Bijlage 2: Rapport PosadMaxwan Perspectief Waddinxveen 2050

Perspectief Waddinxveen 2050 April 2025

Het Perspectief Waddinxveen 2050 is opgesteld door PosadMaxwan in opdracht van Gemeente Waddinxveen.

PosadMaxwan Binckhorstlaan 36 2516 BE Den Haag tel: 070 322 2869 mail@posadmaxwan.nl April 2025

Inhoudsopgave

Samenvatting

4

Leeswijzer

6

1.

Komen tot scenario’s

7

2.

Scenario’s Waddinxveen 2050

15

Scenario A

16

Scenario B

24

Scenario C

32

Scenario D

40

Hoofdkeuzes

48

Conclusies en aanbevelingen

50

3.

3

Samenvatting In oktober 2022 werd de Omgevingsvisie Waddinxveen 2050 vastgesteld. In deze visie is de basis voor de inrichting van de leefomgeving in Waddinxveen vastgelegd. Bij de vaststelling was nog niet het perspectief voor de periode 2030-2050 opgenomen. De focus lag vooral op de eerste 10 jaar. De plannen voor deze periode zijn inmiddels volop in ontwikkeling en in uitvoering. Denk aan de Noordkade, het Sleutelkwartier, De Sniep, ’t Suyt 2 en de Vredenburghzone. Er zijn ook gebieden waarvan de koers nog niet is bepaald. Dit betekent dat de gemeente moet nadenken over de periode na 2030. Is Waddinxveen volgroeid of is er een ambitie voor verdere groei? En zo ja, wat is deze groeiambitie, willen we meer woningen, meer bedrijven of meer natuurgebieden? En wat betekent een dergelijke groei voor bereikbaarheid en mobiliteit, duurzaamheid of de belangrijkste maatschappelijke voorzieningen?

4

Het Perspectief Waddinxveen 2050 is een uitbreiding van de omgevingsvisie en biedt inzicht in mogelijke ontwikkelrichtingen voor Waddinxveen voor de periode 2030-2050. Hiervoor is een scenariostudie opgesteld die verschillende toekomstbeelden verkent. In de participatie voorafgaand aan dit rapport is de vraag ‘Wat wil?’ beantwoord, in dit rapport gaat het over de vraag ‘Wat kan?’ vanuit ruimtelijke scenario’s. Met de keuze voor een scenario maakt de gemeente een richtinggevende keuze voor de ruimtelijke ontwikkeling van Waddinxveen in de periode 2030-2050. Dit is een belangrijke en noodzakelijke keuze om verder te werken aan bijvoorbeeld gebiedsvisies en beleid op deelthema’s. Maar meer dan een richting kan het ook niet zijn. Het gekozen scenario bepaalt de koers, maar geeft geen blauwdruk. Daarom zijn de kaarten die bij de scenario’s horen globaal. Er zijn geen conclusies aan te verbinden op straatniveau. Het gekozen scenario wordt bij de eerstvolgende actualisatie opgenomen in de Omgevingsvisie 2050.

Scenario A: Waddinxveen kiest voor ademruimte. De gemeente groeit niet verder na de uitvoering van de vastgestelde bouwplannen tot 2032 en brengt het voorzieningenniveau op peil.

Scenario B: Waddinxveen wordt een stedelijk knooppunt in het Groene Hart, goed verbonden met openbaar vervoer. Er komt hoogbouw in het centrum en bij stations. Water is een centraal element wat karakter aan de nieuwe stad geeft. In het buitengebied komt er ruimte voor natuur.

Scenario C: Waddinxveen groeit maar behoudt zijn eigen groene en ruime karakter. Sociale cohesie staat centraal. Voor werk en voorzieningen wordt de verbinding met de buurgemeenten versterkt. Het landschap heeft een agrarische en recreatieve functie.

Scenario D: Waddinxveen bouwt voort op de trends van de laatste decennia, met uitbreidingen voor wonen en werken en maakt maximaal gebruik van de centrale ligging in de Randstad.

5

Leeswijzer Dit rapport is opgebouwd uit drie hoofdstukken. In hoofdstuk 1 Komen tot scenario’s wordt de basis gelegd voor de scenariostudie. Hierin wordt uitgelegd welke informatie aan de studie ten grondslag ligt en welke methode is gebruikt om tot de verschillende scenario’s te komen. Hoofdstuk 2 Scenario’s Waddinxveen 2050 beschrijft de vier scenario’s voor Waddinxveen in 2050. Elk scenario wordt gepresenteerd in de vorm van een verhalende weergave, waarbij de gemaakte keuzes en hun gevolgen per thema worden toegelicht. Daarnaast bevat dit hoofdstuk een visuele kaartweergave van elk scenario en een koppeling met de opbrengsten uit participatie. Tot slot worden in hoofdstuk 3 Conclusies en aanbevelingen de belangrijkste conclusies van de scenariostudie gepresenteerd. Op basis hiervan worden aanbevelingen gedaan voor hoe om te gaan met het Perspectief 2050. Alle kaarten en beelden in het Perspectief Waddinxveen 2050 zijn indicatief en geen concreet plan.

6

1 Komen tot scenario’s 7

In dit hoofdstuk wordt de totstandkoming van de scenariostudie toegelicht. Hierin wordt uitgelegd welke informatie aan de studie ten grondslag ligt en welke methode is gebruikt om tot de verschillende scenario’s te komen. In onderstaand figuur is het type gebruikte informatie en de uitwerking van de scenario’s in een oogopslag te zien.

Feiten & prognoses

Inhoud scenario’s: Lopende en vastgestelde projecten

Scenario A

Scenario B

Ademruimte

Stedelijk knooppunt

Beschrijving van keuzes en gevolgen per thema

Participatie

Regionale ontwikkelingen en gevolgen

Verhaal van Waddinxveen in 2050, verteld door een persona

Scenario C

Scenario D

Sociale cohesie

Voortbouwen op trends

Indicatieve kaart 2050 Aansluiting op online enquête en beelden van jongeren in participatie

Landelijke scenario’s CPB & PBL

Voor het Perspectief Waddinxveen 2050 kiezen we bewust voor een scenariostudie omdat deze aanpak ons in staat stelt om op een verhalende manier richting te geven aan de toekomst van de gemeente. Door te werken met meerdere scenario’s kunnen we verschillende mogelijke toekomsten verkennen, zonder ons al vast te leggen op één uitkomst. De scenario’s zijn niet bedoeld als concrete voorspellingen, maar zijn wel specifiek genoeg om richtinggevende keuzes en afwegingen te ondersteunen. Zo helpt de scenariostudie ons om inzicht te krijgen in de consequenties van bepaalde richtingen en om gefundeerd beleid te ontwikkelen.

1.1 Feiten en prognoses In dit gedeelte is een breed scala aan informatie verzameld en geanalyseerd van verschillende thema’s die van invloed zijn op de toekomst van Waddinxveen. Binnen deze thema’s zijn de klimaateffecten aan de ene kant en de woningbehoefte en bevolkingsprognose aan de andere kant maatgevend voor de uitwerking van de verschillende scenario’s.

8

Klimaateffecten De gemeente Waddinxveen krijgt in toenemende mate te maken met verschillende klimaateffecten. Vooral in de kern van Waddinxveen zorgen verstening en een gebrek aan schaduwrijke bomen voor hittestress, met name in buurten waar relatief veel oudere inwoners wonen. Hierdoor worden de gezondheidseffecten van hitte extra voelbaar. Ook wateroverlast komt in de bebouwde kom vaker voor, doordat regenwater door de vele verharding en het gebrek aan openbaar groen onvoldoende kan infiltreren. Op de langere termijn, richting 2050 en daarna, speelt bodemdaling zowel in de westelijke als oostelijke lage delen van de gemeente (polder Zuidplas respectief polder Bloemendaal). In combinatie met kwel en verzilting van het grondwater vormt dit een groeiende uitdaging voor de landbouw in het gebied. In de scenario’s wordt dit op verschillende manieren meegenomen zoals vergroening binnen de kern of waterberging aan de rand van de bebouwde kom. Voor het

Bevolkingsprognose Op basis van de huidige woningbouwplannen telt Waddinxveen in 2032 ongeveer 42.000 inwoners, met een gemiddelde huishoudensgrootte van 2,5. Door autonome ontwikkelingen (onder andere geboorten) groeit het aantal inwoners vervolgens nog verder met 3.000 tot 2045. Dat is dus zonder verdere extra woningbouw. Op basis van dit jaar en dit inwoneraantal -dus 45.000 inwoners in 2045- zijn de scenario’s voor het Perspectief 2050 berekend. Kaart afstand tot koelte. Bron: Klimaateffectenatlas.

