Bijlage 1 - Leidraad Samenlevingsparticipatie 2019-2022 - definitief - kopie
Tekst van het document
Leidraad Samenlevingsparticipatie 1
Inhoudsopgave Inhoudsopgave .................................................................................................................................................................................................................................. 2 Woord vooraf .................................................................................................................................................................................................................................... 3 Samenvatting..................................................................................................................................................................................................................................... 4 Leeswijzer .......................................................................................................................................................................................................................................... 7 Visie ................................................................................................................................................................................................................................................... 8 1.
Wat gebeurt er in de samenleving? ................................................................................................................................................................................. 8 2. Waar staan we op dit moment? ..................................................................................................................................................................................... 12 De verwachting van: inwoners .............................................................................................................................................................................. 12 De verwachting van: de gemeente ........................................................................................................................................................................ 13 De verwachting bij: overheidsparticipatie ............................................................................................................................................................. 14 3. Waarom is het nodig dat we nieuwe stappen zetten?................................................................................................................................................... 15 4.
Waar willen we naar toe? ............................................................................................................................................................................................... 16 Doelen: in woorden & cijfers ................................................................................................................................................................................. 16 Ingrediënten .......................................................................................................................................................................................................... 17 Twee soorten participatie...................................................................................................................................................................................... 17 Inwoner- en partnerparticipatie ............................................................................................................................................................... 18 Overheidsparticipatie ...............................................................................................................................................................................
21 Strategie .......................................................................................................................................................................................................................................... 22 5. Wat doen we om daar te komen? .................................................................................................................................................................................. 22 Schema met strategische keuzes: doelstellingen, veranderthema’s en uitvoeringsacties ................................................................................... 23
Bijlage 1 – Resultaten & verdiepende sessie app Waddinxveen Denkt Mee .................................................................................................................................. 24 Ondernemers tijdens de conferentie van Waddinxveen Dat Werkt .................................................................................................................................. 24 Inwoners, medewerkers en raadsleden in het app-onderzoek ......................................................................................................................................... 24 Bijlage 2 – Evaluatie participatietrajecten uit het verleden ............................................................................................................................................................ 31
2
Woord vooraf In mei 2018 ben ik aan de slag gegaan als wethouder Samenlevingsparticipatie in Waddinxveen. Een unicum in Nederland en met een missie: duurzaam bouwen aan Waddinxveen door als inwoners, ondernemers, organisaties, verenigingen en overheid op een goede manier samen te werken. Dat is mijn missie. Om deze missie te realiseren, is er een visie en een strategie nodig. Een visie om te weten welke kant we op willen met samenlevingsparticipatie. En een strategie om stappen te zetten op het gebied van samenlevingsparticipatie. Deze Leidraad Samenlevingsparticipatie bevat de visie en strategie om de missie te realiseren. De leidraad geeft de richting aan als het gaat om samen signaleren, samen weten, samen denken, samen doen, samen beslissen en samen leren. Kerngedachte daarbij is: ‘Samenlevingsparticipatie: dé manier van werken’. Samenlevingsparticipatie heeft twee kanten: 1. Inwoners- en partnerparticipatie (voorheen ‘burgerparticipatie)’: inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen die signaleren, weten, denken, doen, besluiten en leren bij beleid en projecten van de overheid. 2. Overheidsparticipatie: het signaleren, weten, denken, doen, besluiten en leren van de overheid bij initiatieven van inwoners en partners. Deze Leidraad Samenlevingsparticipatie raakt aan drie andere onderwerpen: 1.
Leefbaarheid in de wijken: de gemeente Waddinxveen wil de leefbaarheid in straat, buurt en wijk verder vergroten. Samenlevingsparticipatie gaat over straat, buurt en wijk. Daarnaast gaat samenlevingsparticipatie ook over beleid en projecten op dorpsniveau. In de toekomst zal de gemeente ook met een visie op leefbaarheid komen. 2. Omgevingswet: met de Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en samenvoegen. Dit gaat ook om de vraag hoe inwoners, partners en lokale overheid met elkaar omgaan. De komende tijd gaat de gemeente Waddinxveen hiermee aan de slag. 3. Dienstverlening: de manier waarop de gemeente Waddinxveen inwoners van dienst is, hangt nauw samen met de cultuur in de organisatie. Die cultuur is ook belangrijk bij Samenlevingsparticipatie. In de visie op dienstverlening is hierover meer informatie te vinden. In zijn nieuwjaarstoespraak van 2019 deed Commissaris van de Koning in Zuid-Holland, Jaap Smit, over samenlevingsparticipatie de volgende uitspraak: “Maar kom dan ook met een goed verhaal waar ik iets mee kan en mij het gevoel geeft dat er rekening met mij wordt gehouden.” Deze Leidraad Samenlevingsparticipatie is het verhaal van dit college.
Met deze visie en strategie geven we als college aan hoe we onze ambitie realiseren om inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties vanaf het begin bij beleid en projecten te betrekken en hen een actievere rol te geven in planvorming. Kirsten Schippers Wethouder Samenlevingsparticipatie 3
SAMENVATTING
Samenvatting 1. Wat gebeurt er in de samenleving?
Samenlevingsparticipatie
Dé manier van werken
Trends & ontwikkelingen
2. Waar staan we op dit moment? Een terugtredende overheid & een opkomende markt en gemeenschap Minder geografische cohesie & toenemend gebruik van sociale media Polarisatie & de bubbelmaatschappij gaan hand-in-hand Behoefte aan betrouwbare & vertrouwde informatie
Negatief sentiment over overheid, politiek & bestuur De Rijksoverheid decentraliseert steeds meer taken & verantwoordelijkheden Doorontwikkeling van gemeenteraad en ambtelijke organisatie
45%
88%
54 - 86%
wordt gevraagd
vindt participeren belangrijk
wil dat online doen
Inwoners
Gemeente
De drie belangrijkste vormen van participatie: 1. Goed geïnformeerd worden 2. Meedenken in de voorbereiding 3. Meebeslissen in de besluitvorming
Speerpunten voor de komende tijd - Structuur & rode draad: werken vanuit een nieuwe visie met als doel een beter resultaat. - Afstemming & integratie: participatietrajecten combineren en op het juiste moment inzetten - Communicatie & doelgroepen: de inwoners beter leren kennen en communicatie naar hen goed afstemmen - Ketenpartners & organen: hun positie en rol verduidelijken en benutten - Monitoring & rapportering: meer winst halen uit onderzoeken en het aantal onderzoeken inperken.
