Evaluatie Minimabeleid - Gemeente Waddinxveen - versie 1 4 62785

3.4. Uitgaven De uitgaven zijn gecategoriseerd naar: • •

• •

vaste lasten. Dit zijn uitgaven die regelmatig terugkomen. Voorbeelden zijn huur, energiekosten15 en verzekeringen; reserveringsuitgaven. Dit zijn uitgaven die niet regelmatig voorkomen en waarvan de hoogte vooraf niet bekend is. Er moet in principe een bedrag voor gereserveerd worden. Voorbeelden zijn kosten voor inventaris, kleding en het eigen risico voor de zorgverzekering; huishoudelijke uitgaven. Dit zijn terugkerende uitgaven aan voeding, persoonlijke verzorging en dergelijke; werkgelerateerde uitgaven. Dit zijn uitgaven die gemaakt worden als een persoon werkt. Voorbeelden zijn de kosten van woon-werkverkeer en werkkleding.

Voor de uitgaven is waar mogelijk uitgegaan van lokale tarieven. Voorbeelden hiervan zijn de huur en lokale heffingen. De andere bedragen zijn gebaseerd op landelijke berekeningen van het Nibud. De normbedragen staan per huishoudtype in het financieel maandoverzicht in bijlage 4. We benadrukken dat het bij alle posten gaat om de basale uitgaven en dat de normbedragen gemiddelden betreffen. Het is mogelijk dat een huishouden maandelijks minder uitgeeft dan de normbedragen waarmee in deze rapportage wordt gerekend, bijvoorbeeld omdat het huishouden minder geld per maand reserveert voor onregelmatige uitgaven.

3.5. Vrije bestedingen Het budget dat overblijft is vrij besteedbaar en kan worden uitgegeven aan sociale en recreatieve activiteiten. Voor deze vrije bestedingen hanteert het Nibud per huishoudtype eveneens een normbedrag, dat is terug te vinden in de begrotingen in bijlage 4.

15 Kosten gas en elektriciteit zijn gebaseerd op tarieven van Mega (EU groene stroom en aardgas

variabel), de kosten voor water op de tarieven van Oasen drinkwater. Heffingskortingen zijn in de maandprijs verrekend. Gegevens over het gemiddelde gebruik per huishoudtype zijn afkomstig van het Nibud.

22

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

3.6. Aannames Voor de inkomsten en uitgaven doen we de volgende aannames: • De huishoudens maken van alle regelingen gebruik en ontvangen daarvoor het maximale bedrag. Daarnaast hebben huishoudens geen schulden. • Bij de inkomenseffecten wordt uitgegaan van gemiddelden. Dit betekent ook dat een ongunstige situatie, bijvoorbeeld een hogere huurprijs of een slecht geïsoleerd huis, direct gevolgen kan hebben voor de inkomenseffecten zoals in dit rapport zijn weergegeven. • Iedereen woont in een huurwoning. We gaan uit van € 553 kale huur per maand voor een alleenstaande en € 599 kale huur per maand voor een meerpersoonshuishouden. Deze bedragen zijn gebaseerd op huurtoeslaggegevens van de Rijksoverheid over de gemeente Waddinxveen. • Een kind van 3 jaar gaat per week twee keer een dagdeel van vier uur naar de peuterspeelzaal. De maandelijkse ouderbijdrage voor een (echt)paar is € 14,72, voor een alleenstaande bedraagt dit € 11,5216. • Alleenstaande ouders met een inkomen gelijk aan de bijstandsnorm werken niet of zitten in een traject waarbij de kinderopvang wordt vergoed. Alleenstaande ouders hebben voor hun kind van 6 jaar een variërend aantal uren nodig voor buitenschoolse opvang (BSO). Dit is afhankelijk van het inkomen en het aantal uur dat zij werken.

We gaan ervan uit dat een ouder 26 uur werkt bij een inkomen tot 110 procent Wsm, 29 uur bij een inkomen tot 120 procent Wsm en 31 uur bij een inkomen tot 130 procent Wsm. Verder gaan we ervan uit dat een kind van 6 jaar bij een continurooster 30 uur naar school gaat. Dit maakt dat alleenstaande ouders pas bij een inkomen van 130 procent Wsm per maand recht hebben op 6 uur BSO per maand. Dit alles tegen een tarief van € 8,73 (gemiddelde uurtarief in 2023). Een kind van 3 jaar gaat naar de kinderopvang op het moment dat het kind niet op de peuterspeelzaal is en de ouder aan het werken is. Het gemiddelde uurtarief voor kinderopvang in Waddinxveen bedraagt € 9,30. Een alleenstaande heeft daarbij recht op 74 uur per maand kinderopvang bij een inkomen tot 110 procent Wsm, 84 uur per maand tot 120 procent Wsm en 94 uur bij een inkomen tot 130 procent Wsm. • Bij een paar met twee kinderen en een inkomen hoger dan 100 procent Wsm werkt slechts één van beide partners. Anders is het huishoudinkomen hoger. Daarom gaan we ervan uit dat deze huishoudens geen kinderopvang nodig hebben omdat één van beide partners thuis is voor de kinderen. Dit is eveneens waarom een paar met kinderen geen combinatiekorting krijgt bij werkaanvaarding. • Voor de collectieve zorgverzekering biedt de gemeente Waddinxveen drie pakketten aan; AV-Gemeente Basis17, AV-Gemeente Standaard en AV-Gemeente Top.

In verband met verschil in verwachte zorgkosten tussen jongere en oudere huishoudens nemen we aan dat minima van AOW-leeftijd deelnemen aan het meest uitgebreide collectieve zorgpakket Zorg en Zekerheid: het AV-Gemeente Top pakket. Huishoudens jonger dan de AOW-leeftijd maken voornamelijk gebruik van het standaard pakket: AV-Gemeente Standaard. • Huishoudens in de bijstand werken niet, en hebben daarom geen werkgerelateerde kosten. Bij een inkomen vanaf 110 procent Wsm werkt één persoon in het huishouden, en is er wel sprake van deze kosten. • Het bedrag aan gemeentelijke belastingen voor afvalstoffen dat door inwoners moet worden betaald bestaat uit een vast en variabel tarief. Het variabele tarief bestaat uit € 1,50 per storting bij een ondergrondse container. Gemiddeld heeft een persoon per jaar 35 zakken aan restafval18. Dit komt ongeveer neer op twee stortingen per drie weken voor een eenpersoonshuishouden, een tweepersoonshuishouden doet vier stortingen per drie weken en een meerpersoonshuishouden doet twee stortingen per week. • De Regeling Bijdrage Maatschappelijke Activiteiten vergoedt kosten voor een lidmaatschap, activiteit of abonnement. De gemeente biedt twee vormen aan: Basis en Extra. In deze rapportage rekenen we met de vergoeding vanuit het Extra pakket.

Hiervoor is geen maximaal bedrag opgesteld, maar de gemeente Waddinxveen vergoedt 16 Bron: VNG Adviestabel ouderbijdrage peuteropvang 2023 17 Sinds 2023 wordt ook het AV-Gemeente Basis pakket aangeboden voor minima met weinig zorgvraag.

Het gebruik van dit pakket is nog niet bekend en wordt daarom niet meegerekend in de inkomens effectrapportage. 18 Bron: Artikel ‘Afval scheiden: cijfers en kilo’s’ van Milieu Centraal, 28 november 2022

23

Gemeente Waddinxveen

• •

•

Versie 1.4

het lidmaatschap van één vereniging. Kinderen kunnen hiermee dus gratis sporten. De aanname is gedaan dat de meeste kinderen voetballen. Daarom is de contributie van de lokale voetbalvereniging Be Fair meegenomen in de berekeningen. De bijdrage voor schoolkosten in Waddinxveen is onder andere voor kinderen op het voortgezet onderwijs. In onze rapportage gaan we ervan uit dat een kinderen van 14 en 16 jaar op het voortgezet onderwijs zit. Inwoners van Waddinxveen kunnen de Rotterdampas gebruiken voor uitjes en acties. De vergoeding die de verschillende huishoudtypen verrekend krijgen in deze rapportage, is op basis van de korting die ze kunnen krijgen op de passen. De normale prijs voor een pas is € 60 voor een volwassene en € 17,50 voor kind. Gezinnen met een inkomen tot 130 procent Wsm kunnen de pas voor volwassenen voor € 5 aanschaffen, voor kinderen is deze dan gratis. Dit maakt dat de vergoedingen die gemeente respectievelijk € 55 en € 17,50 bedragen19. Voor Stichting Leergeld en de kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen zijn de bedragen van 2022 gebruikt, omdat de bedragen van 2023 nog niet bekend zijn op het moment dat dit rapport is opgesteld.