buitengebied wordt gekeken naar nieuwe functies zoals waterberging en recreatie voor de gebieden waar op middellange termijn de klimaateffecten spelen. Bij bouwen buiten de bestaande kern is gekeken naar watercompensatie ter plekke, naar innovatieve bouwmethoden zoals drijvend bouwen en is de impact weergegeven in de scoring van de scenario’s op thema klimaat en water. Woningbehoefte Uit het Woningbehoefteonderzoek Waddinxveen (STEC, 2023) blijkt dat er zowel nu als in de toekomst een duidelijke en blijvende vraag is naar passende woningen. Het tekort aan sociale huurwoningen blijft een belangrijk aandachtspunt. Daarnaast is er een groeiende behoefte aan woningen voor starters uit Waddinxveen die graag in de gemeente willen blijven wonen. Ook onder ouderen neemt de vraag toe naar kleinere, passende woningen, waaronder zorgwoningen die inspelen op hun veranderende woonbehoefte. Tegelijkertijd blijft er sprake van een sterke regionale druk, met vraag naar betaalbare starterswoningen en eengezinswoningen vanuit omliggende Randstadgemeenten. De kernvraag is op welke woningbehoefte de gemeente wil inspelen: de lokale, de regionale, of een combinatie daarvan – en in welke verhouding. De invulling hiervan verschilt per scenario.

Bij elk scenario is een indicatie van de bevolkingsgroei opgenomen. De basis hiervan is bovengenoemde bevolkingsprognose. De groei van de bevolking hangt samen met het type woningen. Dit laatste is terug te zien in de scenario’s. Het maakt immers uit of een woning voor een gezin gebouwd wordt of een klein appartement voor een starter. In scenario B, waar de nadruk ligt op woningen voor starters, wordt een huishoudensgrootte van 1,5 aangenomen voor extra woningen. Scenario C, dat zich richt op een breed scala van doelgroepen, hanteert een grootte van 2,0 voor de extra woningen, terwijl scenario D, dat zich richt op het blijven bouwen voor jonge gezinnen, uitgaat van 2,5 voor de extra woningen (gelijk aan de prognose).

Prognose Bevolkingssamenstelling per leeftijdgroepen. Bron: Bevolkingsprognose Waddinxveen (2024).

Waddinxveen blijft tot 2050, mede door de focus op woningbouw voor jonge gezinnen, een relatief jonge gemeente. Echter, de bredere trend in Nederland

9

wijst op vergrijzing, die mogelijk ook in Waddinxveen zichtbaar zal worden na 2050, afhankelijk van het gekozen scenario. De vergrijzing speelt een rol in de demografische ontwikkelingen, met een stijging van het aantal ouderen die specifieke woningbehoeften met zich meebrengen, zoals zorgwoningen en levensloopbestendige woningen. Dit vraagt om een nauwkeurige afstemming van het woningaanbod en de voorzieningen, waarbij zowel de vergrijzing als de instroom van jonge huishoudens zorgvuldig in kaart moeten worden gebracht.

•

•

•

1.2 Vastgesteld beleid en projecten

Een beleidsinventarisatie is uitgevoerd om de situatie van Waddinxveen na 2030 inzichtelijk te maken. Dit omvat beleid op verschillende niveaus. De belangrijkste beleidsdocumenten en projecten zijn: • De Omgevingsvisie Waddinxveen 2050 maakt de opgaven per thema duidelijk en schetst een beeld van Waddinxveen na 2030. De opgaven zijn gebundeld in drie pijlers: 1) Veelzijdig polderlandschap, 2) Goed leven tussen stad en land, en 3) Innovatieve knoop aan deAlle Gouwe. De worden omgevingsvisie bedrijventerreinen ingezet voor de energietransitie, men en productieprocessen ook dat dit door grootschalig zon op dak aan te leggen en duurzame warmte gieopwekkende gebouwen zijn in een behandelt zoeklocaties voor

te gebruiken. Ze worden ook flink vergroend en duurzaam bereikbaar gemaakt.

De visiekaart van Omgevingsvisie Waddinxveen 2050

•

•

•

gebiedsontwikkeling tot 2030 (met realisatie tot ca. 2032). Het Perspectief Waddinxveen 2050 biedt een vertaling van deze pijlers naar een stip op de horizon voor 2050. Koers naar Duurzaam Waddinxveen (2021): Dit document beschrijft de vier belangrijkste transities voor Waddinxveen: circulaire economie, energietransitie, klimaatadaptatie en biodiversiteitsherstel. Woonzorgvisie Waddinxveen 2035 (2022): Beleid en plannen voor wonen, zorg en welzijn tot 2035. Nota maatschappelijke voorzieningen en accommodatiebeleid (2020): Dit document schetst de aanpak voor voorzieningen in Waddinxveen. Ruimtelijke Koers Toekomstbestendig Zuid-Holland (2024): Dit beleidsdocument behandelt de doorwerking van ondergrond, netwerken en gebruiksfuncties, evenals het Integraal Ruimtelijk Voorstel aan het Rijk. Europees beleid omtrent biodiversiteit en klimaat: Gegrond op het klimaatakkoord van Parijs. Dit leidt in de scenario’s tot meer ruimte voor natuur, duurzame energieopwekking en circulaire economie, met verschillende invullingen per scenario. Vanuit Rijksbeleid voor verduurzaming van economie en mobiliteit, wordt uitgegaan van positieve gevolgen voor milieu en gezondheid, zoals verbeterde lucht-, bodem- en waterkwaliteit. Dit uitgangspunt is gelijk in alle scenario’s.

Daarnaast zijn er lopende projecten die relevant zijn voor de uitgangssituatie na 2030, zoals: • Alle woningbouwprojecten tot 2032, • De Nieuwe Bentwoudlaan en Beethovenlaan, • De regionale doorfietsroute langs het spoor, • De Vredenburghzone, • De visie op ecologische verbindingszones. | 40

10

1.3 Participatie Participatie is een belangrijk onderdeel geweest van het proces van opstellen van Perspectief Waddinxveen 2050. Een uitgebreide beschrijving van het proces en de uitkomsten van het participatieproces is opgenomen in het participatieverslag. Door middel van diverse participatiemomenten, waaronder de enquête, straatgesprekken, jongerenparticipatie en de Ontwerpkamer, zijn waardevolle inzichten opgehaald over de prioriteiten die de inwoners van Waddinxveen leggen richting de toekomst. Hieronder een overzicht van de manier waarop de opgehaalde wensen zijn meegenomen in de scenariostudie. Prioritaire thema’s In de enquête is inwoners gevraagd welke thema’s Waddinxveen in 2050 prioriteit moet geven, vanuit de 9 thema’s van de omgevingsvisie. De resultaten zijn weergegeven in onderstaand schema. Natuur en vrije tijd, gezondheid, wonen en voorzieningen kwamen als belangrijkste thema’s naar voren. De scenario’s zijn vervolgens beoordeeld op de mate waarin zij op deze opbrengsten aansluiten.

Voorbeeld AI-visualisatie uit de jongerenparticipatie.

Beelden jongerenparticipatie In samenwerking met Waddinxveense jongeren zijn circa 80 AI-gegenereerde toekomstbeelden gecreëerd aan de hand van de vraag: Hoe zal Waddinxveen eruitzien in 2050? Deze beelden bieden waardevolle inzichten in de blik van jongeren op de toekomst. De beelden zijn gebruikt binnen de scenariostudie doordat per scenario een selectie gemaakt is van de meest passende beelden. Disclaimer: Deze beelden dienen ter inspiratie en verbeelding van mogelijke scenario’s, maar hebben geen officiële status. Hoewel we zorgvuldig te werk zijn gegaan, kunnen de beelden elementen bevatten die (onbedoeld) gebaseerd zijn op bestaande beelden of ontwerpen waarop auteursrechten rusten. De gemeente Waddinxveen en betrokken partijen aanvaarden geen aansprakelijkheid voor eventuele inbreuken op auteursrechten of andere rechten van derden.

Resultaten participatie: prioriteren thema’s

11

1.4 Regionale ontwikkelingen en gevolgen Bij het opstellen van de scenario’s zijn gesprekken gevoerd met de buurgemeenten Gouda, BodegravenReeuwijk, Alphen aan den Rijn en Zuidplas en met Provincie Zuid-Holland. Tijdens de Ontwerpkamer is ook input opgehaald van de twee waterschappen in Waddinxveen: Hoogheemraadschap van Rijnland en Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard.

