aanpassingen aan eigen huis kan betalen. Als duurzame maatregelen noemen deelnemers: “Het is er een voor buiten de lijntjes, zonnepanelen op daken, maar wanneer bijvoorbeeld een nieuwe huizen duurzaam bouwen en meer laadpalen elektrische step als vervoermiddel voor elektrische auto’s. Als in Wageningen mag worden het gaat over bedrijven gebruikt, scheelt dat zeker aan auto heeft de meerderheid en motorverkeer.” van de deelnemers het liefst dat verouderde bedrijfspanden worden vervangen door nieuwe gebouwen, die minder energie gebruiken en weinig onderhoud nodig hebben. Een deelnemer wijst er op dat studentenhuizen in het centrum slecht zijn geïsoleerd: de doelgroep heeft geen lange-termijn belang en geen vermogen.

“Zonnepanelen op parkeergarages is prima, maar zorg ervoor dat je ook niet iets kunt met de grond onder die panelen, dus zet die panelen op palen en zet ze verder uit elkaar zodat je er een – gedeeltelijke schaduw – park (of moestuin) onder kunt leggen.” Deelnemers zien verschillende mogelijkheden om openbare locaties te verduurzamen. Zoals het gebruik van duurzame materialen. Het verduurzamen van parkeerplaatsen wordt veel genoemd. Bijvoorbeeld door parkeerplaatsen onder de grond te maken, met daarbovenop zonnepanelen of groen. Zonnepanelen wekken overigens dubbele gevoelens op: een deel van de deelnemers vindt zonnepanelen vooral lelijk en zou ze liever niet teveel in het zicht willen zien. In het kader van duurzame energieopwekking wordt door een deelnemer voorgesteld om in te zetten op gezamenlijke batterij-opslag voor zonneenergie. Enkele deelnemers wijzen op waterstof als mogelijke kans voor verwarming.

“Bedrijven verplichten om daken met zonnepanelen te bedekken. Hier wordt veel te weinig gebruik van gemaakt. Met Omgevingswet kan gemeente bij nieuwbouw het verplicht stellen. Doen dus!”

Routekaart Wageningen Klimaatneutraal 2030-2040, met op blz. 4 de mijlpalen in de route naar een klimaatneutraal Wageningen

Het belang van duurzame energieopwekking komt ook bij andere thema’s terug. Zo wordt onder het thema groen geopperd om groene planten te gebruiken om energie op te wekken (hoe weinig ook). En door een andere deelnemer wordt gesteld dat zonnepanelen belangrijker zijn dan groene daken.

Aanvullende ideeën ambtelijk • In de bebouwde kom of aan de rand daarvan is ruimte nodig voor warmteopwekinstallaties voor (kleinschalige) warmtenetten, zoals voor de Benedenbuurt. • Door de netbeheerder wordt een verdubbeling voorzien van de trafohuisjes in de bebouwde kom. Trafohuisjes worden vaak geplaatst in stukjes openbaar groen. De verdubbeling is een gevolg van een benodigde uitbreiding van het elektriciteitsnet voor zonnepanelen en toenemend elektrisch rijden en elektrische verwarming van huizen. • Duurzame opwekking van elektriciteit: ruimte op daken maar ook locaties zoals parkeerplaatsen voor zonne-energie. • Geluid: in all electric wijken en hybride wijken (hybride warmtepomp werkt nog op een gedeelte gas) krijgen woningen individuele (hybride) warmtepompen, dit kan geluidshinder geven bij luchtwarmtepompen, en/of het wordt drukker in de bodem bij bodemwarmtepompen. • Ondergrond: door de toenemende vraag zullen meer dikkere kabels getrokken worden in wijken om aan de elektriciteitsvraag te kunnen voldoen. • Laadpalen: het elektrisch rijden vraagt om laadpunten in de openbare ruimte. • Het lokaal scheiden en verwerken van afval gaat meer aandacht krijgen in het klimaatbeleid.

“Wageningen is reeds koploper in duurzaamheid en heeft ook dat imago. Laten we niet doorslaan en de ‘gewone’ wageninger niet uit het oog verliezen.”