3.7. Energiekosten Wegens sterk stijgende energiekosten heeft het Rijk in 2022 een eenmalige energietoeslag geïntroduceerd. Hiervoor is een bedrag van € 1.300 per huishouden gereserveerd waarbij de gemeente de precieze beleidskaders zelf mag vaststellen. De gemeente Waddinxveen heeft besloten de energietoeslag in 2023 opnieuw te verstrekken aan huishoudens met een inkomen tot 130 procent Wsm. Het is belangrijk om hierbij te realiseren dat deze toeslag niet een blijvende vergoeding is. In de figuren is te zien dat de invloed van de energietoeslag relatief groot is (€ 108 per maand). Op het moment dat de energietoeslag wegvalt, kan dat beduidende invloed hebben voor de inkomenssituatie van de huishoudens. De kosten van gas en elektriciteit in deze rapportage zijn gebaseerd op tarieven van Mega (variabel contract, prijspeil van 3 januari 2023 20). Heffingskortingen zijn in de maandprijs verrekend. Er is gekozen voor het tarief van een variabel contract, dat op dit moment goedkoper is dan een vast contract. Bovendien verstrekken energieleveranciers op dit moment vrijwel geen vaste contracten.

19 Vanaf maart 2023 gelden andere tarieven. Deze wijziging vindt plaats na de initiële oplevering van het

rapport en is daarom niet doorgerekend. 20 De energieprijzen kennen een sterke fluctuatie op dit moment. Dit betekent dat een actueel prijspeil wenselijk is om de huidige situatie duidelijk in beeld te brengen.

24

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

4. De inkomenseffecten In dit hoofdstuk staan de inkomenseffecten 21.

4.1. Het effect van het landelijk beleid is groter dan het gemeentelijk beleid Minima met een inkomen op bijstandsniveau maken aanspraak op landelijke toeslagen en gemeentelijke regelingen. Het totale bedrag uit de landelijke toeslagen (zoals huurtoeslag en zorgtoeslag) is veel groter dan het totale bedrag uit de gemeentelijke regelingen. In onderstaande figuren wordt de opbouw van het maandelijks totaal inkomen bij een inkomen van 100 procent Wsm per huishoudtype weergegeven. Daarin is ook duidelijk te zijn dat gezinnen met kinderen een aanzienlijk hoger bedrag aan landelijke toeslagen kunnen ontvangen dan huishoudens zonder kinderen. Bij de gemeentelijke bijdragen is het verschil minder groot. Het verschil in hoogte is toe te schrijven aan de verschillende kindregelingen waar gezinnen recht hebben, zoals het kindgebonden budget of de kinderbijslag. Als voorbeeld: een alleenstaande ontvangt maandelijks € 1.196 als uitkering (inclusief vakantietoeslag). Als hij gebruikmaakt van alle landelijke toeslagen, ontvangt hij daar maandelijks € 446 voor. Daarnaast kan hij maximaal € 192 aan gemeentelijke regelingen ontvangen als hij gebruikmaakt van de kwijtschelding gemeentelijke belastingen, de collectieve zorgverzekering, de Rotterdampas en de energietoeslag.

Figuur 4.1.1. Maandelijks inkomen op 100% Wsm, minima niet AOW-gerechtigd zonder kinderen Uitkering

Toeslagen Rijk

€ 1.196

Alleenstaande

€ 446 € 192

€ 1.708

Paar zonder kinderen

€0

€ 500

Bijdrage gemeente

€ 587 € 230

€ 1.000 € 1.500 € 2.000 € 2.500 € 3.000 € 3.500 € 4.000

21 In de figuren wordt gewerkt met afgeronde bedragen. Deze bedragen kunnen minimaal verschillen met

de daadwerkelijke maandbedragen van de gemeentelijke en landelijke regelingen.

25

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

Figuur 4.1.2. Maandelijks inkomen op 100% Wsm, minima niet AOW-gerechtigd met kinderen Uitkering

Toeslagen Rijk

Bijdrage gemeente

Alleenstaande ouder met twee kinderen (3 en 6 jaar)

€ 1.196

€ 1.261

Alleenstaande ouder met twee kinderen (14 en 16 jaar)

€ 1.196

€ 1.381

€ 250

€ 321

Paar met twee kinderen (3 en 6 jaar)

€ 1.708

€ 1.051

Paar met twee kinderen (14 en 16 jaar)

€ 1.708

€ 1.171

Paar met vier kinderen (3, 6, 14 en 16 jaar)

€ 1.708 €0

€ 272

€ 343

€ 1.625

€ 1.000

€ 2.000

€ 381 € 3.000

€ 4.000

Figuur 4.1.3. Maandelijks inkomen op 100% Wsm, minima AOW-gerechtigd Uitkering

Alleenstaande AOWleeftijd

Toeslagen Rijk

€ 1.331

€ 448 € 192

€ 1.807

Paar AOW-leeftijd

€0

Bijdrage gemeente

€ 590 € 230

€ 1.000

€ 2.000

€ 3.000

€ 4.000

4.2. Opbouw maandelijkse gemeentelijke bijdrage per huishoudtype Uit de vorige paragraaf blijkt dat de (maximale) maandelijkse gemeentelijke bijdrage verschilt per huishoudtype. Hieronder geven we per huishoudtype de opbouw van het totale bedrag aan gemeentelijke regelingen weer – eerst voor minima met een inkomen van 100 procent Wsm, daarna voor minima met een inkomen van 110 procent Wsm. Bij de opbouw van de maandelijkse gemeentelijke bijdrage geven we ook de individuele inkomenstoeslag weer waar minima die drie jaar of langer een minimuminkomen hebben, recht op hebben.

26

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

4.2.1. Opbouw maximale gemeentelijke bijdrage per maand op 100% Wsm Als voorbeeld: een alleenstaande ontvangt maandelijks (maximaal) € 62 voor de kwijtschelding gemeentelijke belastingen, € 17 voor de collectieve zorgverzekering, € 5 voor de Rotterdampas en € 108 voor de energietoeslag vanuit de gemeente. In totaal ontvangt hij dan € 192 per maand vanuit de gemeentelijke regelingen. Als hij al drie jaar of langer een inkomen op bijstandsniveau heeft, krijgt hij daar bovenop nog € 37 voor de Individuele inkomenstoeslag. Bij een langdurig minimuminkomen ontvangt hij € 229 als gemeentelijke bijdrage. Figuur 4.2.1. Maandelijks bedrag per regeling op 100% Wsm, minima niet AOW-gerechtigd zonder kinderen Kwijtschelding Energietoeslag

Collectieve Zorgverzekering Individuele inkomenstoeslag €5 € 62 € 17 € 108 € 37

Alleenstaande

Paar zonder kinderen €0

€ 78

€ 35 € 9

€ 50

€ 100

€ 108 € 150

Rotterdampas

€ 53

€ 200

€ 250

€ 300

€ 350

€ 400

€ 450

Figuur 4.2.2. Maandelijks bedrag per regeling op 100% Wsm, minima niet AOW-gerechtigd met kinderen Kwijtschelding

Collectieve Zorgverzekering

Regeling Bijdrage Maatschappelijke Activiteiten

Bijdrage schoolkosten

Stichting Leergeld

Rotterdampas

Energietoeslag

Individuele inkomenstoeslag

€ 82

€ 12 € 8 € 17 € 23

€ 108

€ 48

€ 82

€ 17 € 29 € 40 € 37 € 8

€ 108

Paar met twee kinderen (3 en 6 jaar)

€ 82

€ 35

€ 108

€ 53

Paar met twee kinderen (14 en 16 jaar)

€ 82

€ 35 € 29 € 40 € 37€ 12

€ 108

Paar met vier kinderen (3, 6, 14 en 16 jaar)

€ 82

€ 35 € 41 € 40

€ 50

€ 100

Alleenstaande ouder met twee kinderen (3 en 6 jaar) Alleenstaande ouder met twee kinderen (14 en 16 jaar)

€ 48

€ 12 € 12

€0

€ 23

€ 150

27

€ 60 € 15

€ 200

€ 250

€ 53

€ 108 € 300

€ 350

€ 53 € 400

€ 450

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

Figuur 4.2.3. Maandelijks bedrag per regeling op 100% Wsm, minima AOW-gerechtigd Kwijtschelding

Collectieve Zorgverzekering € 62 € 23 € 5

Alleenstaande AOW-leeftijd

Paar AOW-leeftijd

Energietoeslag

€ 108

€ 78

€ 46 € 9

€ 50

€ 100

€0

Rotterdampas

€ 150

€ 108 € 200

€ 250

€ 300

€ 350

€ 400

€ 450

4.2.2. Opbouw maximale gemeentelijke bijdrage per maand op 110% Wsm Bij een inkomen hoger dan 100 procent Wsm vervalt het recht op de kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen in de gemeente Waddinxveen. Er vervallen geen regelingen weg bij een inkomen hoger dan 110 procent Wsm. Bij een inkomen hoger dan 130 procent Wsm vervalt de individuele inkomenstoeslag bij langdurige minima, de collectieve zorgverzekering, de regeling Bijdrage Maatschappelijke Activiteiten, de bijdrage schoolkosten, Stichting Leergeld, de Rotterdampas en de energietoeslag. In onderstaande grafieken wordt de opbouw van de (maximale) gemeentelijke bijdrage bij een inkomen van 110 procent Wsm per huishouden beschreven: dit is een interessante vergelijking met een inkomen van 100 procent Wsm omdat individuen tussen deze situaties gaan werken. Als voorbeeld: een paar met twee kinderen (14 en 16 jaar) met een inkomen van 110 procent Wsm ontvangt maandelijks (maximaal) € 35 voor de collectieve zorgverzekering, € 29 voor de regeling Bijdrage Maatschappelijke Activiteiten, € 40 voor bijdrage schoolkosten, € 37 voor Stichting Leergeld, € 12 voor de Rotterdampas en € 108 als eenmalige energietoeslag. In totaal ontvangen zij € 261 per maand vanuit de gemeentelijke regelingen. Dit is in totaal € 38 minder aan gemeentelijke regelingen dan wanneer zij een inkomen hebben op bijstandsniveau.

