Bijlage 1 Ontwikkelperspectief Bentwoud

Ontwikkelperspectief Bentwoud 21.07.2022

1

Colofon Dit Ontwikkelperspectief is opgesteld door Urban Synergy in opdracht van Provincie Zuid-Holland en Staatsbosbeheer.

Adviezen en opstellen perspectief: Dirk Verhagen - Urban Synergy Jolanda de Jong - Urban Synergy

Met bijdrage van:

Gemeente Alphen aan den Rijn Gemeente Waddinxveen Gemeente Zoetermeer Diverse lokale en regionale stakeholders (zie bijlage 1)

Versie:

DEFINITIEF CONCEPT

Datum:

21 juli 2022

2

Inhoudsopgave

Inleiding

4

1. Het huidige Bentwoud

6

2. Perspectief voor het Bentwoud

17

2.1 Ambities 2.2 Identiteit 2.3 Toekomstkaart

17 18 20

Intermezzo: ‘Een kijkje in het Bentwoud van 2035’

35

3. Hoe verder? Concretisering van het perspectief

36

Bijlagen

38

Bijlage 1 Lijst betrokken stakeholders Bijlage 2 Samenvatting uitkomsten werksessies Bijlage 3 Illustratie stakeholdersessies Foto’s en berichten van sociale media

38 39 40 41

Bronnenlijst afbeeldingen

42

1.1 Ontstaansgeschiedenis 1.2 Ruimtelijk karakter 1.3 Regionale ligging 1.4 Conclusie kwaliteiten, aandachtspunten en kansen voor het Bentwoud

6 7 10 16

3

Inleiding Dichte bosvakken afgewisseld met open velden. De appelvink verbergt zich onopvallend in een hoge boom. Brede sloten, wuivende rietkragen. De roerdomp maakt haar ‘hoempende’ geluid en jaagt langs de waterkant. Bijzondere vogels, vlinders en planten: in het Bentwoud is veel te ontdekken. Daar is ook enorm veel ruimte voor. Ruim 800 hectare voormalig agrarisch gebied tussen Zoetermeer en Waddinxveen heeft zich in zo’n 20 jaar ontwikkeld tot een waardevol recreatiegebied met hoge natuurwaarden. Het is een jong bos. Sinds de aanleg - de basisinrichting was in 2016 afgerond - heeft het boskarakter zich steeds meer ontwikkeld . Dit maakt dat het nu het grootste aaneengesloten bosgebied is in de Randstad. In het gebied is enorm veel kwaliteit én potentie voor recreatie en natuur. Hoewel het bos al een flinke ontwikkeling heeft doorgemaakt, liggen er veel kansen om de aanwezige natuuren recreatiewaarden verder te ontwikkelen en te versterken.

Aanleiding

Provincie Zuid-Holland en Staatsbosbeheer hebben de ambitie om Bentwoud door te ontwikkelen en sterker te profileren. Vanuit de markt komen er regelmatig vragen voor nieuwe initiatieven in het gebied, maar er is geen kader om de plannen aan te toetsen. Hiervoor is een ontwikkelperspectief nodig voor de korte en langere termijn. Urban Synergy is gevraagd om in een proces met lokale en regionale stakeholders en gebiedsexperts te komen tot een breed gedragen ontwikkelperspectief voor recreatiegebied Bentwoud.

Doel

Het Ontwikkelperspectief Bentwoud schetst enerzijds een inspirerend en wenkend perspectief voor de lange termijn: hoe willen we met elkaar het Bentwoud verder doorontwikkelen en hoe kunnen we het Bentwoud sterker profileren? Dit om grondeigenaren, beheerders en andere (publieke en private) partijen te inspireren om samen het gebied kwalitatief door te ontwikkelen en hier samen verantwoordelijkheid voor te nemen. Anderzijds dient dit document als kader om 4

initiatieven te toetsen en te sturen: wat kan waar wel en wat kan waar niet? Het Ontwikkelperspectief biedt uitgangspunten en inspiratie voor nieuwe ontwikkelingen door middel van (globale) spelregels en referenties. Dit geeft houvast bij de beoordeling van initiatieven die op het gebied afkomen, zodat in samenhang beslissingen kunnen worden genomen die van toegevoegde waarde zijn voor het Bentwoud.

Positionering van dit document

Het Ontwikkelperspectief Bentwoud is niet het eerste wensbeeld dat voor het Bentwoud geschetst is. Door de jaren heen zijn er diverse plannen opgesteld en gesprekken gevoerd over de toekomst van het Bentwoud. Daarvan zijn delen gerealiseerd, al dan niet volgens vooraf opgestelde plannen en tot stand gekomen door uitgebreide gebiedsprocessen (zie 2.2). Dit Ontwikkelperspectief borduurt voort op de eerder uitgevoerde verkenningen. De meest recente verkenning is de ‘Verkenning Rotte Noord en Bentwoud’ (maart 2020), uitgevoerd door Strootman landschapsarchitecten. Deze

verkenning zet een aantal grote lijnen uit voor visievorming, maar biedt geen concrete handvatten voor het Bentwoud. Deze concretiseringsslag wordt daarom gemaakt met het opstellen van dit Ontwikkelperspectief Bentwoud. Hierin zijn voor het Bentwoud ambities voor korte en lange termijn beschreven en worden concrete handvatten benoemd waaraan nieuwe initiatieven getoetst kunnen worden. Het biedt een goede basis voor het maken van vervolg afspraken over de verdere ontwikkeling van Bentwoud, de samenwerking en de financiering.

Proces

Het perspectief is tot stand gekomen door (ontwerpend) onderzoek van Urban Synergy, interviews en een aantal werksessies met belangrijke stakeholders. Na ieder overleg zijn de tussenresultaten aangescherpt en is het Ontwikkelperspectief geconcretiseerd. In bijlage I is een uitgebreide lijst te vinden met de betrokken stakeholders.

De belangrijkste kwaliteiten, aandachtspunten en kansen uit de gesprekken met de stakeholders zijn opgenomen in Bijlage 2. Dit ontwikkelperspectief is opgezet aan de hand van deze gesprekken, aangevuld met een analyse van het (ruimtelijk) karakter van het huidige gebied en haar ontstaansgeschiedenis. Uit de gesprekken met de stakeholders kwamen geen opvallende tegenstellingen naar voren. Er werden in de achtereenvolgende werksessies voornamelijk aanvullingen op elkaars reactie gegeven.

Leeswijzer

Lijst betrokken stakeholders (zie ook bijlage I): Direct betrokkenen overheden: • Provincie Zuid-Holland (opdrachtgever) • Staatsbosbeheer (opdrachtgever), incl. beheerteam Bentwoud • Gemeenten Alphen aan den Rijn, Waddinxveen, Zoetermeer Lokale stakeholders: • Gebruikersplatform Bentwoud (incl. Vrienden van het Bentwoud) • Potentiële nieuwe ondernemers • Projectteam Verlengde Bentwoudlaan • Hoogheemraadschap van Rijnland Regionale stakeholders: • Hoogheemraadschap van Rijnland • Fietsersbond Lansingerland • Natuur- en vogelwacht Rotta • Gemeente Zuidplas

Het Ontwikkelperspectief Bentwoud begint met een schets van de huidige kenmerken en kwaliteiten van het Bentwoud (H1 Het huidige Bentwoud). Hierbij wordt kort ingegaan op de ontstaansgeschiedenis, het huidige ruimtelijke karakter en de positionering van het Bentwoud in de regio. Aan het eind van het hoofdstuk wordt geconcludeerd welke kwaliteiten, aandachtspunten en kansen er liggen voor de doorontwikkeling van het Bentwoud. Deze worden uitgewerkt in het tweede hoofdstuk waarin het perspectief voor de toekomst wordt geschetst (H2 Perspectief voor het Bentwoud). Hierin worden ambities geformuleerd, een heldere identiteit geschetst en het toekomstbeeld waarnaartoe kan worden gewerkt. Door middel van het korte Intermezzo dat daarop volgt, wordt het toekomstperspectief verhalenderwijs levendig gemaakt. Het rapport wordt afgesloten met een blik op het vervolg: hoe kunnen we het Ontwikkelperspectief handen en voeten geven en wat is ervoor nodig (H3 Hoe verder? Concretisering van het perspectief). Hierin komen fasering, vervolgstappen en rolverdeling aan de orde.