80%

30-50%

jaarlijkse toename in opwek zonneenergie (afgelopen 5 jaar)

van grondstof stromen in Gelderland wordt veroorzaakt door bouw

23%

31%

van alle daken hebben reeds zonnepanelen (2020)

afname energie verbruik per inwoner (2020 t.o.v. 2013)

i Nationaal is de ambitie om in 2050 van het gas af te gaan; Wageningen heeft dat doel al voor 2040. Het coalitieakkoord bevat daarnaast de ambitie om in 2030 al doelstellingen op het gebied van duurzame energieopwekking te behalen, met name door meer windenergie te realiseren.

47

0

Energietransitie en duurzaamheid - vervolg

Boven-lokale visies Boven-lokale visie op duurzaamheid en energie (exclusief de RES, waarvan de ambities al lokaal zijn vertaald in de Visie buitengebied)

“In plaats van zonnepanelen groene parken op parkeerplaatsen lijkt me zinvoller en esthetisch mooier, zeker met de verwachte zeer hete zomers. Groen brengt verkoeling in de stad. Zonnepanelen niet, en ze zijn lelijk.” Nationale omgevingsvisie - ambities • Er wordt ingezet op een duurzame en circulaire economie. De doelstelling is om in 2050 een 100% circulaire economie te hebben. • Inzet op meer duurzame energie (bijv. windenergieparken). • Lokale energievoorzieningen zijn gerealiseerd met betrokkenheid van bewoners in de directe omgeving. • Huizen en gebouwen zijn energieneutraal of zelfs energieopwekkend.

“Pak vooral bestaande parkeerplaatsen aan. Die zou altijd multifunctioneel moeten zijn. Of een waterberging eronder of zonnepanelen boven de auto’s. Nooit meer alleen een parkeerplaats en niets meer dan dat.” Provinciale omgevingsvisie Gaaf Gelderland - ambities • Het tegengaan van schadelijke uitstoot, afval en uitputting van grondstoffen en het investeren in nieuwe, alternatieve vormen van energie. • Een versnelde energietransitie. Gelderland klimaatneutraal in 2050. In 2030 wil Gelderland 55% broeikasreductie ten opzichte van 1990. • Inzet op energiebesparing en het terugdringen van het energieverbruik door isolatie en efficiëntere toepassingen in huizen en gebouwen, bij verkeer en vervoer, in de industrie en landbouw. • Inzet op duurzame energieopwekking: wind, zon, biomassa, waterstof, geo- en aquathermie en waterkracht. • Ruimte bieden aan windturbines, zonneparken, warmtecentrales,

48

Zeer geschikt voor zonnepanelen op dak Gerealiseerde zonnepanelen op dak Verduurzaming van woningbouw

Basiskaart zonnepanelen

100

0

d • De betrokkenheid van de overheid wordt als nodig ervaren. Participatie met betrekking tot duurzame energieopwekking wordt aan de ene kant aangemoedigd, maar aan de andere kant wordt aangegeven dat dit vertraging oplevert. • Er is een spanningsveld tussen opwekken van duurzame energie en bescherming van groen en biodiversiteit.

(mest)vergisters, waterkrachtcentrales. • Gelderland al eerste afvalloze provincie van Nederland. In 2030 is het gebruik van primaire grondstoffen in Gelderland met 50% teruggebracht. • Er wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van duurzame materialen en het hergebruik daarvan. Het is belangrijk dat partners en opdrachtnemers circulair werken (bijv. bij aanleg/onderhoud van wegen en verduurzaming van vastgoed in de stad). • Inzet op het wegnemen van beperkende regelgeving (bijv. dat niet alle afval als grondstof worden aangemerkt). • Stimuleren van innovatie op dit gebied. Verstedelijkingsstrategie – ambitie • Nieuwbouw energieneutraal en circulair maken.

“Ga gebalanceerd om met duurzaamheid. Er kan namelijk een spanningsveld bestaan tussen groen en duurzaamheid: bomen kunnen zon weg nemen van zonnepanelen. Andersom: zonnevelden nemen groen weg.”