Bij een langdurig minimuminkomen ontvangen zij, door de individuele inkomenstoeslag, € 314 als gemeentelijke bijdrage.

Figuur 4.2.4. Maandelijks bedrag per regeling op 110% Wsm, minima niet AOW-gerechtigd zonder kinderen Collectieve Zorgverzekering

Rotterdampas

Energietoeslag

Individuele inkomenstoeslag

€5 Alleenstaande € 17

€ 108

€ 35 € 9

Paar zonder kinderen €0

€50

€ 37

€ 108 €100

28

€ 53 €150

€200

€250

€300

€350

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

Figuur 4.2.5. Maandelijks bedrag per regeling op 110% Wsm, minima niet AOW-gerechtigd met kinderen Collectieve Zorgverzekering Bijdrage schoolkosten Rotterdampas Individuele inkomenstoeslag

Regeling Bijdrage Maatschappelijke Activiteiten Stichting Leergeld Energietoeslag

€ 12 Alleenstaande ouder met € 17 € €- 23€ 8 twee kinderen (3 en 6 jaar)

€ 108

€ 48

Alleenstaande ouder met twee kinderen (14 en 16 € 17 € 29 € 40 € 37 € 8 jaar) € 12 Paar met twee kinderen (3 € 35 € 23€ 12 € 108 en 6 jaar) Paar met twee kinderen (14 en 16 jaar)

€ 35

€ 29

Paar met vier kinderen (3, 6, 14 en 16 jaar)

€ 35

€ 41

€ 40

€ 60

€50

€100

€150

€0

€ 40

€ 108

€ 48 € 53

€ 37 € 12

€ 108 € 15 €200

€ 53 € 108

€ 53

€250

€300

€350

Figuur 4.2.6. Maandelijks bedrag per regeling op 110% Wsm, minima AOW-gerechtigd Collectieve Zorgverzekering

Alleenstaande AOW-leeftijd

€ 23€ 5

Paar AOW-leeftijd

€ 46 €0

4.3. Het maandelijks huishoudtype

Rotterdampas

Energietoeslag

€ 108

€9

€ 108

€50

vrij

€100

te

€150

besteden

€200

budget

€250

€300

verschilt

€350

per

Alle minimahuishoudens houden door de gemeentelijke regelingen (meer) geld over voor het doen van vrije bestedingen (bedoeld voor sociale participatie). Dit is het geld dat maandelijks overblijft na aftrek van alle vaste lasten, huishoudelijke uitgaven en reserveringsuitgaven. Per huishoudtype en inkomen verschilt het bedrag dat overblijft voor vrije bestedingen aanzienlijk. Het budget dat huishoudens nodig hebben voor, of zullen uitgeven aan vrije bestedingen verschilt ook per huishoudtype. Een paar met kinderen zal daar meer aan (willen) uitgeven dan een alleenstaande. In bijlage 4 staat per huishoudtype het normbudget voor vrije bestedingen. Uiteraard zal iemand die nauwelijks geld meer over heeft, dat niet per se daaraan besteden. Dit normbedrag is afkomstig van het Nibud.

29

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

In onderstaande figuren staat per huishoudtype het budget dat zij overhouden voor vrije besteding weergegeven, opgesplitst in wat zij zonder de gemeentelijke regelingen zouden overhouden en wat de gemeentelijke regelingen toevoegen aan het vrij besteedbaar budget. De meeste huishoudtypen houden bij ieder hoger inkomen ook telkens een groter bedrag over voor het doen van vrije bestedingen.

Duiding vrij besteedbaar budget Het vrij besteedbaar budget is bedoeld voor sociale participatie (een krant, abonnement, dagje uit, op bezoek gaan et cetera). Dat huishoudens in de plus staan betekent niet direct dat huishoudens ook voldoende kunnen participeren. Een alleenstaande heeft volgens het Nibud € 110 nodig voor minimale sociale participatie (zie bijlage 4). In Figuur 4.3.1. is te zien dat er op bijstandsniveau zonder de gemeentelijke bijdragen geen ruimte is in het budget. Indien hij gebruik maakt van alle regelingen is er (€ 68 + € 192 =) € 260 beschikbaar voor vrije bestedingen. Een alleenstaande heeft dan voldoende budget voor sociale participatie. Bij paren met twee kinderen (14 en 16 jaar) is dit plaatje vergelijkbaar: zij hebben € 309 per maand nodig voor minimale sociale participatie, en hebben € 343 beschikbaar op bijstandsniveau. In dit geval is er voldoende budget voor vrije bestedingen, waardoor er ook voldoende budget is om sociaal te participeren als gezin. Zie bijlage 3 voor een overzicht van de overige huishoudens.

4.3.1. Minima zonder kinderen Huishoudens zonder kinderen hebben, zelfs als zij gebruik maken van alle regelingen, niet voldoende budget voor sociale participatie op bijstandsniveau. Alleenstaanden hebben daar namelijk € 110 per maand voor nodig, paren zonder kinderen hebben er € 211 voor nodig. Zowel alleenstaanden als paren zonder kinderen zijn afhankelijk van gemeentelijke bijdragen om sociaal te participeren. Het eigen budget voor eventuele vrije bestedingen neemt geleidelijk toe, terwijl de gemeentelijke bijdragen afnemen. Van de huishoudens zonder kinderen hebben alleenstaanden het vaakst het grootste budget voor vrije bestedingen. In de meeste gevallen hebben de huishoudtypes zonder kinderen door een stijging van het eigen inkomen, een ruimer budget voor vrije bestedingen. Echter, alleenstaanden krijgen te maken met een terugval in vrije bestedingen bij een inkomen van 110 procent Wsm, paren zonder kinderen merken geen terugval in hun vrije bestedingen. Figuur 4.3.1. Maandelijks vrij besteedbaar budget alleenstaanden, niet-AOW

Vrij besteedbaar budget voor alleenstaanden Zonder gemeentelijke bijdrage € 68

100% Wsm

€ 192

€ 117

110% Wsm

Met alle gemeentelijke bijdragen

€ 130 € 237

120% Wsm

€ 130 € 348

130% Wsm €0

€ 100

€ 130

€ 200

€ 300

30

€ 400

€ 500

€ 600

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

Figuur 4.3.2. Maandelijks vrij besteedbaar budget paar zonder kinderen, niet-AOW

Vrij besteedbaar budget voor paar zonder kinderen Zonder gemeentelijke bijdrage 100% Wsm

€ 39

€ 192 € 140

110% Wsm

Met alle gemeentelijke bijdragen

€ 130 € 259

120% Wsm

€ 130

€ 327

130% Wsm €0

€ 100

€ 130

€ 200

€ 300

€ 400

€ 500

€ 600

4.3.2. Minima met kinderen Van de vijf huishoudtypes met kinderen in dit onderzoek hebben alleenstaande ouders met twee kinderen van 3 en 6 jaar op ieder inkomensniveau het meeste budget voor het doen van vrije bestedingen. Alleenstaande ouders hebben langer recht op hetzelfde bedrag aan landelijke toeslagen en ontvangen aanzienlijk een hoger bedrag voor het kindgebonden budget dan paren met kinderen. Alleenstaande ouders met kinderen van 3 en 6 jaar en een paar met twee kinderen van 3 en 6 jaar, hebben bij alle inkomens voldoende budget voor sociale participatie, zonder dat zij gebruik maken van alle regelingen. Alleenstaande ouders met kinderen van 3 en 6 jaar hebben een bedrag van € 211 per maand nodig om te kunnen participeren en voor paren met twee kinderen van 3 en 6 jaar is dit bedrag € 277 per maand. Alleenstaande ouders hebben een terugval in hun vrije besteding bij een inkomensniveau van 110 procent Wsm in vergelijking tot 100 procent Wsm. Vanaf 110 procent neemt het vrij besteedbaar budget bij ieder hoger inkomensniveau toe. De terugval in vrij besteedbaar budget tussen 100 en 110 procent Wsm is niet te zien bij paren met twee kinderen van 3 en 6 jaar. Paren met oudere kinderen hebben zelfs tot 130 procent Wsm onvoldoende budget voor sociale participatie, als zij geen gebruik maken van alle regelingen.