Ontwikkelperspectief Bentwoud

Buiting Advies, 2009

H+N+S Landschapsarchitecten, 2014

Bureau voor Ruimte en Strootman Vrije Tijd, 2016 Landschapsarchitecten, 2021

Urban Synergy, 2022

Impressie van eerder uitgevoerde studies en visies voor Bentwoud 5

1. Het huidige Bentwoud “De grote ontginning, de ontvening, de droogmakerij, de agrarische polder: het waren allemaal verdienmodellen die de bodem steeds opnieuw gelaten over zich heen liet komen. Sinds 2016 ligt hier het Bentwoud, één van die bossen uit de eerder genoemde Randstadgroenstructuur, en voor het eerst een bodemgebruik dat niet primair een verdienmodel is, maar juist geld kost. ‘Natuur en landschap zijn van grote waarde voor de vorming van de persoonlijkheid’ schreef Van Lohuizen al in 1927. Het Bentwoud is aangelegd om de miljoenen mensen die eromheen wonen een fysieke en mentale oppepper te geven.” Bovenstaande quote duidt het Bentwoud als bijzonder gebied in de ontwikkeling van het Groene Hart. Uit: p. 83 Landschapsbiografie Groene Hart, Steenhuis Meurs (2021)

Bij de planvorming was het de bedoeling dat het gebied een bovenregionale recreatiefunctie zou krijgen. Mede door Rijksbezuinigingen in 2010 is het gebied uiteindelijk in 2016 opgeleverd met een basisinrichting en heeft het nu voornamelijk een lokale functie. Door deze bezuinigingen zijn ook minder hecaters in gericht. Met het aanleggen van dit zogenaamde ‘Basisgroeimodel’ is een start gemaakt aan het bereiken van het hoofddoel: het vergroten van mogelijkheden tot openluchtrecreatie in Zuid-Holland door een aantrekkelijk grootschalig bosgebied dat openbaar toegankelijk is voor verschillende groepen recreanten. (Kwaliteitskader Bentwoud, H+N+S 2014).

In het jaar 2000 is gestart met de eerste werkzaamheden in het Bentwoud. Sindsdien zijn er zo’n 2,5 miljoen bomen en struiken geplant en 80 kilometer aan wandel- en fietspaden aangelegd. Er zijn in het verleden veel ontwikkelingen geweest om het agrarische land om te vormen tot een bosrijk recreatiegebied. Als we terugkijken in de geschiedenis, is het Bentwoud een mooi voorbeeld van hoe we het landschap in het Groene Hart steeds opnieuw naar onze hand zetten. Dit wordt als een ‘cultuurdaad’ beschreven en geïllustreerd in de landschapsbiografie van het Groene Hart (zie ook quote hierboven).

Achterhaalde ambities In 2014 is het plan “Het Bentwoud groeit verder” (door H+N+S) opgesteld, waarbij het de gedachte was dat de doorontwikkeling van de basisinrichting- zowel inrichtingskosten als kosten van beheer en onderhoud- zou moeten worden gefinancierd door commerciële partijen. De afgelopen jaren is gebleken dat dit niet haalbaar is. Uit gesprekken met potentieel gegadigden is gebleken dat enerzijds het gebied nog te jong is om echt interessant te zijn voor investeerders (“er is nog geen groot bos” waar je grote recreatieve ontwikkelingen in kunt opnemen), anderzijds legt de vraag van 100% financiering van het beheer een heel zware claim op de opbrengsten van geïnteresseerde partijen en is dit alleen haalbaar met vérgaande rode ontwikkelingen in het Bentwoud.

Aanleg basisinrichting De basisinrichting van het Bentwoud is aangelegd in het kader van het programma Recreatie-om-de-Stad (RodS). In dit Rijksprogramma werd gestreefd naar meer en aantrekkelijke recreatiegebieden voor de stedeling. De provincie heeft daarom een budget van 30 miljoen euro beschikbaar gesteld om de basisinrichting van het Bentwoud te realiseren (RODS evaluatie door AT OSborne).

Samenwerkingsovereenkomst Bentwoud Het Bentwoud is gezamenlijk eigendom van Provincie ZuidHolland en Staatsbosbeheer. Staatsbosbeheer voert beheer en onderhoud uit in het gebied. De gemeente Zoetermeer en Alphen aan den Rijn dragen financieel bij aan het beheer van het gebied. Daarnaast wordt een aantal fietspaden in het gebied door de gemeente Zoetermeer en Waddinxveen onderhouden. Tussen de drie gemeenten, Provincie en

1.1 Ontstaansgeschiedenis

6

Staatsbosbeheer vind bestuurlijk en ambtelijk overleg plaats. De Provincie en Staatsbosbeheer voeren samen de regie over het beheer, onderhoud en doorontwikkeling van het gebied. Dit is vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst (SOK 2015). Ook is een samenwerkingsovereenkomsten tussen de Provincie Zuid-Holland, de gemeente Alphen a/d Rijn, de gemeente Waddinxveen en de gemeente Zoetermeer (SOK 2013). Momenteel wordt gewerkt aan één nieuwe samenwerkingsovereenkomst (SOK Bentwoud) voor alle partijen. Deze overeenkomst zal dus de SOK 2013 en SOK 2015 gaan vervangen. In de nieuwe overeenkomst worden ook afspraken vastgelegd om te komen tot een doorontwikkeling van het gebied. Betrokken organisaties Twee belangenorganisaties houden zich met een grote betrokkenheid met het Bentwoud bezig: • Het Gebruikersplatform Bentwoud komt vijf keer per jaar bij elkaar. Iedereen die wil meepraten mag aansluiten bij het overleg. Tijdens het overleg wordt onder meer gesproken over het beheer, natuurwaarden, recreatie, toegankelijkheid, veiligheid en activiteiten. Bij dit overleg is Staatsbosbeheer betrokken. • De vereniging Vrienden van het Bentwoud hebben zo’n 400 actieve leden uit de directe regio. Het doel van de Vrienden van het Bentwoud is de ontwikkeling, het gebruik, het welzijn en de uitbreiding van het Bentwoud te bevorderen.

De Vrienden van het Bentwoud is vertegenwoordigd in het Gebruikersplatform Bentwoud.

1.2 Ruimtelijk karakter

BOSKOOP

fysie ke

BENTHUIZEN

c t uu

Infra stru

“Buurtpark De Driehoek”

“Recreatiegebied met diverse regionale en lokale voorzieningen”

“Extensieve recreatie in de natuur”

we g ef Ho

meest intensief gebruikt gebied

eu

Ni

enkele lokale en regionale voorzieningen te vinden, met name langs de Hoogeveenseweg. Hiervoor heeft de gemeente Alphen aan den Rijn de notitie randen van het Bentwoud opgesteld in 2016 met spelregels voor een meer recreatieve invulling van de westkant van de Hoogeveensweg, passend bij het karakter van het Bentwoud. Deze voorzieningen zijn nu divers, zoals Gewoon bij Winny (vrijetijdsbesteding met zorg), taartenwinkel Time for Cakes, een voetbalvereniging, een groot

meest extensief gebruikt deel met hoge natuurwaarden

Wandelen Fietsen Golfbaan Hondenlosloopgebied Kabouterpad Herdenkingsbos

Verlengde Bentwoudlaan

ZOETERMEER

Bosbeleving Het Bentwoud was oorspronkelijk ontworpen als een aaneengesloten bosgebied. Echter door bezuinigingen e.d. (zie ook paragraaf 1.1) is een aantal onderdelen van het Huidig recreatief gebruik Bentwoud oorspronkelijke ontwerp niet uitgevoerd of anders uitgevoerd. Legenda: Zo zijn de RodS gebieden ‘Bentwoud-zuidoost’ en ‘Rottewig’ Wandelen Natuurspeeltuin niet uitgevoerd. Daarnaast zijn de Golfbaan Bentwoud en Fietsen Avontuurlijke speeltuin het Landgoed Bentwoud min of meer ín het Bentwoud Horeca Voetbal Landwinkel i gerealiseerd. De infrastructuur van de HSL-verbinding en N209 Hondenlosloopgebied zorgt voor een fysieke barrière en tweedeling in het gebied. Slechts op een paar locaties kan je van het oostelijk deel naar het westelijk deel en andersom, waardoor het gevoel van i tweedeling wordt versterkt. Bij de plannen voor de Verlengde Bentwoudlaan (N207) wordt rekening gehouden met een goede landschappelijke inpassing. Zo zullen bezoekers van het Bentwoud de weg zo min mogelijk ervaren. Voorzieningen Het meest westelijke deel van Bentwoud wordt door gebruikers gekarakteriseerd als ‘buurtpark De Driehoek’ tegen de noordoost zijde van Zoetermeer en ten zuiden van Benthuizen. Hier liggen meerdere lokale recreatieve voorzieningen, zoals Landwinkel Sonneveld, Schenkerij “de Boomgaard” en voetbalclubs.

Het deel van het Bentwoud ten oosten van de HSL heeft een veel extensiever karakter. Hier is een mix van

Noordeinde

r als

Bentwoudlaan

Recreatief gebruik

In het ruim 800 hectare grote gebied is veel ruimte voor natuur en recreatie. Het gebied kan grofweg ingedeeld worden in een aantal zones; van een intensief gebruikt gebied met hoge recreatieve waarde in de westelijk gelegen ‘Driehoek’ naar een extensief gebruikt gebied met een hogere natuurwaarde in het ‘(zuid)oostelijk deel’ van het Bentwoud.