Ontwikkeling WKO Benedenbuurt Mogelijke WKO’s Mogelijke warmtebronnen

Kansen kaart energieopwek

49

100

Parkeren

1:10.000

0

100

200

300 400m

Wat vinden de inwoners en stakeholders? (deelnemers online/offline/ stakeholdersessies) Parkeren algemeen Een grote meerderheid van de deelnemers aan de participatiefase geeft aan dat groen en ruime voor spelen, voetgangers en fietsers belangrijker is dan parkeren. Maar dat mag niet ten koste gaan van voldoende parkeerplaatsen in hun woonwijk. Er moeten voldoende parkeerplekken zijn voor de bewoners en bezoek. Veruit de meeste deelnemers vinden het niet noodzakelijk om voor het huis ‘Iedereen vindt groen belangrijker te kunnen parkeren. Parkeren op enige dan parkeren, maar we doen vaak afstand (maar niet te ver van de woning of parkeren heilig is’ af) en dan bijvoorbeeld ondergronds (met een park, woningen of speelplek daarboven) is mogelijk, mits de woning wel bereikbaar is met de auto (voor bijvoorbeeld in/uitladen van de auto van boodschappen/spullen). Deelnemers en stakeholders zien het faciliteren en stimuleren van autodelen als een kans om het aantal geparkeerde auto’s in de wijk te verminderen. De ruimte hiervoor moet gezocht worden op de centrale parkeerplaatsen, daar moet ook voldoende aanbod van laadpalen zijn. Nagenoeg alle deelnemers geven aan dat extra parkeerplaatsen niet ten koste mogen gaan van groen. En parkeerplaatsen worden bij voorkeur met groene tegels (waterdoorlatend) ingericht.

“Hou wel parkeerplekken net buiten de binnenstad en dan een goede wandelroute naar de binnenstad, muv taxi’s/invaliden”

d 0

100

200

300 400m

Aantal personenauto’s per huishouden per buurt (incl. studentenhuishoudens) Parkeerzone 1

50

Parkeerzone 2

Parkeerzone 1+2

Parkeerzone 3

Gerealiseerde laadpalen

Parkeerschijfzone

Openbare parkeervakken

‘Ik denk dat mensen in algemene zin best voorstander van een maatregel kunnen zijn, maar daar anders over gaan denken of op reageren als die in hun eigen straat of buurt wordt ingevoerd. Denk aan vermindering van parkeerplaatsen.’

440 betaalde parkeerplaatsen binnen de stadsgracht

0,6

gemiddeld auto bezit per huishouden (relatief laag vanwege studenten)

0

De meerderheid van de deelnemers is het eens met de opmerking om kosten voor het parkeren in de openbare ruimte in rekening te brengen. Toch plaatsen veel deelnemers hier een kanttekening bij. Tijdens het straatonderzoek hebben deelnemende inwoners van de volgende wijken het parkeren als een probleempunt gemeld: Nude, Kortenoord, De Weiden en Boomgaarden, Veluvia/Hamelakkers. Veel deelnemers geven aan dat het kunnen parkeren bij supermarkten en andere voorzieningen (voor ouderen) erg belangrijk is. Parkeren op afstand is voor de groeiende groep ouderen in Wageningen ongewenst, ook in het geval van een eigen woning. Om auto’s in de stad te voorkomen adviseren deelnemers en stakeholders om grote parkeerplaatsen buiten de stad aan te leggen en deelfietsen en openbaar vervoer aan te bieden. Op dit soort Hubs ziet men ook kansen voor deelauto’s.

Beleidsregels fietsparkeren 2022 bij kamergewijze verhuur

De digitale parkeerkaart

Ontwikkeling laadplekken incl. mogelijke deelauto’s Openbare parkeerplekken Parkeren buiten de gracht Autovrije binnenstad Aandacht voor fietsparkeren

Kansen kaart parkeren

51

100

1:10.000

Mobiliteit en Bereikbaarheid 0

0

52

100

200

300 400m

0

100

100

200

200

300 400m

300 400m

% Aantal personen lopend of fietsend naar school of werk

OV haltes binnen 400m

Gebiedsontsluitingsweg (50km/h)

Westelijke entree

Busstation

Buslijn + OV haltes

Snelfietsroute Ede Wageningen

Hoofdfietsroute

Rijnlijn (HOV)

Bevoorradingsroute binnenstad

Beter Bereikbaar Wageningen (BBW)

0

i Mobiliteit en verkeer houdt niet op bij de grenzen van de stad: samenwerking met buurgemeenten, regio, provincie en Rijk is noodzakelijk

