Programmabegroting 2023-2026 DEF

Programmabegroting 2023 – 2026

Inhoudsopgave Voorwoord ............................................................................................................................................... 3 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 4 1. Juiste zorg voor iedereen .................................................................................................................... 6 2. Ruimte voor iedereen ........................................................................................................................ 10 3. Groeiende gemeente ......................................................................................................................... 15 4. Aantrekkelijke gemeente ................................................................................................................... 24 5. Slagvaardige gemeente..................................................................................................................... 29 6. Ov. algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien .............................................................................. 32 Paragraaf 1 Lokale heffingen ................................................................................................................

39 Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................... 45 Paragraaf 3 Kapitaal goederen.............................................................................................................. 51 Paragraaf 4 Financiering ....................................................................................................................... 54 Paragraaf 5 Bedrijfsvoering ................................................................................................................... 59 Paragraaf 6 Verbonden partijen ............................................................................................................ 62 Paragraaf 7 Grondbeleid ....................................................................................................................... 65 Paragraaf 8 Duurzaamheid…………………………………………………………………………………… 73 Financiële begroting Staat van baten en lasten .................................................................................................................. 77 Toelichting op het overzicht van baten en lasten .............................................................................. 78 Staat van incidentele baten en lasten ................................................................................................

83 Toelichting op het overzicht van incidentele baten en lasten ............................................................ 84 Uiteenzetting van de financiële positie .............................................................................................. 86 Bijlagen Bijlage 1: Samenvatting nieuw beleid 2023-2026 .............................................................................. 93 Bijlage 2: Meerjareninvesteringsprogramma 2023-2026 ................................................................... 95 Bijlage 3: Overzicht reserves 2023-2026 ........................................................................................... 96 Bijlage 4: Staat van voorzieningen 2023-2026 ................................................................................ 101 Bijlage 5: Taakvelden ....................................................................................................................... 104 Bijlage 6: Subsidies .......................................................................................................................... 107

Voorwoord Voor u ligt de Programmabegroting 2023 - 2026. De eerste in een nieuwe raads- en collegeperiode. De gemeenteraad en het college hebben voor de komende jaren hoge ambities. Daarnaast zijn er grote onzekerheden. Het Rijk geeft geen duidelijkheid over de structurele middelen vanaf 2026. Dit omdat het rijk onderzoek doet naar een nieuwe methode van financiering van gemeenten. Ook geeft het Rijk nog geen duidelijkheid over de bedragen die we als gemeenten krijgen om te werken aan de duurzaamheidsdoelen. Hierdoor kunnen wij niet goed inschatten welke bedragen wij als gemeente kunnen dragen. Daarom is het steeds moeilijker om een sluitende meerjarenbegroting op te stellen. Het college voert een financieel solide beleid. We presenteren u een structureel sluitende begroting 2023 - 2026. Er is een positief saldo in 2023 van € 1.934.000 aflopend naar € 964.000 positief in 2026. We willen de duurzaamheidskoers volledig uitvoeren De duurzaamheidskoers is vastgesteld door de gemeenteraad op 26 januari 2022. Tot het moment dat er meer duidelijkheid is vanuit het Rijk nemen wij hiervoor de lasten op van het beleid dat binnen onze mogelijkheden ligt. Indien nodig zetten wij incidentele middelen in om de voortgang te behouden. Het college werkt samen met andere gemeenten en de VNG om zo snel mogelijk duidelijkheid te krijgen over de beschikbare middelen.

Op het moment dat het Rijk ook middelen beschikbaar stelt voor 2023 en volgende jaren vragen wij de gemeenteraad via de Burap extra middelen beschikbaar te stellen voor meer structureel duurzaamheidsbeleid. We willen de maatschappelijke voorzieningen mee laten groeien met het aantal inwoners Het college gaat een onderzoek doen naar de (structurele) financiële gevolgen. In deze begroting is nog geen rekening gehouden met deze, naar verwachting, aanzienlijke gevolgen. Voor het zwembad heeft de gemeenteraad tijdens het vaststellen van de jaarrekening 2021 door resultaatbestemming een Bestemmingsreserve nieuw zwembad gevormd. In deze begroting vullen we de reserve in jaren 2023 tot en met 2025 verder aan. We willen duidelijkheid en oplossingen voor de financiële tekorten op de jeugdzorg Binnen de regio Midden Holland wordt de hervormingsagenda jeugd verder uitgewerkt. Dit moet door verbeterde sturing de kosten verminderen. In samenhang hiermee is het Rijk bezig met aanpassingen in de bijbehorende wetgeving. Het Rijk zet onder andere in op het afbouwen van jeugdzorg+ (gesloten jeugdzorg) en uithuisplaatsingen. Er zijn kleine positieve ontwikkelingen te zien op dit gebied, maar de gewenste kostenbesparing blijft daarbij achter. Dit komt onder andere door de toenemende vraag naar ondersteuning, de hogere kosten voor hulpverlening en de inzet op meer kleinschalige ondersteuning.

Door de groei van het aantal inwoners groeit ook het aantal hulpvragen en nemen de kosten toe. Vanaf 2023 houden we hier rekening mee in de begroting. We willen onze taken kunnen uitvoeren Door de groei van de gemeente groeit het aantal taken die daarbij horen mee. Om die groei op te vangen komen er in de jaren 2023 – 2026 zo’n 5 arbeidsplaatsen bij. Daarnaast komen erom onder andere de duurzaamheidskoers te voeren 12 arbeidsplaatsen bij. We streven naar de laagste woonlastendruk in de regio De Onroerende Zaakbelasting (OZB) en de begraafrechten verhogen wij niet voor 2023. De afvalstoffenheffing (gemeentelijke belasting voor afval) stijgt wel door toenemende kosten en aanpassingen in beleid. In 2023 werken we aan nieuw beleid voor afvalinzameling en het tegen gaan van zwerfafval. De rioolheffing stijgt ook volgens het Gemeentelijk waterplan 2021-2025. We willen een gezond Waddinxveen We willen Waddinxveen gezond houden. Een plaats waar het prettig is om te wonen, te werken en te recreëren. Daarom zorgen we niet alleen dat Waddinxveen bereikbaar blijft, maar ook dat Waddinxveen groen blijft en groener wordt. Voor een gezond Waddinxveen, is een gezond huishoudboekje nodig. Dat is, ondanks alle uitdagingen, met deze begroting gelukt. We zien de uitdagingen die we voor ons hebben liggen met vertrouwen tegemoet.

Als college en gemeenteraad staan we voor de taak om samen met inwoners, bedrijven, organisaties en verenigingen het beste te zoeken voor Waddinxveen. Thuis in Waddinxveen. Het college van B&W Waddinxveen, 4 oktober 2022 3 Leeswijzer

Begroting 2023 in één oogopslag De begroting van 2023 van de gemeente Waddinxveen in één oogopslag: Het laat zien hoeveel geld er binnenkomt, waar we het aan uitgeven en wat we allemaal gaan doen in het nieuwe jaar. Voor wie meer wil weten: de volledige begroting staat op onze website.

Verwachte inkomsten 2023

Verwachte uitgaven 2023

Totaal: €108.744

Juiste zorg voor iedereen Overige baten

€15.069 Overige bijdragen Rijk

€11.671 Groeiende gemeente

Afvalstoffen- en rioolheffing

€22.731

Onroerende zaakbelasting

€8.320 Grondbeleid

€17.046 Algemene uitkering gemeentefonds

€106.810

Ruimte voor iedereen

€6.286

€7.975

€54.048

€27.647

Totaal:

Aantrekkelijke gemeente

€14.994 Slagvaardige gemeente

€6.176 Algemene dekkingsmiddelen

€15.380 Stortingen in reserves

€8.211 We zijn blij dat we in deze nieuwe raads- en collegeperiode een sluitende meerjarenbegroting hebben. Er zijn ook grote onzekerheden. Het Rijk geeft geen duidelijkheid over de structurele middelen vanaf 2026 en heeft nog geen duidelijkheid gegeven over de bedragen die we krijgen om te werken aan de duurzaamheidsdoelen. De financiële tekorten op de jeugdzorg zijn nog niet opgelost. We willen de maatschappelijke voorzieningen mee laten groeien met de groei van Waddinxveen en de (structurele) financiële gevolgen hiervan zullen in de loop van 2023 duidelijk worden. We zien de uitdagingen die we voor ons hebben liggen met vertrouwen tegemoet. Als college en gemeenteraad staan we voor de taak om samen met inwoners, bedrijven en organisaties het beste te zoeken voor Waddinxveen.