Hoogeveenseweg

barrièr e

Benthuizerplas

we

Hieronder en op de volgende pagina’s is het ruimtelijke karakter van het huidige recreatiegebied Bentwoud geschetst in woord en beeld. Er wordt ingegaan op het recreatief gebruik, de waarden van natuur en landschap en de bereikbaarheid/ toegankelijkheid van het gebied.

Gouwebos

WADDINXVEEN

Wandelen Fietsen Modelvliegclub Ruiterroute Grote grazers Woutlopers- en laarzenpad

hondenlosloopgebied en Golfbaan Bentwoud. De laatste is een belangrijke recreatieve trekker en onderdeel van Bentwoud door de openbare wandelpaden door dit gebied. In het meest zuidoostelijke deel van het Bentwoud zijn geen recreatieve voorzieningen, behalve enkele struinpaden. Vanuit bewoners en ondernemers worden regelmatig nieuwe initiatieven voorgesteld voor het gebied. 7

Natuur en landschap

Natuurbeleving De bijzondere natuur van het Bentwoud zitten voornamelijk in deel ten oosten van de HSL. Hierin vormt de natte natuur langs de brede watergang aan de zuidkant een bijzonder habitat voor bijvoorbeeld de roerdomp. Hoe verder naar het oosten, hoe minder recreatieve aanleidingen er zijn, waardoor dit gebied juist door rustzoekers wordt bezocht. Tegelijkertijd neemt naar het oosten van het Bentwoud de natuurwaarde toe. De horstenstructuur met mantel-zoom principe draagt hier bij aan een hoge biodiversiteit.

8

Hoogeveenseweg

Benthuizerplas

BENTHUIZEN Bentwoudlaan

Verlengde Bentwoudlaan

eu

we

Ho

ef

we g

ZOETERMEER

Ni

Het slagenlandschap is leesbaar door de rechtlijnige slotenstructuur met veelal steile oevers en ook door lange doorkijkjes tussen bosvakken. Het huidige Bentwoud is zeer afwisselend. Enerzijds ruimtelijk: er is een grote variatie aan dichte delen en (half)open ruimtes. Anderzijds qua diversiteit binnen de bosvakken: er is een grote diversiteit aan boomsoorten en een toegepaste beplantingsprincipes. Dit geeft het bos ook op lager schaalniveau een afwisselende beleving, ondanks dat het vooral een jong bos is waarin de typische beleving van een bos nog in ontwikkeling is.

BOSKOOP

Noordeinde

In het Basisgroeimodel van het Bentwoud (aanleg 2016) werd gestreefd naar een recreatiegebied dat gekenmerkt wordt als bosgebied in Zuid-Holland met weidse uitzichten (Kwaliteitskader Bentwoud, H+N+S 2014). Die weidse uitzichten op de omliggende agrarische polders zijn nu met name aan de randen van het Bentwoud (vooral ten oosten van de HSL) te beleven. Een aantal ruimtelijke kenmerken van de oorspronkelijk agrarische polder waarin het Bentwoud is aangelegd, is binnen het Bentwoud ook nog steeds zichtbaar.

Huidig karakter natuur en landschap Legenda: Rechtlijnige slotenstructuur Gevarieerde bosvakken ‘natuurlijk bos’ ‘Natuurlijk bos’ in ontwikkeling Gevarieerde bosvakken ‘parkachtig bos’ ‘Parkachtig bos’ in ontwikkeling

Rechtlijnige bosvakken structuur met doorzichten Golfbaan terrein Open velden met horsten Brede watergangen met moerasachtige zone Zichten op het omliggende polderlandschap

Gouwebos

WADDINXVEEN

Alphen aan de Rijn

Hazerswoude

Leiden/Alphe n aan de

se

Noord

Noordeinde

Oost

m

ee

r

s pla

Bentwoudlaan

Hoogeveenseweg

BOSKOOP

Boskoop

Benthuizen

BENTHUIZEN

eer Zo et er

Boskoop Waddinxveen

West

isw ijk

fw eg

Ble

tte

rd

a we m Ho e

Ro

eu

Ni

Verlengde Bentwoudlaan

ZOETERMEER Moerkapelle

Paden en routes Wat de toegankelijkheid in het Bentwoud betreft, ligt er een basisstructuur van hoofdpaden voor fietsers (onverplicht fietspad, met name doorgaande lijnen). Hierin is in de Driehoek wederom een grote keuzevrijheid, terwijl in de rest van het Bentwoud verbindingen richting het zuiden en oosten grotendeels ontbreken. Een aantal routes binnen het Bentwoud zijn onderdeel van het wandel- en fietsknooppuntennetwerk, maar maken geen onderdeel uit van Lange Afstand Wandel- of Fietsroutes (LAW en LAF). In nagenoeg het hele Bentwoud is een groot aanbod van wandelpaden. Ook kan men overal struinen. Echter zijn de paden niet goed met elkaar verbonden, waardoor er geen logisch verdeeld en goed verbonden wandelroutenetwerk aanwezig is. Een klein deel van de paden maakt onderdeel uit van een route, zoals de Kabouterroute en een ruiterroute.

Benthuizerplas

rm ete Zo

Voor bezoekers die met de auto komen, is in het algemeen parkeerplaats Noord goed bereikbaar en wordt deze ook goed gebruikt (staat zelfs regelmatig ‘te vol’). Parkeerplaats West daarentegen blijkt lastig te vinden en wordt nauwelijks gebruikt. De uitgebreide padenstructuur in de Driehoek zorgt ervoor dat dit deel van het Bentwoud zeer toegankelijk en goed verbonden is met de direct aanliggende woongebieden. Het tegenovergestelde speelt aan de oostzijde, waar het Bentwoud nauwelijks verbonden is met de omliggende woongebieden.

Rijn

Bereikbaarheid en toegankelijkheid

Gouwebos

WADDINXVEEN

Huidige bereikbaarheid en toegankelijkheid Legenda: Bereikbaarheid auto Parkeerplaatsen Bentwoud (P-oost is gepland in projectplan Verlengde Bentwoudlaan) Hoofdstructuur fietspaden: fiets-toegankelijkheid is het grootst aan de westkant Hoofdstructuur wandelpaden: diverse routes verspreid over Bentwoud, wandel-toegankelijkheid is het grootst aan de westkant Enkele doorgangen over/onder infrastructuur-barrières

9

1.3 Regionale ligging Recreatief gebruik

Op de regionale schaal bevindt het Bentwoud zich midden tussen vele andere recreatiegebieden. Een aantal hiervan zijn aangelegd in het kader van het RodS programma. De meeste van de omliggende recreatiegebieden hebben een lokale functie, maar enkelen trekken recreanten van verder uit de regio door middel van specifieke voorzieningen, bijzondere activiteiten of een unieke identiteit. Bijvoorbeeld het vakantiepark aan de Reeuwijkse plassen, de skimogelijkheden in het Hoge Bergse bos en de voorzieningen voor waterrecreatie in Vlietland en Rottemeren. De huidige inrichting, uitstraling en voorzieningen in het Bentwoud zijn voornamelijk gericht op gebruikers uit de directe omgeving. Een echte regionale trekker ontbreekt momenteel nog.

Recreatief gebruik in de regio Legenda (bij kaart op rechter pagina) Qua karakter beoogt het Bentwoud het grootste aaneengesloten bosgebied in de omgeving te zijn. Zeker voor Randstad-begrippen is het een groot bos, hoewel het ruimtelijke boskarakter nog in ontwikkeling is. De beleving van het bos als aaneengesloten bosgebied is in de huidige situatie nog niet zo (sterk) te ervaren. Enerzijds omdat het nog een jong bos is en anderzijds doordat bepaalde onderdelen van het oorspronkelijke ontwerp niet uitgevoerd zijn (zie ook paragraaf 1.1). Het Bentwoud biedt momenteel wel al veel mogelijkheden voor natuurbeleving. Hiermee onderscheid het zich van andere gebieden in de directe omgeving, zoals Rottemeren dat stevig recreatief is - en wordt - ingericht. Tot slot, het Bentwoud is omgeven door veelal agrarisch gebied. De aanwezigheid van dit open landschap draagt bij aan de beleving van het Bentwoud zelf. In de toekomst zal dit agrarisch landschap zich naar verwachting steeds meer natuurinclusief gaan ontwikkelen.