Voor paren met twee kinderen van 14 en 16 jaar is dit normbedrag € 309 per maand en voor paren met vier kinderen van 3, 6, 14 en 16 jaar is dit bedrag € 418 per maand. Figuur 4.3.3. Maandelijks vrij besteedbaar budget alleenstaande ouder niet-AOW met twee kinderen (3 en 6 jaar)

Vrij besteedbaar budget voor een alleenstaande ouder met twee kinderen (3 en 6 jaar) Zonder gemeentelijke bijdrage

Met alle gemeentelijke bijdragen

€ 468

100% Wsm

€ 250

€ 509

110% Wsm

€ 168

€ 626

120% Wsm

€ 168

€ 735

130% Wsm €0

€ 100

€ 200

€ 300

€ 400

€ 168 € 500

31

€ 600

€ 700

€ 800

€ 900 € 1.000

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

Figuur 4.3.4. Maandelijks vrij besteedbaar budget alleenstaande ouder niet-AOW met twee kinderen (14 en 16 jaar)

Vrij besteedbaar budget voor een alleenstaande ouder met twee kinderen (14 en 16 jaar) Zonder gemeentelijke bijdrage € 191

100% Wsm

€ 321

€ 241

110% Wsm

Met alle gemeentelijke bijdragen

€ 239

€ 361

120% Wsm

€ 239

€ 480

130% Wsm €0

€ 100

€ 200

€ 300

€ 239 € 400

€ 500

€ 600

€ 700

€ 800

€ 900 € 1.000

Figuur 4.3.5. Maandelijks vrij besteedbaar budget paar niet-AOW met twee kinderen (3 en 6 jaar)

Vrij besteedbaar budget voor paar met twee kinderen (3 en 6 jaar) Zonder gemeentelijke bijdrage € 247

100% Wsm

€ 272

€ 348

110% Wsm

Met alle gemeentelijke bijdragen

€ 190

€ 467

120% Wsm

€ 190

€ 535

130% Wsm €0

€ 100

€ 200

€ 300

190 € 400

€ 500

€ 600

€ 700

€ 800

€ 900 € 1.000

Figuur 4.3.6. Maandelijks vrij besteedbaar budget paar niet-AOW met twee kinderen (14 en 16 jaar)

Vrij besteedbaar budget voor paar met twee kinderen (14 en 16 jaar) Zonder gemeentelijke bijdrage

100% Wsm 110% Wsm

€ -1

€ 261

€ 220 € 288

130% Wsm -€ 100

€ 343

€ 100

120% Wsm

€0

Met alle gemeentelijke bijdragen

€ 261 € 261

€ 100 € 200 € 300 € 400 € 500 € 600 € 700 € 800 € 900 € 1.000

32

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

Figuur 4.3.7. Maandelijks vrij besteedbaar budget paar niet-AOW met vier kinderen (3, 6, 14 en 16 jaar)

Vrij besteedbaar budget voor paar met vier kinderen (3, 6, 14 en 16 jaar) Zonder gemeentelijke bijdrage € 130

100% Wsm

€ 381

€ 231

110% Wsm

Met alle gemeentelijke bijdragen

€ 299

€ 350

120% Wsm

€ 299

€ 418

130% Wsm €0

€ 100

€ 200

€ 299 € 300

€ 400

€ 500

€ 600

€ 700

€ 800

€ 900 € 1.000

4.3.3. AOW’ers Alleenstaande AOW’ers hebben voldoende budget om sociaal te participeren, zonder gebruik te maken van alle gemeentelijke regelingen. AOW-paren met een inkomen van 100 procent Wsm zijn afhankelijk van de gemeenteregelingen voor sociale participatie. Zonder de gemeentebijdragen hebben zij namelijk niet voldoende budget voor vrije bestedingen. Alleenstaanden en paren met een AOW-gerechtigde leeftijd hebben bij een hoger inkomen steeds een groter vrij besteedbaar budget. Figuur 4.3.1. Maandelijks vrij besteedbaar budget alleenstaande, AOW-gerechtigd

Vrij besteedbaar budget voor alleenstaande AOWgerechtigden Zonder gemeentelijke bijdrage € 147

100% Wsm

Met alle gemeentelijke bijdragen

€ 192 € 280

110% Wsm

€ 130 € 406

120% Wsm

€ 130

€ 483

130% Wsm €0

€ 100

€ 200

€ 130

€ 300

€ 400

€ 500

€ 600

€ 700

Figuur 4.3.2. Maandelijks vrij besteedbaar budget paar, AOW-gerechtigd

Vrij besteedbaar budget voor paar AOW-gerechtigden Zonder gemeentelijke bijdrage 100% Wsm

€ 60

Met alle gemeentelijke bijdragen

€ 230 € 238

110% Wsm

€ 152 € 394

120% Wsm

€ 152

€ 504

130% Wsm €0

€ 100

€ 200

€ 300

33

€ 152 € 400

€ 500

€ 600

€ 700

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

4.4. Werken vanuit de bijstand loont altijd Een hoger inkomen leidt voor alle huishoudtypen in de gemeente Waddinxveen tot een hoger totaal inkomen dan in de bijstand. Echter, voor de meeste huishoudens nemen de bijdragen van het Rijk en de gemeente af wanneer het inkomen stijgt. Dit zorgt ervoor dat het totaal inkomen van een huishouden niet altijd evenveel stijgt ondanks dat het loon hoger wordt. Hieronder geven we de inkomensvooruitgang bij werkaanvaarding vanuit de bijstand tot een inkomen van maximaal 130 procent Wsm weer per huishoudtype. Daarna leggen we de inkomensvooruitgang per inkomensniveau uit aan de hand van twee casussen. In bijlage 3 worden al deze inkomens per huishoudtype uitgesplitst naar inkomenssoort waarmee visueel wordt weergegeven waarom het totaal inkomen stijgt of daalt.

4.4.1. Huishoudens zonder kinderen Huishoudens zonder kinderen gaan er bij ieder hoger inkomen (tot 130 procent Wsm) meer op vooruit ten opzichte van de bijstand. Relatief gezien stijgen de paren zonder kinderen minder hard ten opzichte van de alleenstaanden, kijken naar 120 en 130 procent Wsm. Figuur 4.4.1. Inkomensvooruitgang t.o.v. 100% Wsm bij werkaanvaarding, huishoudens zonder kinderen 110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm

3% Alleenstaande

10% 16% 4%

Paar zonder kinderen

8% 11%

Tabel 4.4.2 Inkomensvooruitgang bij werkaanvaarding, huishoudens zonder kinderen Huishoudtype

Netto inkomen incl. VT

Alleenstaande 100% Wsm 1.196 110% Wsm 1.315 120% Wsm 1.435 130% Wsm 1.554 Paar zonder kinderen 100% Wsm 1.708 110% Wsm 1.879 120% Wsm 2.050 130% Wsm 2.221

Verschil tov 100% Wsm (€)

Verschil tov 100% Wsm (%)

1.834 1.892 2.011 2.123

58 177 289

3% 10% 16%

2.525 2.618 2.738 2.806

93 213 281

4% 8% 11%

Bijdrage Rijk

Bijdrage gemeente

Totaal inkomen

446 446 446 438

192 130 130 130

587 587 536 433

230 152 152 152

4.4.2. Alle inkomensgrenzen gaan erop vooruit Alle huishoudens met kinderen hebben bij ieder hoger loon ook een hoger totaal inkomen dan in de bijstand. Alleenstaande ouders met jonge kinderen van 3 en 6 jaar ontvangen bij ieder hoger inkomen, meer geld van het Rijk. Dit komt doordat zij recht hebben op meer opvang als zij meer werken, waardoor de kinderopvangtoeslag omhoog gaat. Alleenstaande ouders met kinderen gaan er relatief gezien het meest op vooruit tot 130 procent Wsm. Bij paren met kinderen dalen de toeslagen van het Rijk als het huishoudinkomen stijgt. Dit komt doordat de huurtoeslag bij paren al terugloopt vanaf 120 procent Wsm. 34

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

Figuur 4.4.2. Inkomensvooruitgang t.o.v. 100% Wsm bij werkaanvaarding, huishoudens met kinderen 110% Wsm

120% Wsm

130% Wsm 3%

Alleenstaande ouder met twee kinderen (3 en 6 jaar)

7% 12% 1%

Alleenstaande ouder met twee kinderen (14 en 16 jaar)

5% 10% 3%

Paar met twee kinderen (3 en 6 jaar)

7% 9% 3%

Paar met twee kinderen (14 en 16 jaar)

7% 9% 2%

Paar met vier kinderen (3, 6, 14 en 16 jaar)

6% 7%

Tabel 4.4.2 Inkomensvooruitgang na werkaanvaarding, huishoudens met kinderen Huishoudtype