€ 27.647

Juiste zorg voor iedereen

We willen dat iedereen in Waddinxveen op een gelijke manier mee kan doen en zijn talenten kan ontwikkelen. Voor iedereen die dat niet kan of echt zorg nodig heeft willen we dat ze de juiste hulp of zorg krijgen. Ook moet iedereen mee kunnen doen aan het omlaag brengen van zijn energieverbruik (verduurzamen). Wat gaan we doen in 2023? • We doen een startmeting naar het zo goed mogelijk inzetten van talenten en kwaliteiten • We ondersteunen huishoudens die problemen hebben met het betalen van hun energierekening • We kijken welke acties werken en zorgen voor verbeteringen van gezondheid en welzijn • We stellen apart beleid/visie op voor mantelzorgers en vrijwilligers • We onderzoeken hoe we ruimtes van o.a. buurthuizen eenvoudiger en slimmer kunnen gebruiken en moedigen andere activiteiten aan tegen eenzaamheid en ondersteunen inwoners met dementie

Ruimte voor iedereen

€ 11.671

We willen een passend en gevarieerd aanbod van voorzieningen als sport, kunst, cultuur, zwemles, onderwijs, kinderopvang, gezondheid, evenementen en ontmoeting die meegroeit met het aantal inwoners. Op die manier zorgen we ervoor dat iedereen in Waddinxveen op een prettige, gezonde manier kan wonen. En dat iedereen zo lang mogelijk zichzelf kan blijven redden. Wat gaan we doen in 2023? • We stellen een visie vast voor maatschappelijke voorzieningen • We breiden de huisvesting voor onderwijs uit • We hebben aandacht voor voldoende huisvesting van kinderopvang • We voeren het cultuurbeleid verder uit • We bundelen het sportakkoord en het preventieakkoord in een leefstijlplan

Aantrekkelijke gemeente

€ 14.994

We willen dat de openbare ruimte aantrekkelijk is en toegankelijk voor iedereen. Het openbaar groen moet meegroeien met de groei van Waddinxveen. We behouden en waar mogelijk verbinden we natuur- en recreatiegebieden. We gaan de overlast van zwerfafval tegen en in het kader van duurzaamheid willen we het restafval naar beneden brengen. Wat gaan we doen in 2023? • We actualiseren en stellen verschillende visies op die betrekking hebben op de openbare ruimte • We laten ons openbaar groen en onze bomen meegroeien met de groei van Waddinxveen • We starten met het opstellen van een visie op natuur- en recreatiegebieden • We ontwikkelen de Vredenburghzone verder • We stellen plannen op en voeren die uit om zwerfafval tegen te gaan • We scheiden het aangeleverde afval beter op het grondstoffenplein

Groeiende gemeente

€ 22.731

Waddinxveen groeit en daarom willen we bouwen naar behoefte, zodat er voor elke Waddinxvener passende woonruimte is. Daarnaast moet Waddinxveen goed bereikbaar zijn en fietsvriendelijk blijven. Bedrijven moeten zich op de meest wenselijk plek kunnen vestigen zonder dat dit ten koste gaat van de leefbaarheid. We houden de beste eigenschappen van Waddinxveen in balans met de groei van Waddinxveen. Dit alles met duurzaamheid als basis voor de beslissingen die we nemen. Wat gaan we doen in 2023? • We gaan door met het opstellen van een woningbouwprogramma en stellen de notitie tijdelijke huisvesting op • We actualiseren de huisvestingsverordening • We stellen een visie strategisch grondbeleid op en actualiseren de nota grondbeleid • We leggen nieuwe wegen aan met de Provincie Zuid-Holland • We stellen een uitvoeringsplan doorfietsroute op • We stellen een verkeerscirculatieplan op • We starten met een lokale visie op duurzame bedrijventerreinen • We stellen een ruimtelijke visie op de groei van Waddinxveen op en vier gebiedsvisies • We zetten vol in op duurzaamheid (paragraaf 8)

Slagvaardige gemeente

€ 6.176

We willen heldere participatieprocessen. Het gevoel van veiligheid willen we verhogen door de aanwezigheid en zichtbaarheid van de boa’s te vergroten. We willen onze dienstverlening verbeteren door ons makkelijk en snel bereikbaar te maken. Wat gaan we doen in 2023? • We maken de kaders voor participatieprocessen duidelijk • We betrekken onze inwoners meer bij de inrichting en het onderhoud van hun directe woonomgeving • We zorgen voor een medewerker die inwoners helpt bij het vinden van de juiste weg • We vergroten de aanwezigheid en de zichtbaarheid van de boa’s in de wijken

Leeswijzer Structuur Programma’s Het collegeprogramma en de begroting is opgebouwd rondom de volgende programma’s: 1: Juiste zorg voor iedereen 2: Ruimte voor iedereen 3: Groeiende gemeente 4: Aantrekkelijke gemeente 5: Slagvaardige gemeente. Elk programma kent onderliggende beleidsproducten. Programma

Beleidsproducten

Juiste zorg voor iedereen

Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Jeugd Werk Inkomen

Ruimte voor iedereen

Volksgezondheid Educatie Nieuwe en kwetsbare groepen Kunst en cultuur Sport

Groeiende gemeente

Ruimtelijke ordening Grondbeleid Verkeer Duurzaamheid & Milieu Economie Wonen

Aantrekkelijke gemeente

Groen en water Wegen Riolering Afval

Slagvaardige gemeente

Algemeen bestuur Dagelijks bestuur Publiekszaken Openbare orde en veiligheid Wijkregie Brandweer

Alle programma’s zijn inhoudelijk op dezelfde wijze ingedeeld. Vanuit het maatschappelijk vraagstuk kaderen we op hoofdlijnen onze opgave. Deze is ingevuld op basis van de 3 W-vragen: Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Wat gaat het kosten? Hierbij worden de beleidsmatige en financiële gevolgen van nieuw beleid inhoudelijk toegelicht. Bij de toelichting op de vraag ‘Wat gaat het kosten?’ zijn er de volgende aandachtspunten: De informatie over welke taakvelden bij een programma behoren is opgenomen in de Bijlage Taakvelden; De informatie over welke toekomstige investeringen bij een programma behoren is opgenomen in de Bijlage Meerjareninvesteringsprogramma 2023 – 2026; De toelichtingen op de reserves en voorzieningen bij een programma staan in Bijlage Overzicht reserves 2023 – 2026 en de Bijlage Staat van voorzieningen 2022 – 2025 en De toelichting op de risico’s bij een programma zijn opgenomen in de Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.

4 Leeswijzer

Verwerking 1e Burap 2022 In de Staat van baten en lasten en de financiële toelichtingen bij de vraag ‘Wat gaat het kosten?’ zijn in deze begroting de begrotingswijzigingen meegenomen tot en met de raadsvergadering van 6 juli 2022. In de begrotingscijfers 2023 – 2026 zijn tevens de structurele gevolgen van de 1e Burap 2022 meegenomen, waarover de raad heeft besloten in de raadsvergadering van 21 september 2022. De financiële toelichtingen bij de vraag ‘Wat gaat het kosten?’ hebben met name betrekking op de verschillen tussen de begrotingsjaren 2022 – 2023 Paragrafen In dit onderdeel worden onderwerpen behandeld die van belang zijn voor het inzicht in de financiële positie van de gemeente. Er is specifiek aandacht voor onderwerpen waar politieke of financiële risico’s aan verbonden zijn. De paragraaf Duurzaamheid is toegevoegd omdat het programma overstijgend is en het nieuw beleid wat daar uit voortvloeit staat beleidsmatig en met financieel gevolg in de programma’s toegelicht. Financiële begroting De financiële begroting bevat specifieke financiële overzichten en toelichtingen op exploitatie en balansposten. Het betreft onder andere het overzicht van baten en lasten, een toelichting op het overzicht van baten en lasten, overzicht van incidentele baten en lasten, toelichting op het overzicht incidentele baten en lasten en een uiteenzetting van de financiële positie.