De niveaus om op mee te denken: Straat & buurt: raakt het mij emotioneel, financieel of in mijn welzijn? Dorp: is het controversieel? Het belang van goede communicatie: 1. Verwachtingen managen 2. Tijdig terugkoppelen 3. Volledig communiceren
3. Waarom is het nodig dat we nieuwe stappen zetten? Waarom we aan samenlevingsparticipatie doen We willen voldoen aan de gewekte verwachtingen We willen meegaan met landelijke ontwikkelingen We willen de kloof tussen inwoner en gemeente verkleinen We willen onvrede tijdig opsporen
Waarom we nieuwe stappen zetten Het doel van samenlevingsparticipatie kan duidelijker We willen participatiemoeheid bij inwoners en partners voorkomen We willen de onduidelijkheid over de rolverdeling bij samenlevingsparticipatie wegnemen Participatie moet geen ad hocparticipatie worden
4
SAMENVATTING
Doelen in cijfers (BENCHMARK WAAR STAAT JE GEMEENTE?) 1. Samenwerking met inwoners 2. Voorlichting & communicatie 3. Vertrouwen in de manier waarop de gemeente wordt bestuurd 4. Opstelling van de gemeente en samenwerking met inwoners: a. De gemeente doet wat ze zegt b. De gemeente stelt zich flexibel op als dat nodig is c. De gemeente luistert naar de mening van haar inwoners d. De gemeente betrekt inwoners voldoende bij haar plannen, activiteiten en voorzieningen e. Inwoners en organisaties krijgen voldoende ruimte om initiatieven te realiseren 5. De gemeente gebruikt heldere taal
4. Waar willen we naar toe? Doelen in woorden 1. Een zo goed mogelijk resultaat bereiken door gebruik te maken van de kennis (verstand), kunde (ervaring) en netwerken van inwoners en partners. 2. Inwoners en partners hebben begrip voor de afwegingen die worden gemaakt. 3. Met investeren op inwoner- en partnerparticipatie de weg vrij maken voor overheidsparticipatie.
Huidige cijfer 6,19 6,72 29%
Ambitie + + ++
29% 24% 31% 40%
+ ++ + =
39%
=
64%
++
Wie wordt waar bij betrokken? Inwoners & ondernemers: bij concrete onderwerpen o Die hen emotioneel raken (straat, buurt, wijk) o Die hen financieel raken (straat, buurt, wijk) o Die hen in hun welzijn raken (straat, buurt, wijk) o Die controversieel zijn (dorp)
Organisaties & verenigingen: bij abstracte onderwerpen o Deze onderwerpen staan verder weg van inwoners en ondernemers, maar raken wel organisaties en verenigingen. Dit is op wijk-, dorps,- en regionaal niveau.
Als er sprake is van overheidsparticipatie 1. De gemeente moedigt initiatieven uit de samenleving aan 2. De gemeente wil werkendeweg leren 3. De omgevingswet biedt kansen om te leren
Samenvattend model inwoner- en partnerparticipatie Samen weten Inwoners & partners
Samen signaleren 1. Agendering
Advies & mening
Samen denken 2. Voorbereiding
Samen besluiten 3. Vaststelling
Samen doen 4. Uitvoering
Samen leren 5. Evaluatie
Gemeenteraad PAR: verplicht advies op het sociaal domein
Wijkplatforms: mening vragen als het de leefbaarheid en sociale samenhang van de wijk raakt
5
SAMENVATTING
Te maken beweging
De Waddinxveense beweging van samenlevingsparticipatie
Informeren van inwoners en partners
Meedenken en meebeslissen door inwoners en partners
1980
Samen doen door inwoners, partners en overheid
Nu
2030
Overheid
Overheid
Overheid
Inwoners
Inwoners
Inwoners
Veranderthema’s 2019-2022 Veranderthema 1 Doorontwikkelen cultuur
Veranderthema 2 Verbeteren structuur
Veranderthema 3 Communiceren op nieuwe manieren
Veranderthema 4 Experimenteren met (overheids)participatie
Ingrediënten Open cultuur
Heldere communicatie
Juiste doelgroepen
Goede afstemming
Meer inzicht
Werk begrenzen
Investeren in online
6
Leeswijzer Voor het opstellen van de visie & strategie op samenlevingsparticipatie, is in deze leidraad het Strategie-model van Thuredrith gebruikt. Dit model bestaat uit 5 onderdelen:
1. Wat gebeurt er in de samenleving? 2. Waar staan we op dit moment? 3. Waarom is het nodig dat we nieuwe stappen zetten? 4. Waar willen we naar toe? 5. Wat doen we om daar te komen? Deel 1, de visie, gaat over de vragen 1 tot en met 4. Deel 2, de strategie, gaat over vraag 5. Daar worden de veranderthema’s, doelstellingen en uitvoeringsacties genoemd. Na vaststelling van deze Leidraad Samenlevingsparticipatie door de gemeenteraad gaat het college aan de slag met de uitvoering van de strategie.
7
Visie In dit onderdeel van de leidraad staan de vragen ‘wat gebeurt er in de samenleving’, ‘waar staan we op dit moment’, ‘waarom is het nodig dat we nieuwe stappen zetten’ en ‘waar willen we naar toe’ centraal. De antwoorden hierop vormen de visie van de gemeente Waddinxveen op samenlevingsparticipatie.
1. Wat gebeurt er in de samenleving? Om een visie op te stellen over de samenwerking tussen inwoners, partners en lokale overheid is het belangrijk de trends en ontwikkelingen te kennen. Het gaat niet om het te ontwikkelen beleid uit het collegeprogramma. Het gaat om de vraag: wat verandert er in de wereld om ons heen?
Trend 1 Een terugtredende overheid & een opkomende markt en gemeenschap
Door de jaren heen is de verhouding tussen gemeenschap, markt en samenleving veranderd1: 1. Tussen markt en overheid: sinds de jaren 80 zet de overheid in op privatisering en liberalisering van publieke diensten. Op haar beurt zet de markt in op sociaal ondernemerschap. 2. Tussen gemeenschap en overheid: de overheid vroeg om zelfredzaamheid, de gemeenschap ging meer op eigen kracht doen. De overheid ging aan de slag met burgerparticipatie, de gemeenschap zette in op actief burgerschap.