Netto inkomen incl. VT

Bijdrage Rijk

Bijdrage gemeente

Totaal inkomen

Alleenstaande ouder met twee kinderen (3 en 6 jaar) 100% Wsm 1.196 1261 250 2.707 110% Wsm 1.315 1300 168 2.783 120% Wsm 1.435 1306 168 2.909 130% Wsm 1.554 1311 168 3.034 Alleenstaande ouder met twee kinderen (14 en 16 jaar) 100% Wsm 1.196 1381 321 2.897 110% Wsm 1.315 1381 239 2.935 120% Wsm 1.435 1381 239 3.054 130% Wsm 1.554 1381 239 3.174 Paar met twee kinderen (3 en 6 jaar) 100% Wsm 1.708 1051 272 3.031 110% Wsm 1.879 1051 190 3.120 120% Wsm 2.050 1000 190 3.240 130% Wsm 2.221 897 190 3.308 Paar met twee kinderen (14 en 16 jaar) 100% Wsm 1.708 1171 343 3.222 110% Wsm 1.879 1171 261 3.310 120% Wsm 2.050 1120 261 3.430 130% Wsm 2.221 1017 261 3.498 Paar met vier kinderen (3, 6, 14 en 16 jaar) 100% Wsm 1.708 1625 381 3.714 110% Wsm 1.879 1625 299 3.803 120% Wsm 2.050 1574 299 3.922 130% Wsm 2.221 1471 299 3.990

35

Verschil tov 100% Wsm (€)

Verschil tov 100% Wsm (%)

77 202 327

3% 7% 12%

38 157 277

1% 5% 10%

89 209 276

3% 7% 9%

89 209 276

3% 7% 9%

89 209 276

2% 6% 7%

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

Voorbeeldcasussen inkomensvooruitgang bij werkaanvaarding Voorbeeldcasus: alleenstaande Jan is alleenstaand en krijgt een bijstandsuitkering, wat neerkomt op een nettoinkomen van € 1.196 per maand (dit is inclusief vakantietoeslag). Hij heeft maandelijks recht op € 446 aan toeslagen van het Rijk. Voor Jan bestaat dit uit huurtoeslag en zorgtoeslag. Tot slot kan Jan rekenen op een financiële bijdrage vanuit de gemeente van € 192 per maand. Dit bestaat uit de kwijtschelding voor gemeentelijke belastingen, de korting op de collectieve zorgverzekering, de Rotterdampas en de energietoeslag. In totaal heeft Jan een inkomen van € 1.834 per maand. Als Jan werk krijgt tegen een inkomen van 110 procent Wsm, dan stijgt zijn netto-inkomen naar € 1.315 per maand. Hij houdt recht op huurtoeslag en zorgtoeslag en deze bedragen blijven onveranderd, dus € 446 per maand. Het recht op minimaregelingen komt deels te vervallen, want de kwijtschelding vervalt. De gemeentelijke bijdragen zijn nu € 130 per maand. Hij kan geen kwijtschelding meer aanvragen. Bij een inkomen van 110 procent Wsm is het totaal inkomen van Jan € 1.892. Dit is een stijging van € 58 (3 procent) ten opzichte van zijn totaal inkomen bij een bijstandsuitkering. Wanneer Jan tegen een inkomen van 120 procent Wsm gaat werken, stijgt zijn netto-inkomen naar € 1.435 per maand. De bijdrage van het Rijk blijft € 446.

Er vervallen voor Jan geen rechten op de minimaregelingen, de gemeentelijke bijdragen blijven € 130 per maand. Het totale inkomen van Jan is € 2.011 per maand, € 177 (10 procent) meer dan wanneer Jan een bijstandsuitkering heeft. Als Jan gaat werken tegen een inkomen van 130 procent Wsm dan stijgt zijn netto-inkomen naar € 1.554 per maand. De bijdragen van het Rijk zijn gedaald naar € 438 per maand. Jan ontvangt minder huurtoeslag, zijn zorgtoeslag blijft gelijk. Er verandert niets in de gemeentelijke bijdragen, dus deze blijven € 130 per maand. Het totale inkomen van Jan is nu € 2.123 per maand, dit is € 289 (16 procent) meer dan toen hij een bijstandsuitkering had.

36

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

Voorbeeldcasus: paar met vier kinderen (3, 6, 14 en 16 jaar) Robin en Max hebben vier kinderen van 3, 6, 14 en 16 jaar oud en krijgen een bijstandsuitkering, wat neerkomt op een netto-inkomen van € 1.708 per maand (dit is inclusief vakantietoeslag). Zij hebben maandelijks recht op € 1.625 aan toeslagen van het Rijk. Voor het gezin bestaat dit uit huurtoeslag, zorgtoeslag, kinderbijslag en kindgebonden budget. Tot slot kunnen Robin en Max rekenen op een financiële bijdrage vanuit de gemeente van € 381 per maand. Dit bestaat uit kwijtschelding van gemeentelijke belastingen, de korting op de collectieve zorgverzekering, de regeling Bijdrage Maatschappelijke Activiteiten, bijdrage schoolkosten, Stichting Leergeld, de Rotterdampas en de energietoeslag. In totaal hebben Robin en Max een inkomen van € 3.714 per maand. Als Robin of Max werk krijgt tegen een inkomen van 110 procent Wsm, dan stijgt hun netto-inkomen naar € 1.879 per maand. Zij houden recht op de toeslagen van het Rijk, in totaal € 1.625. Ze kunnen geen kwijtschelding meer aanvragen, maar houden wel recht op de andere gemeentelijke regelingen. De gemeentelijke bijdragen zijn dan € 299 per maand. Het totaal inkomen van Robin en Max is bij een inkomen van 110 procent Wsm € 3.803. Dit is een stijging van € 89 (2 procent) ten opzichte van hun totaal inkomen bij een bijstandsuitkering.

Wanneer Robin of Max tegen een loon van 120 procent Wsm gaat werken, stijgt hun netto-inkomen naar € 2.050 per maand. De bijdrage van het Rijk neemt iets af, en is nu € 1.574. Het gezin heeft recht nog steeds recht op dezelfde gemeentelijke bijdragen, dit bedrag blijft dus € 299 per maand. Het totale inkomen van het gezin is dan € 3.922 per maand. Dit is € 209 (6 procent) meer dan wanneer zij een bijstandsuitkering hebben. Als Robin of Max gaat werken tegen een inkomen van 130 procent Wsm dan stijgt hun netto-inkomen naar € 2.221 per maand. De bijdragen van het Rijk dalen verder naar € 1.471 per maand. De gemeentelijke bijdragen dalen. Aan gemeentelijke bijdragen verandert niets, dus ontvangt het gezin nog steeds € 299 per maand. Het totale inkomen van Robin en Max is nu € 3.990 per maand, dit is € 276 (7 procent) meer dan toen zij een bijstandsuitkering hadden.

37

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

4.5. Vergelijking inkomenseffecten 2016 – 2023 KWIZ heeft in 2016 tevens de inkomenseffecten van het landelijke en lokale ondersteuningsbeleid voor minima in de gemeente Waddinxveen in kaart gebracht. In deze periode heeft een aantal beleidswijzigingen plaatsgevonden: • De gemeente heeft de inkomensgrenzen van de meeste regelingen verhoogd naar 130 procent Wsm in 2023, in plaats van 110 procent Wsm in 2016, wat gold voor de meeste regelingen. Uitzonderingen zijn: o In 2016 was de regeling Bijdrage Maatschappelijke Activiteiten beschikbaar tot 120 procent Wsm. o Voor de collectieve zorgverzekering gold dat het AV Standaardpakket in 2016 beschikbaar was tot 110 procent Wsm en alleen de AV Top tot 130 procent Wsm. Dit is nu voor beide pakketten gelijkgetrokken op 130 procent Wsm. Daarnaast is er sinds 2023 een nieuw pakket aangeboden, namelijk de AV Basis. • In 2023 kunnen huishoudens aanspraak maken op de eenmalige energietoeslag • Het aanbod aan minimaregelingen is naast de energietoeslag ook uitgebreid met Stichting Leergeld en de Rotterdampas. • Naast nieuwe regelingen, zijn de bedragen van bestaande regelingen ook veranderd. De meeste bedragen zijn toegenomen. De volgende vergoedingen zijn gewijzigd: o Het bedrag voor de basis regeling Bijdrage Maatschappelijke Activiteiten was in 2016 € 100 per kind en is € 127 per kind in 2023.

Daarnaast konden volwassenen zich in 2016 voor 50 procent van het geld inschrijven voor een cursus, terwijl deze ondersteuning voor volwassenen in 2023 niet meer mogelijk is. o Kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen zijn ongeveer verdubbeld. Voor een eenpersoonshuishouden werd maandelijks € 7,65, € 8,36 en € 10,20 kwijtgescholden voor respectievelijk afvalstoffenheffing, waterschapsbelasting en rioolheffing. Dit was in 2022 respectievelijk € 29,11, € 15,24 en € 17,40. o De vergoeding voor schoolkosten was in 2016 per jaar € 418 voor een kind dat voor het eerst naar de middelbare school ging en daarna € 210 per jaar. In 2023 is dit € 473 voor een kind in groep 8 en daarna € 238 per jaar. • De landelijke bijdragen zijn verhoogd. o De hoogte van de bijstandsuitkering is door de jaren heen verhoogd. Zo had een alleenstaande in 2016 recht op een bijstandsuitkering van € 963 per maand. In 2023 bedraagt de bijstandsuitkering € 1.196 per maand. o De hoogte van de landelijke toeslagen is eveneens toegenomen. Zo heeft een paar met twee kinderen in 2016 recht op € 672 aan landelijke toeslagen op 100 procent Wsm, terwijl dat in 2022 op € 1.051 ligt. Alle toeslagen (huurtoeslag, zorgtoeslag, kindgebonden budget en kinderbijslag) zijn gestegen, wat de totale stijging verklaart.