100

200

3

Wat vinden de inwoners en stakeholders van Mobiliteit? (deelnemers online/offline/stakeholdersessies) Stakeholders en de grote meerderheid van de deelnemers aan de participatiefase kiezen voor meer ruimte/aandacht voor voetgangers, fiets en (H)OV voor verkeer in Wageningen. Liefst ziet men het aantal auto’s in Wageningen afnemen. Het STOP-principe (eerst voetganger, dan fiets, dan OV, dan de personenauto) wordt breed omarmd door deelnemers en stakeholders. Dat mag ten koste gaan van ruimte en snelheid voor de auto, maar niet door auto’s te verbieden. De auto wordt namelijk wel als een belangrijk vervoermiddel gezien. Deelnemers vinden dat sluiproutes door wijken/buurten moeten

“In 2045 is er in Wageningen geen behoefte meer aan persoonlijk autovervoer, worden alle reizen gemaakt zonder uitstoot en zijn alle bewegingen toegankelijk voor iedereen.” worden tegengegaan, buurten worden bij voorkeur verkeersluw/ autoluw. Ook vragen ze om een beter onderhoud van fiets- en wandelpaden en het tijdig snoeien van groen langs deze paden. Desondanks denken deelnemers dat het gebruik van de auto niet zo eenvoudig vermindert. Belangrijk onderwerp van het straatonderzoek is de verkeersveiligheid. Die is volgens deelnemers verder te verbeteren door lagere snelheden voor het autoverkeer (drempels), 30 km/h in woonwijken, veilige oversteekplekken, doorlopende stoepen.

Boven-lokale visie op mobiliteit Het aantal verplaatsingen in Wageningen en van/naar Wageningen is de afgelopen jaren toegenomen en zal ook tot 2040 blijven toenemen. Woningbouw en groei van arbeidsplaatsen in Wageningen en de regio zorgt hiervoor. Voor de leefbaarheid en de bereikbaarheid is het belangrijk dat de verplaatsingen (en dan met name de autoverplaatsingen) zo min mogelijk toenemen, zo kort mogelijk zijn en dat zo min mogelijk gebruik wordt gemaakt van de (benzine) auto. Wageningen is hierin niet uniek. In de Nationale omgevingsvisie, de omgevingsvisie Gelderland en in de Verstedelijkingsstrategie Foodvalley-Arnhem Nijmegen worden dezelfde ontwikkelingen geconstateerd en wordt ingezet op de volgende doelen en ambities.

Nationale omgevingsvisie • Keuzes in de realisatie van infrastructuur en verbetering van de (stedelijke) mobiliteit zijn gekoppeld aan de locatiekeuzes voor wonen en werken. Nabijheid is daarbij het uitgangspunt. • In onze steden bewegen we ons in 2050 nog gemakkelijker en efficiënter met de fiets, te voet en met het (voor iedereen toegankelijke) openbaar vervoer (STOP-principe). • Bij de ontwikkeling van nieuwe woon- en werkgebieden is vanaf het begin rekening gehouden met de vervoersvraag en nieuwe concepten als autodelen en inzet van vraagafhankelijke, zelfrijdende voertuigen. Omgevingsvisie Gelderland Doel: In 2050 is de groei van mobiliteit op een slimme manier opgevangen en verplaatsen mensen in Gelderland zich veilig, snel, betaalbaar en klimaatneutraal. Dit is te bereiken door:

12%

van Wageningers neemt een bus voor afstanden tussen 10-15km

14%

toename van alle soorten verplaatsingen (2010-2020)

83%

van Wageningers doet verplaatsingen tot 5km fietsend of lopend

i

• Bevorderen dat het openbaar vervoer en alternatieve vormen van mobiliteit toekomst- en vraaggericht blijven. • Stimuleren van alternatieve vormen van vervoer, in het bijzonder de fiets. • Er wordt eerst gekeken naar het benutten en optimaliseren van bestaande mogelijkheden, voordat wordt overgegaan tot het aanleggen van nieuwe infrastructuur. Verstedelijkingsstrategie • Mixen van wonen en werken, om onder andere lopen en fietsen te stimuleren • Woningen bouwen op fiets- en loopafstand tot werkgebieden, voorzieningen en scholing. • Nieuwe woningen worden zoveel mogelijk geprogrammeerd nabij (H)OV (trein en bus) en/ of in verbinding met nabijgelegen (regionale/ snel-) fietspaden. • Bouwen/verdichten bij intercitystations of bij Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV). • Ontbrekende HOV-verbindingen en (snel)fietsroutes realiseren (om op deze locaties te kunnen bouwen).