Waar voorheen de overheid bepaalde hoe de omgeving eruitzag, ontstaat er nu een samenleving waar de inwoner met anderen de omgeving maakt. Soms met, soms zonder de overheid. Kon vroeger de overheid volstaan met informeren, op dit moment wil de samenleving meedenken en meebepalen. Die ontwikkeling zal zich doorzetten naar een tussenstation waarin overheid en inwoners samen werken aan publieke vraagstukken. De Omgevingswet is hier een voorbeeld van. Informeren van inwoners en partners
Meedenken en meebeslissen door inwoners en partners
1980 Vertaling naar Waddinxveen: ondernemers werken samen met de gemeente aan opgave. Wijkplatforms zijn een voorbeeld van actief burgerschap.
Samen doen door inwoners, partners en overheid
Nu
2030 Vertaling naar leidraad: in de leidraad wordt de ontwikkeling in bovenstaand model als uitgangspunt genomen en verder uitgewerkt.
1 Veranderende verhoudingen tussen overheid, markt en gemeenschap: Van der Steen, Van Twist, Chin-A-Fat & Kwakkelstein (2013).
8
Cohesie gaat over maatschappelijke samenhang, de structuur van de samenleving en de mate van verbondenheid van haar inwoners2. We hebben de neiging om te denken in stabiele, weinig veranderende gemeenschappen: de straat, de buurt, de wijk en het dorp waar mensen jaren blijven wonen. Maar in 2017 verhuisden in Nederland bijna 1,9 miljoen personen, waarbij 800.000 personen van gemeente wisselden. De geografische cohesie neemt af. Straten, buurten, wijken en het dorp veranderen.
Trend 2 Minder geografische cohesie & toenemend gebruik van sociale media
Daar tegenover staat het toenemend gebruik van social media. In 2017 maakten 10,9 miljoen Nederlanders gebruik van WhatsApp, 10,4 miljoen van Facebook en 7,5 miljoen van Youtube. LinkedIn, Instagram en Twitter kunnen rekenen op 2 tot 4 miljoen gebruikers. Met uitzondering van Twitter is bij alle mediums de afgelopen jaren sprake van een stijging in gebruik3. Inwoners maken steeds meer gebruik van social media. Vertaling naar Waddinxveen: het inwoneraantal stijgt van 28.000 naar 32.000 inwoners. Inwoners laten op social media hun mening horen over beleid.
Vertaling naar leidraad: in deze leidraad wordt ingezet op het veel meer gaan gebruiken van social media en online samenlevingsparticipatie.
Onze samenleving lijkt een netwerksamenleving. Iedereen is met iedereen verbonden. Maar er is ook iets anders te zien: meer en meer verdwijnen mensen in een bubbel. Dat begon op internet4. Gepersonaliseerde zoekresultaten, te danken aan algoritmes van zoekmachines, zorgen ervoor dat je alleen krijgt te zien wat aansluit bij jouw interesses. En door op social media vooral gelijkgestemden te volgen, blijft er van het openstaan voor anderen weinig meer over. Het gevolg is polarisatie: meningen staan tegenover elkaar en door het ontbrekende gesprek mét elkaar komt het eerder tot confrontaties dan tot samenwerking. Trend 3 Polarisatie & de bubbelmaatschappij gaan hand-inhand
Daar komt bij dat het participeren in netwerken tijd, trouw en doorzettingsvermogen kost. Netwerken blijven immers langdurig in stand en zorgen voor stabiele samenwerkingsrelaties. Die tijd heeft echter niet iedereen beschikbaar en in een vluchtige maatschappij verdwijnen trouw en doorzettingsvermogen naar de achtergrond. Daardoor komen er in plaats van netwerken steeds meer bubbels: mensen verenigen zich kortdurend op een onderwerp waar ze iets willen bereiken, waarna ze uit elkaar gaan zonder nog iets met elkaar te maken hebben. Hoewel de netwerksamenleving zeker niet verdwenen is, krijgt de overheid steeds meer met die bubbels te maken. Vertaling naar Waddinxveen: inwoners met zorgen over biomassacentrales zijn een voorbeeld van een groep die zicht richt op een onderwerp.
Vertaling naar leidraad: zowel inwoners in netwerken als in bubbels moeten kunnen participeren. De mening van beide groepen inwoners doet er toe.
2 Pionieren in participatielandschap, 2018: pagina 19. 3 Buzzcapture, Wat is het actuele gebruik in 2017 van social media in Nederland? 4 The Filter Bubble; what the Internet is Hiding from You (2012), Eli Pariser.
9
Alle informatie die we willen hebben, is beschikbaar. Het liefst op één smartphone. We verwachten dat alle informatie die niet beschikbaar is, zo spoedig mogelijk ontsloten wordt. Databronnen worden steeds meer open en gemeenschappelijk, waarbij iedereen zelf informatie kan toevoegen. Tegelijk is daar de paradox: alles moet open zijn, maar alles over mij persoonlijk moet privé blijven. De roep om privacy is sterk. Publieke en private partijen worstelen met de privacy van de mensen die met hen verbonden zijn. Hoe kunnen zij open deelnemen aan de informatiemaatschappij maar toch de privacy van privépersonen beschermen?
Trend 4 Behoefte aan betrouwbare & vertrouwde informatie
Tussen die paradox zit de roep om betrouwbare en vertrouwde informatie. Want waar iedereen informatie kan toevoegen – op internet, op social media – daalt de betrouwbaarheid. Nepnieuws neemt een hoge vlucht, fakeaccounts werken daar aan mee. Hoe weet de inwoner welke informatie te vertrouwen is? Hoe kan de overheid met haar lage tempo, veroorzaakt door doordachte beslissingen, checks en balances, in de snelle informatiemaatschappij betrouwbaar nieuws brengen? Vertaling naar Waddinxveen: de gemeente investeert in privacy en AVG-wetgeving. En het beantwoorden van vragen gaat d.m.v. een zorgvuldig proces.
Vertaling naar leidraad: een van de treden op de participatieladder die prioriteit krijgt, is ‘samen weten’. Met andere woorden: goed informeren.