Als de resultaten naast elkaar worden gelegd vallen de volgende zaken op: • De totale gemeentelijke bijdrage is toegenomen. Huishoudens hebben daardoor een groter vrij besteedbaar budget gekregen en kunnen beter sociaal participeren in de samenleving. Dit was in 2016 niet de situatie. • De procentuele inkomensgroei per inkomensniveau is voor alle huishoudtypen over het algemeen gedaald. Oftewel: huishoudens gaan er per inkomensniveau minder sterk op vooruit ten opzichte van het vorige inkomensniveau in tot2016. • De kosten van levensonderhoud zijn de afgelopen jaren aanzienlijk gestegen. Dat is onder andere te zien aan de energiekosten voor een paar met twee oudere kinderen (2016: € 206 en 2023: € 335). Maar ook de ziektekostenverzekering, bijdrage voor de schoolkosten, internet/tv/bellen en BSO zijn toegenomen. In verhouding kunnen huishoudens de gestegen kosten van levensonderhoud opvangen in de situatie anno 2023 door de verhoogde bijdragen (en extra regelingen) vanuit het Rijk en de gemeente.

38

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

5. Gebruik inkomensondersteunende regelingen Het voorgaande hoofdstuk gaf een beeld van de financiële situatie van huishoudens als zij gebruikmaken van de beschikbare regelingen. In dit hoofdstuk gaan we nader in op het daadwerkelijke gebruik en bereik onder de doelgroep van de gemeentelijke regelingen. Met deze regelingen wil de gemeente ervoor zorgen dat inwoners met een minimuminkomen kunnen participeren in de samenleving. Zij kunnen door deze regelingen financieel worden ondersteund.

5.1. Regelingen voor het minimabeleid De volgende tabel geeft de inkomensgrens en doelgroep per regeling weer. Tabel 5.1.1 Inkomensgrenzen regelingen en omvang doelgroep Categorie

Inkomensgrens

Kwijtschelding

100% Wsm Individuele draagkrachtberekening, 130% Wsm 130% Wsm, 3 jaar of langer 130% Wsm

679 huishoudens

130% Wsm

n.t.b.

130% Wsm 130% Wsm

120 kinderen 600 kinderen

130% Wsm

1.591 personen 600 kinderen

130% Wsm

1.550 huishoudens

130% Wsm

n.t.b.

Individuele bijzondere bijstand Individuele inkomenstoeslag Collectieve zorgverzekering Regeling Bijdrage Maatschappelijke Activiteiten Bijdrage schoolkosten Stichting Leergeld (Kindpas) Rotterdampas • Volwassenen • Kinderen Energietoeslag Tegemoetkoming voor chronisch zieken en beperkten Woonkostentoeslag Individuele studietoeslag

Doelgroep 1.591 personen 541 huishoudens 1.591 personen

Minimale daling van het inkomen met 25% 130% Wsm

n.t.b. n.t.b.

5.2. Kwijtschelding gemeentelijke belastingen Huishoudens kunnen kwijtschelding aanvragen voor de afvalstoffenheffing, rioolheffing en Waterschapsbelasting. De doelgroep bestaat uit huishoudens met een inkomen tot 100 procent Wsm. In 2022 is aan 534 huishoudens geheel of gedeeltelijk kwijtschelding van gemeentelijke belastingen verstrekt. Met elkaar is dit een bereik van 79 procent onder de primaire doelgroep. Een dergelijk gebruiksaandeel ligt boven het gemiddelde bereik in andere gemeenten; daar ligt het bereik tussen de 70 en 75 procent. Tabel 5.2.1 Bereik kwijtschelding gemeentelijke belastingen Categorie Doelgroep Gebruik kwijtschelding Percentage bereik

679 534 79%

5.3. Bijzondere bijstand Het bijzondere bijstandsbeleid van de gemeente Waddinxveen is erop gericht om mensen die bijzondere noodzakelijke kosten hebben en deze niet zelf kunnen betalen, te ondersteunen. De gemeente beoordeelt bij iedere aanvraag of er sprake is van bijzondere omstandigheden. De doelgroep bestaat uit 1.224 huishoudens met inkomens tot 130 procent van de bijstandsnorm. Voor de bijzondere bijstand wordt ook gekeken naar het eigen vermogen. 39

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

In 2022 hebben 140 unieke personen een verstrekking vanuit de bijzondere bijstand gekregen. Dit komt neer op een bereik (tot de inkomensgrens van 130 procent Wsm) van 9 procent. De bijzondere bijstand vormt een vangnet als inwoners noodzakelijke kosten maken die niet door een andere gemeentelijke regeling opgevangen kunnen worden. Een relatief laag bereik van de bijzondere bijstand kan erop wijzen dat een groot aandeel van de kosten vergoed kunnen worden via andere regelingen. Een relevante kanttekening hierbij is dat een laag bereik ook kan duiden op (te) strikte voorwaarden bij het toekennen van de bijzondere bijstand waardoor inwoners geen aanspraak kunnen maken op de regeling (en het bereik dus laag is). Tabel 5.3.1 Bereik bijzondere bijstand Categorie Doelgroep Gebruik bijzondere bijstand Percentage bereik

1.591 personen 140 personen 9%

5.4. Individuele inkomenstoeslag De individuele inkomenstoeslag is bedoeld als inkomensondersteuning voor mensen die langdurig afhankelijk zijn van een minimuminkomen. In de gemeente Waddinxveen behoort iedereen tussen de 21 jaar en pensioengerechtigde leeftijd, die gedurende drie jaar een inkomen heeft tot 130 procent Wsm, tot de doelgroep. De doelgroep bestaat dan uit 541 huishoudens. In 2022 hebben 260 huishoudensgebruik gemaakt van deze regelingen. Dit komt neer op een bereik van 48 procent. Vergeleken met andere gemeenten, waar een bereik rond de 45 procent en 50 gangbaar is, ligt het bereik in de gemeente Waddinxveen iets boven het gemiddelde. Tabel 5.4.1 Bereik individuele inkomenstoeslag Categorie Doelgroep Gebruik individuele inkomenstoeslag Percentage bereik

541 huishoudens 260 huishoudens 48%

5.5. Collectieve zorgverzekering De gemeente Waddinxveen biedt minima de mogelijkheid om deel te nemen aan de collectieve aanvullende zorgverzekering van Zorg en Zekerheid. Ze krijgen korting op de premie en profiteren van extra vergoedingen voor zorgkosten. Inwoners kunnen kiezen uit drie pakketten; AVGemeente Basis, AV-Gemeente Standaard en AV-Gemeente Top. Om deel te nemen aan de collectieve zorgverzekering mag het huishoudinkomen niet hoger zijn dan 130 procent Wsm. De doelgroep bestaat uit 1.591 personen. Op dit moment maken 334 hoofdverzekerden gebruik van deze regeling. Met elkaar vormen deze personen 257 huishoudens22. Dit komt neer op een bereik van 21 procent. Het bereik van de zorgverzekering ligt landelijk gezien rond de 35 tot 40 procent van de doelgroep. Het bereik in de gemeente Waddinxveen ligt daarmee onder het gemiddelde. Tabel 5.5.1 Bereik collectieve zorgverzekering Categorie Doelgroep Gebruik collectieve zorgverzekering Percentage bereik

1.591 personen 334 personen 21%

22 In de minimahuishoudens in de gemeente Waddinxveen wonen gemiddeld 1,3 volwassen personen per

economische eenheid.

40

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

5.6. Regeling Bijdrage Maatschappelijke Activiteiten De gemeente Waddinxveen wil ervoor zorgen dat iedereen mee kan blijven doen in de maatschappij. Dit wil de gemeente bereiken door ervoor te zorgen dat minima kunnen deelnemen aan sociale activiteiten. Daarom kunnen bepaalde groepen minima gebruikmaken van de Regeling Bijdrage Maatschappelijke Activiteiten. Deze regeling hanteert een inkomensgrens van 130 procent Wsm. Kinderen tot en met 17 jaar, personen die de pensioenleeftijd hebben of chronisch zieken en gehandicapten kunnen een bedrag van € 127 per jaar per persoon ontvangen. Voor kinderen wordt sport volledig vergoed binnen het Extra-pakket. Voor AOWgerechtigden en volwassenen met een chronische ziekte geldt een gedeeltelijke sportvergoeding. Om te bepalen wat het gebruik is van deze regeling wordt naar de totale doelgroep van 130 procent Wsm gekeken. In 2022 hebben 306 personen gebruik gemaakt van de basis van de Regeling bijdrage maatschappelijke activiteiten. Daarnaast hebben nog 14 personen de regeling gebruikt voor culturele activiteiten, 40 personen voor sportieve activiteiten en 22 personen voor zwemles. Het bereik van de regeling kan niet berekend worden. Dit komt omdat de regeling ook bedoeld is voor inwoners met een chronische ziekte of gehandicapten.