Hoe verplaatsen inwoners van Wageningen zich? (alle afstandsklassen) • De Wageninger verplaatst zich binnen Wageningen met de fiets of te voet, 83% van de verplaatsingen tot 5 km gaat met de fiets (54%) of te voet (29%). • Bij verplaatsingen langer dan 5 km wordt de personenauto het belangrijkste vervoermiddel. • Het openbaar vervoer wordt door Wageningers niet gebruikt voor verplaatsingen binnen de stad. Wel voor afstanden tussen 10-15 km (de bus wordt voor 12% van de verplaatsingen gebruikt). Voor afstanden langer dan 15 km is de trein goed voor 15% en de bus voor 5% van de verplaatsingen.

53

Mobiliteit en Bereikbaarheid - vervolg Wat vinden de inwoners en stakeholders van bereikbaarheid? (deelnemers online/offline/ stakeholdersessies) Bereikbaarheid van de stad Een grote meerderheid van de deelnemers aan de participatiefase geeft aan dat de stad ruimte moet geven aan voetganger, fiets en (H)OV. Maar daarnaast is er ook een substantiële groep deelnemers die aangeeft dat Wageningen beter bereikbaar moet worden met de auto door bijvoorbeeld meer uitgangswegen te creëren. De meerderheid wenst geen nieuwe rondweg (57%), maar ook hier is een derde van de deelnemers voorstander van een rondweg, ook als dit ten koste gaat van groen. Veel deelnemers doen de suggestie om de bestaande hoofdwegen beter te gebruiken door bijvoorbeeld een groene golf, spreiding van auto’s over de tijd (minder drukke spits, maar wel langer) en ruimte (verdelen over meer wegen). Deelnemers maken zich zorgen over de toename van verkeersstromen als gevolg van bijvoorbeeld de “Hoewel duurzaamheid en komst van grote bedrijven en woningen. Ze doen natuur belangrijk zijn, moeten het advies om deelmobiliteit bij nieuwbouw te de bereikbaarheid en het stimuleren en om de zichtbaarheid van deelauto’s te vergroten.

Stakeholders doen het advies om het dichtslibben van de stad niet over bedrijfsleven actief te benaderen om het gebruik het hoofd worden gezien.” van OV en verhuizen van hun medewerkers te stimuleren. Ook zien ze mogelijkheden om het bedrijfsleven een bijdrage te laten leveren aan de kosten van een hub (overstappunt) of hoogwaardig OV naar NS-station en bedrijfsterrein/campus. Stakeholders en deelnemers doen de volgende suggesties voor hubs: maak hubs met parkeerruimte bij de A12, A50 en bij de Rijnbrug/Rhenen zodat mensen die naar Wageningen willen met goed openbaar vervoer of deelfiets verder kunnen maak hubs aan de randen van de wijken (ook voor de inwoners zelf), en biedt op deze plekken deelauto’s, deelfietsen en pakketkluizen aan. Bereikbaarheid met het openbaar vervoer Wageningen en veel wijken scoren volgens veel deelnemers slecht op het openbaar vervoer, er wordt gevraagd om een betere OV-bereikbaarheid (sneller, vaker): naar Ede, Rhenen, Arnhem, Utrecht en Nijmegen en naar het station van Ede-Wageningen. Ook wordt om meer bushaltes en bushaltes dichterbij gevraagd. De optie buurtbus met vrijwilliger-chauffeurs voor buurten met weinig OV wordt gedaan. De halte zelf moet ook goed bereikbaar zijn voor de voetganger, op/bij de halte zelf moeten voldoende fietsstallingen aanwezig zijn.