Bijlagen De Programmabegroting wordt gecompleteerd met een aantal bijlagen.

5 Leeswijzer

Programma: Juiste zorg voor iedereen

1. Juiste zorg voor iedereen Iedereen telt mee en doet mee. De vraag naar zorg en ondersteuning neemt al jaren toe. Vergrijzing leidt tot meer mensen met dementie en gevoelens van eenzaamheid. De groei van het aantal jeugdigen leidt tot meer gebruik van maatschappelijke ondersteuning en jeugdzorg. Ook de druk op de noodzakelijke zorg neemt toe. Daardoor stijgen de kosten van de maatschappelijke zorg. Daarnaast constateren we dat het kunnen betalen van de energierekening of het kunnen investeren in verduurzaming niet voor iedereen haalbaar is.

Wat willen we bereiken? We willen dat iedereen in Waddinxveen op een gelijke manier mee kan doen Niet voor iedereen is dat mogelijk. In die gevallen is het belangrijk dat onze inwoners hulp en zorg krijgen die hen goed helpen om mee te kunnen doen in de samenleving. We willen dat iedereen kan meedoen aan verduurzaming van de gebouwde omgeving De duurzaamheidskoers is leidend voor de energietransitie. Het vraagstuk van energiearmoede en het voor iedereen mogelijk maken om bij te dragen aan verduurzaming van de gebouwde omgeving nemen we daarin mee. Het omlaag brengen van het energiegebruik moet uiteindelijk ook bijdragen aan het verminderen van de energiearmoede. We willen dat iedereen die echt zorg nodig heeft, die zorg ook krijgt Om ook in de toekomst de noodzakelijke zorg te kunnen blijven bieden, is het belangrijk dat de zorg betaalbaar blijft. Een rechtvaardige en tegelijk zorgvuldige aanpak in het sociaal domein vraagt om een stevige sturing. We monitoren en sturen sterk op onder andere het voorkomen en op tijd verminderen van zwaardere zorg. We werken samen met andere gemeenten in de regio om dit te bereiken, en letten hierbij ook op het behalen van onze eigen gestelde doelen. Dit vraagt om een gemeente die hier zowel lokaal als regionaal aandacht voor heeft. De vraag naar zorg en ondersteuning neemt al jaren toe.

Dit komt onder andere door de veranderingen in de samenstelling van de bevolking (zoals steeds meer ouderen). We zetten in op effectieve preventie. Dat betekent dat we preventie niet als doel op zich zien, maar dat we laten zien hoe preventie kan helpen bij lichtere, veilige zorg. We zetten ons in voor een veilige leefomgeving voor mensen met dementie. We kiezen daar waar mogelijk voor zorg vanuit (eigen) netwerk en de samenleving. Zo normaliseren we de hulpvraag. We ondersteunen diegenen die de informele zorg verlenen. We vinden het mentaal welzijn van onze inwoners belangrijk. Meer ouderen in vergelijking met jongeren leidt tot vragen over bijvoorbeeld dementie en/of eenzaamheid. Door nieuwbouw, zoals in Triangel, komen er steeds meer jeugdigen naar de gemeente. Dit zien we terug in de maatschappelijke ondersteuningen in de jeugdzorg.

Wat gaan we daarvoor doen in 2023? Iedereen telt mee en doet mee We doen een startmeting naar het zo goed mogelijk inzetten van talenten en kwaliteiten We onderzoeken hoe werkzoekenden hun talenten en kwaliteiten zo goed mogelijk kunnen inzetten. Hiervoor gaan we aan de slag met hulpmiddelen. We kijken breed naar de mogelijkheden. Het kan gaan om begeleiding op de werkplek, een sollicitatietraining, maar ook de inzet van een taaltraject of een sportabonnement behoort tot de mogelijkheden. We zorgen voor passende dagbesteding Voor inwoners die niet (zelfstandig) kunnen werken, zorgen we dat er passende dagbestedingsplekken zijn.

6 Juiste zorg voor iedereen

We helpen bij het vinden van werk We hebben extra aandacht voor inwoners die aan het werk willen en geen uitkering ontvangen. We willen ondernemers en inwoners aan de lokale arbeidsmarkt verbinden. We werken samen met het regionale Werkgevers Servicepunt (WSP) en de arbeidsmarktregio We stemmen hierbij werkgeversinstrumenten op elkaar af, zoals job coaching of proefplaatsingen. Op die manier zorgen we voor zoveel mogelijk gelijke regionale werkgeversinstrumenten. We evalueren de minimaregelingen We evalueren ons minimabeleid en kijken hierna of de minimaregelingen voor inwoners met een laag inkomen, moeten worden aangepast. We stellen handhavingsbeleid op We stellen beleid op om te kunnen controleren of de uitkeringen terecht worden gegeven. We willen hierbij problemen met uitkeringen voorkomen en gaan uit van vertrouwen naar inwoners. We treden alleen hard op als dit nodig is. We maken dan ook een beleidsdocument met oog voor de inwoner en de situatie. Minimabeleid We ondersteunen huishoudens die problemen hebben met het betalen van hun energierekening We gaan contact zoeken met huishoudens met (een risico op) problemen met het betalen van hun energierekening. Zij krijgen ondersteuning door energiecoaches en (kleine) maatregelen om energie te besparen. Door TNO is in september 2021 de schatting gemaakt dat er in de gemeente Waddinxveen 456 huishoudens in energiearmoede leven.

Gezien de ontwikkelingen van het afgelopen jaar is de verwachting dat dit aantal sterk is gegroeid. Wij gaan daarom uit van 800 huishoudens. De kosten hiervoor zijn incidenteel in 2023 € 23.000 en de formatie wordt structureel uitgebreid met 0,5 fte en de kosten hiervoor bedragen vanaf 2023 € 37.000. We willen energiearmoede onderdeel maken van het minimabeleid We evalueren het minimabeleid en bekijken of energiearmoede als onderdeel van het minimabeleid kan worden opgenomen. Zorg krijgen wanneer nodig We versterken de monitoring van de uitgaven in het sociaal domein We gaan de uitgaven in het sociaal domein beter bestuderen en controleren om inzicht te geven in de kosten van hulp (trajecten en voorzieningen). Dit overzicht is terug te vinden in de monitor sociaal domein. We actualiseren de beheersmaatregelen We houden de vastgestelde beheersmaatregelen actueel en blijven met de vastgestelde punten aan de slag. We geven een jaarlijks overzicht van de beheersmaatregelen sociaal domein. We gaan zorg (jeugd en Wmo) opnieuw inkopen vanaf 2025 De regio Midden-Holland, waar Waddinxveen onderdeel van uit maakt, koopt sinds 2015 samen de jeugdhulp en Wmo in. In 2025 start de nieuwe contractfase met de zorgaanbieders voor Jeugd en Wmo. In de komende jaren tot 2025, wordt deze inkoop voorbereid. In 2023 worden de kaders voor de inkoop door de raad vastgesteld.

Effectieve preventie kunnen verantwoorden We kijken welke acties werken en zorgen voor verbeteringen van gezondheid en welzijn We gebruiken hierbij veel gegevens en informatie die iets vertellen over deze acties en de resultaten van deze acties voor de gezondheid en het welzijn. In 2023 gaan we aan de slag met instrumenten die de gevolgen van de acties en activiteiten voor de inwoners en gemeente in kaart brengen. Mantelzorgers We stellen apart beleid/visie op voor mantelzorgers en vrijwilligers In deze visie beschrijven we hoe we kijken naar mantelzorg en vrijwilligerswerk en hoe we kijken naar de rol van de gemeente bij de ondersteuning van mantelzorg en vrijwilligerswerk. We stellen concrete doelen op om de resultaten te behalen. We nemen het advies van de Participatie Advies Raad (PAR) en mantelzorgers zelf mee bij het opstellen van het beleid. Ook stellen we een uitvoeringsprogramma op. De lasten bedragen incidenteel € 30.000 in 2023. Verminderen eenzaamheid en dementievriendelijke gemeente We onderzoeken hoe we ruimtes van o.a. buurthuizen eenvoudiger en slimmer kunnen gebruiken Dit doen we samen met de besturen van de buurthuizen. Het gaat hierbij om het gebruik van deze ruimtes op het moment dat de ruimtes leegstaan. Hiermee willen we zorgen voor meer samenhang en betrokkenheid binnen de gemeente Waddinxveen. Dit doen we door in 2023 een projectplan op te stellen.