Het is niet vast te stellen hoeveel inwoners hiermee te maken hebben en dus hoeveel inwoners aanspraak kunnen maken op de regeling. Tabel 5.6.1 Gebruik Regeling Bijdrage Maatschappelijke Activiteiten Categorie Gebruik Regeling Bijdrage Maatschappelijke Activiteiten Basis Extra Cultuur Extra Sport Extra zwemles

306 personen 14 personen 40 personen 22 personen

5.7. Bijdrage Schoolkosten Huishoudens met kinderen in groep 8 van de basisschool en kinderen in het voortgezet onderwijs tot en met 17 jaar kunnen gebruik maken van de Bijdrage Schoolkosten. Voor kinderen in groep 8 van het basisonderwijs is € 473 per kind per schooljaar beschikbaar. Voor kinderen in de vervolgjaren van het voortgezet onderwijs (tot en met 17 jaar) is € 238 per kind per schooljaar beschikbaar. Huishoudens tot en met 130 procent Wsm kunnen hiervan gebruikmaken. De doelgroep bestaat uit 120 kinderen in de leeftijd 12 tot en met 17 jaar, die opgroeien in een huishouden waarbij het huishoudinkomen niet hoger is dan 130 procent Wsm. In 2022 hebben 52 kinderen gebruik gemaakt van deze regeling. Daarmee ligt het bereik van deze regeling op 43 procent. Landelijk gezien hebben dergelijke regelingen vaak een bereik rond de 40 en 45 procent. Tabel 5.7.1. Bereik Bijdrage Schoolkosten Categorie Doelgroep Gebruik Bijdrage Schoolkosten Percentage bereik

52 kinderen 52 kinderen 43%

5.8. Kindpas (Stichting Leergeld) Stichting Leergeld stelt een Kindpas beschikbaar voor huishoudens met kinderen tot en met 17 jaar. Op de pas staat een bedrag dat bij verschillende winkels besteed kan worden, om bijvoorbeeld kleding, sportspullen, schoenen of een cadeautje voor de feestdagen te kopen. Daarnaast is de pas ook te gebruiken voor een bezoek aan het zwembad. Voor kinderen van 0 tot en met 5 jaar is het budget op de pas € 110 per jaar, voor kinderen van 6 tot en met 11 jaar € 165 en voor kinderen van 12 tot en met 17 jaar €220 per jaar. De regeling is beschikbaar voor huishoudens met een inkomen tot en met 130 procent Wsm. De doelgroep bestaat uit 600 kinderen die opgroeien in een huishouden met een huishoudinkomen tot 130 procent Wsm. 41

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

In 2022 hebben 371 kinderen gebruik gemaakt van deze regeling. Daarmee ligt het bereik van deze regeling op 62 procent. Landelijk gezien hebben dergelijke regelingen vaak een bereik rond de 40 en 45 procent. Het bereik van de gemeente Waddinxveen ligt aanzienlijk hoger. Tabel 5.8.1. Bereik Kindpas Categorie Doelgroep Gebruik Kindpas Percentage bereik

600 kinderen 371 kinderen 62%

5.9. Kledingpas (Stichting Leergeld) Naast de Kindpas stelt Stichting Leergeld een Kledingpas beschikbaar. Deze is bedoeld voor huishoudens met kinderen in de leeftijd van 5 tot en met 11 jaar. Het huishoudinkomen mag niet hoger zijn dan 130 procent Wsm. Op de pas staat een bedrag van € 100 per kind. De doelgroep bestaat uit 360 kinderen die opgroeien in een huishouden met een huishoudinkomen tot 130 procent Wsm. In 2022 hebben 129 kinderen gebruik gemaakt van de Kledingpas. Daarmee ligt het bereik van deze regeling op 36 procent. Tabel 5.9.1. Bereik Kledingpas Categorie Doelgroep Gebruik Kledingpas Percentage bereik

360 kinderen 129 kinderen 36%

5.10. Schoolspullenpas (Stichting Leergeld) Tevens heeft Stichting Leergeld een Schoolspullenpas. Deze is bedoeld voor huishoudens met kinderen in de leeftijd 12 tot en met 17 jaar. Het huishoudinkomen mag niet hoger zijn dan 130 procent Wsm. Op de pas staat een bedrag van € 50 per kind. De doelgroep bestaat uit 120 kinderen die opgroeien in een huishouden met een huishoudinkomen tot 130 procent Wsm. In 2022 hebben 120 kinderen gebruik gemaakt van deze regeling. Daarmee ligt het bereik van deze regeling op 84 procent. Tabel 5.10.1. Bereik Schoolspullenpas Categorie Doelgroep Gebruik Schoolspullenpas Percentage bereik

120 kinderen 101 kinderen 84%

5.11. Rotterdampas De gemeente Waddinxveen biedt de Rotterdampas aan, welke beschikbaar is voor alle inwoners. De pas geeft veel korting of gratis toegang op bijvoorbeeld toeristische attracties, musea en theaters en restaurants. Alle inwoners kunnen de pas aanvragen, maar als het huishoudinkomen niet hoger is dan 130 procent Wsm, dan kunnen huishoudens de pas tegen een gereduceerd tarief aanschaffen. Voor volwassenen met een inkomen tot 130 procent Wsm is Rotterdampas € 5 (in plaats van € 60). Voor kinderen die opgroeien in een huishouden met een inkomen tot 130 procent Wsm is de pas gratis (in plaats van € 17,50). De doelgroep bestaat uit 1.591 volwassenen en 600 kinderen. In 2022 hebben 165 volwassenen met een inkomen tot 130 procent Wsm gebruik gemaakt van de Rotterdampas. Daarmee ligt het bereik van deze regeling op 10 procent. Landelijk gezien hebben dergelijke regelingen vaak een bereik rond de 35 en 40 procent. Daarnaast hebben 197 42

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

minimakinderen gebruik gemaakt van de Rotterdampas. Dit is een bereik van 33 procent. Bij andere gemeenten zien we een gemiddeld bereik tussen de 40 en 45 procent. Tabel 5.11.1. Bereik Rotterdampas Volwassenen Categorie Doelgroep Gebruik Rotterdampas volwassenen Percentage bereik

1.591 personen 165 personen 10%

Tabel 5.11.2. Bereik Rotterdampas Kinderen Categorie Doelgroep Gebruik Rotterdampas kinderen Percentage bereik

600 kinderen 197 kinderen 33%

5.12. Energietoeslag Vanwege de hoge gas- en energieprijzen stelt het Rijk in 2023 weer € 1.300 beschikbaar voor mensen met een laag inkomen. In de gemeente Waddinxveen ontvangen huishoudens tot 130 procent Wsm automatisch dit bedrag op hun rekening, vanwege het ontvangen van een uitkering, bijzondere bijstand of een minimaregeling. De doelgroep van 130 procent Wsm zonder vermogensgrens bestaat uit 1.550 huishoudens. In 2022 hebben 1.153 huishoudens een toekenning voor de energietoeslag gekregen. Daarmee ligt het bereik van deze regeling op 74 procent. Landelijk gezien heeft de energietoeslag een bereik van 80 à 90 procent. Tabel 5.12.1. Bereik Energietoeslag Categorie Doelgroep Gebruik Energietoeslag Percentage bereik

1.550 huishoudens 1.153 huishoudens 74%

5.13. Tegemoetkoming voor chronisch zieken en beperkten Personen die chronisch ziek en/of gehandicapt zijn, kunnen een bedrag van € 180 aanvragen voor hun kosten. Voor de tegemoetkoming voor chronisch zieken en beperkten geldt dat het inkomen maximaal 130 procent is van de bijstandsnorm. De doelgroep kan niet worden gespecificeerd, omdat het niet vast te stellen is hoeveel inwoners ook voldoen aan de voorwaarden van de regeling. In 2022 maakten 218 personen gebruik van de tegemoetkoming voor chronisch zieken en beperken. Tabel 5.13.1. Bereik Tegemoetkoming voor chronisch zieken en beperkten Categorie Doelgroep Gebruik Tegemoetkoming voor chronisch zieken en beperkten Percentage bereik

N.t.b. 218 personen N.t.b.

5.14. Studietoeslag De studietoeslag wordt uitgekeerd aan een specifieke doelgroep. Inwoners die door een langdurige medische beperking niet in staat zijn om het minimumloon te verdienen naast de studie kunnen aanspraak maken op de regeling. Er geldt geen inkomensgrens voor deze regeling. De 43

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

hoogte van de toeslag varieert per leeftijdsjaar. De doelgroep kan niet worden gespecificeerd, omdat niet is vast te stellen hoeveel inwoners in de gemeente Waddinxveen voldoen aan de voorwaarden van deze regeling. In totaal hebben 6 personen gebruikgemaakt van de studietoeslag. Figuur 5.14.1. Bereik Studietoeslag Categorie Doelgroep Gebruik Studietoeslag Percentage bereik

N.t.b. 6 personen N.t.b.