Bereikbaarheid van de eigen woonwijk Veruit de meeste deelnemers wonen het liefst in een autoluwe/ autovrije wijk, daar scoort hun eigen wijk vaak ook goed op. Maar woningen en voorzieningen moeten wel bereikbaar zijn met de auto. Het instellen van eenrichtingsverkeer voor auto’s, een lagere maximumsnelheid, een knip in de weg zodat doorgaand autoverkeer in de wijk niet meer mogelijk is, fietsstraten en handhaving worden genoemd als mogelijke maatregelen om autoluwheid te bereiken.

54

“Tja, je krijgt hier echt geen treinstation met intercitystop.”

Toegankelijkheid Een speciale vorm van bereikbaarheid is de toegankelijkheid voor mensen met een mobiliteitsbeperking. Veel deelnemers vragen aandacht voor de toenemende groep ouderen in Wageningen. Voor deze groep is de auto belangrijk en wordt parkeren op afstand onwenselijk geacht. Verder vragen deelnemers en stakeholders aandacht voor bereikbaarheid van mensen in een rolstoel en met rollator (breedte trottoir, doorlopen van trottoirs, hellingen). Bereikbaarheid van de binnenstad Een grote meerderheid van de deelnemers wil graag een goed bereikbare én een groene binnenstad en is het eens met de volgende ideeën om dit voor elkaar te krijgen: • een ondergrondse parkeergarage (met groen erbovenop), centraal gelegen met goede looproutes • betere bereikbaarheid voor de fietser en wandelaar • meer parkeerplekken voor de fiets • de binnenstad autovrij maken, met een goede verbinding naar (ondergrondse) parkeergarages aan de rand van de binnenstad én aan de rand van de stad (campus, Wageningse Berg, Nudepark) Ondernemers en winkeliers hechten een groot belang aan een goede bereikbaarheid van de binnenstad voor auto, fiets en voetganger. Voldoende parkeerplaatsen voor bezoekers (zowel auto als fiets) is hiervoor noodzakelijk.

Om meer bezoekers in de binnenstad te krijgen doen stakeholders het advies om de kenniswerkers en de grote werklocaties te verbinden met de binnenstad: verleid ze om naar de binnenstad te komen.

i • Er is en wordt gewerkt aan de bereikbaarheid van en binnen Wageningen. Met realisatie van de snelle fietsroute naar Arnhem en Ede (start realisatie in 2022) worden comfortabele fietsroutes gemaakt naar treinstations en de centra van beide kernen. • Voor openbaar vervoer is Wageningen afhankelijk van de bus. De komende jaren wordt de busverbinding met station Arnhem (Rijnlijn) verbeterd. • Voor de auto bereikbaarheid is de relatie richting A12/Ede, N225/A50 en N225-Rhenen/Rijnbrug van belang. De grootste relatie is richting A12/Ede. Met het project Beter Bereikbaar Wageningen verbetert de autobereikbaarheid van Wageningen van/naar Ede/A12. Gelijktijdig met dit project werkt Wageningen aan een verbetering van de eigen fietsstructuur van/naar het campusterrein en langs de Nijenoord Allee/ Kortenoord Allee.

70%

van banen in Wageningen wordt ingevuld door nietWageningers

14%

vewachte toename van verplaatsingen (alle soorten, 2020-2040)

0

d

A12

• We willen een goed bereikbare stad zijn met OV, auto en fiets. Maar slecht bereikbaar zijn heeft ook voordelen: Wageningen heeft een uniek karakter met sterk eigen studenten- en verenigingsleven omdat veel studenten in Wageningen wonen. • ‘De’ bereikbaarheid bestaat niet. Voor iedere doelgroep en voor ieder vervoermiddel is dit begrip anders. Deelnemers en stakeholders zien kansen voor het aantrekkelijker maken van het Plantsoen (meer ruimte voor fiets en voetganger, lagere snelheid voor de auto). Stakeholders vragen aandacht voor de Stadsbrink, die nu ingericht voor doorstroming van de auto en daarmee een barrière vormt voor fiets en voetganger naar het centrum.

Meer/ betere (H)OV haltes

A50

Buurten/wijken autoluw Hub rand van de stad Hub nabij de stad Maatregelen hoofdinfra (doorstroming) Snelfietsroutes

Rijnbrug

Rondweg Fiets/ voetgangerstunnel

Kansen kaart mobiliteit en bereikbaarheid

55

100

56