RodS gebieden Overige natuur- en recreatiegebieden Bos Lokale functie Regionale functie Fietsen Sportvoorzieningen Roeivereniging Speeltuin I natuurlijk spelen Wandelen Hiken Skaten Zwemmen Watersport Mountainbiken Paardrijden Kanoën Hondenstrand I hondenbos Schaatsen Camping Recreatiepark Park Uitkijktoren Strand Extensieve natuur Vogelspotters plek Horeca gelegenheid

10

Zegerplas

Noordeinderplas

Vietland Duivenvoorden

Zaanserietveld

Zoetermeerse plas

Benthuizerplas park De nieuwe driemanspolder

BENTWOUD Buytenpark Gouwebos

Westerpark

Reuwijkse plassen Delftse hout- de balij

Planetenpark Goudse hout ‘T weegje Zwetzhone De groenzoom

Rottemeren

Eendragtspolder Zuidplaspolder

Abtwoudsepark zevenhuizerplas

Abtwoudse bos Hoge / lage Bergse Bos Het kraaiennest

Zuidpolder Hitland

De broekpolder

Kralingse plas

Recreatief gebruik in de regio, zie legenda op voorgaande pagina 11

Natuurbeleving en landschap

Op regionale schaal is het Bentwoud ecologisch niet expliciet verbonden met andere natuur- en recreatiegebieden. Provincie Zuid-Holland werkt momenteel aan een aantal verbindingen, zoals de Ecologische Verbindingszone tussen het Bentwoud en de Krimpenerwaard, optioneel via de Rottedijk. Daarnaast heeft het Bentwoud geen beschermde natuurstatus (wel een beschermde recreatieve status, cat. 2). Het is geen onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland of de Natura2000 gebieden. Beschermde natuurgebieden liggen op wat grotere afstand van het Bentwoud, waarvan de Voorofsche Polder (een veenweiderestant direct ten oosten van het Gouwebos) het meest nabij is.

12

Natuur- en recreatiegebieden in de regio Legenda (bij kaart op rechter pagina) Natuur Natura 2000 NNN Weidevogelgebied Ecologische verbindingen Gerealiseerd

Gepland Optionele route (in studie) Recreatie RodS gebieden Overige natuur- en recreatiegebieden

n

ud eR

n

re

ev nt Le

– tey en nes d an ro etl k C Vli rpar e D lde Po Vlietland

Meijendel en Berkheide

Zegerplas Nieuwkoopse Plassen en De Haeck

Elf en

ba

De Wilck

er r t – Me vaa eerse rre Sta term e Zo

Duivenvoorden

–O

e

rdAa

–D

No o

d ug

ijn

ste

r Ho

an

Zoetermeerse plas

r lde

po

Gouwebos

– Bentw oud

Reeuwijkse plassen d

erwaard Krimpen

Zwethzone en Planetenpark – ijk jsw De Groenzoom

rd aa rw

–

B

ou tw n e

Goudse Hout

ne

pe

K

rim

W es

te rg o

de

Abtswoudse bos Het Kraaiennest – den

lan liet e V assen s g l in e P s ard Vla erdijk k k A

De Broekpolder

rst

Groene Waterparel rik

-R

ot

Krimpenerwaard

van – zem bacht Boe en gam Ber enland k t Bui s de Le lang

Vli n

Broekvelden, Vettenbroe en Polder Stein

‘t Weegje

uw e

Abtswoudse park

e

od

Bentwoud

Delftse Hout De Balij

a

–B

ven gra

n

Westerpark

sch nd k a l ds wij Sta aald N

n baa

Elfe

Benthuizerplas park

Buytenpark De Nieuwe Driemanspolder

i pR

ord

no

Zaanse Rietland

Be vli rget

te m

Rottemeren

Sl

er en

in

ge

rk

ad

e-

Hitland Kralingse plas

Natuur- en recreatiegebieden in de regio, zie legenda op voorgaande pagina 0 2,5

blok

dijks

ten - Kat

N

5 km 13

Bereikbaarheid en toegankelijkheid

Het Bentwoud is goed bereikbaar per auto. Het gebied ligt strategisch aan de N209 (Rotterdam-Leiden/Alphen aan den Rijn), de N455 (Zoetermeer-Boskoop) en naar verwachting in de toekomst ook aan de Verlengde Bentwoudlaan (N207). Het gebied ligt op fietsafstand van de omliggende kernen. Van zo’n 8 kilometer van Zoetermeer, 11 kilometer van Waddinxveen en 16 kilometer vanaf Alphen aan den Rijn, tot 23 kilometer van Rotterdam en 26 kilometer van Leiden (gemeten van kern tot kern). Richting het zuiden zijn er beperkte mogelijkheden om direct naar het Bentwoud te fietsen. Te voet is het Bentwoud zeer goed bereikbaar aan de westzijde, met name vanuit Zoetermeer en Benthuizen. Hier liggen veel mogelijkheden om het gebied in te wandelen. Aan de (zuid)oostzijde, vanuit Waddinxveen bijvoorbeeld, is het gebied voor voetgangers beperkt ontsloten en ook ligt het Bentwoud hier vrij ver weg voor korte ommetjes. Het Bentwoud sluit niet aan op Lange afstand wandelroutes (LAW’s), deze liggen allemaal op circa 5 kilometer afstand. De bereikbaarheid per openbaar vervoer is beperkt. Hoewel de reistijden met de bus naar de omliggende kernen relatief kort is, komen alle bussen slechts 1x per uur. Tot slot is er geen vaarverbinding van of naar het Bentwoud.

14

Recreatiedruk

Het Bentwoud is als RodS gebied bedoeld als aantrekkelijk recreatiegebied voor de stedeling met een bovenregionale functie. De ligging van het Bentwoud tussen de kernen en de centrale plek in de Randstad biedt voldoende kansen om die functie te kunnen vervullen. Echter - mede door de beperkte uitvoering van het oorspronkelijk ontwerp en het nog een erg jong gebied is wat zich nog moet doorontwikkelen - wordt het gebied nu vooral gebruikt door lokale recreanten.

Regionale bereikbaarheid van het Bentwoud Legenda (bij kaart op rechter pagina)

Het is algemeen bekend dat gedurende de afgelopen twee jaar het gebruik en de betekenis van recreatiegebieden is toegenomen. Er is meer aandacht voor gezondheid en bewegen, mede door de coronapandemie. De recreatiedruk die daarmee op recreatiegebieden ontstaat, wordt naar verwachting in de komende jaren nog groter, mede door de verdere groei van het aantal inwoners in Zuid-Holland.

Leiden

Alphen aan de Rijn

Den Haag Bentwoud

Boskoop

Zoetermeer Waddinxveen

Waddinxveen

Regionale bereikbaarheid van het Bentwoud Rotterdam

15

1.4 Conclusie kwaliteiten, aandachtspunten en kansen voor het Bentwoud Strategisch gelegen, maar onbekend gebied In het 800 hectare grote Bentwoud is veel ruimte voor recreatie en natuur. Het is strategisch gelegen temidden van het stedelijk verzorgingsgebied, echter blijkt het niet voor iedereen goed vindbaar. Een duidelijke identiteit ontbreekt. Het gebied is momenteel prima bereikbaar met de auto en fiets, maar sterke verbindingen naar het oosten, zuiden en noorden missen. Hier liggen kansen om het gebied recreatief en ecologisch sterker te verankeren in de regio. Bijvoorbeeld door het maken van een robuuste verbinding met de Rottemeren en met het Gouwebos. Door de relatieve uitgestrektheid van het Bentwoud worden veel delen momenteel extensief recreatief gebruikt. Dit gaat samen met een relatief hoge natuurwaarde, met name in het zuid(oost)elijk deel. De grootte van het gebied en de strategische ligging biedt kansen voor meer recreatief gebruik en ook voor vestiging van een grotere en bredere populatie diersoorten door verbinding van het bosgebied. Kansen hiervoor liggen in het zowel recreatief als ecologisch verbinden met aangrenzende natuur- en recreatiegebieden. Een doorontwikkeling tot regionaal recreatiegebied met een accent op natuurbeleving maakt het gebied tevens voor een grotere en diversere groep recreanten aantrekkelijker.