7 Juiste zorg voor iedereen

We moedigen activiteiten aan tegen eenzaamheid en ondersteunen inwoners met dementie Dit doen we door een aangepaste subsidieregeling met (meer) mogelijkheid voor maatschappelijke plannen die helpen bij het bestrijden van eenzaamheid en bij het ondersteunen van inwoners met dementie. De lasten bedragen structureel € 15.000 vanaf 2023. Hiernaast voeren we in 2023 een dementiescan uit met een plan van aanpak en een uitvoeringsagenda. Hiermee willen we inwoners met dementie en hun mantelzorgers beter helpen en steunen. Sterke regionale samenwerking sociaal domein We versterken de regionale samenwerking In het sociaal domein werken we met vele partijen samen aan verschillende opgaven, vaak op regionaal niveau. De samenwerking tussen de regiogemeenten is bekrachtigd door middel van een samenwerkingsovereenkomst. De basis van de overeenkomst is de door de gemeenteraden vastgestelde notitie “Samen scherper aan de wind. Een helder perspectief op regionale samenwerking jeugd en Wmo in Midden-Holland 2021–2024”. De regiogemeenten hebben afgesproken om de kosten die volgen uit het versterken van de samenwerking via een verdeelsleutel te verdelen. Het gaat hier om structurele lasten van € 69.000 vanaf 2023.

Beleidsindicatoren Jeugd Indicator Werkloze jongeren Kinderen in een uitkeringsgezin Jongeren met jeugdhulp Jongeren met delict voor rechter Jongeren met jeugdbescherming Jongeren met jeugdreclassering

Jaar 2020 2020 2021 2020 2021 2021

Eenheid % werklozen 16-22 jarigen % kinderen tot 18 jaar % van alle jongeren tot 18 jr % 12-21 jarigen % van alle jongeren tot 18 jr % van alle jongeren 12-23 jr

W'veen 1 3 12 1 1,6 0,3

Midden-H. 1 4 13,3 1 1,6 NB

Zuid-H. 2 8 12,3 1 1,1 0,4

Jaar

Eenheid

W'veen

Midden-H.

Zuid-H.

2021

Aantal per 10.000 inwoners

450

593

679

Wmo Indicator Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo

Werk en inkomen Indicator

Jaar

Eenheid

W'veen

Midden-H.

Zuid-H.

Banen

2021

Aantal per 1.000 inwoners 1564 jaar

734,3

706,3

747,6

Netto arbeidsparticipatie

2021

% werkzame beroepsbevolking t.o.v. (potentiële) beroepsbevolking

74,2

72,5

69,4

Lopende re-integratie voorzieningen

2020

Aantal per 10.000 inwoners 15-64 jaar

65,6

127,9

217,5

Personen met een bijstandsuitkering

2021

Aantal per 10.000 inwoners 18 jaar en ouder

202,9

289,2

532,4

Verbonden partijen Promen We streven naar een inclusieve arbeidsmarkt De gemeente Waddinxveen heeft belang bij de organisatie Promen gezien het feit dat deze een (beschutte) werkplek kan bieden. Hiernaast ondersteunt de organisatie bij het ontwikkelen van passende (garantie-)banen. Het hebben van werk is belangrijk voor het gevoel dat je maatschappelijk van betekenis bent. Hiermee draagt Promen bij aan een inclusieve samenleving en het verminderen van het aantal inwoners in de bijstand. Tussen Promen en de gemeenten zijn afspraken gemaakt voor de periode 2018-2025. De uitvoering van de Participatiewet blijft voor Promen binnen de Gemeenschappelijke Regeling de belangrijkste taak. ProWork is een onderdeel van de gemeenschappelijke regeling. Gemeenten nemen daar ook individueel diensten af zodat die zoveel mogelijk aansluiten bij de behoefte van de betreffende gemeente. De komende jaren is het streven om de samenwerking met Promen verder te intensiveren. Er wordt gekeken waar Promen de gemeente verder kan ondersteunen. Hierbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het screenen van kandidaten op competenties en vaardigheden. 8 Juiste zorg voor iedereen

Overige samenwerking Jeugdhulp en WMO De uitvoeringsorganisatie Regionale Dienstverlening Sociaal Domein (RDS) bij de gemeente Gouda doet voor de gemeenten in Midden-Holland de inkoop en het contractmanagement bij de aanbieders van maatwerkvoorzieningen jeugdhulp en WMO. Daarnaast levert het RDS de rapportage en analyse van het zorggebruik en coördineert de verantwoording en bijbehorende bestuurs-/ accountantsverklaringen. Centrumtaken Gouda We werken regionaal samen met de andere gemeenten in Midden-Holland bij centrumtaken die de gemeente Gouda overdraagt. Het gaat om taken op het gebied van maatschappelijke zorg, een verzamelnaam voor zorg en ondersteuning aan mensen met een psychische kwetsbaarheid.

Wat gaat het kosten Financieel overzicht programma met toelichting Programma 1 Bestaand beleid Lasten Baten Nieuw beleid Lasten Baten Saldo voor bestemming Bestaand beleid Stortingen Onttrekkingen Nieuw beleid Stortingen Onttrekkingen Saldo na bestemming Bedragen x € 1.000

Rekening 2021 -28.640 7.628

Begroting 2022 -30.200 6.428

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

-27.488 6.143

-27.270 6.143

-26.728 6.235

-26.679 6.236

-159

-122

-122

-122

-21.248

-20.615

-20.565

-21.248

-20.615

-20.565

-21.012

-23.772

-21.504

-1.210 261

-61 109

1

-21.961

-23.724

-21.503

Toelichting Lagere lasten door eenmalige energietoelage In 2023 zijn de kosten € 920.000 lager doordat er in 2022 een eenmalige energietoelage verstrekt wordt om mensen tegemoet te komen met een laag inkomen. Lagere lasten door incidentele tekorten voor jeugd en WMO Dit komt doordat er in 2021 en 2022 € 1.600.000 meer kosten geraamd zijn voor Jeugd en Wmo. Voor 2023 is er wel € 1.600.000 beschikbaar, maar deze in de egalisatiereserve Sociaal domein gestort bij de resultaatbestemming jaarrekening 2021. De lasten worden mits nodig in 2023 middels een burap geraamd ten laste van de reserve. Lagere incidentele baten door inkomsten beschermd wonen De inkomsten in 2023 zijn lager omdat we in 2022 eenmalig voor beschermd wonen € 300.000 van de gemeente Gouda via de compensatieregeling ontvangen hebben.

9 Juiste zorg voor iedereen

Programma: Ruimte voor iedereen

2. Ruimte voor iedereen De voorzieningen groeien mee met de groei van Waddinxveen Waddinxveen groeit snel. Een aantal maatschappelijke voorzieningen is daar nog niet op afgestemd. Bovendien wonen mensen langer zelfstandig. Dat brengt onder andere een behoefte aan levensloopbestendige woningen met zich mee.