Bouwstenenspel tijdens de Ontwerpkamer

Ontwerpkamer In de Ontwerpkamer zijn samen met gemotiveerde inwoners, vertegenwoordigers van de samenleving en experts de eerste contouren van de scenario’s geschetst. Hierbij is gebruikgemaakt van het bouwstenen spel: een interactief instrument gebaseerd op de thema’s van de omgevingsvisie, waarbij ruimtelijke elementen op de kaart van Waddinxveen worden geplaatst. Vanuit de pijlers van de omgevingsvisie als vertrekpunt zijn zo meerdere ruimtelijke scenario’s verkend. Tijdens de Ontwerpkamer is ook aandacht besteden aan thema’s die onderbelicht waren in de rest van de participatie, zoals economie en energie, om zo een integrale blik op de toekomst te hebben.

Tot 2050 spelen in de regio diverse ontwikkelingen, waaronder gebiedsontwikkelingen voor woningbouw (zoals Westergouwe en Cortelande) en uitbreiding van bedrijventerrein Gouwe Park II. Vanuit de regio zijn daarbij verschillende aandachtspunten meegegeven aan de hand van de scenario’s. Zonder extra ruimte voor woningen en bedrijven in Waddinxveen zal de ruimtelijke druk op buurgemeenten toenemen, vooral in Gouda en Alphen aan den Rijn. Ook zijn zorgen geuit over verkeersoverlast op wegen zoals de Brugweg, Bredeweg en Coenecoopbrug als gevolg van keuzes in de diverse scenario’s. Tegelijkertijd worden ook kansen gezien, zoals betere langzaamverkeersverbindingen over de A12, frequenter openbaar vervoer naar de Randstad, en samenwerking op het gebied van geothermie, duurzame warmte (Warmte Samenwerking Oostland) en mobiliteit. De waterschappen benadrukken het belang van waterinfiltratie en -berging, zowel binnen de kern als in het buitengebied. De provincie vraagt aandacht voor de toekomst van bedrijventerreinen, de circulaire economie en de landbouw in het buitengebied.

12

De scenario’s van de ruimtelijke verkenning Nederland 2050 (Planbureau voor de Leefomgeving, 2023)

1.5 Landelijke scenario’s Voor het opstellen van de vier scenario’s voor Waddinxveen zijn landelijke scenario’s van het Centraal Planbureau (CPB) en Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) als inspiratie gebruikt. Deze scenario’s hebben dezelfde tijdshorizon als Perspectief Waddinxveen, 2050. Het CPB biedt met ‘Kiezen voor later’ vier scenario’s: Autonoom, Markt, Duurzaam en Samen. Het PBL heeft in zijn ruimtelijke verkenning ook vier scenario’s gepresenteerd: Mondiaal Ondernemend, Snelle Wereld, Groen Land en Regionaal Geworteld. Hoewel deze scenario’s niet 1-op-1 zijn vertaald naar Waddinxveen, zijn belangrijke elementen wel meegenomen, zoals ruimte geven aan de natuur aan de stadsrand en de koppeling tussen ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkelingen.

1.6 Positieve gezondheid Gezondheid is als een belangrijk thema uit de participatie gekomen. Het is ook een van de thema’s waarop brede welvaart wordt gedefinieerd. In de scenario’s voor Waddinxveen in 2050 wordt

uitgegaan van positieve gezondheid, een bredere kijk op gezondheid waarin lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren bij elkaar komen. Zo is positieve gezondheid van inwoners beïnvloed door bijvoorbeeld de mogelijkheid om te fietsen en lopen naar werk, school en voorzieningen, door goede luchtkwaliteit, de aanwezigheid van ruimte om elkaar te ontmoeten en voor kinderen om te spelen en door voldoende groen in de wijk. Scenario’s worden beoordeeld op gezondheid op basis van de volgende criteria: 1. Basis op orde, zoals goede lucht- en waterkwaliteit; 2. De mogelijkheid om buiten te kunnen bewegen, spelen en ontmoeten in en rondom de wijken en buurten; 3. De nabijheid van dagelijkse voorzieningen, onderwijs en werk, op loop- en fietsafstand; 4. De nabijheid van groen vanuit waar men woont, op loop- en fietsafstand.

13

Als basis voor alle scenario’s wordt uitgegaan van een verbetering van de luchten waterkwaliteit door verduurzaming. Per scenario krijgen de verschillende aspecten van een gezonde leefomgeving meer of minder aandacht.

1.7 Totstandkoming van de scenario’s De vier scenario’s zijn tot stand gekomen door te bouwen op verschillende pijlers uit de Omgevingsvisie Waddinxveen en de wens van de raad om de groei in sommige gevallen te beperken. Elk scenario legt de nadruk op een specifieke pijler, waarbij één scenario zelfs uitgaat van een stagnatie in groei. Het proces begon met een integraal verhaal voor Waddinxveen, waarna passende ruimtelijke invullingen voor elk scenario werden geformuleerd. Dit werd steeds aangescherpt door een wisselwerking tussen schetsen en gesprekken met experts en regionale stakeholders. Daarnaast werd het Bouwstenen-spel als belangrijke bron gebruikt om de scenario’s verder vorm te geven. Een scenario is een totaalbeeld Elk van de vier scenario’s legt andere accenten op bijvoorbeeld woningbouw, natuurontwikkeling, duurzaamheid en mobiliteit. Elk scenario is een evenwichtig en zorgvuldig afgewogen totaalbeeld. Een scenario met een stevige bevolkingsgroei stelt andere eisen aan de bereikbaarheid, de energievoorziening, de klimaatadaptatie en een gezonde omgeving dan een scenario met een beperkte groei. De eisen zijn ook weer anders bij binnenstedelijke groei door meer hoogbouw, dan bij bebouwing in het landelijke buitengebied. De vier scenario’s die zijn ontwikkeld, geven verschillende toekomstperspectieven voor Waddinxveen: • Scenario A: Waddinxveen kiest voor ademruimte.

De gemeente groeit niet verder na de uitvoering van de vastgestelde bouwplannen tot 2032 en brengt het voorzieningenniveau op peil.

14

•

•

•

Scenario B: Waddinxveen wordt een stedelijk knooppunt in het Groene Hart, goed verbonden met openbaar vervoer. Er komt hoogbouw in het centrum en bij stations. Water is een centraal element wat karakter aan de nieuwe stad geeft. In het buitengebied komt er ruimte voor natuur. Scenario C: Waddinxveen groeit maar behoudt zijn eigen groene en ruime karakter. Sociale cohesie staat centraal. Voor werk en voorzieningen wordt de verbinding met de buurgemeenten versterkt. Het landschap heeft een agrarische en recreatieve functie. Scenario D: Waddinxveen bouwt voort op de trends van de laatste decennia, met uitbreidingen voor wonen en werken en maakt maximaal gebruik van de centrale ligging in de Randstad.

Uitwerking van de scenario’s Elk scenario is opgebouwd uit dezelfde samenhangende onderdelen. Het begint met een verhalende schets van Waddinxveen in 2050, verteld door een persona die het toekomstbeeld tot leven brengt. Vervolgens worden per thema de gemaakte keuzes en de mogelijke gevolgen toegelicht. Een indicatieve kaart geeft ruimtelijk inzicht in de ontwikkeling van Waddinxveen. Tot slot wordt de koppeling gemaakt met de opbrengsten uit participatie, waaronder AI-beelden die zijn voortgekomen uit de jongerenparticipatie.

2 Scenario’s Waddinxveen 2050 15

Scenario A | Ademruimte Ervaring van Kim (60) in Wadinxveen in 2050 Kim woont in Waddinxveen sinds haar huwelijk. Samen met haar man was ze een van de eerste bewoners van de wijk Triangel. Het is hier rustig en comfortabel wonen. De mensen kennen elkaar goed, en Kim kan makkelijk lopend of fietsend bij alle voorzieningen komen. Op een regenachtige ochtend fietst Kim het vertrouwde centrum van Waddinxveen binnen, richting Gouweplein. Het fietspad is rustig en veilig. Waddinxveen ziet er tegenwoordig anders uit. Langs de straten en de parken liggen nieuwe grote waterpartijen en sloten en staan nieuwe bomen. Deze helpen bij zware regenval, zoals die van afgelopen week. Het extra groen trekt ook meer vogels en dieren aan, zoals de twee huismussen die in de boom voor Kims huis een nest hebben gemaakt. In de afgelopen jaren heeft Waddinxveen flink geïnvesteerd in nieuwe voorzieningen, die aansluiten op de wensen van de bewoners. Huisartsen, sportfaciliteiten en winkels zijn makkelijk te vinden. Ook de buitenruimte en het openbaar vervoer zijn goed geregeld. Kim zet zichzelf in voor haar wijk via een vereniging die het buurtgroen onderhoudt. De energiekosten zijn laag omdat de buurt zelf energie opwekt met zonnepanelen, geothermie en buurtbatterijen. Dat scheelt geld, maar de gemeentelijke lasten zijn wel elk jaar hoger geworden om deze voorzieningen te betalen.