Zo kan het Bentwoud zorgen voor ontlasting van andere natuur- en recreatiegebieden in de omgeving en inspelen op de vraag naar groengebieden en een gezonde leefomgeving dichtbij huis. Een opgave die steeds urgenter wordt naarmate de verstedelijking doorzet. Afwisselend bos met hoge natuurwaarden De beleving van het Bentwoud als aaneengesloten bosgebied is in de huidige situatie niet zo sterk te ervaren, met name doordat het nog een relatief jong bos is. De vegetatie in veel bosvakken is nog in ontwikkeling. Ondanks dat (of dankzij dat) is het wel een afwisselend bosgebied: er is een dicht bos met een grote diversiteit aan boomsoorten, een halfopen gebieden met horsten en open delen met natte natuur. Die afwisseling zorgt ervoor dat het Bentwoud een aantrekkelijk gebied is voor recreanten. De belevingswaarde is echter nog niet optimaal, mede doordat fiets- en wandelpaden niet of 16

Foto’s huidige situatie Bentwoud

niet goed verknoopt zijn tussen de verschillende delen en de directe omgeving. Beperkt recreatief aanbod Er zijn diverse lokale en een aantal regionale recreatieve voorzieningen in het gebied (zoals benoemd in paragraaf 1.2). Ze liggen verspreid over het gebied. Daardoor zijn ze niet zo goed vindbaar voor bezoekers. De verspreiding van voorzieningen zorgt ook voor een differentiëring in het gebied van het recreatief gebruik. Wat positief is en versterkt kan worden. In de westelijke ‘Driehoek', tegen de zuidrand van Benthuizen, ligt een cluster met lokale voorzieningen. Dit deel

van het Bentwoud wordt gekenmerkt door ‘stadsparkachtig’ gebruik. In het zuidoosten van Bentwoud zijn recreatieve voorzieningen beperkt tot enkele (struin)paden. Hier is de recreatie gericht op rust zoeken. Vanuit bewoners en ondernemers worden regelmatig nieuwe initiatieven voorgesteld voor het gebied. Dit laat zien dat het gebied een interessante vestigingsplek is. De behandeling van de initiatieven vraagt echter om een zorgvuldige afweging, zodat voorzieningen elkaar versterken, landschappelijk ingepast worden en aansluiten op de identiteit en het karakter van het gebied. Een kader daarvoor ontbreekt.

2. Perspectief voor het Bentwoud Het Bentwoud heeft sinds de aanleg al een behoorlijke ontwikkeling doorgemaakt. Bijvoorbeeld qua hoogtegroei (sprietjes worden bomen), qua biodiversiteit (de appelvink weet het bos te vinden), en qua gebruik (aantrekkelijk voor diverse doelgroepen, voornamelijk uit de directe omgeving). Het gebied krijgt steeds meer het boskarakter van een woud. En hoewel het Bentwoud één van de grotere recreatiegebieden in de regio is, is het relatief onbekend bij het grotere publiek. Tijd om het Bentwoud op te waarderen, van onbekend naar bemind gebied. Er is veel potentie om bestaande waarden te versterken en meer verbindingen te maken, zowel recreatief als

voor de natuur. Een aantal quick-wins, zoals het verbeteren van de entrees en paden en het versterken van de natuurbeleving aan de zuidzijde van het gebied, kan het recreatief gebruik van het Bentwoud op korte termijn al flink versterken. Hiervoor is het nodig om te investeren in het gebied, wat zorgt voor een directe kwaliteitsimpuls.

2.1 Ambities

Het Ontwikkelperspectief stelt drie hoofdambities die nauw samenhangen en elkaar versterken: ‘breed recreatief aanbod’, ‘sterke natuurbeleving’ en ‘vindbaar en herkenbaar Bentwoud’.

Bentwoud

Breed recreatief aanbod

Het huidige recreatieve aanbod uitbreiden tot een divers aanbod dat past bij het bosrijke Bentwoud. Hiermee wordt een breder publiek aangetrokken en kan het Bentwoud zich als recreatiegebied onderscheiden in de regio. Enerzijds betekent dit het (door)ontwikkelen van complementaire lokale en regionale voorzieningen voor een brede doelgroep: bijvoorbeeld deels gericht op actief bewegen en deels gericht op de rustzoeker. Anderzijds betekent dit het zorgdragen voor een heldere routestructuur en goede verbindingen van en naar de omgeving.

Sterke natuurbeleving

Bentwoud

De aanwezige natuurtypen uitbreiden met een natte natuurzone om de afwisseling te versterken en nieuwe doelsoorten naar het gebied te trekken. Dit vraagt om een heldere differentiatie in relatie tot het recreatief gebruik. Daarnaast betekent dit het realiseren van robuuste ecologische verbindingen naar de omgeving, en mogelijk in de toekomst een uitbreiding van het Bentwoud om leefgebieden te vergroten.

Bentwoud

Vindbaar en herkenbaar Bentwoud

De letterlijke vindbaarheid verbeteren door duidelijke entrees en goede verbindingen van en naar de omgeving. Daarnaast het Bentwoud een sterke uitstraling geven en duidelijk profileren. Dit draagt niet alleen bij aan het vergroten van de bekendheid van het gebied, maar stimuleert ook het samen willen werken aan het Bentwoud. Wanneer duidelijk is hoe het toekomstige Bentwoud zich karakteriseert en uniek maakt, ontstaat er meer begrip en motivatie om met elkaar dat doel te bereiken.

17

2.2 Identiteit

Het grote oppervlak van Bentwoud met veel bos (in ontwikkeling), de hoge bestaande natuurwaarden en veel mogelijkheid tot natuurbeleving, maken dat het Bentwoud zich onderscheidt van andere recreatiegebieden in de omgeving. Er is veel potentie om die kwaliteiten en waarden beter te benutten en te versterken. Daarnaast blijkt het Bentwoud relatief onbekend te zijn bij het brede publiek, er ontbreekt een herkenbare identiteit. Dat vraagt om een goede profilering, zodat het verhaal van het Bentwoud beter kan worden uitgedragen. De natuurbeleving kan de identiteitsdrager zijn. Samen met het feit dat het Bentwoud een groot afwisselend woud is (en nog meer wordt), kan de identiteit worden gevormd: ‘Het Bentwoud: het woud waar je de natuur beleeft’. Een sterke identiteit maakt het niet alleen makkelijker om het verhaal van het Bentwoud uit te dragen, het gebied bekend te maken, maar het kan ook ondernemers aantrekken. Ze kunnen geïnspireerd worden om zich er te gaan vestigen of hun huidige bedrijfsvoering te transformeren naar iets dat aansluit op het Bentwoud. Een voorbeeld om het verhaal van het Bentwoud uit te dragen is de introductie van de Bent-five: een selectie van vijf dieren die symbool staan voor de ontwikkeling van het Bentwoud.

Ieder diersoort staat voor een karakteristiek leefgebied dat overeenkomst met de natuurtypen die het Bentwoud in de toekomst kenmerkt: een afwisselend recreatief landschap

18

met bos, horsten, open velden, rietland, moeras en water. Het formuleren van de Bent-five geeft een handvat om het verhaal van het Bentwoud uit te kunnen dragen. Dit kan helpen bij communicatie (denk aan social media) en educatie (bijv. schoolexcursies in het gebied) over het gebied. Aan de hand van de Bent-five kun je de recreant (letterlijk) het gebied in nemen. Het gebied wordt hiermee toegankelijker en meer beleefbaar gemaakt voor een veel bredere doelgroep dan het Bentwoud nu kent. Dit versterkt de natuurinclusieve recreatieve waarde van het Bentwoud en maakt het onderscheidend ten opzichte van omliggende recreatiegebieden, zoals de Rottemeren dat voornamelijk voor actieve en vermaak gerichte recreatie is ingericht. De Bent-five omvat het samenspel tussen het versterken van de bosbeleving en de doorontwikkeling van de natte natuur. Het maakt dat het gebied beter te ontsluiten is voor het publiek: enerzijds bekend maken van de identiteit van het gebied, anderzijds letterlijk toegankelijk maken van de gebiedskwaliteiten voor de recreant.

Idee: De Bent-five van het Bentwoud Onderstaande dieren staan symbool voor de doorontwikkeling van het Bentwoud naar recreatiegebied waar de natuurbeleving karakteristiek is. Boommarter De boommarter is een behendig landroofdier dat graag in bomen klimt. Het is een sluwe jager die met zijn pluizige staart zijn evenwicht bewaard. Toch eet hij vaak gewoon wat hij tegenkomt: insecten, vogels, eieren, een muis en soms een eekhoorn. Zijn favoriete leefgebied is het bos, waar hij holen en nesten van anderen gebruikt om zelf te rusten of een nest te maken. In het Bentwoud symboliseert hij de doorontwikkeling van het gevarieerde en gemengde bos. In bomen voelen ze zich helemaal thuis, dus voor hen graag natuurlijk bosbeheer met veel variantie!

Blauwborst De blauwborst heeft niet alleen prachtige kleuren, maar kan ook uitbundig zingen. Vooral na zonsopkomst en voor zonsondergang heb je grote kans om dit kleine expressieve vogeltje te horen. Blauwborsten eten vooral insecten, larven, wormen en slakken. Vandaar dat ze vaak te vinden zijn op de grond. Vliegend over rietpluimen landen ze graag op open delen met struweelen loofboombegroeiing. Dat maakt dat de blauwborst voor het Bentwoud symbool staat voor de doorontwikkeling van de bloem- en kruidenrijke graslanden met horsten. In deze mantelen zoomvegetaties wemelt het van de lekkere hapjes voor de blauwborst!