Wat willen we bereiken? We willen dat de voorzieningen meegroeien met de groei van het aantal inwoners Waddinxveen is de afgelopen jaren hard gegroeid. En ook de komende jaren groeit Waddinxveen fors. Het aanbod van voorzieningen in Waddinxveen is daar op dit moment niet op ingericht. We willen een passend en gevarieerd aanbod van voorzieningen als sport, kunst, cultuur, zwemles, onderwijs, kinderopvang, gezondheid, evenementen en ontmoeting. Hier zijn goede plekken en gebouwen voor nodig. Dit hoeft niet altijd nieuwe huisvesting te zijn. We gaan onderzoek doen naar maatschappelijke voorzieningen: hoe ziet dit aanbod van voorzieningen er in de toekomst uit, zodat het blijft passen bij de groei van Waddinxveen? Op basis van dit onderzoek vernieuwen we op korte termijn onder andere het sportbeleidsplan. Waar mogelijk gebruiken we gebouwen voor verschillende doelen. Daar waar dit niet lukt, zoeken we naar oplossingen. Om een toekomstbestendige huisvesting van scholen te garanderen, hebben we blijvend aandacht voor het Integraal Huisvestingsplan Primair Onderwijs. We willen voor het basis- en het voortgezet onderwijs kwalitatief goede en voldoende huisvesting (lesgebouwen en gymnastiekgebouwen). Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) is daarvoor een middel en geen doel op zich.

Het regelmatig (1x per 4 jaar) actualiseren en vaststellen van een meerjarig IHP wordt waarschijnlijk een wettelijke verplichting voor de gemeenten. Daarbij wordt waarschijnlijk ook een wijziging van de verdeling van taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden op het gebied van de onderwijshuisvesting van schoolbesturen en gemeenten meegenomen. In 2023 gaan we samen met de schoolbesturen werken aan de voorbereiding en vaststelling van het IHP 2024-2040. Hierin nemen wij ook de ontwikkeling mee, van de nieuwe wijk Noordkade en de hierbij horende maatschappelijke voorzieningen. Sommige ontwikkelingen kunnen niet op de vaststelling van een IHP wachten. Met name in de wijk Park Triangel vraagt de snelle stijging van het aantal leerlingen van de twee daar gevestigde basisscholen (Dick Bruna en cbs TOV) veel aandacht, nu en zeker ook in de komende jaren. Uiterlijk in 2023 zullen er besluiten moeten worden genomen over een nieuwe uitbreiding van de schoolgebouwen in Park Triangel. We gaan onderzoek (0-meting) doen naar het niveau van de voorzieningen “duurzaamheid en ventilatie” in de gebouwen van de basisonderwijs scholen. Daarna gaan we kijken welke voorzieningen hier nodig zijn om het (dan actuele) wettelijke minimale niveau of het gewenste beleidsniveau te bereiken. De raad ontvangt een apart voorstel voor de benodigde voorzieningen/ investeringen.

De te verwachten groei van Waddinxveen heeft ook gevolgen voor het leerlingenaantal van het Coenecoop College. Samen met het schoolbestuur gaan we bekijken welke consequenties dit heeft. De capaciteitsvraag is ook van toepassing op het bewegingsonderwijs. Omdat binnensportaccommodaties worden gebruikt door zowel de sport als het onderwijs is bij het brede onderzoek naar het aanbod van voorzieningen (zoals hiervoor genoemd) een goede afstemming nodig Voorzieningen in de vorm van maatschappelijk vastgoed Daar waar voorzieningen de vorm hebben van maatschappelijk vastgoed, houden we rekening met de energietransitie. We willen een passende en betaalbare woonruimte voor iedereen Mensen wonen langer zelfstandig. Dat is een mooie ontwikkeling. Dit brengt wel een groeiende behoefte aan levensloopbestendige woningen (zie programma 3) met zich mee. We stellen een woonzorgvisie op, met bijzondere aandacht voor ouderen en voor eenzaamheid.

10 Ruimte voor iedereen

Wat gaan we daarvoor doen in 2023? Voorzieningen groeien mee met de groei van het aantal inwoners We stellen een visie op maatschappelijke voorzieningen vast De visie geeft aan wat nodig is op diverse beleidsterreinen (zoals welzijn, leefbaarheid, jeugd, zorg, sport, werken, leren en participatie) om als groeiende gemeente een gezond en sociaal dorp te zijn en te blijven. Dat levert een eindrapportage op waarin diverse scenario’s van een voorzieningenprogramma worden beschreven dat past bij de groei van de gemeente. De lasten voor het opstellen van de visie bedragen incidenteel (in 2023) € 115.000. De structurele financiële gevolgen zijn pas bekend als het onderzoek is afgerond en zijn niet opgenomen in deze programmabegroting. We vertalen de visie op maatschappelijke voorzieningen in andere plannen Bij het opstellen van een globaal kader voor de ontwikkeling van een gebied (gebiedsvisie) wordt rekening gehouden met de visie op de maatschappelijke voorzieningen. Een gebiedsvisie bevat de uitgangspunten voor een omgevingsplan. Dus ook in een omgevingsplan komen de uitgangspunten van de visie op maatschappelijke voorzieningen terug. In Programma 3 wordt hier meer over verteld. We vertalen de visie maatschappelijke voorzieningen naar geld De financiële consequenties van de visie worden verwerkt in een meerjaren-investeringsplan.

Dat is een overzicht waarin alle investeringen voor de komende vier jaren staan. We gebruiken de voorzieningenvisie standaard als richtlijn De visie wordt standaard gebruikt als richtlijn bij het (her)ontwikkelen van gebieden. Ook bij nieuwe gebiedsontwikkelingen en herbestemmingen van gebieden is de visie 1 van de kaders. We stellen een leefstijlplan op De visie is ook de basis voor het opstellen van een vernieuwd leefstijlplan. In het leefstijlplan worden het sport- en preventieakkoord, inclusief de financiële middelen, gebundeld. We stellen een nota maatschappelijk vastgoed op Op basis van de visie op maatschappelijke voorzieningen wordt ook een nota over maatschappelijk vastgoed opgesteld. We stellen een Integraal Huisvestingsplan (IHP) op We gaan in overleg met de schoolbesturen een nieuw IHP voorbereiden. Nieuwe wet- en regelgeving wordt daarbij betrokken. De kosten van het opstellen van een nieuw IHP in 2023 bedragen incidenteel € 50.000. We beoordelen aanvragen voor meer capaciteit op basis van het IHP Aanvragen van schoolbesturen voor uitbreiding van de bestaande capaciteit worden mede op basis van het nieuwe IHP beoordeeld. Bij de vaststelling van het huisvestingsprogramma worden de besluiten genomen over de uitbreiding van de capaciteit.

We nemen een besluit over onderwijscapaciteit in Park Triangel Uit leerlingenprognoses blijkt dat in Park Triangel uitbreiding van de onderwijscapaciteit noodzakelijk is. Over de uitbreiding van de capaciteiten nemen we een besluit, waarna de uitbreiding kan worden gerealiseerd. We besteden aandacht aan duurzaamheid en klimaat in schoolgebouwen Er wordt een onderzoek (0-meting) gedaan naar het niveau ’duurzaamheid en ventilatie‘ in schoolgebouwen. Doel van het onderzoek is om het huidige niveau op het minimale, wettelijke niveau te brengen. Zo mogelijk wordt het niveau op de basis van het gemeentelijk duurzaamheidsbeleid op het gewenste niveau gebracht. De incidentele lasten van het onderzoek bedragen in 2023 € 25.000. De structurele gevolgen zijn pas bekend als het onderzoek is afgerond en zijn nog niet opgenomen in deze programmabegroting. We nemen een besluit over huisvesting van een nieuwe basisschool Er is een aanvraag ingediend voor de stichting van een nieuwe basisschool (’Treehouse Montessori‘). Als de minister besluit de aanvraag goed te keuren, dan ontvangt de basisschool financiële bekostiging vanuit het Rijk. Wij zorgen voor adequate huisvesting. We gaan verder met de uitbreiding van de Theo Thijssenschool In de komende periode gaan we verder met de voorbereidingen voor de uitbreiding van de Theo Thijssenschool. De start van de bouw is gepland in 2024.