In Waddinxveen zijn de laatste jaren weinig nieuwe woningen. Daardoor is het een populaire en luxe plek geworden om te wonen. Kim en haar man wonen nog steeds in hun eerste huis. Hun jongste zoon woont op een eigen verdieping. Hun oudere zoon moest verhuizen omdat hij geen betaalbare woning in Waddinxveen kon vinden voor zijn jonge gezin. Dat vindt Kim jammer, want hij werkt in het nieuwe zorgcentrum in Waddinxveen. Kim en haar buren hebben goed contact, omdat ze elkaar al heel lang kennen. Veel mensen in de wijk wonen al lang in Waddinxveen. Maar Kim merkt dat haar buren steeds ouder worden en dat er weinig jonge mensen in de buurt komen wonen. Samen met haar man vraagt ze zich af hoelang deze situatie nog goed blijft gaan. Ze willen graag kleiner wonen, maar er zijn weinig mogelijkheden om door te verhuizen binnen hun wijk of ergens anders in Waddinxveen. En ze willen hier niet weg. Want het is hier zo fijn!

16

Het is hier rustig en comfortabel wonen en ik kan makkelijk bij alle nieuwe voorzieningen komen.

Er zijn nieuwe grote vijvers en bomen. Deze trekken ook meer vogels en dieren aan.

Kim (60)

Onze oudere zoon moest verhuizen omdat hij geen betaalbare woning in Waddinxveen kon vinden. We willen hier niet weg. Want het is hier zo fijn!

17

Waddinxveen kiest voor ademruimte. De gemeente groeit niet verder na de uitvoering van de vastgestelde bouwplannen tot 2032 en brengt het voorzieningenniveau op peil. Wonen Waddinxveen blijft in scenario A binnen de huidige bebouwde contouren. De focus na 2030 ligt voornamelijk op verbeteringen voor huidige bewoners. De gemeente gaat bestaande woningen vernieuwen en verbeteren. Na de uitvoering van bestaande bouwplannen tot 2032 worden er weinig nieuwe woningen gerealiseerd. Er komen maximaal 1.000 woningen bij door beter benutten van het bestaande woningvoorraad, bijvoorbeeld door splitsen van woningen en transformatie van overige panden naar woonfunctie. Omdat deze extra woningen kleiner zijn, wonen erin gemiddeld 2 personen per huishouden, ter vergelijking met 2,5 in de rest van de gemeente. In 2050 heeft Waddinxveen met deze ontwikkeling ongeveer 47.000 inwoners. Doordat er weinig nieuwe woningen erbij komen en de algemene leefkwaliteit omhoog gaat, wordt Waddinxveen een fijne plek om te wonen. Maar er zal er ook minder doorstroming op de woningmarkt zijn. Jongeren die in Waddinxveen willen blijven wonen, vinden hier steeds moeilijker een woning. Er ontstaat dus zelfs een uitstroom van jongeren. Dit accentueert de vergrijzing van de gemeente. Voorzieningen De gemeente zet in op een verdere verbetering van het voorzieningenniveau, verder dan bestaande afspraken tot 2030.

Lokale initiatieven helpen bij de groei van maatschappelijke, groene en commerciële voorzieningen zowel in de wijken als in het centrum. Met de vergrijzing komt er ook de vraag naar meer specifieke voorzieningen zoals zorginstellingen. Denk ook aan schaduwrijke parken en kleinschalige

18

winkels op loopafstand in buurten waar veel ouderen wonen. Zoveel extra voorzieningen in stand houden zonder een uitbreiding van de bevolking kan leiden tot hogere gemeentelijke lasten. Gezondheid In dit scenario valt het accent vanuit positieve gezondheid op nabijheid van voorzieningen en groen. Zo worden alle bewoners aangemoedigd om mee te doen in de samenleving en actief te bewegen op alle leeftijden. Er wordt ingezet op voorzieningen en groen in en nabij woonwijken, met specifiek een accent op zorgvoorzieningen voor ouderen. Natuur krijgt veel ruimte en kunnen inwoners via aantrekkelijke loop- en fietsroutes naar het buitengebied om te recreëren. Natuur en vrije tijd De gemeente investeert in meer groen, nieuwe wandel- en fietspaden naar de rand van het kern en de aanleg van ecologische verbindingszones. Deze zones zorgen voor meer planten en dieren en maken het gebied aantrekkelijker voor recreatie. Er is een duidelijke grens tussen het kern en het landschap eromheen. Deze groene, ecologische rand beschermt het buitengebied en zorgt ervoor dat ook de openbare ruimte binnen de kern wordt verbeterd. Klimaatadaptatie De gemeente bereidt zich voor op klimaatverandering. Er komen extra watervijvers en groene gebieden in het centrum en aan de groene rand van Waddinxveen om water goed op te kunnen vangen. In straten worden meer bomen geplant om hitte tegen te gaan.

De groene rand tussen de huizen en de Bentwoudlaan biedt ruimte voor recreatie, planten en dieren, en helpt bij het opvangen van regenwater.

Afbeeldingen: Passende AI-gegenereerde beelden uit de jongerenparticipatie. Disclaimer: de beelden geven een sfeer weer maar exacte elementen zijn niet leidend bedoeld.

19

Energie In dit scenario is de toename van de energievraag in Waddinxveen klein. Dit komt door de beperkte groei, maar ook door energiebesparing en door verduurzaming van bestaande woningen. Waddinxveen streeft ernaartoe om de energiegebruik van huishoudens lokaal op te wekken. Dat wordt bereikt vooral met zonnepanelen op daken, geothermie en aquathermie, zowel in de kern als op bedrijventerreinen en in het glastuinbouwgebied. Economie en werk Lokale ondernemerschap en werkgelegenheid blijven nauw verbonden met lokale voorzieningen. Door investeringen in zorg, onderwijs en groen ontstaan er nieuwe banen in de kern, wat de nabijheid van wonen en werken behoudt. Er bevindt zich in scenario A geen groei van grote bedrijven of glastuinbouw.

Bereikbaarheid Waddinxveen blijft goed bereikbaar met het openbaar vervoer, waarbij de wijken worden beter verbonden met het centrum met lokale buslijnen. Er komen ook betere fietspaden, meer fietsenstallingen bij stations en de verkeersveiligheid wordt in het algemeen verbeterd. Regionale gevolgen Waddinxveen blijft in scenario A een aantrekkelijke plek om te wonen. Omdat er weinig nieuwe woningen erbij komen, komt de woningbouwdruk op omliggende gemeenten zoals Gouda en Alphen aan den Rijn te liggen. Ook moet elders in de regio gezocht worden naar locaties voor nieuwe bedrijvigheid.

Afbeelding: Passend AI-gegenereerd beeld uit de jongerenparticipatie. Disclaimer: de beelden geven een sfeer weer maar exacte elementen zijn niet leidend bedoeld.

20

Aansluiting op participatieopbrengsten Scenario A sluit goed aan bij wat inwoners belangrijk vinden. Het scoort hoog op de thema’s natuur en vrije tijd, klimaat en water, sociaal en inclusief en gezondheid. Uit de vragenlijst bleek dat veel mensen een gezonde leefomgeving willen. Daarom investeert de gemeente in betere voorzieningen. Ook natuur krijgt een belangrijke plek. Door een duidelijke grens te trekken tussen bebouwing en natuur, blijft het buitengebied beschermd. Verder scoort het scenario gemiddeld op de thema’s schone energie, wonen en voorzieningen en bereikbaarheid: bestaande woningen worden verduurzaamd, schone energie wordt opgewekt en er wordt geïnvesteerd in het verbeteren van bereikbaarheid. Op werk en slimme economie scoort scenario A het laagst: economie is hier niet de focus en activiteiten groeien niet of beperkt.