Overheid, politiek en bestuur doen het niet snel goed. Wie op social media de reacties ziet op berichten van bestuurders, gemeenten en politici merkt hoeveel wantrouwen en onvrede er is. De onderscheiden rollen binnen de lokale overheid zijn voor inwoners allang vervaagd en uit het zicht verdwenen. Het maakt niet uit wie wat zegt, het behoort allemaal bij ‘de gemeente’. Toch gaat het vertrouwen van mensen in hun medemens en in instituties wat omhoog. Het vertrouwen in de medemens steeg in 2017 met 2,3% naar 62,2%. Het vertrouwen in ambtenaren steeg met 2,9% naar 45,5% en het vertrouwen in een orgaan als de Tweede Kamer ging er zelfs met 4,0% op vooruit naar 40,8%. Van dalend vertrouwen is geen sprake, van een negatief sentiment wel. Trend 5 Negatief sentiment over overheid, politiek & bestuur
Wat niet meehelpt, zijn het NIMBY-principe (‘Not In My BackYard’) en het NIVEA-principe (‘Niet In Voor En Achtertuin’). Voor gemeenschappelijke opgaven is best draagvlak te vinden, maar zodra er een locatie wordt gekozen, is er tegenstand. Inwoners protesteren tegen ontwikkelingen die te dichtbij komen. Juist dan blijkt de waarde van de lokale overheid: raad en college dienen het algemeen belang, net als ambtenaren. Het gaat om de vraag wat goed is voor alle inwoners, ondernemers, organisaties en verenigingen bij elkaar. Dat belang gaat boven het persoonlijk belang uit. Vertaling naar Waddinxveen: op social media is er veel negativiteit over beleid dat de gemeente opstelt of projecten die ze uitvoert.
Vertaling naar leidraad: in deze leidraad is oog voor de rol van de gemeenteraad die het algemeen belang dient en afweging maakt in dat belang.
10
De landelijke overheid legt steeds meer neer bij de lokale overheid. Niet alleen de drie decentralisaties die in 2015 plaatsvonden, maar ook nieuwe taken. Het decentraliseren van taken en verantwoordelijkheden kan nog wel even doorgaan.
Trend 6 De Rijksoverheid decentraliseert steeds meer taken & verantwoordelijkheden
Inwoners en partners krijgen steeds meer onderwerpen in hun gemeente, waarbij ze kunnen participeren. Samen weten, denken, doen en beslissen met de Rijksoverheid is lastig. Een gemeente staat dichterbij en is beter toegankelijk. De invloed van inwoners en partners neemt toe. Dat vraagt meer van gemeenten. De lokale overheid moet zich bewust zijn van die uitbreidende taak en toegenomen verantwoordelijkheid. Vertaling naar Waddinxveen: in 2020 komt onder andere de inburgering naar de gemeente Waddinxveen toe.
Vertaling naar leidraad: deze leidraad geeft aan wanneer de gemeente beleid of projecten aan inwoners voorlegt. Het moet beheersbaar blijven.
Zowel de opkomende markt en gemeenschap (trend 1) als de decentralisaties (trend 6) zorgen ervoor dat de rol van de gemeenteraad en de ambtelijke organisatie verandert. Had voorheen de gemeenteraad vaak het laatste woord, door het meedoen en meebeslissen van inwoners en partners komt steeds meer nadruk op de rol van de raad aan het begin van de beleidsvormingsfase te liggen. De gemeenteraad stelt kaders en binnen die kaders denken, doen en beslissen gemeente en inwoners samen. Samen met de gemeente krijgt de raad steeds meer een positie tussen andere spelers in plaats van dat ze erboven staat. Trend 7 Doorontwikkeling van gemeenteraad en ambtelijke organisatie
Ook de rol van medewerkers van de gemeente is veranderd. Vroeger kon een ambtenaar zeggen: “Ik heb ervoor gestudeerd, ik weet hoe het moet. Burgers heb ik niet nodig”. Die tijd is voorbij. Steeds meer geldt de aan Gandhi toegeschreven uitspraak: “Alles wat je voor mij doet, maar niet met mij, doe je tegen mij.” De nadruk ligt niet meer op foutloos functioneren, maar op innovatie. Meer dan ooit is er een ambtelijk-maatschappelijke interactie. Dat vraagt om een open organisatie: een cultuur waarin medewerkers van de gemeente open staan voor ideeën, initiatieven en oplossingen van inwoners. Het vraagt om een cultuur van samenwerken! Vertaling naar Waddinxveen: met wisselend succes is bij de toekomstvisie en het Beleidsplan Veiligheid & Handhaving geëxperimenteerd met meebeslissen.
Vertaling naar leidraad: de leidraad heeft uitgebreid aandacht voor het doorontwikkelen van de open ambtelijke cultuur in de gemeente Waddinxveen.
11
2. Waar staan we op dit moment? Om er achter te komen hoe het in Waddinxveen staat met samenlevingsparticipatie, is tijdens ‘oktober participatiemaand’ in 2018 onderzoek gedaan onder ambtenaren, inwoners en raadsleden. Dit zijn de belangrijkste resultaten. De volledige resultaten staan in bijlage 1 en 2.
De verwachting van: inwoners Wat zeggen de respondenten onder de inwoners en ondernemers over samenlevingsparticipatie en wat vinden zij belangrijk?
45%
88%
54 - 86%
wordt gevraagd
vindt participeren belangrijk
wil dat online doen
Welke criteria hebben inwoners bij participatie? - Op straat-, buurt- en wijkniveau: o Raakt het mij emotioneel? o Raakt het mij financieel? o Raakt het mij in mijn welzijn? - Op dorpsniveau: o Is het controversieel? Van de gemeente wordt verwacht dat ze weet wat er leeft! Inwoners worden nu teveel bij abstracte onderwerpen gevraagd. Wat zeggen ondernemers over samenlevingsparticipatie? - We hebben genoeg vertrouwen in de gemeente om een samenwerkingstraject te starten. - Criteria om te participeren zijn: o Staat het dicht bij mij? o Raakt het mij? Aan participatie op onderwerpen die verder van hen afstaan, is geen behoefte. Dat vraagt van de gemeente focus, ook omdat ondernemers overspoeld worden met enquêtes en peilingen.