Ree

Roerdomp

Een ree moet je net treffen. Het is altijd de vraag of jij haar eerder ziet, of dat zij jou eerder ruikt. Maar als de ontmoeting daar is, zul je haar sierlijke verschijning niet vaak vergeten. Meestal verdwijnt ze daarna weer in het struikgewas. Dat

De roerdomp is een mysterieuze vogel die moeilijk te zien is. Hij verstopt zich vaak door zich voor te doen als een stuk riet (‘paalhouding’). Dat verklapt meteen zijn favoriete leefgebied: kleinschalige stukken open water omgeven door brede

is ook wat de ree graag heeft: dekking op de overgang van loofbos naar open terrein. In het Bentwoud zal zij houden van de afwisseling van bosachtige zones met open plekken en aangrenzende velden. Omdat reeën enorme gewoontedieren zijn, gebruiken ze steeds dezelfde routes (‘wissels’). Dit maakt het relevant om in het Bentwoud robuuste ecologische verbindingszones te ontwikkelen, die bestaan uit een combinatie van open water (een ree kan goed zwemmen) en open terrein (om goed te kunnen hardlopen) met hier en daar beschutting (de ree is schuw en slaat snel op de vlucht). En dan is de ree zeker niet de enige soort die daar gebruik van zal maken!

waterrietvelden en aan de landzijde vochtig, dan wel ruig, bij voorkeur beschut grasland. De roerdomp staat in de Bent-five daarom ook symbool voor de ontwikkeling van de rietlanden in de natte natuurzone. Voor de roerdomp graag stevig, oud waterriet!

Otter Hoewel zwemmen hem veel energie kost, is de otter dol op jagen in het water. Maar wanneer hij op zoek gaat naar een partner, gaat hij het liefst lopend op pad. Dan legt hij lange afstanden af, tippelend langs de oevers. De otter houdt van waterrijk gebied. In het Bentwoud staat de otter dan ook symbool voor het langduriger vasthouden en bergen van meer water in het gebied en het verbeteren van de waterverbindingen. Op de randen waar hij steeds het water in- en uitgaat, zal hij zijn eigen glijbanen maken. En die gebruikt hij dan niet alleen functioneel.. je zult zien dat de otters graag een spelletje spelen!

Voorbeeld van een verbeelding om de identiteit van het Bentwoud te kunnen uitdragen Beschrijvingen gemaakt o.b.v. informatie van zoogdiervereniging.nl, natuurmonumenten.nl en vogelbescherming.nl 19

2.3 Toekomstkaart

De optelsom van alle ambities leidt ons naar de toekomstkaart (zie pagina hiernaast). Een toekomst waarin recreatie en natuur in het Bentwoud met elkaar verbonden zijn, en het Bentwoud sterk verbonden is met haar omgeving. De toekomstkaart toont de differentiatie van het recreatief gebruik in relatie tot de ontwikkeling van meer natuurbeleving. Daarnaast gaat de kaart in op de relatie met het omliggende landschap en de bereikbaarheid en toegankelijkheid van het gebied. De toekomstkaart wordt toegelicht aan de hand van drie thema’s: ‘Recreatief gebruik’, ‘Natuur en landschappelijke waarden’ en ‘Bereikbaarheid en toegankelijkheid’. Per thema worden een toelichting met spelregels en inspirerende voorbeelden gegeven. Dit dient als houvast voor de ontwikkeling van initiatieven en het opstellen van een afwegingskader. Aan de hand daarvan kunnen beslissingen in samenhang worden genomen, zodat de ontwikkelingen echt van toegevoegde waarde zijn voor het Bentwoud.

20

“Een groot bosrijk gebied voor iedereen met een breed palet aan recreatieve voorzieningen. Van actief vertier tot rust en stilte”

n en aan de Rij Leiden/Alph

s pla rse ee m r e et nd Zo ietla Vl iden del Le eijen M

Benthuizerplas

Welkom Bentwoud

Hoogeveenseweg

BOSKOOP

Hazerswoude Oude Rijn Alphen aan de Rijn Kaag en Braassem

Welkom Bentwoud

BENTHUIZEN

Boskoop

“Intensieve recreatie gericht op vertier”

Bentwoudlaan

Noordeinde

Welkom Bentwoud

“Buurtpark De Driehoek”

Wad Gou dinxvee w n Ree ebos uwij kse plas sen

“Extensieve recreatie gericht op natuurbeleving”

Verlengde Bentwoudlaan

Ni

eu

we

R

o Ho tter ef dam we g

ZOETERMEER

Oorspro ng Moerkap van de Rotte el Rottemer le en Krimpene rwaard

Gouwebos

WADDINXVEEN

Toekomstkaart Ontwikkelperspectief Bentwoud Ontwikkelperspectief Bentwoud zet in op een gevarieerder recreatief aanbod, een sterkere natuurbeleving en een herkenbaar Bentwoud wat goed verbonden is met haar omgeving. De toekomstkaart wordt op de volgende pagina’s toegelicht aan de hand van drie themakaarten. Legenda: Breed recreatief aanbod

Sterke natuurbeleving

Vindbaar en herkenbaar Bentwoud

Recreatieve differentiering met breed recreatief aanbod

Versterken diversiteit bosvakken

Heldere entrees, parkeerplaatsen als recreatieve startpunten

Kansen uitbreiding Bentwoud

Versterken structuur van open velden met horsten

Opwaarderen en uitbreiden fiets- en wandelpadenstructuur

Uitbreiding natte natuurzone

Opwaarderen en uitbreiden padenstructuur

Potentie voor regionale ecologische verbindingen

Potentie voor regionale recreatieve verbindingen

Kansen uitbreiding Bentwoud

21

Recreatief gebruik

Voor het bereiken van een een breed recreatief aanbod is het van belang dat de ontwikkeling van voorzieningen in het Bentwoud gedifferentieerd plaatsvindt. Het perspectief onderscheidt daarbij vier typen voorzieningen: hoofdvoorzieningen, evenementen, ondersteunende voorzieningen en natuurbelevingspunten.

Recreatieve differentiëring

In het perspectief wordt onderscheid gemaakt in intensieve actieve recreatie en extensieve recreatie gericht op natuurbeleving. Nieuwe recreatieve voorzieningen, zowel lokaal en regionaal, kunnen de bekendheid van Bentwoud vergroten, de belevingswaarde vergroten en daarmee de identiteit van het gebied versterken. Het gebied wordt hiermee aantrekkelijker voor een breed publiek. Het type programma, de locatie van nieuw recreatief programma en de landschappelijke inpassing is hierbij van belang. Het toe te voegen programma is complementair aan elkaar en ondersteunend aan het bestaand recreatief aanbod. De noordrand en ook de oostrand is het meest geschikt voor toevoeging van intensief recreatief programma. Hier is al de grootste concentratie aan voorzieningen en deze rand is goed bereikbaar via de Hoogeveenseweg en Noordeinde. Het zuid(oost)elijke deel van het Bentwoud is het meest geschikt voor het toevoegen van enkele voorzieningen voor extensieve recreatie, gericht op natuurbeleving.

22

Voorzieningen

Op de volgende pagina’s worden de vier typen voorzieningen toegelicht en concreet gemaakt wat onder de betreffende categorie valt, waar deze activiteiten in het Bentwoud kunnen landen en welke spelregels erbij horen. In het algemeen geldt: De hoeveelheid bos die eventueel moet wijken voor het inpassen van voorzieningen dient elders in het Bentwoud te worden gecompenseerd.

“De slimme differentiatie van voorzieningen biedt al snel een kwaliteitsverbetering, zowel qua gebruik als beleving”

s pla rse ee m r e et nd Zo ietla Vl iden del Le eijen M

BOSKOOP Hoogeveenseweg

Benthuizerplas

Hazerswoude Oude Rijn Alphen aan de Rijn Kaag en Braassem

BENTHUIZEN “Intensieve recreatie gericht op vertier”

Bentwoudlaan

Noordeinde

“Buurtpark De Driehoek” “Extensieve recreatie gericht op natuurbeleving”

Ni

eu

we

Ho

ef

we

g

ZOETERMEER

Oorspro ng Moerkap van de Rotte el Rottemer le en Krimpene rwaard

Verlengde Bentwoudlaan

Moerkappelle Zuidplas Gouda Krimpenerwaard

Wad Gou dinxvee w n Ree ebos uwij kse plas sen

Gouwebos

WADDINXVEEN

Perspectief recreatief gebruik Legenda: Typen recreatie verspreid over het Bentwoud:

i

Wandelen Fietsen Horeca Landwinkel Natuurspeeltuin Avontuurlijke speeltuin Sportvelden Hondenlosloopgebied

Wandelen Fietsen, skaten, MTB Horeca Hondenlosloopgebied Themaroutes avontuur Herdenkingsbos Golfbaan i Bezoekerscentrum i Bijzondere overnachting Evenementen

