Bijlage 1 - Leidraad Samenlevingsparticipatie 2019-2022 - definitief - kopie

Gemeenteraad Op welke manier wilt u dat de gemeente inwoners laat meedenken, meedoen of meebeslissen?

Resultaat | Bij manieren van participatie hebben medewerkers en raadsleden een voorkeur voor inloop- of bewonersavond. Goede tweede is een app. De enquête op straat en een website zijn minder populair. Bij raadsleden halen de online-middelen (app en website) 38%, bij medewerkers 42%. Hoe anders is dat bij inwoners: maar liefst 77% wil online meedenken. De app heeft daarbij een voorkeur (56%) boven de website (21%). Goede derde is met 17% de inloop- of bewonersavond. Toch is het nodig is de resultaten bij inwoners beter te bekijken. Er zit namelijk verschil tussen de mensen die de vragen van de app zelf op hun smartphone hebben ingevuld en de mensen die de vragen op straat kregen voorgelegd. Nog steeds is er bij beide een voorkeur voor online, maar bij het invullen van de app is die voorkeur groter (86%) dan op straat (54%). Bovendien is binnen de online middelen op straat de website populairder (32%) dan de app (22%), terwijl de mensen die zelf de app hebben ingevuld dit een goed middel vinden om ook in het vervolg te reageren (69%) en minder behoefte hebben aan een website (17%). Ook blijken de mensen die op straat meededen de inloop- of bewonersavond op plek 2 te zetten boven de app.

Verdieping | In de verdiepende sessie onderkenden panelleden het gemak van de app: het kost minder tijd dan een inloop- of bewonersavond, het kan thuis op de bank ingevuld worden en men kan zelf rustig over de vragen nadenken zonder gestoord te worden. Echter, de mensen die de app hebben gedownload staan ook positiever tegenover de app: het is wat aansluit bij hun behoeften, terwijl dit op straat niet zo is. Concluderend werd opgemerkt dat het belangrijk is om een mix van instrumenten te gebruiken in participatietrajecten. Per onderwerp kan die mix verschillen. Conclusie | De mix van instrumenten is inderdaad belangrijk, maar de belangrijkste conclusie is dat online meedenken, meedoen of meebeslissen veel populairder is onder inwoners (in alle gevallen door meer dan de helft van de respondenten gekozen) dan door raadsleden en medewerkers wordt ingeschat. De gemeente doet er goed aan te investeren in haar online middelen, zonder het instrument van de inloop- of bewonersavond te vergeten. Of die online middelen de app moet zijn, is nog maar de vraag. Mensen die op straat de enquête invulden zijn misschien over te halen om dit online te doen als er niet een app maar een website wordt gebruikt. Daarmee zou het online gebruik van participatie verder kunnen stijgen.

28

Vraag 5 Medewerkers Wanneer wil jij inwoners het liefst betrekken?

Samenleving Wanneer wordt u als inwoner het liefst betrokken?

Gemeenteraad Wanneer wilt u dat inwoners het liefst betrokken worden?

Resultaat | Wanneer worden inwoners het liefst betrokken? Het liefst denken ze mee in de voorbereiding. Dat is ook wat raadsleden en medewerkers zich goed realiseren. Dat inwoners een onderwerp op de agenda zetten en meedoen in de uitvoering minder belangrijk vinden, wisten raadsleden en medewerkers al. Verschil valt er echter bij informeren en meebeslissen. 25% van de respondenten uit de categorie inwoners vindt dat ze genoeg betrokken wordt als ze goed geïnformeerd wordt. Dat verschilt sterk met de gedachten van raadsleden en medewerkers (beiden 4%). En waar raadsleden en medewerkers het belangrijk vinden dat inwoners in de evaluatie hun mening laten horen (24% en 23%), hebben inwoners hier veel minder behoefte aan (4%). Verdieping | In de verdiepende sessie werd duidelijk waarom er zoveel voor informeren is gekozen. Inwoners hebben vooraf behoefte aan duidelijkheid wat zij wel en niet kunnen bijdragen. Als er niets met hun mening gedaan wordt, willen ze ook niet betrokken worden. Nog belangrijker is de terugkoppeling: wat wordt er gedaan met de bijdrage van inwoners? De panelleden gaven aan dat zelden duidelijk is hoe het meedenken verwerkt is in het beleid of de projecten van de gemeente. Nadat inwoners hebben meegedacht, blijft het lange tijd stil. Terwijl inwoners behoefte hebben aan regelmatige terugkoppeling.

Bij meedenken in de voorbereiding is het belangrijk de bijdrage van inwoners serieus te nemen. De panelleden deden de oproep om liever met een blanco vel papier te beginnen dan met een vooraf ingevuld plan. Wel is het belangrijk om vooraf duidelijkheid te scheppen over de kaders. En wat betreft de evaluatie: dit is wel belangrijk, zeker als er wat te verbeteren valt. Doordat er echter maar een antwoord gekozen kon worden bij deze vraag, kwam de prioriteit vaak op eerdere fases te liggen. Navraag onder de medewerkers leert dat zij meebeslissen in de besluitvorming niet als belangrijkste hebben aangemerkt, omdat zij weten dat dit qua wet- en regelgeving lastig is en soms onmogelijk: besluiten is in veel gevallen voorbehouden aan de gemeenteraad. Ook de panelleden van de verdiepende sessie weten dit. Zij zien bovendien mogelijke spanning in het samenspel van raad, college en inwoners. Wat als het college inwoners betrekt en haar beleid aanpast op de wensen van de inwoners maar de gemeenteraad hier in de besluitvorming anders in beslist? Conclusie | Het belang van goede communicatie is niet te onderschatten. Verwachtingsmanagement vooraf en terugkoppeling achteraf zijn twee ingrediënten waar de gemeente Waddinxveen mee aan de slag moet. Informeren moet hoger op de prioriteitenlijst bij beleid en projecten.