Op welke momenten willen inwoners participeren? - 25% vindt vooraf geïnformeerd worden het belangrijkste - 42% vindt meedenken in de voorbereiding het belangrijkste - 23% vindt meebeslissen in de besluitvorming het belangrijkste
Inwoners vragen om goede communicatie. Wat is dat? 1. Verwachtingen managen: laat de gemeente aan de voorkant duidelijk maken wat wel en niet mag. Welke kaders zijn er vanuit wet- en regelgeving? Welke rol heeft participatie van inwoners en partners t.o.v. de gemeenteraad en de participatieadviesraad? 2. Tijdig terug koppelen: wat wordt er met de input gedaan? Maak dat zo spoedig mogelijk duidelijk. Op dit moment haalt de gemeente wel op, maar wordt het ook gebruikt? 3. Volledig communiceren: inwoners en partners horen vooraf weinig over participatie. Waar en wanneer kan er meegedacht worden? Gebruik de juiste middelen voor de juist doelgroep, om ook inwoners die normaal gesproken niet participeren mee te laten doen. De lokale krant, wijkgebouwen en buurthuizen moeten in de communicatie de juiste prioriteit hebben. Als inwoners geparticipeerd hebben, worden ze dan ook achteraf op de hoogte gebracht waar en wanneer de gemeente gaat beginnen? Er is behoefte aan een schets van het proces. 12
De verwachting van: de gemeente Hoe is de stand van zaken bij de gemeente als het gaat om samenlevingsparticipatie5? Het eerste wat opvalt, is dat er al veel gebeurt, maar dat dit nog niet zichtbaar genoeg is. De kracht van de samenleving wordt steeds meer benut. Beleid maken doet de gemeente met inwoners en partners. Wat worden de speerpunten voor de komende tijd? - Structuur & rode draad: werken vanuit een nieuwe visie met als doel een beter resultaat. - Afstemming & integratie: participatietrajecten combineren en op het juiste moment inzetten - Communicatie & doelgroepen: de inwoners beter leren kennen en communicatie naar hen goed afstemmen - Ketenpartners & organen: hun positie en rol verduidelijken en benutten - Monitoring & rapportering: meer winst halen uit onderzoeken en het aantal onderzoeken inperken.
Wat is de verwachting van de organisatie? - Inwoners willen vaker participeren, maar niet per se online - Inwoners willen (1) meedenken, (2) meedoen in de uitvoering en (3) evalueren - Inwoners hebben minder behoefte aan geïnformeerd worden en meebeslissen Wat is de verwachting van de gemeenteraad? - Laat inwoners (1) meedenken (2) evalueren en (3) meebeslissen in de besluitvorming. - Inwoners mogen vaker participeren, bij voorkeur met een inloop- of bewonersavond. - De vraag vanuit de samenleving is: wat doet de gemeenteraad in de besluitvorming met de opbrengst van participatie?
Benchmark ‘Waar staat je gemeente’ Waar staat Waddinxveen volgens de website Waarstaatjegemeente.nl als het gaat om samenlevingsparticipatie? Doelen in cijfers (BENCHMARK WAAR STAAT JE GEMEENTE?) 1. Samenwerking met inwoners 2. Voorlichting & communicatie 3. Vertrouwen in de manier waarop de gemeente wordt bestuurd 4. Opstelling van de gemeente en samenwerking met inwoners: a. De gemeente doet wat ze zegt b. De gemeente stelt zich flexibel op als dat nodig is c. De gemeente luistert naar de mening van haar inwoners d. De gemeente betrekt inwoners voldoende bij haar plannen, activiteiten en voorzieningen e. Inwoners en organisaties krijgen voldoende ruimte om initiatieven te realiseren 5. De gemeente gebruikt heldere taal 5
Huidige cijfer 6,19 6,72 29 %
NL6 6,06 6,65 31 %
AG7 6,15 6,74 33 %
29 % 24 % 31 % 40 % 39 % 64 %
29 % 26 % 30 % 36 % 36 % 65 %
29 % 27 % 32 % 38 % 37 % 67 %
In bijlage 2 worden een aantal belangrijke participatietrajecten geëvalueerd. Samengevat zijn daar vijf speerpunten uitgehaald.
6 Het cijfer in deze kolom geeft het Nederlandse gemiddelde aan. 7 Het cijfer in deze kolom geeft het gemiddelde aan van vergelijkbare gemeenten als Waddinxveen.
13
De verwachting bij: overheidsparticipatie In Waddinxveen zijn enkele voorbeelden bekend van overheidsparticipatie. De ‘leerwinst’ als het gaat om overheidsparticipatie is echter minimaal. Adoptiegroen Kleine projecten waarbij inwoners een groen gedeelte in hun leefomgeving van de gemeente overnemen.
Weids Bloemendaal In de polder Bloemendaal ging de gemeente met andere partijen de samenwerking aan om te werken aan recreatie en natuur.
Seniorencomplex Particulieren starten in Triangel een initiatief om samen met anderen hun eigen seniorencomplext te bouwen.
De gemeente heeft wel de wens en de ambitie is om hier stappen in te zetten. Waar het aan ontbreekt, zijn initiatieven uit de samenleving. Hoe dat komt? Naar deze vraag is nog geen specifiek onderzoek gedaan. Een hypothese kan zijn dat inwoners en partners eerst meer ervaring moeten opdoen met inwoner- en partnerparticipatie, zodat er én vertrouwen én kennis ontstaat van processen bij de lokale overheid. Als er in de publieke opinie meer aandacht is voor inwonersinitiatieven kan het aantal inwonersinitiatieven omhoog gaan. Feit is dat de Omgevingswet eraan komt en dat er daardoor veel verandert.
Omgevingswet Bundeling van regels voor ruimtelijke projecten. Het wordt makkelijker om ruimtelijke projecten te starten.
- Raakt de manier van werken van de hele gemeentelijke organisatie: de lokale overheid stelt kaders. Vervolgens ligt het initiatief vooral bij inwoners en partners. - Moedigt burgerinitiatieven aan: kunnen inwoners lokale vraagstukken beter oppakken? Voorbeelden van burgerinitiatieven zijn zorgcoöperaties en het Right to Challenge: het recht om uit te dagen. Kern is dat een groep inwoners taken van de gemeente overneemt als zij denkt dat het anders, beter, slimmer en/of goedkoper kan.
Overheidsparticipatie en het Right to Challenge behoren bij de zogenaamde derde en vierde generatie van participatie. Inspraak en meepraten aan de voorkant zijn de eerste en tweede generatie8. De eerste en tweede generatie zijn goed ingeburgerd in Waddinxveen. De derde en vierde generatie nog niet.