We gaan de onderwijshuisvestingsverordening actualiseren De ’Verordening voorzieningen huisvesting Onderwijs gemeente Waddinxveen 2017‘ moet door veranderingen in wet- en regelgeving worden aangepast. Indien van toepassing kunnen dan ook besluiten op basis van het nieuwe

11 Ruimte voor iedereen

IHP worden vastgelegd in de aangepaste verordening. Daarmee ontstaat een duidelijk toetsingskader voor aanvragen die in het kader van het huisvestingsprogramma worden ingediend. Kinderopvang Goede kwaliteit van kinderopvang is belangrijk Voor de ontwikkeling van jonge kinderen is kinderopvang belangrijk. Daarom hebben we aandacht voor de kwaliteit van kinderopvang en voor voldoende huisvesting van kinderopvang. Cultuur We voeren het cultuurbeleid verder uit We voeren de in 2021 vastgestelde cultuurnota uit en evalueren de inzet van de cultuurmakelaar daarin. Met de ‘Rijksregeling Cultuureducatie met Kwaliteit’ is samenwerking gezocht met de Cultuurgroep Leiden (contactpersoon voor de regio Midden-Holland) om cultuureducatie te maken. We gaan een besluit nemen over huisvesting Cultuurhuys De Kroon De huurovereenkomst met de eigenaar van het pand loopt in 2024 af. Dat is aanleiding om na te denken over het langer huren of het kopen van het pand. Daarbij wordt ook het huidig gebruik van Stichting De Kroon, Stichting Vonk en de bibliotheek betrokken. En daarnaast ook de uitkomst van het onderzoek naar maatschappelijke voorzieningen Maatschappelijk vastgoed verduurzamen We gaan een duurzaam meerjarenonderhoudsplan maken We hebben een voorbeeldfunctie in de duurzaamheidstransities.

Daarom gaan we voor het maatschappelijk vastgoed een meerjarenplan maken voor het onderhoud van de gebouwen. Waar het haalbaar, betaalbaar en financierbaar is, gaan wij verduurzamen. We gaan het maatschappelijk vastgoed naar het gewenste niveau tillen Dat doen we op basis van het gemeentelijk duurzaamheidsbeleid. We gaan aan de slag met het ‘klimaatadaptief’ en het ‘natuurinclusief’ maken van onze gebouwen. Ook het aardgasvrij aanpassen van ons maatschappelijk vastgoed hoort daarbij. We streven daarbij naar aardgasvrij maatschappelijk vastgoed in deze bestuursperiode. We kijken of het mogelijk is om ook het gemeentehuis aardgasvrij te krijgen. Inventarisatie en vervanging loden leidingen Eind 2019 publiceerde de Gezondheidsraad het advies “Loodinname via kraanwater”. Het belangrijkste advies was om de resterende loden drinkwaterleidingen in oude huizen te vervangen. Vooral jonge kinderen lopen een risico op gezondheidsschade door lood in drinkwater. Advies van de GGD aan Waddinxveen is om hier ook mee aan de slag te gaan. Hiervoor is € 50.000 incidenteel begroot voor 2023. Beleidsindicatoren

Sport ZuidH. 50,1

Indicator

Jaar

Eenheid

W'veen

Midden-H.

Niet-sporters

2020

%

52,6

50,3

Jaar

Eenheid

W'veen

Midden-H.

ZuidH.

0

1,3

2,4

43

35

24

1,6

1,5

2

Onderwijs Indicator Absoluut verzuim

2021

Relatief verzuim

2021

Voortijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsv-ers)

2021

Aantal niet ingeschreven leerplichtigen per 1.000 inwoners 5-18 jr Aantal leerplichtigen wel ingeschreven, maar ongeoorloofd afwezig, per 1.000 inwoners 518 jaar % deelnemers aan VO en MBO

12 Ruimte voor iedereen

Verbonden partijen Hecht We werken met andere gemeenten aan de gezondheid van inwoners. In de regio Midden Holland werken we met 17 andere gemeenten samen in de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Hollands Midden (GGD HM), die onderdeel uitmaakt van Hecht. Het doel van de GGD HM is om de gezondheid en de veiligheid van inwoners in de regio te bewaken en te verbeteren.

Wat gaat het kosten Financieel overzicht programma met toelichting Programma 2 Bestaand beleid Lasten Baten Nieuw beleid

Rekening 2021 -9.012 2.544

Begroting 2022 -10.714 2.545

Lasten Baten Saldo voor bestemming

Begroting 2023 -11.431 2.401

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

-12.745 2.376

-12.733 2.376

-12.634 2.376

-10.258

-240 -6.468

-8.169

-9.270

-10.369

-10.357

Bestaand beleid Stortingen

-6.548

-494

-1.925

-2.898

-3.452

-25

Onttrekkingen Nieuw beleid

6.659

1.679

1.213

2.458

2.544

1.685

-6.358

-6.984

-9.982

-10.809

-11.265

-8.599

Stortingen Onttrekkingen Saldo na bestemming Bedragen x € 1.000

Toelichting Hogere Structurele lasten onderwijshuisvesting Vanaf 2023 stijgen de kapitaallasten met € 650.000 vanwege de uitvoering van het Integraal Huisvestingsplan. Lagere incidentele en hogere structurele lasten wijkaccommodaties Vanaf 2023 stijgen de kapitaallasten met € 213.000 vanwege investeringen in het kader van het uitvoeringsprogramma maatschappelijk vastgoed (Mauritslaan 55). In 2023 zijn de kosten lager omdat er € 59.000 is opgenomen voor de sloop van de Peter Zuidlaan 3. Lagere incidentele lasten onderwijsbeleid In 2023 geven we € 55.000 minder uit aan het onderwijsachterstandenbeleid. Dit is gedekt met de OAB-middelen die van het rijk worden ontvangen. Lagere incidentele lasten sportakkoord In 2023 hebben we minder kosten doordat er in 2022 een bedrag van € 65.000 opgenomen is voor uitvoering van het sportakkoord. Deze kosten worden door het rijk vergoed. Lagere incidentele lasten zwembad In 2023 zijn de kosten van het zwembad € 61.000 lager. Dit komt door een verhoging van de energiekosten in 2022. Deze werd in de 1e burap 2022 als incidenteel beschouwd. Voor 2023 - 2026 is er een stelpost prijsstijging in de begroting opgenomen. Deze zal in eerste instantie als dekking dienen mochten de kosten voor energie van bijvoorbeeld het zwembad structureel blijken te zijn. Hogere structurele lasten volksgezondheid Vanaf 2023 stijgt de bijdrage aan Hecht met € 175.000.

Stortingen en onttrekkingen reserves en voorzieningen In 2022 zijn diverse afschrijvingsreserves ten laste van de Algemene bedrijfsreserve algemene dienst aangevuld vanwege een indexering van de verschillende uitvoeringskredieten. Dit zorgt voor hoge onttrekkingen en stortingen in 2022. Per saldo gebeurt er niets.

13 Ruimte voor iedereen

Bij vaststelling van de jaarrekening 2021 is de reserve nieuwbouw zwembad gevormd en er € 2.000.000 in gestort. In de jaren 2023-2025 vinden aanvullende stortingen plaats van € 1.900.000, € 2.400.000 en € 2.800.000.

14 Ruimte voor iedereen

Programma: Groeiende gemeente

3. Groeiende gemeente Een passende woonruimte voor iedere Waddinxvener en ruimte voor ondernemerschap in een goed bereikbaar Waddinxveen De groei van Waddinxveen brengt een aantal vraagstukken met zich mee. Er is een tekort aan passende en betaalbare woonruimte, voor onder meer starters. Daarnaast heeft Waddinxveen verschillende verkeersknelpunten. Bovendien bevinden bedrijven zich niet altijd op de meest wenselijke plek. Daardoor ontstaat er een spanning tussen bedrijvigheid en leefbaarheid. Een goede balans tussen woningbouw, maatschappelijke voorzieningen, een groene en gezonde leefomgeving, de energietransitie en bedrijvigheid is een blijvende uitdaging

Wat willen we bereiken? Wonen We willen bouwen naar behoefte en voor iedere Waddinxvener een passende woonruimte We willen bouwen naar behoefte en voor iedere Waddinxvener passende woonruimte. Nu én in de toekomst. We willen daarom bouwen en verbouwen voor alle doelgroepen, waaronder starters op de woningmarkt. Daarbij kan sprake zijn van flexibele en vaste oplossingen. Innovatieve oplossingen gaan we niet uit de weg. Ook transformatie van bestaande gebouwen of gebieden is een optie. Daarnaast zetten we in op het bevorderen van de doorstroom, waar mogelijk binnen de eigen wijk, bijvoorbeeld door het realiseren van levensloopbestendige huurwoningen. We kijken ook naar mogelijkheden waarmee de huizenprijs laag kan blijven. Van erfpacht tot collectieve woonvormen: op voorhand sluiten we geen enkele optie uit. We accepteren dat dit gevolgen kan hebben voor stedenbouwkundige keuzes. Bereikbaarheid We willen dat Waddinxveen goed bereikbaar en fietsvriendelijk is Waddinxveen is goed bereikbaar en fietsvriendelijk. Ook in de toekomst moet het verkeer goed doorstromen. Aandacht voor verkeersveiligheid staat daarbij niet ter discussie. We geven prioriteit aan het oplossen of beheersbaar maken van een aantal verkeersknelpunten. Autoverkeer rondom scholen willen we nog meer terugdringen. We staan open voor initiatieven voor deelmobiliteit We streven naar een klimaatneutrale samenleving.