Wandelen Fietsen Natuurbelevingspunten Ruiterroute Grote grazers Themaroutes natuur i

Bestaande lokale voorzieningen Zoekgebied nieuwe lokale voorzieningen Bestaande erven ontwikkelen tot lokale of regionale voorzieningen Zoekgebied nieuwe regionale voorzieningen Zoekgebied nieuwe ondersteunende voorzieningen nabij entrees Potentie recreatieve regionale verbindingen Slechten fysieke barrieres voor bredere gebruiksmogelijkheden Kansen uitbreiding Bentwoud (ten noorden en zuiden van het Bentwoud

23

Hoofdvoorzieningen

Onder ‘Hoofdvoorzieningen’ vallen grote recreatieve voorzieningen ten behoeve van openluchtrecreatie. De hoofdvoorzieningen hebben een parkeergelegenheid op eigen terrein. In het Bentwoud is ruimte voor nieuwe hoofdvoorzieningen, uitbreiding van huidige voorzieningen tot hoofdvoorziening en transformatie van bestaande (bedrijfs- of woon)erven tot hoofdvoorziening. De hoofdvoorzieningen kunnen tijdelijk of permanent zijn. Er is onderscheid in regionale hoofdvoorzieningen - die de regionale behoefte bedienen - en lokale hoofdvoorzieningen - die de lokale behoefte bedienen. De hoofdvoorzieningen passen bij het karakter van het Bentwoud en behouden, dan wel versterken de belevingswaarde van het gebied: ze voegen niet alleen functioneel, maar ook ruimtelijk iets toe aan het Bentwoud: zie ook de spelregels.

Voorbeelden regionale hoofdvoorzieningen • actief: golfbaan, fietsverhuur, klimbos, skywalk, outdoor team building, scouting • recreatief verblijf: (boerderij)camping, B&B, (bijzondere) overnachtingsplekken • horeca: brasserie, pannenkoekenhuis • kleinschalige evenementen: trouwzaal, vergaderplek • dagrecreatie: bezoekerscentrum, avonturenboerderij, wellness, heemtuin, landgoedpark • kleinschalige zorg: zorgboerderij, dagbesteding, (natuur)therapie Voorbeelden lokale hoofdvoorzieningen • actief: manege, hondenlosloopgebied, yoga-school • ambachtelijke activiteiten: imkerij, riet- en vlechtwerk, hoefsmederij • kleinschalige horeca: theehuis, lunchroom, ijssalon • kleinschalige winkels: natuurwinkel, streekproducten, fietswinkel met reparatie/schoonmaak mogelijkheid

24

Locaties hoofdvoorzieningen Hoofdvoorzieningen liggen geclusterd aan de noordrand van het Bentwoud. Aanvullend daarop kunnen aan de oostrand bestaande erven transformeren tot voorziening. Regionale hoofdvoorzieningen • Kavels aan Hoogeveenseweg: goed bereikbaar van buitenaf • Van de aangegeven bestaande erven mag maximaal 30% transformeren tot grote regionale voorziening Lokale hoofdvoorzieningen • Kavels dichtbij woonkernen aan Bentwoudlaan en Noordeinde: goed bereikbaar vanuit woongebieden • Van de bestaande erven mag maximaal 30% transformeren tot grote lokale voorziening

Spelregels hoofdvoorzieningen • De voorziening is ondersteunend of complementair (aanvullend) aan de bestaande voorzieningen in het Bentwoud, zodat er een duurzame mix van voorzieningen ontstaat. • De voorziening is landschappelijk ingepast, passend bij de bosrijke omgeving, d.w.z.: • Het terrein is groen ingericht, beplanting op het terrein van de voorziening is gebiedseigen en draagt bij aan de aanwezige biodiversiteit. • Er is een geleidelijke natuurlijke overgangszone tussen het terrein van de voorziening en het recreatiegebied Bentwoud. • Een eventuele erfafscheiding grenzend aan het Bentwoud heeft een natuurlijke (groene) uitstraling en sluit naadloos aan op de aanliggende beplanting van het Bentwoud (dus geen begroeid hekwerk of strakke haag, maar bijvoorbeeld struweel of boomsingel met ondergroei).

•

• •

Parkeren en logistiek op eigen terrein, uit het zicht van de hoofdweg en uit het zicht van de gebruikers van het Bentwoud, achter (de rooilijn van) het hoofdgebouw. • Bij transformatie van een erf: de karakteristiek van het erf moet behouden blijven (o.a. samenhangend erfensemble, karakteristieke erfbebouwing, duidelijk voor- en achterterrein). • Zichtlijnen vanaf de hoofdweg naar het Bentwoud blijven altijd behouden of worden verbeterd. • Aan de achterzijde van het terrein zijn toegangen naar het Bentwoud. De voorziening heeft geen of slechts tijdelijke impact (geluid en licht) op de directe omgeving. De voorziening wordt met duurzame materialen geproduceerd en onderhouden; en is zoveel mogelijk zelfvoorzienend wat betreft energiehuishouding.

Voorbeelden hoofdvoorzieningen 25

Evenementen

Onder ‘Evenementen’ vallen evenementen tot 1.000 bezoekers tegelijkertijd met een redelijke tot grote mate van geluidsbelasting naar de omgeving. Dit zijn tijdelijke voorzieningen. Bij voorkeur passen de evenementen bij het karakter van het Bentwoud en voegen zij iets toe aan de karakteristieke belevingswaarde van het gebied Voorbeelden grote evenementen • concert: jazz festival, pop festival, klassiek concert • voorstelling: cabaret, opera, danstheater Locaties grote evenementen Evenementen worden dichtbij een parkeerterrein en ver van geluidsgevoelige zones, zoals woonkernen en delen van het Bentwoud met hoge natuurwaarde, gehouden.

Spelregels evenementen • Het evenement heeft slechts tijdelijk impact (geluid en licht) op de directe omgeving. • Het evenement wordt duurzaam georganiseerd en is zoveel mogelijk zelfvoorzienend wat betreft energiehuishouding.

Voorbeelden evenementen 26

Ondersteunende voorzieningen

Onder ‘Ondersteunende voorzieningen’ vallen kleinschalige recreatieve voorzieningen. Deze voorzieningen hebben geen eigen parkeergelegenheid, kunnen tijdelijk of permanent zijn en bedienen voornamelijk de lokale behoefte. In het Bentwoud is ruimte voor nieuwe ondersteunende voorzieningen en uitbreiding en/of transformatie van huidige voorzieningen tot ondersteunende voorziening. De ondersteunende voorzieningen passen bij het karakter van het Bentwoud en behouden, dan wel versterken de belevingswaarde van het gebied: ze voegen niet alleen functioneel, maar ook ruimtelijk iets toe aan het Bentwoud: zie ook de spelregels. Voorbeelden ondersteunende voorzieningen • sport- of spelaanleiding: klimboom, calisthenics, plek voor boomhutten bouwen • stadstuinbouw: moestuin, bloementuin, pluktuin • ontmoetingsplek: gemeubileerde picknick- en barbecueplek • kleinschalig evenement (= maximaal 500 bezoekers tegelijkertijd en met minimale geluidsbelasting naar de omgeving): mini-concert, -theater, -sportmanifestatie, foodtrucks, markt voor streekproducten en lifestyle Locaties ondersteunende voorzieningen Ondersteunende voorzieningen liggen verspreid over het Bentwoud, gekoppeld aan de padenstructuur en dichtbij de woongebieden: • Ondersteunende voorzieningen bevinden zich in de Driehoek en aan de oostkant van het Bentwoud tegen Waddinxveen.

• Ondersteunende voorzieningen liggen maximaal 200 meter vanaf lokale entrees. • Ondersteunende voorzieningen zijn direct bereikbaar vanaf een wandel- en/of fietspad. • Ondersteunende voorzieningen nemen maximaal 0,5 hectare aaneengesloten gebied in beslag.

Voorbeelden ondersteunende voorzieningen

Spelregels ondersteunende voorzieningen • De voorziening is ondersteunend of complementair (aanvullend) aan de bestaande voorzieningen in het Bentwoud, zodat er een duurzame mix van voorzieningen ontstaat. • De voorziening is onbeperkt en openbaar toegankelijk. • De voorziening is landschappelijk ingepast, passend bij de bosrijke omgeving, d.w.z: • De voorziening heeft een natuurlijke uitstraling: materialen en kleurgebruik passen bij het karakter van het Bentwoud, namelijk natuurlijke materialen en kleuren met eventueel een paar afwijkende accenten.