8 Presentatie Jornt Zuylen en Sabine de Kroon tijdens thema-avond 21 november 2018 over Democratische Vernieuwing & Participatie
14
3. Waarom is het nodig dat we nieuwe stappen zetten? Wat zou er gebeuren als de gemeente Waddinxveen niets meer zou doen aan samenlevingsparticipatie of als er geen nieuwe stappen worden gezet? Het antwoord op deze vragen helpt om het doel van samenlevingsparticipatie en daarmee de visie scherper te stellen. Waarom we aan samenlevingsparticipatie doen 1. We willen Al lange tijd heeft de gemeente de ambitie om voldoen aan inwoners en partners te betrekken bij beleid. De gewekte laatste jaren voert ze dat ook concreet uit. De verwachtingen gewekte verwachtingen vragen om een vervolg.
2. We willen meegaan met landelijke ontwikkelingen
3. We willen de kloof tussen inwoner en gemeente verkleinen 4. We willen onvrede tijdig opsporen
In heel Nederland en ver daarbuiten zoeken gemeenten naar goede manieren om inwoners te betrekken bij beleid. Andersom zal er steeds meer overheidsparticipatie plaatsvinden. Ook Waddinxveen wil haar inwoners en partners op een goede manier van dienst zijn. Inwoners worden graag betrokken als het gaat om hun directe leefomgeving. Helaas worden ze nogal eens teleurgesteld, wat tot onvrede en een negatief sentiment over de gemeente leidt. De kloof tussen inwoners, partners en overheid moet kleiner worden! Samenlevingsparticipatie is een manier om onvrede te signaleren en te kanaliseren. We willen niet wachten tot de formele inspraakmomenten of dat inwoners en partners gaan protesteren. Tevredenheid en ontevredenheid willen wij zelf tijdig opsporen.
Waarom we nieuwe stappen zetten 1. Het doel van Participatie kan alleen als er beleidsruimte of samenlevingsfinanciële ruimte is om de inbreng van inwoners te participatie kan honoreren. Maar dan nog is de vraag: wat wil de duidelijker gemeente bereiken met participatie? Een beleidsrichtlijn helpt om het doel van het betrekken van de samenleving verder duidelijk te maken. 2. We willen Als inwoners en partners te vaak over te veel participatiemoeheid onderwerpen ook nog eens tegelijkertijd gevraagd bij inwoners en worden, ontstaat participatiemoeheid. Een partners uitvoering van visie en strategie zorgen ervoor dat voorkomen. participatietrajecten op elkaar worden afgestemd, zodat inwoners blijven participeren. 3. We willen de Verhoudingen verschuiven na verloop van tijd. De onduidelijkheid over plaats waar een orgaan gestart is, kan veranderen. de rolverdeling bij Met deze leidraad wordt de rol van de spelers op samenlevingshet terrein van samenlevingsparticipatie duidelijk participatie gemaakt. Daarbij gaat het over inwoners, partners, wegnemen gemeenteraad, PAR en wijkplatforms. 4. Participatie moet Participatie mag niet afhankelijk worden van het geen ad hocenthousiasme van een ambtenaar of bestuurder. participatie worden Samenlevingsparticipatie is gemeentelijke dienstverlening waarop inwoners en partners moeten kunnen rekenen.
Met deze leidraad brengt de gemeente eenduidigheid aan wanneer participatie wel en niet wordt ingezet.
15
4. Waar willen we naar toe? Wat is het doel dat de gemeente Waddinxveen met samenlevingsparticipatie heeft?
Doelen: in woorden & cijfers 1. Voor inwoners en partners een zo goed mogelijk resultaat bereiken door gebruik te maken van hun kennis (verstand), kunde (ervaring) en netwerken. Het gaat om het eindresultaat van beleid of projecten. De inbreng van inwoners en partners maakt verschil. Wat dat ‘resultaat’ is, kan verschillen. Een participatietraject kan namelijk verschillende opbrengsten hebben: de ene keer betrokkenheid, de andere keer draagvlak, acceptatie of inzicht in belangen, ideeën of wensen om nieuwe stappen te zetten.
2. Inwoners en partners hebben inzicht in en begrip voor de afwegingen die worden gemaakt. De overheid is er om belangen af te wegen. Door middel van participatie geven inwoners en partners hun mening. Als de overheid beslist, moeten inwoners en partners overtuigd zijn van de procedurele rechtvaardigheid, ook al neemt de overheid een andere beslissing dan door hen gewenst. Goed informeren en het proces inzichtelijk maken, zijn een onmisbare taak voor de gemeente. Van Inwoners en partners wordt gevraagd zich in te spannen om het proces te begrijpen waarin de afwegingen zijn gemaakt.
3. Met investeren op inwoner- en partnerparticipatie de weg vrij maken voor overheidsparticipatie. Overheidsparticipatie kan alleen als inwoners- en partners komen met initiatieven. Wanneer komen zij met initiatieven? Als zij vertrouwen hebben in de overheid. Dat kan door positieve ervaringen op te doen met inwoner- en partnerparticipatie. Dat kan ook door een beter begrip en kennis van processen. De eigen initiatieven van inwoners en partners dragen bij aan een betere leefomgeving en zorgen voor meer tevredenheid. Als die initiatieven komen, kan de gemeente de nodige ervaring op doen met overheidsparticipatie.
1. Samenwerking met inwoners 2. Voorlichting & communicatie 3. Vertrouwen in de manier waarop de gemeente wordt bestuurd 4. Opstelling van de gemeente en samenwerking met inwoners: a. De gemeente doet wat ze zegt b. De gemeente stelt zich flexibel op als dat nodig is c. De gemeente luistert naar de mening van haar inwoners d. De gemeente betrekt inwoners voldoende bij haar plannen, activiteiten en voorzieningen e. Inwoners en organisaties krijgen voldoende ruimte om initiatieven te realiseren 5. De gemeente gebruikt heldere taal
Huidige cijfer 6,19 6,72 29%
NL
AG
Ambitie
6,06 6,65 31 %
6,15 6,74 33 %
+ + ++
29% 24%
29 % 26 %
29 % 27 %
+ ++
31%
30 %
32 %
+
40%
36 %
38 %
=
39%
36 %
37 %
=
64%
65 %
67 %
++
Let op: ‘tevredenheid’ staat niet genoemd bij de doelen. Tevredenheid als zelfstandig doel kan nooit slagen: er zullen altijd inwoners en partners tegen een bepaald beleid of project zijn. Het is juist aan de gemeente om in het algemeen belang te handelen en oog te hebben voor minderheden en kwetsbare groepen. Dat betekent een belangenafweging maken en een beslissing nemen. Samenlevingsparticipatie is een middel om inzicht te geven in die belangen.