We staan daarom open voor initiatieven voor deelmobiliteit. Economie We willen dat bedrijven zich op de meest wenselijke plek kunnen vestigen De bedrijvigheid in Waddinxveen ontwikkelt zich goed. Soms levert dit een spanningsveld op met de leefbaarheid van het dorp. We willen dat een groene en prettige leefomgeving niet wordt aangetast door bedrijven. We willen dat winkels en horeca nabij en toegankelijk zijn voor inwoners De situering van detailhandel moet passen, mede gelet op de groei van Waddinxveen. Winkels en horeca moeten toegankelijk zijn voor inwoners en nabij inwoners zijn, zeker als zij minder mobiel zijn. Ruimtelijke ordening We willen een goede balans tussen het behoud van de beste eigenschappen en groei van Waddinxveen We willen dat er weer een goede balans ontstaat tussen woningbouw, ruimte voor maatschappelijke voorzieningen, een groene en gezonde leefomgeving, de energietransitie en bedrijvigheid. Parallel daaraan willen we op de korte en middellange termijn inzetten op het ontwikkelen van inbreidingslocaties. Op wijkniveau willen we voldoende (groene) voorzieningen.

Wat gaan we daarvoor doen in 2023? Wonen We actualiseren het woningbouwprogramma In het woningbouwprogramma laten we zien welke verschillen in woningen (type, prijsklasse en onderscheid in koop en huur) en woonmilieu we in Waddinxveen willen bereiken in de komende jaren. Het woningbouwprogramma is steeds in beweging en wordt elk jaar bijgewerkt. Bij het bijwerken gaan we uit van ontwikkelingen in de markt en de vraag in Waddinxveen en de regio Midden-Holland.

15 Groeiende gemeente

We actualiseren het dashboard wonen Om beslissingen te nemen en te volgen op het gebied van bouwen en verdelen van woonruimte, nu en in de toekomst, is het belangrijk om informatie beschikbaar te hebben. In het dashboard wonen hebben we deze informatie overzichtelijk op een rijtje. We actualiseren de informatie en geven nieuwe (regionale) informatie een plaats in het dashboard wonen. We maken een nieuwe huisvestingsverordening De huisvestingsverordening van Waddinxveen moet uiterlijk op 1 juli 2023 zijn bijgewerkt. Hiervoor moet op grond van de Huisvestingswet onderzocht worden of het nodig is om een huisvestingsverordening te hebben en welke (nieuwe) onderdelen daarin mogen worden opgenomen. De gemeenten in de regio Midden-Holland werken hierbij samen, omdat we dezelfde methode gebruiken om woonruimte te verdelen. De huisvestingsverordening is in grote lijnen hetzelfde met enkele lokale verschillen. We sluiten een raamovereenkomst prestatieafspraken In vervolg van de Woonzorgvisie wordt in de eerste helft van 2023 een raamovereenkomst prestatieafspraken gesloten met Woonpartners Midden-Holland en Huurdersbelangen Regio Hollands-Midden (HRHM). Deze partners op het gebied van wonen geven in de raamovereenkomst aan hoe zij de komende periode een bijdrage leveren aan het uitvoeren van het woonbeleid.

Vervolgens wordt elk jaar opnieuw door Woonpartners en HRHM aangegeven hoe ze de uitvoering van het woonbeleid mogelijk willen maken. We stellen een notitie tijdelijke huisvesting op We brengen in beeld welke doelgroepen geholpen kunnen zijn bij tijdelijke huisvesting en welke oplossing dit kan bieden voor de korte en middellange termijn. Daarbij maken we duidelijk waar dit in de gemeente mogelijk is. We maken afspraken over het te realiseren woonprogramma We moedigen een geschikt en divers woonaanbod aan. Hierbij zetten we in op verschillende woonvormen. De Woonzorgvisie en het erbij horende uitvoeringsprogramma vormen hierbij het kompas. Op basis hiervan maken we over het te realiseren woonprogramma afspraken in nieuwe grondexploitaties en andere overeenkomsten. We nemen het thema langer zelfstandig wonen mee in gebiedsvisies en ruimtelijke projecten Langer zelfstandig wonen is een van de thema’s in de woonzorgvisie. In gebiedsvisies en ruimtelijke projecten is dit een van de kaders. Via grondexploitaties en anterieure overeenkomsten leggen we het woningbouwprogramma vast per locatie. Voor de begeleiding van dit alles wordt de formatie voor wonen uitgebreid met 2 fte en de kosten hiervoor zijn in 2023 € 145.000 en vanaf 2024 € 171.000. Daarnaast is er structureel een onderzoeksbudget vanaf 2023 van € 50.000.

Grondbeleid We stellen een visie strategisch grondbeleid op We stellen een visie strategisch grondbeleid op. Om zo onder andere in te kunnen zetten op actief grondbeleid. Hiermee stellen we kaders voor actief en faciliterend grondbeleid. We staan hierbij open voor andere vormen van grondbeleid, zoals erfpacht. De kosten voor het opstellen zijn incidenteel in 2023 en 2024 € 50.000. Om actief grondbeleid te kunnen voeren wordt de formatie uitgebreid met 1 fte voor beleid en 0,5 fte voor juridische zaken en er komt een jaarlijks werkbudget. De kosten hiervoor zijn vanaf 2023 € 213.000 en worden gedekt uit de Algemene Bedrijfsreserve Grondbedrijfsfunctie. We actualiseren de nota grondbeleid In deze nota nemen we mee welke vormen van grondbeleid er zijn en in welke gevallen deze het beste kunnen worden ingezet. Per ontwikkelgebied/ontwikkellocatie kijken we welke vorm het beste past. Bereikbaarheid We komen op voor de belangen voor Waddinxveen in de regionale samenwerking Beter Bereikbaar Gouwe (BBG) We werken samen met gemeenten in de buurt, de Regio Midden-Holland en de Provincie Zuid-Holland om de bereikbaarheid en leefbaarheid in het gebied op en rond de Gouwe te verbeteren. Hiervoor zijn verschillende maatregelen in voorbereiding.

We ondersteunen de provincie bij de vaststelling van het inpassingsplan N207-Zuid Het project N207 Zuid heeft als doel dat Boskoop, Hazerswoude-Dorp en Waddinxveen bereikbaar, leefbaar en verkeersveilig blijven. De komende jaren wordt dit gebied steeds drukker en vinden er diverse 16 Groeiende gemeente

gebiedsontwikkelingen plaats. De N207-Zuid voorziet in de aanleg van de Bentwoudlaan, (Verlengde) Bentwoudlaan, Verlengde Beethovenlaan, een aantal maatregelen in Hazerswoude-Dorp, een ecologische verbindingszone langs de Bentwoudlaan plus Kleikade en fietspaden langs de Kleikade en Maaltocht. De Bentwoudlaan, Verlengde Bentwoudlaan en Verlengde Beethovenlaan maken onderdeel uit van het inpassingsplan wat nu door de provincie wordt voorbereid. We leggen nieuwe wegen aan met de Provincie Zuid-Holland Bijvoorbeeld de Bentwoudlaan, de Verlengde Bentwoudlaan en de Verlengde Beethovenlaan. Hierdoor wordt de bereikbaarheid met de auto beter. En zal er minder doorgaand verkeer via de huidige 50 kilometer per uur wegen door de gemeente gaan. De aanleg van deze wegen kan pas plaatsvinden nadat o.a. het inpassingsplan N207Zuid is vastgesteld en onherroepelijk is geworden. We werken samen om drukte op de A20 en de A12 te verminderen We werken met gemeenten in de buurt, de Regio Midden-Holland, de Provincie Zuid-Holland en Rijkswaterstaat aan het verlagen van de drukte op de A20 en de A12. We werken samen aan de ontwikkeling vijfde-dorp in de gemeente Zuidplas We werken met de Provincie Zuid-Holland, gemeenten Gouda, Rotterdam en Zuidplas en het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard (HHSK) aan mobiliteitsafspraken. Voor deze overleggen wordt Rijkswaterstaat ook uitgenodigd.