Het belang van meedenken in de voorbereiding werd al onderkend door raadsleden en medewerkers. Deze resultaten onderstrepen dat belang alleen maar en geven aan dat de gemeente op de goede weg zit. Spannender wordt het als het gaat om meebeslissen in de besluitvorming, omdat dit wringt met de rol van de gemeenteraad. Verschuiving van meebeslissen naar de uitvoeringsfase zou een optie kunnen zijn.

29

Vraag 6 Medewerkers Een plan of beleid wordt gemaakt in 5 fases. Welke rol wil jij inwoners geven per fase?

Samenleving Deze vraag is niet aan de samenleving gesteld.

Gemeenteraad Een plan of beleid wordt gemaakt in 5 fases. Welke rol wilt u inwoners geven per fase?

Resultaat | Aan de raadsleden en medewerkers van de gemeente Waddinxveen is nog een extra vraag gesteld. Deze vraag werd te abstract en ingewikkeld gevonden voor de inwoner en is daarom weggelaten in de app Waddinxveen Denkt Mee. Onder beide groepen blijkt een voorkeur om inwoners in fase 1 (agendering) mee te laten weten, in fase 2 (voorbereiding) mee te laten denken en in fase 4 (uitvoering) mee te laten werken. Wat opvalt, is dat raadsleden in fase 3 (besluitvorming) ruimte willen geven aan inwoners om mee te beslissen, terwijl daar in fase 2 en 4 geen ruimte voor is. Conclusie | Het is opvallend dat de respondenten onder de raadsleden ruimte willen geven aan meebeslissen van inwoners in de besluitvormingsfase. Tegelijk moet gezegd worden dat door het lage aantal respondenten het beeld wat vertekend kan zijn. Dat bij de agendering inwoners mee mogen weten, in de voorbereiding mogen meedenken en in de uitvoering mee mogen werken, spreekt voor zich. Hoewel inwoners dat nog niet helemaal voor zich zien (zie vraag 5).

30

Bijlage 2 – Evaluatie participatietrajecten uit het verleden Er zijn in het verleden verschillende participatietrajecten geweest. In deze bijlage evalueren we er vier en noemen we ook lessen uit andere trajecten. Toekomstvisie Inwoners, ondernemers en organisaties dachten mee over de gemeente Waddinxveen in 2030.

Ervaringen afdeling Ruimte met burgerparticipatie Inwoners, ondernemers en organisaties dachten mee over de gemeente Waddinxveen in 2030.

+ Bijdrage van een groot aantal inwoners + Open houding en inzet van ambtelijke organisatie + Goede aanpak met dilemma’s en scenario’s + Zichtbaarheid burgemeester en wethouders

+ Goede ervaringen met blanco beginnen: dit zijn de kaders, kom als inwoners zelf met een voorstel i.p.v. de gemeente die iets voorstelt. + In stukken knippen van een onderwerp werkt goed bij problemen.

- Onduidelijke verdeling van rollen, taken en verantwoordelijkheden tussen gemeenteraad, college en collegelid. - Onvoldoende visie op burgerparticipatie: hoe willen invulling geven aan een overheid die dichtbij de inwoners staat?

- Slechts een deel van de inwoners wordt bereikt: meestal 50+ers - Participatie met tevredenheid als doel is erg moeilijk. Er blijven altijd een paar inwoners tegen. - Behoefte aan richtlijnen voor het betrekken van wijkplatforms. Wanneer doen we dat wel en wanneer niet?

Afvalbeleid Inwoners hebben enquêtes ingevuld over wat zij belangrijk vinden bij het scheiden en verwerken van afval.

Beleidsplan Veiligheid & Handhaving Inwoners en partners hebben meegedacht bij het selecteren en prioriteren van thema’s op het gebied van veiligheid.

+ Door gegeven antwoorden en feedback konden er echt keuzes gemaakt worden. + Vragenlijsten vooraf goed getest.

+ Hoge deelname van inwoners via een webapptool. + Goede uitkomst van het hele project.

- Tijd die het kost ernstig onderschat. - De structuur van inloopavonden werkte niet door boosheid onder inwoners.

- Er is een vaste app nodig die we telkens kunnen inzetten - Er is behoefte aan een agressietraining en gesprekstechnieken voor deescalatie bij boosheid.

Overkoepelende evaluatiepunten - Voor elk participatietraject wordt het wiel telkens opnieuw uitgevonden. Er is behoefte aan vaste structuur waarmee gewerkt wordt. - Het combineren van participatietrajecten in de oktober participatiemaand is goed bevallen. Kan dit vaker gedaan worden? - Hoe kunnen participatietrajecten nog beter afgestemd worden op de inwoners en hoe communiceren we goed met hen? - Er is winst te halen op het terrein van participatiemoeheid door monitoren samen te voegen en rapportages van onderzoeksbureaus beter te benutten.

31