Scenario A scoort hoog op thema gezondheid. In dit scenario valt het accent vanuit positieve gezondheid op nabijheid van voorzieningen en groen goed verspreid in de bestaande wijken en buurten. Zo worden inwoners aangemoedigd om mee te doen in de samenleving en actief te bewegen op alle leeftijden. Er wordt ingezet op voorzieningen en groen in en nabij wijken en buurten, met specifiek een accent op zorgvoorzieningen voor ouderen. Natuur krijgt veel ruimte buiten de kern en kunnen inwoners via aantrekkelijke loopen fietsroutes naar het buitengebied om te recreëren.

Figuur: De scoring van scenario A in vergelijking met de participatieopbrengsten.

21

Scenario A Ademruimte Wonen • • •

Focus op huidige bewoners. Vergrijzing. 1.000 extra woningen door beter benutten met huishoudensgrootte 2,0 (huidig 2,4) ca. 47.000 inwoners in 2050

Voorzieningen • •

Groei in voorzieningenniveau (maatschappelijk, groen, winkels etc.) door veel lokale initiatieven Gemeentelijke lasten omhoog

Gezondheid • • • •

Voorzieningen en groen dichtbij huis Stimuleren van bewegen en ontmoeten Ruimte voor natuur en recreatie Aantrekkelijke routes naar het buitengebied

Natuur en vrije tijd • • •

Groen in en om de kern Alle ecologische verbindingszones worden aangelegd Wandel en fietsroutes naar rand

Klimaatadaptatie • • •

Waterberging in kern en groene rand Minder hittestress door bomen op straat Meer ruimte voor waterberging en (natte) natuur in het buitengebied

• • •

Lage energievraag Bestaande woningen verduurzaamd Zelf opwekken: zon op dak, geo- en aquathermie

Energie

Economie en werk • •

Lokaal ondernemerschap in relatie tot voorzieningen (zorg, onderwijs, groen) Nabijheid van wonen en werken blijft gelijk

Bereikbaarheid • • •

OV op peil Fietsenstallingen stations Verkeersveiligheid

Regionale gevolgen • • •

22

Fijne en mogelijk dure gemeente om in te wonen Aantrekpunt voor voorzieningen en banen Druk woningbouw en nieuwe bedrijven ligt op rest van de regio, vooral Gouda en Boskoop

Meer ruimte voor waterberging, groen, ontmoeten en spelen Lokale bussen en fietsinfra

Nabijheid van sociale voorzieningen

Groene wandelroutes naar buitengebied

Bestaande woonwijken energieneutraal Binnen huidige contouren

Groene rand

Druk op woningbouw en bedrijventerreinen elders in de regio

23

Scenario B | Stedelijk knooppunt Ervaring van Jamal (27) in Waddinxveen in 2050 Jamal is na zijn studie in Rotterdam weer terugverhuisd naar zijn geboortedorp Waddinxveen. Hij fietst over een breed fietspad tussen het groen. Terwijl hij om zich heen kijkt, geniet hij van de natuur waar zowel jongeren als ouderen wandelen en sporten. In de buurt staan nieuwe appartementengebouwen, net zo hoog als de bekende Hefbrug. Verderop ziet hij windmolens en het parkeergebouw bij de A12. Daar kan je makkelijk overstappen van de auto op de bus of trein. Deze windmolens en het vervoersknooppunt zorgen ervoor dat Waddinxveen nu een schone en groene plek is. Al sinds 2040 gebruikt de gemeente net zoveel energie als ze zelf opwekt. In het centrum rijden bijna geen auto’s meer. Dat is fijn voor de rust in het centrum, maar aan de randen is het wel drukker. Het kostte tijd om te wennen aan het minder gebruiken van de auto. Jamals ouders wonen dichtbij. Ze zijn pas verhuisd naar een luxe ouderenappartement in het centrum, dichtbij winkels en andere voorzieningen. Jamal zelf woont in een appartement in het verbouwde bedrijventerrein Coenecoop, dat modern comfort combineert met een stoere uitstraling. De wijk is een fijne plek om te wonen, werken en ontspannen. Het is een levendige omgeving, die ook rust uitstraalt. Jamal werkt in een hip kantoor voor jonge ondernemers, niet ver van zijn huis.

Soms gaat hij naar zijn werkplaats in de voormalige Glasparel. Daar test hij duurzame uitvindingen en ideeën. Vandaag heeft Jamal afgesproken met vrienden op de Zuidkade. Dat is dé plek in Waddinxveen om te genieten van een drankje op het terras. Terwijl hij ernaar toe fietst, kijkt hij uit over het water van de Gouwe. In de verte ziet hij het stiltegebied in de polder. Dat is een rustige plek voor vogels en andere dieren, waar de natuur vrij kan groeien. De Zuidkade is juist vol leven. Mensen zitten op terrassen, praten, lachen en genieten van de sfeer. Jamal zet zijn fiets in de fietsenstalling aan de rand van het plein en begroet zijn vrienden. Waddinxveen is in de afgelopen jaren flink veranderd. Er is meer hoogbouw gekomen, maar de charme van het oude dorp aan de Gouwe is gebleven. Fiets- en openbaar vervoerverbindingen met andere plaatsen zijn erg goed, en de mix van moderne woningen en historische gebouwen maakt het dorp extra aantrekkelijk. Vanavond reist Jamal met de trein naar Leiden om een tentoonstelling te bekijken. De trein rijdt vaak, waardoor hij makkelijk door de Randstad reist zonder een auto nodig te hebben. Maar nu geniet hij eerst van de Zuidkade, de gesprekken en de gezelligheid.

24

Hier is een fijne plek om te wonen, werken en ontspannen.

Deze windmolens zorgen ervoor dat Waddinxveen nu een schone en groene plek is.

Terwijl ik fiets, geniet ik van de natuur waar jongeren en ouderen wandelen en sporten, en de natuur vrij kan groeien.

Jamal (27)

De trein rijdt vaak, waardoor ik makkelijk door de Randstad reis.

Aan de Gouwe is het vol leven. Er is nieuwe hoogbouw gekomen, maar de charme van het oude dorp is gebleven.

25

Waddinxveen wordt een stedelijk knooppunt in het Groene Hart, goed verbonden met openbaar vervoer. Er komt hoogbouw in het centrum en bij stations. Water is een centraal element wat karakter aan de nieuwe stad geeft. In het buitengebied komt er ruimte voor natuur. Wonen In scenario B maakt Waddinxveen gebruik van haar centrale ligging in het Groene Hart en de Randstad. De gemeente wil en levendige en goed bereikbare plek zijn. Daarom wordt er gebouwd voor zowel starters en jong talent als voor ouderen die willen afschalen. Zo komt de woningmarkt beter in beweging. Binnen de bestaande grenzen komen er 4.000 tot 5.000 nieuwe woningen bij. In deze nieuwe, kleinere woningen wonen er gemiddeld 1,5 personen per huishouden, ter vergelijking met 2,5 in de rest van de gemeente. In 2050 heeft Waddinxveen hiermee ongeveer 52.000 inwoners. De nieuwe woningen worden gerealiseerd in hoge dichtheden rondom de stations en aan de Gouwe. Door het mengen van de twee doelgroepen met elkaar kan jong en oud naast elkaar wonen en voor elkaar zorgen. Daarnaast worden op bedrijventerreinen zoals Noord, Mercuriusweg en Zuid nieuwe woonwerkwijken ontwikkeld. Dat betekent een hoger aandeel van woningen ten opzichte van de huidige plannen voor deze gebieden. Voorzieningen Het stadshart kent een schaalsprong door de toegevoegde dichtheid en woningen.

Hier wordt een bruisende plek met sportvoorzieningen, culturele instellingen en horeca langs de Gouwekade. Ook in de nieuwe woon-werkwijken komen er voorzieningen zoals sport, horeca en onderwijs, waardoor deze gebieden aantrekkelijk worden om te wonen en te

26

werken. Deze ontwikkelingen zorgen voor meer levendigheid langs de Gouwe en trekken zowel bewoners als bezoekers aan. Gezondheid In scenario B ligt voor gezondheid de nadruk op een stedelijk, autoluw centrum dichtbij treinstations. Er is veel ruimte voor fietsen, sporten en ontmoeten aan de Gouwe, voor zowel jong als oud. In dit scenario krijgt de natuur veel ruimte en kunnen inwoners via aantrekkelijke loop- en fietsroutes naar het buitengebied. Zo wordt fysiek bewegen maximaal aangemoedigd. Natuur en vrije tijd Groen speelt een belangrijke rol in scenario B. De ecologische verbindingszones aan de rand van de kern worden ruimer aangelegd en Waddinxveen breidt zich ook in dit scenario niet verder uit. Er is een helder verschil tussen ruimte voor natuur en ruimte voor recreatie. In de polders komen speciale stiltezones om planten en dieren te beschermen, in combinatie met nieuwe waterberging. Naar recreatiegebieden zoals Bentwoud komen er nieuwe fiets- en wandelpaden vanuit de kern. Klimaatadaptatie Klimaatmaatregelen vinden in de hele gemeente plaats. Er komen extra plekken voor waterberging in de openbare ruimte, meer groene verbindingen en meer ruimte voor natte natuur. In het stadshart wordt verdicht, hierdoor is er voor afwatering extra behoefte aan waterberging aan de rand en in de polders.