We stellen een uitvoeringsplan doorfietsroute op Het aanleggen van de doorfietsroute is onderdeel van de maatregelen die in voorbereiding zijn voor Beter Bereikbaar Gouwe. We stellen een uitvoeringsplan op om deze route in Waddinxveen te verbeteren. Bij de uitvoering proberen we zoveel mogelijk aan te sluiten bij geplande herinrichtingen en gebiedsontwikkelingen. We geven uitvoering aan de 5 veiligheidsacties We nemen deel aan de regionale werkgroep om verkeersveiligheid te verbeteren. Via deze regionale werkgroep worden verkeersveiligheidsacties georganiseerd, waar we ook in Waddinxveen aan meedoen. We evalueren de pilot ‘fietsrichtingspijlen’ We evalueren de pilot ‘fietsrichtingspijlen’ bij Rotonde Zuidplaslaan-Parklaan-Beijerincklaan. We stellen een verkeerscirculatieplan op In het verkeerscirculatieplan nemen we een plan op voor de circulatie van vrachtverkeer. Ook starten we met het opstellen van een uitvoeringsplan verkeerscirculatie. We gaan verder aan de slag met het gebied tussen Gouwe en Reeuwijk-Dorp We stellen een plan van aanpak op voor het oplossen van de problemen in het gebied tussen de Gouwe en Reeuwijk-Dorp. We voeren in 2023 een deel van de oplossingen uit. We maken deelmobiliteit mogelijk We gaan een pilot deelmobiliteit mogelijk maken in samenwerking met een initiatief nemend bedrijf.

We ondersteunen ideeën uit de markt, maar we dragen daar niet automatisch financieel aan bij. Daarnaast moedigen we kleine initiatieven aan uit het dorp. De kosten daarvoor zijn structureel vanaf 2023 € 33.000. Economie We werken aan een regionale kwalitatieve bedrijventerreinenstrategie Regionaal werken we in Midden-Holland aan een kwalitatieve bedrijventerreinenvisie. In deze visie wordt onder andere ingegaan op beter benutten en verduurzamen van bestaande terreinen en kaders voor inrichting en locaties van nieuwe terreinen. Deze visie wordt ter vaststelling aangeboden aan Gedeputeerde Staten. We starten met een lokale visie op duurzame bedrijventerreinen In aanvulling op de regionale bedrijventerreinenstrategie starten we met het opstellen van een lokale bedrijventerreinenvisie. Deze lokale visie gaat in op de plaatsing en kwaliteit van bedrijventerreinen en de relatie tot de leefomgeving. De kosten hiervoor zijn incidenteel in 2023 € 50.000. We spreken met 75% van de winkels en horeca in deze bestuursperiode We moedigen winkels en horeca aan om maatregelen te treffen die de fysieke toegankelijkheid verbeteren. Dit doen we door hierover in gesprek te gaan met koppelorganisaties en vertegenwoordigers en knelpunten te benoemen.

17 Groeiende gemeente

We voeren samen met het bedrijfsleven en het onderwijs het Economisch Koersdocument uit In 2022 is door de stuurgroep van het Economisch Koersdocument het uitvoeringsprogramma vastgesteld. Door het koersdocument samen met de ondernemers uit te voeren versterken we het economisch klimaat in de gemeente en zorgen we ervoor dat Waddinxveen een ondernemersvriendelijke gemeente is en blijft. De kosten hiervoor zijn structureel in 2023 € 80.000 en vanaf 2024 € 140.000. We gaan uit van een verlenging van de samenwerking in de A12-corridor Samen met 12 partijen, waaronder de provincie, VNO-NCW West en zes gemeenten werken we aan de uitvoering van de ‘samenwerkingsovereenkomst logistieke hotspot A12 corridor’. Met de samenwerking proberen we de A12-corridor tussen Bodegraven-Reeuwijk en Den Haag te versterken. We werken samen op het gebied van vestiging van logistieke bedrijven, het verduurzamen van bedrijventerreinen, bereikbaarheid van bedrijventerreinen en beschikbaarheid van opgeleid personeel. De huidige samenwerkingsovereenkomst loopt tot maart 2023. We gaan uit van een verlenging. We werken samen met ondernemers om het tuinbouwcluster in het Oostland te versterken In 2020 is het werkboek ‘kansen voor de glastuinbouw Oostland’ vastgesteld door de colleges van de Oostland gemeenten (Lansingerland, Pijnacker-Nootdorp, Waddinxveen en Zuidplas).

Het beschrijft kansen om het tuinbouwcluster in het Oostland te versterken. We werken samen met de ondernemers aan de uitwerking van die kansen. Ruimtelijke ordening We stellen een ruimtelijke visie op groei van Waddinxveen op De gemeente is volop in ontwikkeling en om te zorgen dat die gaat zoals we willen is de omgevingsvisie belangrijk. Deze visie van Waddinxveen moet op minimaal vier locaties een nadere uitwerking krijgen. De ruimtelijke visie op de groei van Waddinxveen vormt hiervoor het kader. Binnen dit kader worden er gebiedsvisies opgesteld. Voor het opstellen van deze visies is in 2023 incidenteel € 225.000 nodig. We stellen een gebiedsvisie Noordeinde op Het gebied rondom het Noordeinde gaat door bijvoorbeeld de komst van de Verlengde Beethovenlaan en de Verlengde Bentwoudlaan veranderen. Dit zorgt voor een andere ruimtelijke indeling van het gebied. We stellen een visie op die duidelijkheid geeft over de mogelijkheden. We maken bij alle ruimtelijke ontwikkelingen afspraken met de initiatiefnemer over de hoeveelheid groen Groen is belangrijker om een bijdrage te leveren aan de klimaatuitdagingen en het woonplezier. Bij ruimtelijke ontwikkelingen is er aandacht voor de hoeveelheid en inrichting van het groen. Hier worden afspraken over gemaakt met de initiatiefnemers.

Duurzaamheid We geven zoveel mogelijk duidelijkheid over duurzaamheidsmaatregelen aan inwoners We gaan voor inwoners en verenigingen van eigenaren inzichtelijk maken welke duurzaamheidsmaatregelen voor de warmtetransitie op welk moment zinvol zijn. Bijvoorbeeld dat vanaf 2025 alleen nog maar hybride warmtepompen verkocht mogen worden. Bij grote veranderingen in wet- en regelgeving werken we die bij. De kosten hiervoor zijn incidenteel in 2023 € 30.000. We gaan inwoners helpen bij energie besparen We voeren de Transitievisie warmte uit en voeren de gemeente brede aanpak energiebesparing inwoners uit. In 2023 hopen we dat tussen de 60 en 100 woningen worden geïsoleerd door inwoners. De kosten voor de uitvoering van de gemeente brede aanpak is structureel vanaf 2023 € 199.000. We starten om de eerste buurt aardgasvrij te maken We starten met het aardgasvrij maken van de eerste buurt. We hebben in de transitievisie warmte gekozen voor een integrale aanpak. Daarom kijken we ook naar andere (duurzaamheids)opgaven in de buurt. We nemen de inwoners in de startbuurt mee in de verandering. We beginnen met een startnotitie. De kosten hiervoor zijn structureel in 2023 € 231.000 en vanaf 2024 € 293.000. We gaan door met de energietransitie glastuinbouw Zuidplaspolder De Glastuinbouw in de Zuidplaspolder wil hun energievoorziening verduurzamen.