16
Ingrediënten Welke ingrediënten zijn nodig om de doelen van Samenlevingsparticipatie te halen? Wat is de inhoud van de stappen die we willen zetten in Waddinxveen?
Open cultuur
Heldere communicatie
Juiste doelgroepen
Investeren in online
Een gemeente die samen wil signaleren, weten, denken, doen, beslissen en leren heeft een open cultuur nodig en moet kunnen luisteren!
- Doelgroepgericht - B1-taalniveau - Verwachtingsmanagement - Terugkoppeling - Proces verhelderen
De samenleving kennen, weten welke groepen geraakt worden door beleid of projecten en de juiste doelgroepen betrekken.
Met online participatiemiddelen worden meer en andere delen van de samenleving bereikt. Daar is behoefte aan!
Goede afstemming
Meer inzicht
Werk begrenzen
Hoe voorkom je participatiemoeheid? Door af te stemmen wanneer participatie plaatsvindt. Participatietrajecten integreren hoort daar ook bij.
Een gemeente die participatie hoog in het vaandel heeft, moet ook inzicht bieden waar en wanneer de samenleving kan meedoen.
Participatie moet behapbaar, proportioneel en uitvoerbaar zijn voor de organisatie. De kosten moeten in verhouding staan met de opbrengst.
Twee soorten participatie Wat betekenen deze doelen in woorden, doelen in cijfers en ingrediënten concreet voor samenlevingsparticipatie? Daarvoor is het nodig eerst het verschil te kennen tussen inwoner- en partnerparticipatie aan de ene kant en overheidsparticipatie aan de andere kant9. Inwoner- en partnerparticipatie - Start bij de overheid - Burger als participant - Overheid als initiatiefnemer - Gedacht vanuit beleidsprobleem
Overheidsparticipatie - Start bij de inwoner - Inwoner als initiatiefnemer - Overheid als facilitator - Gedacht vanuit mogelijkheden
9 Bron: Berenschot, 2013.
17
Inwoner- en partnerparticipatie Voor inwoner- en partnerparticipatie zijn twee modellen van belang. Ten eerste is dat het model met de etappes van beleid. Elk beleidsonderwerp gaat door deze vijf etappes heen. Concrete projecten vallen binnen etappe 4, de uitvoering. De vraag is: wat kunnen inwoners en partners per etappe bijdragen? 1. Agendering
2. Voorbereiding
3. Vaststelling
4. Uitvoering
5. Evaluatie
Probleemanalyse Agendasetting
Informatie verzamelen Oplossingen bedenken
Besluitvorming Gekozen oplossing
Invoering Realisatie
Beëindiging, herziening, voortzetting
Het tweede model is de participatieladder. Op basis van diverse modellen heeft Waddinxveen een eigen, nieuwe participatieladder gemaakt. Dit model vertaalt de kerngedachte ‘Samenlevingsparticipatie: dé manier van werken’ naar de praktijk: het gaat om samen vorm geven aan beleid en projecten. Nieuw Waddinxveens model Samen leren Samen doen Samen besluiten Samen denken Samen weten Samen signaleren
Oud Waddinxveens model Coproduceren Meebeslissen Adviseren Raadplegen Informeren Signaleren
Berenschot (Samen) leren (Samen) doen (Samen) besluiten (Samen) denken -
Movisie (Mee)doen (Mee)beslissen (Mee)denken -
ProDemos Coproduceren Beslissen Adviseren Raadplegen -
Bureau Buhrs Co-productie Zelfbeslissing / Budget Meedenken Toetsmodel Informatie-inspraak -
Vanuit de mening van inwoners (zie 2. Waar staan we op dit moment) focust de gemeente op drie treden van de nieuwe participatieladder. De andere treden mogen ook gebruikt worden, maar hier ligt niet de prioriteit.
Samen weten
Samen denken
Samen besluiten
Inwoners en partners willen allereerst goed geïnformeerd worden! Na open en goede communicatie is een groot deel van de samenleving tevreden.
De populairste vorm van participatie is meedenken in de voorbereiding. De gemeente begint blanco, luistert goed en legt dilemma’s voor.
Inwoners en partners willen een stem hebben in besluiten. Wettelijk is besluitvorming aan de gemeenteraad voorbehouden. Er zijn twee opties:
Etappe 1, 2, 3, 4 en 5: alle etappes
Etappe 2: voorbereiding
Etappe 2, 3 en 4: voorbereiding, vaststelling en uitvoering
In de voorbereiding en vaststelling Dit kan alleen als de gemeenteraad hier vooraf de kaders voor bepaalt (bijv. in een startnotitie).
In de uitvoering Dit kan altijd, zo lang het binnen de door gemeenteraad gestelde kaders blijft. 18
Als de gemeente nieuw beleid maakt of een nieuw project opstart, wordt er vooraf altijd een stakeholderanalyse gemaakt. Na de stakeholderanalyse komt de vraag: bij welke projecten of beleid worden inwoners en partners betrokken? Inwoners & ondernemers: Concrete onderwerpen o Die hen emotioneel raken (straat-, buurt- en wijkniveau) o Die hen financieel raken (straat-, buurt- en wijkniveau) o Die hen in hun welzijn raken (straat-, buurt- en wijkniveau) o Die controversieel zijn (dorpsniveau)
Organisaties & verenigingen: Abstracte onderwerpen o Deze onderwerpen staan verder weg van inwoners en ondernemers. Dit is op wijk- en dorpsniveau, waar nodig ook op regionaal niveau.
Op wijkniveau is er altijd een link naar de wijkplatforms. Bij welke projecten of beleid worden de adviesorganen betrokken10? Participatieadviesraad (PAR): Advies over beleidsplannen en projecten in het sociaal domein o Doel: de gemeente goed en tijdig voorzien van adviezen m.b.t. het sociaal domein (artikel 3) o Taken en bevoegdheden: WMO-beleid, Jeugdwet, beleid inzake sociale zekerheidswetten, Participatiewet en aanverwante regelingen (artikel 6) Fase van agendering: het college informeert de PAR over relevante ontwikkelingen op het sociaal domein. Fase van voorbereiding: de PAR kan gevraagd en ongevraagd een advies geven bij de vorming van beleid op het sociaal domein. Fase van vaststelling: zes weken voordat het college een besluit neemt, stuurt zij een adviesaanvraag naar de PAR (vaststelling). Het staat het college vrij de PAR ook op andere terreinen dan het sociaal domein om advies te vragen. Fase van uitvoering: de PAR kan gevraagd en ongevraagd een advies geven bij de uitvoering van beleid op het sociaal domein. Fase van evaluatie: de PAR kan gevraagd en ongevraagd een advies geven bij de evaluatie bij beleid op het sociaal domein. Wijkplatforms: Mening over beleidsplannen en projecten die de wijk raken Doel van de wijkplatforms is te zorgen voor een leefbare (schone, mooie, veilige) en sociale wijk.