Op plekken waar landbouw steeds lastiger wordt door bodemdaling en verzilting, zoals polder Bloemendaal, kiest Waddinxveen in dit scenario voor meer waterberging en natte natuur. Energie In dit scenario streeft Waddinxveen om versneld energieneutraal te worden. Hiervoor zet de gemeente in op een combinatie van energiebesparing,

Afbeeldingen: Passende AI-gegenereerde beelden uit de jongerenparticipatie. Disclaimer: de beelden geven een sfeer weer maar exacte elementen zijn niet leidend bedoeld.

27

duurzaam opwekken en aansluiten op nieuwe duurzame energiebronnen. Door in te zetten op openbaar vervoer en fiets wordt energiegebruik van mobiliteit beperkt. Op bedrijventerreinen en Glasparel+ wordt energie opgewekt uit zonne-energie, wind, geothermie en aquathermie. Langs de A12 komen er nieuwe, efficiëntere windmolens. Ook worden andere locaties onderzocht voor zonne- en windenergie, zoals in het bedrijventerrein, glastuinbouwgebied of in het westelijke buitengebied, vooral in de buurt van nieuwe energie-infrastructuur. Energiehubs en buurtbatterijen helpen om de energie lokaal te verdelen en op te slaan. Daarnaast worden bestaande woningen duurzamer gemaakt. Om de energiebehoefte te dekken moet Waddinxveen ook samenwerken met de regio, daarom sluit de gemeente zich aan op het warmtenet van de WarmteSamenwerking Oostland (WSO) en onderzoeken gemeenten in de regio samen de kansen voor geothermie. Bereikbaarheid Economie en werk Wonen en werken worden in dit scenario beter met elkaar verbonden. Er komen woon-werkwijken met ruimte voor nieuwe, kleine bedrijven zoals startups met veel werkgelegenheid die jonge talent aantrekt. Hierdoor kunnen inwoners dichtbij huis werken en neemt de lokale en regionale werkgelegenheid toe.

Bedrijven die niet goed te combineren zijn met de woonfunctie verhuizen naar het gebied Glasparel, maar het is ook mogelijk dat menging van wonen en werken makkelijker wordt gemaakt specifiek in deze woonwerkwijken. Op bedrijventerreinen aan de A12 komt er ook ruimte voor meer circulaire economie dankzij de gunstige regionale ligging aan de snelweg. Bereikbaarheid De woningbouw in dit scenario - met hoge dichtheden in het stadshart - kan niet traditioneel worden gefaciliteerd door automobiliteit. De focus in scenario B

28

ligt daarom op een beloopbaar centrum met lage parkeernorm en uitstekende verbindingen naar de regio met openbaar vervoer en fiets. Waddinxveen zet in op snellere, frequentere treinverbindingen naar Rotterdam, Den Haag en Leiden en snelfietsroutes naar de omliggende kernen. Hierdoor kan Waddinxveen een autoluw centrum krijgen waar lopen, fietsen en verblijven prettig is. De monumentale Hefbrug wordt gereserveerd voor langzaam verkeer en beperkte bestemmingsverkeer. Bij stations en aan de rand van het autoluwe centrum komen er hubs waarvan men ook met lokale bussen het centrum in kan. Ook kunnen er oplossingen op maat worden gevonden voor minder mobiele personen die in het centrum wonen. In het autoluwe centrum kunnen lokale bussen en logistiek op aangegeven routes rijden, en hulpdiensten overal. De maatregelen voor het autoluwe centrum kunnen als gevolg hebben dat de verkeersdruk op omliggende wegen en oeververbindingen, zoals de Coenecoopbrug, de Brugweg, de Bredeweg en wegen in Boskoop verergert. Waddinxveen moet hiervoor samen met de regio zoeken naar oplossingen. Regionale gevolgen Waddinxveen speelt in dit scenario een grotere rol in de regio. De gemeente werkt goed samen met omliggende plaatsen en helpt bij de regionale woningbouwopgave. Door extra woningbouw in Waddinxveen kan vooral in Gouda en Boskoop de woningbouwdruk afnemen.

Daarnaast faciliteert Waddinxveen ruimte voor circulaire economie waar een provinciale behoefte voor is. Ook op thema energie zijn regionale samenwerkingen zoals WSO en geothermie belangrijk. Buurgemeenten zoals Alphen aan den Rijn hebben ook baat bij investeringen in de treinverbinding en snelfietsroutes. Tegelijkertijd kunnen de maatregelen voor het autoluwe centrum in Waddinxveen leiden tot meer verkeersdruk op omliggende wegen, waarvoor regionale afstemming nodig is.

Aansluiting op participatieopbrengsten Scenario B scoort op alle thema’s beter dan gemiddeld en scoort met name hoog op de thema’s bereikbaarheid, slimme economie, wonen en schone energie. Dat komt doordat de oplossingen in dit scenario lopen hand in hand met elkaar: de ontwikkeling van woningbouw en nieuwe banen rondom openbaar vervoer knooppunten leidt tot meer nabijheid van voorzieningen, en de focus ligt juist op de doelgroepen die moeilijk een woning kunnen vinden of die extra voorzieningen nodig hebben. Het buitengebied blijft daarnaast vrij voor meer natuurherstel, waterberging en duurzame energieopwekking. De ambitie om versneld energieneutraal te worden zorgt ervoor dat dit alles haalbaar is op een duurzame manier.

Scenario B scoort gemiddeld op thema gezondheid. In dit scenario ligt voor gezondheid de nadruk op een stedelijk, autoluw centrum dichtbij treinstations. Er is veel ruimte voor fietsen, sporten en ontmoeten aan de Gouwe, voor zowel jong als oud. In dit scenario krijgt de natuur veel ruimte buiten de kern en kunnen inwoners via aantrekkelijke loop- en fietsroutes naar het buitengebied. Binnen de kern en vooral in het centrum is er minder ruimte voor openbaar groen door dichte bebouwing, ondanks inzet van verticaal groen (groene daken en gevels) waar mogelijk. Hierdoor is kwalitatief groen voor sommige inwoners op een grotere afstand te vinden. Nieuwe voorzieningen zijn geconcentreerd in het centrum en dus zeer goed bereikbaar te voet voor inwoners daar. Vanuit wijken en buurten kan echter de langere afstand onaantrekkelijk zijn.

Figuur: De scoring van scenario B in vergelijking met de participatieopbrengsten.

Afbeelding: Passend AI-gegenereerd beeld uit de jongerenparticipatie. Disclaimer: de beelden geven een sfeer weer maar exacte elementen zijn niet leidend bedoeld.

29

Scenario B Stedelijk knooppunt Wonen

• • • •

Ouderen, starters, jong talent. Doorstroom Hoogbouw binnen huidige contouren + 4.000 á 5.000 extra woningen met huishoudensgrootte 1,5 (huidig 2,4) ca. 52.000 inwoners in 2050

Voorzieningen • • •

Diverse stedelijke voorzieningen in stadshart en Gouwekade Nieuwe type voorzieningen voor jonge doelgroep: sport, cultuur, horeca Levendigheid en reuring aan de Gouwe

Gezondheid • • • •

Beloopbaar, autoluw centrum dichtbij ov Ruimte voor bewegen, sporten en ontmoeten Natuur krijgt veel ruimte Aantrekkelijke routes naar het buitengebied

Natuur en vrije tijd • • •

Groene verbindingen voor fiets en voetgangers naar buitengebied Natuur, stiltezones Alle ecologische verbindingszones aangelegd

Klimaatadaptatie • • •

Energie

• • •

Waterberging integraal opgelost Meer ruimte voor waterberging en (natte) natuur in het buitengebied, vooral in polder Bloemendaal. In het westelijke deel is er ook ruimte voor energietransitie. Versneld energieneutraal Energiehubs en buurtbatterijen Maximaal duurzaam opwekken met zon, wind, aqua- en geothermie, aantakken op Warmte Samenwerking Oostland

Economie en werk • • • •

Woon-werkwijken, start-ups Circulaire economie hubs MKB verplaatsen naar bedrijventerreinen Nabijheid van wonen en werken, vooral regionaal.