44

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

6. Uitvoering van het beleid In dit hoofdstuk komt de uitvoering van het huidige beleidsplan aan de orde. Hiertoe zijn twee groepsgesprekken uitgevoerd; een gesprek met medewerkers van de gemeente en een gesprek met maatschappelijke organisaties die als partner van de gemeente functioneren. De resultaten van deze gesprekken worden in dit hoofdstuk beschreven. Een overzicht van de aanwezigen bij de groepsgesprekken is opgenomen in bijlage 5.

6.1. Doelgroep en ontwikkelingen Uit de gesprekken bleek dat binnen de gemeente de verwachting was dat het aantal hulpvragen vanuit de doelgroep sterk zouden toenemen, maar dit is tot op heden uit is gebleven. Dit sluit aan bij de ervaringen van de ketenpartners; ook zij rapporteren geen signalen van aantrekkende gebruikersaantallen. De gemeente beschikt over een dashboard van de externe partner die de Schuldhulpverlening uitvoert; daar is ook nog niet de verwachte stijging van het aantal hulpvragen te zien. De gemeentelijke medewerkers verwachten niet per definitie dat de stijging zich nog zal voordoen, maar sluiten dit ook niet uit. Het aantal aanvragen van de energietoeslag is hoger uitgevallen dan verwacht; in totaal hebben 1.300 huishoudens een aanvraag gedaan. De maatschappelijke organisaties zien dat de doelgroep van de inkomensondersteunende regelingen zich heeft uitgebreid. Waar voorheen met name inwoners met een (bijstands)uitkering aanspraak maakten op de regelingen, doen in het heden steeds vaker werkende inwoners een aanvraag. De maatschappelijke organisaties geven aan dat het een uitdaging is om deze groep volledig in beeld te krijgen en hen met de juiste informatiekanalen en -methoden te bereiken. ‘Werkende armen’ vormen een nieuwe doelgroep voor het minimabeleid, maar de maatschappelijke organisaties definiëren meer (kwetsbare) doelgroepen in hun bestand: •

•

•

•

•

Zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) Deze doelgroep vraagt dikwijls pas in een laat stadium hulp wanneer de financiële problematiek van grotere omvang en complexiteit is geworden. Dikwijls speelt schaamte hierbij een belangrijke rol. Statushouders Dit is een diverse doelgroep die, volgens de maatschappelijke organisaties, weinig signalen afgeeft naar de buitenwereld. Kinderen De maatschappelijke organisaties beschrijven dat steeds meer kinderen zich zorgen maken over geld. De impact daarvan is groot en heeft invloed op hun leven en participatie. Inwoners met gezondheidsproblemen Er is een sterk verband tussen een laag inkomen, schulden en gezondheid. Inwoners met een zorgvraag hebben hoge kosten en vaak geen buffer om deze te bekostigen. Inwoners die een scheiding doormaken Gezinnen splitsen zich op en hebben dikwijls te maken met hoge huurprijzen die van één inkomen betaald moeten worden.

6.2. Inkomensondersteunende regelingen 6.2.1. Beleidsvisie Het beleidskader staat sommige gemeentelijke medewerkers niet helder voor de geest. Zij hebben bovendien te maken gehad met wisselingen in de personele bezetting. De minimaregelingen staan grotendeels in de verordening, maar het is niet voor alle medewerkers volledig duidelijk welke regelingen minima precies kunnen aanvragen. Voor de ondersteuning van kinderen is er een samenwerking met Stichting Leergeld en volwassenen worden in hun participatie ondersteund met de Rotterdampas. Daarnaast is de RMBA 23 actief om een lidmaatschap te kunnen bekostigen van een (sport)vereniging. Gemeentelijke medewerkers 23 Regeling Maatschappelijke Bijdrage Activiteiten. Jongeren tot 17 jaar, AOW-gerechtigden en inwoners

met een chronische ziekte kunnen aanspraak maken op deze regeling.

45

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

onderstrepen dat het belangrijk is dat de ketenpartners/maatschappelijke organisaties goed op de hoogte zijn van het aanbod.

6.2.2. Aanbod inkomensondersteunende regelingen De gemeentelijke medewerkers geven aan dat het voor hen niet helemaal duidelijk is of de huidige regelingen goed aansluiten bij de behoefte van minima. Het is bijvoorbeeld de vraag of de Rotterdampas in de behoefte voorziet of dat het aanbod te ver weg is voor inwoners van Waddinxveen. Daarnaast verschilt de behoefte aan ondersteuning per inwoner; waar de ene inwoner het beleid als ruimhartig ervaart kan de ander juist meer ondersteuning nodig hebben dan nu wordt aangeboden. De maatschappelijke organisaties signaleren dat het huidige aanbod aan inkomensondersteunende regelingen niet voldoende aansluit bij alle doelgroepen. Op de volgende aspecten missen zij ondersteuning voor de doelgroep: •

•

•

Zorgkosten De gemeente Waddinxveen biedt een collectieve zorgverzekering aan via Zorg en Zekerheid waarbij inwoners een keuze kunnen maken uit drie polissen. De maatschappelijke organisaties geven aan dat zij een behoefte signaleren aan het opnemen van het eigen risico in de basisverzekering, met name voor inwoners met een chronische ziekte. Noodfonds Op dit moment wordt een Noodfonds gemist, bijvoorbeeld om inwoners met een uithuisplaatsing op passende wijze te ondersteunen. De maatschappelijke organisaties geven aan dat een Noodfonds veel leed en stress kan voorkomen. Hier zijn verschillende landelijke voorzieningen voor beschikbaar zoals SUNN. Participatie volwassenen Voor kinderen zijn verschillende ondersteuningsmogelijkheden omtrent participatie. Zij kunnen bijvoorbeeld gebruikmaken van de RBMA (sport en cultuur) en Stichting Leergeld (schoolkosten). Volwassenen kunnen daarentegen alleen gebruikmaken van de Rotterdampas; een pas die korting geeft op verschillende activiteiten. De maatschappelijke organisaties geven echter aan dat deze pas niet volstaat: het aanbod is beperkt, met name in en rond de gemeente Waddinxveen.

De organisaties dragen de suggestie aan om een pas te introduceren die met een ander principe werkt; bijvoorbeeld een debetpas waar een budget op gestort wordt. Inwoners kunnen dan zelf kiezen waar ze het budget aan willen besteden. In Gouda loopt op dit moment een pilot voor het Volwassenfonds Sport & Cultuur waar steeds meer gemeenten zich bij aansluiten; de maatschappelijke organisaties zien dit ook als een optie. De maatschappelijke organisaties onderschrijven bovendien het belang van de participatie van volwassenen. Juist omdat sport en culturele activiteiten in een vroeg stadium worden geschrapt bij geldzorgen. De gemeentelijke medewerkers onderschrijven het belang van participatie en geven aan dat er minder in georganiseerd verband wordt gesport dan voorheen. In hoeverre financiële overwegingen hierin een rol spelen is overigens onduidelijk.

6.2.3. Werkafspraken Verder beschrijven de maatschappelijke organisaties het landelijke beeld dat veel gemeenten hun inkomensgrens (tijdelijk) verruimen van bijvoorbeeld 130 naar 140 of zelfs 150 procent Wsm. Ze onderstrepen hierbij het punt dat inwoners op deze manier minder terugvallen in hun totale inkomen als ze een inkomensstijging doormaken. De maatschappelijke organisaties pleiten daarom voor een geleidelijke schaal waarbij inwoners langer aanspraak maken op een regeling en bijvoorbeeld nog aanspraak maken op de helft of een kwart van het bedrag van de regeling bij een inkomensstijging. Dit zou met name kunnen bijdragen aan de participatie van inwoners op sportief of cultureel gebied. De maatschappelijke organisaties zijn zich ervan bewust dat de gemeente zich moet houden aan wet- en regelgeving en dat stichtingen waar nodig in de gelegenheid zijn om maatwerk te kunnen leveren. Maatschappelijke organisaties zien een glijdende schaal voor de gemeentelijke 46

Gemeente Waddinxveen

Versie 1.4

regelingen als een duurzame oplossing; inwoners die gaan werken krijgen de kans om gewend te raken aan de nieuwe inkomenssituatie zonder dat de gemeentelijke ondersteuning wegvalt. Gemeentelijke medewerkers dragen de suggestie aan om regelgeving en afspraken zo concreet mogelijk te formuleren. In de huidige situatie zit bijvoorbeeld geen prijsplafond aan de sport die kinderen willen doen en is het onduidelijk of het instrument ook wordt vergoed als een kind op muziekles zit. Bovendien vinden zij het wenselijk om in te zetten op teamsporten om de sociale component van sporten te stimuleren.

6.3. Informatievoorziening en communicatie 6.3.1. Toegang Inwoners kunnen met hun hulpvragen in eerste instantie terecht bij het preventieteam Wadwijzer. Bij dit voorliggende loket zouden de mogelijkheden bekend moeten zijn. Binnen dit preventieteam is vanuit schuldhulpverleningsorganisatie Civic ook een financieel expert actief die inwoners kan doorverwijzen naar budgetcoaching of administratieve hulp en die de voorbereiding op het formele schuldhulpverleningstraject begeleidt. De online hulpwijzer van Wadwijzer heeft nieuwe aandacht nodig om up-to-date te zijn.