•

• •

• •

De voorziening heeft natuurlijke randen als geleidelijke overgang naar het recreatiegebied. • Eventuele beplanting horend bij de voorziening is gebiedseigen en biodivers. De voorziening is goed zichtbaar van buitenaf ten behoeve van sociale controle. De hoeveelheid bos die eventueel moet wijken voor het inpassen van de voorziening dient elders in het Bentwoud te worden gecompenseerd. De voorziening heeft geen of slechts tijdelijke impact (geluid en licht) op de directe omgeving. De voorziening wordt met duurzame materialen geproduceerd en onderhouden; en is zoveel mogelijk zelfvoorzienend wat betreft eventuele energiehuishouding. 27

Natuurbelevingspunten

Het recreatief gebruik van het zuid(oost)en van het Bentwoud is extensief en gericht op rust, stilte en natuurbeleving. (Struin)paden leiden hier naar Natuurbelevingspunten. Onder ‘Natuurbelevingspunten’ vallen kleinschalige recreatieve voorzieningen gericht op het versterken van de natuurbeleving en de stilte in het Bentwoud, denk aan natuurobservatie, natuurfotografie en educatie. De natuurbelevingspunten hebben geen eigen parkeergelegenheid. De voorzieningen kunnen tijdelijk of permanent zijn en bedienen voornamelijk de lokale behoefte. De natuurbelevingspunten passen bij het karakter van het Bentwoud en behouden, dan wel versterken de belevingswaarde van het gebied: ze voegen niet alleen functioneel, maar ook ruimtelijk iets toe aan het Bentwoud: zie ook de spelregels. Voorbeelden natuurbelevingspunten • natuurbeleving: uitkijktoren, vogelkijkscherm • educatie: natuureducatie-punt • kunst: natuur-kunstobject Locaties natuurbelevingspunten Natuurbelevingspunten liggen verspreid over het Bentwoud in het deel met de meest extensieve recreatie en zijn gekoppeld aan de padenstructuur (bij voorkeur nabij een kruispunt van verschillende paden). • Natuurbelevingspunten bevinden zich verspreid in het Bentwoud ten oosten van de HSL. • Natuurbelevingspunten liggen in en op de rand van de extensieve recreatieve zone gericht op natuurbeleving.

• Natuurbelevingspunten zijn direct bereikbaar vanaf een wandel- en/of fietspad. • Natuurbelevingspunten nemen maximaal 0,2 hectare aaneengesloten gebied in beslag.

28

Voorbeelden natuurbelevingspunten

Spelregels natuurbelevingspunten • Het natuurbelevingspunt is ondersteunend of complementair (aanvullend) aan de andere natuurbelevingspunten. • Het natuurbelevingspunt is landschappelijk ingepast, passend bij de natuurlijke omgeving, d.w.z: • Het natuurbelevingspunt heeft een natuurlijke uitstraling met natuurlijke materialen en kleuren. • Het natuurbelevingspunt is ontworpen met natuurlijke overgangen naar de omgeving. • Eventuele beplanting horend bij de voorziening is gebiedseigen en biodivers.

• •

• •

Het natuurbelevingspunt is goed zichtbaar van buitenaf ten behoeve van sociale controle. De hoeveelheid bos die eventueel moet wijken voor het inpassen van het natuurbelevingspunt dient elders in het Bentwoud te worden gecompenseerd. Het natuurbelevingspunt heeft geen of slechts tijdelijke impact (geluid en licht) op de directe omgeving. Het natuurbelevingspunt wordt met duurzame materialen geproduceerd en onderhouden; en is zoveel mogelijk zelfvoorzienend wat betreft eventuele energiehuishouding.

Natuur en landschappelijke waarden

De natuurbeleving van het Bentwoud maakt het gebied onderscheidend in de regio. Het perspectief schetst kansen om dit voor een grotere doelgroep aantrekkelijk te maken. Daarnaast dragen de (zicht)relaties met de omgeving bij aan de landschappelijke beleving en het optimaal gebruik van het recreatiegebied.

Divers bosgebied

De huidige diversiteit binnen de bosvakken en tussen de bosvakken onderling wordt behouden dan wel versterkt. Door revitaliseringsmaatregelen kan het bos hier en daar nog optimaler functioneren. Denk aan aanvulling met klimaatbestendige soorten en omvorming naar broekbos (nat bos) op de delen waar de ondergrond in de toekomst vernat wordt (zie ook het kopje Natte natuur). De zone met horsten (half-open bosgebied) wordt versterkt door deze op spontane wijze door te ontwikkelen, maar wel met beheer dat de golvende randen en het mantel-zoom principe in stand houdt. Op die manier blijft de ruimtelijke afwisseling in open-dicht en hoog-laag behouden en versterkt. Deels kan dit door middel van (natuurlijke) begrazers, zoals Schotse hooglander en ree.

Natte natuur

De huidige zone met natte natuur wordt uitgebreid door bestaande watergangen (met name de zuidelijke watergang) te verbreden en een serie (korte) sloten haaks op de zuidelijke watergang aan te leggen. Hiermee wordt de oeverlengte vergroot. Ook worden verderop in het gebied extra poelen aangelegd ten gunste van bijvoorbeeld amfibieën en libelleachtigen. Door de aanleg van natuurvriendelijke oevers langs de (nieuwe) watergangen wordt de huidige natte natuur verder het gebied ingetrokken. De variatie aan waterdieptes die ontstaat, maakt het een diverser leefgebied voor allerlei waterdieren en planten. Hiermee ontstaat ook ruimte voor nieuwe natuurtypen, zoals (water)rietland en broekbos. De combinatie van de natte natuur en de aangrenzende bos- en

horstenstructuur vergroot en verrijkt de beschikbaarheid van voedsel en beschutting voor een breed scala aan dieren, zoals riet- en broedvogels. Tegelijkertijd vergoot dit de ruimtelijke afwisseling in het gebied en biedt een nog aantrekkelijkere beleving voor de recreant. Met het versterken van de natte natuur wordt het waterrijke deel van het Bentwoud vergroot. Dit heeft een positief effect op de waterkwaliteit in en klimaatrobuustheid van het gebied. Er ontstaat een grotere waterbuffer in het Bentwoud waarmee het watersysteem verderop ontlast kan worden. Er kan meer hemelwater worden opgevangen en er is ruimte om water langer vast te houden.

(Zicht)relatie met de omgeving

De omgevingskwaliteiten spelen mee in de belevingswaarde van bezoekers. Een aantrekkelijke omgeving zorgt voor een hogere waardering. De openheid van het agrarisch gebied speelt hierbij een belangrijke rol. Vanaf de Hoogeveenseweg is deze openheid goed waarneembaar, een kwaliteit die gewaarborgd dient te worden. Daarnaast zijn doorzichten vanaf de ontsluitingswegen naar het Bentwoud van belang. Hierdoor is voor passanten zichtbaar dat er een aantrekkelijk recreatiegebied is en wordt men nieuwsgierig om langs te gaan. De weidsheid van de polder en doorzichten in het recreatiegebied dient behouden en versterkt te worden door de volgende spelregels te hanteren bij toekomstige ingrepen: • Behoud en versterk de zichtbaarheid van het Bentwoud vanaf de randen; • Behoud en versterk de zichtrelatie met het omliggende open landschap. Het waarborgen van het open landschap betekent niet ‘bevriezen van de huidige situatie’, maar het zoeken naar kansen voor doorontwikkeling. Op en rond deze zones (buiten het Bentwoud) kan recreatie en natuur verder ontwikkelen, in combinatie met bijvoorbeeld toekomstbestendige landbouw, opwek van duurzame energie of waterberging.

Voorbeelden natuurbeleving 29

Ecologische verbindingen en leefgebieden

Een aantal ecologische verbindingen wordt toegevoegd en afgestemd op de gewenste doeltypen in het gebied. Zo is de westelijke verbinding richting Vlietland interessant voor bijvoorbeeld de otter en watervogels. Richting het zuiden (langs de Rottedijk) kan de verbinding naar Moerkapelle, Rottemeren en de Groene Waterparel/Krimpenerwaard van waarde zijn voor algemene grondgebonden zoogdieren, zoals haas, muis en mol. Daarnaast is dit mogelijk fourageergebied, vliegroute of verblijfplaats voor vleermuizen. Richting het oosten is er veel potentie voor een robuuste ecologische verbinding met het Gouwebos. Deze verbinding kan interessant zijn voor verschillende watervogels, moeras- en rietvogels, de otter, mogelijk bever en verschillende soorten algemene amfibieën en grondgebonden zoogdieren. In samenhang met de ecologische verbindingen worden de leefgebieden van de doelsoorten in het Bentwoud toegevoegd en/of versterkt. De ecologische verbindingen moeten altijd robuust zijn, dat wil zeggen breed genoeg, zodat dieren met voldoende ‘privacy’ zich gemakkelijk kunnen verplaatsen. Voor de drie geschetste ecologische verbindingen geldt dat deze bestaan uit een combinatie van natte en droge natuur, dus bijvoorbeeld een (brede) watergang met natuurvriendelijke oever en een droge zone met struweel en/of houtwal.