Bereikbaarheid • • •

Hoogfrequent openbaar vervoer naar Randstad Uitbreiden regionale fietsinfrastructuur Lage parkeernorm, focus op fietsers en voetgangers, autoluwe kern, knip Hefbrug

Regionale gevolgen • • • •

30

Economische complementariteit met regio Centralere rol in de regio Betere openbaar vervoer ook goed voor Alphen Mogelijk extra verkeersdruk elders

Energieopwekking op bedrijventerreinen en in het buitengebied

Verdichting rondom stations

Alternatieve oplossingen voor wegverkeer vinden samen met de regio

Schaalsprong centrum en Gouwekade

Waterberging en natte natuur in polders

Gemengde woon-werkwijken

Groene rand

Regionale OV en fietsinfrastructuur

31

Scenario C | Sociale cohesie Ervaring van Eva (39) in Waddinxveen in 2050 Eva loopt met haar twee kinderen en een boodschappentas door de gezellige, rustige straten van Waddinxveen. Ze is op weg naar het wijkcentrum om de hoek. Het is zaterdagochtend, en de kinderen zijn druk en vrolijk omdat het wijkfeest vandaag plaatsvindt. Eva en haar gezin wonen aan de rand van Waddinxveen, in een nieuwe straat met veel groen. Alle dagelijkse voorzieningen liggen op loopafstand in de oude buurtcentra. Vanuit hun huis kijken ze uit op het mooie polderlandschap. Dit landschap verandert elke dag en elk seizoen, waardoor het altijd verrast. De wijk heeft ook veel vijvers en sloten met groene oevers erbij gekregen. Hierdoor blijft de buurt droog, zelfs tijdens de hevige regenbuien van de laatste jaren. In de buurt kent iedereen elkaar en is het rustig omdat alle auto’s geparkeerd staan in de parkeerplekken langs de Bentwoudlaan. Daar kan je een leenfiets pakken als je ver de wijk in moet. Hierdoor kunnen de kinderen veilig op straat spelen. Terwijl Eva door de wijk loopt, ziet ze haar ouders vaak tuinieren in de gezamenlijke tuin van hun hofje. Het hofje is een fijne plek vol groen waar buren en familie elkaar ontmoeten. Eva helpt haar ouders regelmatig. Ze brengt hen naar de huisarts of haalt een grote tas boodschappen voor de hele week.

Eva werkt als innovatie-expert bij Glasparel+, een coöperatief bedrijf dat zich richt op duurzame voedselproductie. Haar partner Peter werkt parttime als timmerman en gebruikt gerecycled hout. Het motto in Waddinxveen is ‘delen, hergebruiken, repareren’. Peter is ook actief als vrijwilliger. Hij zit in het bestuur van de lokale energiecoöperatie. Deze coöperatie is een groot succes: de meeste huizen in de wijk gebruiken nu volledig lokaal opgewekte energie. Zulke initiatieven brengen bewoners samen en zorgen voor een sterke band in de buurt. De wijk is de afgelopen jaren veel mooier en fijner geworden dan het was. Er is meer groen gekomen, en de plek waar het wijkfeest wordt gehouden voelt als het hart van de buurt. Boven het eetcafé en de basisschool zijn moderne huizen gebouwd, waardoor meer mensen hier kunnen wonen. Eva en Peter zijn blij dat ze hier wonen en zien hun buren als goede vrienden. Niet ver van het wijkcentrum ligt station Waddinxveen Noord. Het stationsplein is nu een mooie dorpsentree. Vanuit de wijk is het makkelijk om te wandelen of te fietsen naar het prachtige buitengebied. Via de linten kom je ook makkelijk naar dorpen in de omgeving zoals Moerkapelle. Toch is er, door de bouw van bijvoorbeeld de hofjes, wel gebouwd in de mooie polder naast Waddinxveen. Veel mensen vonden dat die eigenlijk bewaard moest worden voor natuur.

Maar daar denkt Eva vandaag niet aan. Zij en haar gezin genieten vandaag volop van het wijkfeest!

32

Het motto hier is ‘delen, hergebruiken, repareren’.

Er is ook weer gebouwd in de polder. Ik vond dat die eigenlijk bewaard moest worden voor natuur.

We wonen in een nieuwe straat met veel groen en dichtbij het buurtcentrum.

Eva (39)

In de buurt is het rustig en kinderen kunnen op straat spelen.

Het hofje is een plek waar buren en familie elkaar ontmoeten.

33

Waddinxveen groeit maar behoudt zijn eigen groene en ruime karakter. Sociale cohesie staat centraal. Voor werk en voorzieningen wordt de verbinding met buurgemeenten versterkt. Het landschap heeft een agrarische en recreatieve functie. Wonen In dit scenario blijft Waddinxveen sociaal en verbonden met het landschap. De gemeente groeit, maar behoudt de hechte sfeer in de wijken. Er komen 2.500 tot 3.500 nieuwe woningen bij, zowel in wijkcentra als aan de randen van de huidige kern. De nieuwe woningen zijn gevarieerd in het type voorraad, van gezinswoningen tot appartementen voor starters of afschalende ouderen. In deze nieuwe woningen wonen er gemiddeld 2 personen per huishouden, ter vergelijking met 2,5 in de rest van de gemeente. In 2050 heeft Waddinxveen hiermee ongeveer 51.000 inwoners. Nieuwe woningen worden op verschillende manieren toegevoegd: door extra verdiepingen op bestaande gebouwen, door leegstaande panden te verbouwen en door kleine lege kavels te benutten. De nieuwe woningen liggen vooral in wijkcentra, waar mogelijk in combinatie met nieuwe voorzieningen. Dit versterkt het gemeenschapsgevoel in de wijken. In de groene randen komen ook enkele nieuwe woningen geweven in het landschap, zoals gezamenlijke zorgwoningen, hofjes of zelfs drijvende woningen. Voorzieningen Maatschappelijke en winkelvoorzieningen in de wijken worden verbeterd.

Lokale initiatieven en verenigingen nemen hier een grote rol in en werken als sociale lijm. In het buitengebied ondersteunt de gemeente sociale en groene initiatieven, zoals herenboerderijen. Deze initiatieven zorgen voor verbinding tussen bewoners onderling en tussen bewoners en landschap en versterken de sociale samenhang in

34

Waddinxveen. Voor grotere voorzieningen gaat men naar Gouda of Alphen aan den Rijn in de regio. Gezondheid In scenario C wordt ingezet op voorzieningen en groen in en nabij woonwijken. Vooral de wijken waar veel kinderen en ouderen wonen, worden autoluw. Zo wordt buitenspelen en bewegen en elkaar ontmoeten aangemoedigd. Tijd doorbrengen in een groene omgeving draagt bij aan de gezondheid van mensen. In scenario C wordt ingezet op wonen naast of zelfs in het groen, aan de randen van de bebouwing. Natuur en vrije tijd Het landschap rond Waddinxveen speelt een belangrijke rol in dit scenario. Er komen recreatieve routes langs dijken, de Gouwe en de Brugweg, zodat mensen het landschap beter kunnen zien en beleven. Ook worden ecologische verbindingszones aangelegd om planten en dieren meer ruimte te geven. Omdat er dicht bij de natuur wordt gebouwd in dit scenario, kan dit soms druk geven op het groen door versnippering van de ecologische verbindingen. Klimaatadaptatie Water is in scenario C deel van het landschap en is verweven met andere functies zoals wonen, landbouw en natuur. In de kern zijn er vijvers in groene straten, parken en recreatiegebieden. Waterberging wordt ook aangelegd in de groene verbindingen tussen wijken en het buitengebied.

Daar komen er nieuwe functies om met de gevolgen van bodemdaling en verzilting om te gaan, zoals natte landbouw en natte natuur, gecombineerd met recreatie en zelfs drijvende woningen.

Afbeeldingen: Passende AI-gegenereerde beelden uit de jongerenparticipatie. Disclaimer: de beelden geven een sfeer weer maar exacte elementen zijn niet leidend bedoeld.

35

Energie Bestaande woningen worden energiezuiniger gemaakt en nieuwe woningen zijn energieneutraal gebouwd. Daarnaast heeft de economie een lokale focus en wordt in Waddinxveen zoveel mogelijk hergebruikt in dit scenario, waardoor de energievraag laag blijft. De energie die nodig is, wordt opgewekt met zonnepanelen op daken, kleine windmolens op bedrijventerreinen en geothermie. Lokale energiecoöperaties en buurtbatterijen zorgen ervoor dat inwoners zelf energie kunnen opwekken en opslaan. Er wordt per saldo minder energie opgewekt dan in andere scenario’s maar door lokale samenwerking en hergebruik kan Waddinxveen een groot deel van het huishoudelijk gebruik zelf opwekken.

Economie en werk Er ontstaan kleine bedrijven die zich richten op delen, hergebruik en reparatie. Het bedrijventerrein krijgt een kleinschalige opzet met kleine, gemengde bedrijven. Zo past het bij het landelijke karakter van Waddinxveen. Daarin zijn veel bedrijven bezig in de lokale circulaire economie. Men werkt in scenario C steeds vaker op fietsafstand van thuis waardoor de nabijheid van wonen en werken toeneemt. Bereikbaarheid Door de lokale focus in dit scenario zijn grote investeringen in bereikbaarheid niet nodig. De gemeente verbetert de bereikbaarheid en verkeersveiligheid met goede fietsroutes en autoluwe wijken. Treinstations worden aantrekkelijk ingericht als toegankelijke pleinen. (Deel)auto’s worden geparkeerd in parkeergebouwen aan de randen van de wijken, hierdoor kan de parkeernorm lager worden. Minder parkeerplaatsen zorgen ervoor dat er meer ruimte komt voor groen in de straten.

Afbeelding: Passend AI-gegenereerd beeld uit de jongerenparticipatie. Disclaimer: de beelden geven een sfeer weer maar exacte elementen zijn niet leidend bedoeld.

36

Regionale gevolgen Waddinxveen blijft een landelijke gemeente met een sterke verbinding met het landschap en met omliggende kernen. De woningbouwdruk wordt gedeeld met buurgemeenten, zo kan Waddinxveen beperkt groeien en haar karakter behouden. Aansluiting op participatieopbrengsten Scenario C scoort hoog op de thema’s sociaal en inclusief en gezondheid door te investeren in de samenleving in alle wijken en voor een brede doelgroep. Het scenario scoort gemiddeld op de thema’s natuur en vrije tijd, klimaat en water, schone energie en wonen en voorzieningen. Door woningen toe te voegen in bestaande wijken blijven buurten hecht en kunnen mensen makkelijker doorstromen naar een passende woning. Echter komt er ook druk op natuur door aan de randen, buiten de huidige kern te bouwen. Op economie en bereikbaarheid scoort dit scenario het laagst maar gelijk of boven de wensen vanuit de participatie: deze thema’s zijn niet de focus. Scenario C sluit redelijk goed aan bij de wensen uit de participatie.

Scenario C scoort hoog op thema gezondheid. In dit scenario wordt ingezet op voorzieningen en groen in en nabij woonwijken. Vooral de wijken en buurten waar veel kinderen en ouderen wonen, worden autoluw. Zo wordt het hier uitnodigend om buiten te spelen, bewegen en ontmoeten, waarbij sociale cohesie een belangrijke rol speelt. Ook naar dagelijkse voorzieningen, school en werk kan men goed lopen en fietsen. In dit scenario wordt er daarnaast ingezet op wonen naast of zelfs in het groen, aan de randen van de bebouwde kom. Inwoners kunnen via aantrekkelijke loop- en fietsroutes naar het buitengebied om te recreëren en voor relatief veel inwoners is groen ‘om de hoek’.

Figuur: De scoring van scenario C in vergelijking met de participatieopbrengsten.

37

Scenario C Sociale cohesie Wonen

• • • •

Ouderen, starters, gezinnen Collectieve (zorg)woningen en eengezinsw. + 2.500 á 3.500 extra woningen met huishoudensgrootte 2,0 (huidig 2,4) ca. 51.000 inwoners in 2050

Voorzieningen • • •

Kleinschalige maatschappelijke en winkelvoorzieningen verspreid Wijken worden gemeenschappen op zich Lokale initiatieven werken als sociale lijm en scheppen gemeenschapsgevoel

Gezondheid • • • •

Uitnodigend voor buiten bewegen en ontmoeten Voorzieningen en groen op loop- en fietsafstand Wijken met veel kinderen en ouderen krijgen meer groen, schaduw en natuurspeeltuinen Wonen in en naast het groen

Natuur en vrije tijd • • •

Recreatie en groen in wijken en langs linten Landschap zichtbaar beleven Ecologische verbindingszones zijn aangelegd, maar door bebouwing komt er druk op de natuur

Klimaatadaptatie

Energie

• • •

Waterberging verweven met andere functies Groene verbindingen met buitengebied In het buitengebied natte teelt, natuur, waterberging eventueel met recreatieve functie, maar ook drijvende woningen

• • • •

Lage energievraag Bestaande woningen verduurzaamd Buurtbatterijen, energiecoöperaties Duurzaam opwekken: klein wind, zon (op dak) is vooral buiten zicht, geothermie

Economie en werk • • • •

Lokaal delen, hergebruiken, en repareren Kleine, gemengde bedrijven Bebouwing heeft kleinere schaal op bedrijventerrein Nabijheid van wonen en werken neemt toe, vooral lokaal.

Bereikbaarheid • • • •

Bovenlokale fietsroutes Ov: stations als voorplein Lagere parkeernorm in het algemeen Hubs in iedere wijk, in ruil voor meer groen op straat

Regionale gevolgen • •

38

Landelijk karakter, verbonden met natuur en landschap Netwerk van kleine kernen rondom de steden Gouda en Alphen

Veel lokaal recycleren en hergebruiken

Kleinere schaal bedrijventerrein

Landschappelijk wonen

Groene verbindingen met landschap Drijvend wonen

Buurtbatterijen en energiecoöperaties Versterkte wijkcentra

Linten en Gouwe als dragers van identiteit

Bovenlokale fietsroutes

Lokale bedrijvigheid en energieopwekking ingepast in landschap

39

Scenario D | Voortbouwen op trends Ervaring van Rens (50) in Waddinxveen in 2050 Rens rijdt met zijn elektrische auto over de Vredenburghlaan. Hij ziet werknemers van EcoFlow in hun groengekleurde auto’s stappen om naar huis te gaan. Aan de andere kant van de straat wandelen en sporten veel mensen in het populaire Park Vredenburgh. Voorbij de nieuwe warmtebatterij slaat Rens af naar Westgroen, de nieuwe wijk aan de rand van Waddinxveen. Hij parkeert zijn auto bij de buurtparkeerplaats en sluit hem aan op een laadpaal. Terwijl hij uitstapt, kijkt hij om zich heen. Westgroen voelt nog steeds als nieuw, maar de wijk bestaat inmiddels al tien jaar. Het is groen, ruim en modern, met veel water in de buurt. Sommige huizen zijn zelfs drijvend. Alle woningen zijn energieneutraal. Veel jonge gezinnen zijn hier komen wonen of, zoals Rens, weer teruggekeerd. De lokale lasten zijn gelukkig betaalbaar gebleven. Rens woont hier met zijn vrouw Loes en hun twee pubers. De kinderen groeien heerlijk op in deze jonge en groene wijk. Voor de boodschappen rijden ze meestal naar het Gouweplein. Verder bezoeken ze het centrum van Waddinxveen, waar Rens als kind vaak kwam, niet meer zo veel. Omdat Rens in Rotterdam werkt en Loes in Utrecht, is Waddinxveen de perfecte centrale plek om te wonen. De voorzieningen in Waddinxveen zijn uitgebreid, zoals nieuwe sportvelden.

Voor specifieke hobby’s en winkels rijden ze soms naar Alphen of Zoetermeer. De werkgelegenheid in Waddinxveen is gegroeid, vooral op het uitgebreide bedrijventerrein in de A12zone. Hier loopt ook hun oudste dochter een snuffelstage bij een bedrijf dat zich richt op groene logistiek. In Westgroen wonen veel gezinnen, en overal is groen te vinden. Maar de laatste jaren merken ze problemen door verzakkingen in de omliggende polders. Zelfs in hun eigen achtertuin blijft na een flinke regenbui het water langer staan. Ondanks die zorgen voelt het gezin zich hier veilig en gelukkig. Voor hen biedt Westgroen de ideale balans tussen de rust van thuis en de dynamiek van hun werk in de Randstad.