De gemeente betrekt hun mening als het de leefbaarheid en sociale samenhang van de wijk raakt. Dit kan bij alle beleidsetappes.
10 Voor de Participatieadviesraad (PAR) is de verordening Participatie adviesraad sociaal domein 2015 leidend.
19
Samenvattend model inwoner- en partnerparticipatie De fases van beleid, de treden op de participatieladder en de betrokkenheid van inwoners, partners, adviesorganen en gemeenteraad komen samen in onderstaand model. Dit model is voor de gemeente in de toekomst leidend. Samen weten Inwoners & partners
Samen signaleren 1. Agendering
Advies & mening
Samen denken 2. Voorbereiding
Samen besluiten 3. Vaststelling
Samen doen 4. Uitvoering
Samen leren 5. Evaluatie
Gemeenteraad PAR: verplicht advies op het sociaal domein
Wijkplatforms: mening vragen als het de leefbaarheid en sociale samenhang van de wijk raakt
20
Overheidsparticipatie De beweging die de gemeente Waddinxveen de komende jaren wil maken is van ‘informeren’ via ‘meedenken en meebeslissen’ naar ‘samen doen’. Daarmee verandert de verhouding tussen overheid, inwoners en partners. De nadruk verschuift van inwoner- en partnerparticipatie naar overheidsparticipatie. Informeren van inwoners en partners
1980
Meedenken en meebeslissen door inwoners en partners
Samen doen door inwoners, partners en overheid
Nu
Overheid
2030
Overheid Overheid
Inwoners
Inwoners
Inwoners
Voorheen haalde de overheid allerlei taken naar zich toe. Nu gaat het om het versterken van de initiatieven van inwoners, want die organiseren eigenaarschap. Dit gebeurt onder andere door te werken aan de civil society en kleine burgerinitiatieven aan te moedigen. Binnen overheidsparticipatie ligt er ook een taak voor de PAR: het college ongevraagd van advies voorzien bij onderwerpen op het sociaal domein. De gemeente hanteert op het terrein van overheidsparticipatie drie principes: Principe 1 De gemeente moedigt initiatieven uit de samenleving aan De gemeente is bereid te investeren in overheidsparticipatie. Ze staat er niet alleen voor open om te participeren, ze moedigt initiatieven uit de samenleving aan. Dat betekent dat de gemeente haar voelhorens uit moet steken en signalen oppikken. En in de communicatie de mogelijkheid onder de aandacht brengen en initiatieven uitlokken. Maar de overheid kan niet zelf burgerinitiatieven starten: geen top-down, maar bottum-up.
Principe 2 De gemeente wil werkendeweg leren.
Principe 3 De Omgevingswet biedt kansen om te leren
Het gevaar is van te voren alles dicht te timmeren, zodat initiatieven meteen te maken krijgen met een administratieve rompslomp en energievretende bureaucratie. Dat is niet wat we willen in Waddinxveen. Vooraf geen blauwdruk. We willen leren, we willen experimenteren en we willen faciliteren. De ‘Groene Golf-ambtenaar’ uit andere gemeenten is zo gek nog niet: een medewerker van de gemeente die een initiatiefnemer aan de hand neemt in de te doorlopen processen en het de initiatiefnemer zo gemakkelijk maakt.
Er gaat met de komst van de nieuwe Omgevingswet nogal wat veranderen. Ook de gemeente Waddinxveen moet daar een slag in maken. Juist als het gaat om initiatieven uit de samenleving biedt deze ontwikkeling kansen om inwoners en partners uit te dagen tot initiatieven. Daar gaan inwoners voorop, de overheid is volgend. En samen leren we en zetten we nieuwe stappen in de samenwerking tussen lokale overheid en burgers.
21
Strategie Welke strategie gaat de gemeente Waddinxveen inzetten om haar visie te realiseren?
5. Wat doen we om daar te komen? De beweging die de gemeente Waddinxveen wil maken is van ‘informeren’ via ‘meedenken en meebeslissen’ naar ‘samen doen door inwoners, partners en overheid’. Dat betekent dat de verhouding tussen inwoners, partners en overheid verandert. De gemeente wil dit realiseren met de kerngedachte ‘Samenlevingsparticipatie: dé manier van werken’. Om deze verandering te realiseren, moeten er strategische keuzes gemaakt worden. Het maken van strategische keuzes bestaat uit drie onderdelen: A. Doelstellingen formuleren: om concrete veranderingen te bereiken, is het nodig doelstellingen te formuleren. Dit zijn de doelen (zie ook 4. Waar willen we naar toe?): 1. Een zo goed mogelijk resultaat bereiken door gebruik te maken van de kennis (verstand), kunde (ervaring) en netwerken van inwoners en partners. 2. Inwoners en partners hebben begrip voor de afwegingen die worden gemaakt. 3. Met investeren op inwoner- en partnerparticipatie de weg vrij maken voor overheidsparticipatie. B. Veranderthema’s benoemen: nieuwe stappen zetten gaat niet vanzelf. Daar is verandering voor nodig. Op welke thema’s? Dat staat op de volgende pagina. C. Het opstellen van uitvoeringsacties: doelen bereiken gaat niet vanzelf. Daar zijn acties voor nodig. Ook die staan op de volgende pagina.
22
Schema met strategische keuzes: doelstellingen, veranderthema’s en uitvoeringsacties 2019
2020
2021
2022
X
X X X
X
X
X
X
X
X
Veranderthema 1: Doorontwikkelen cultuur Doel 1, 2 en 3 Doel 1 Doel 1 Doel 2
Bevorderen cultuur om als college, ambtelijke organisatie en organisaties die met gemeentemandaat werken meer naar buiten te gaan, netwerken te ontwikkelen en nog beter te weten wat er leeft in de samenleving Interne samenwerking bij participatietrajecten bevorderen om participatiemoeheid te voorkomen Toerusten van ambtelijke organisatie, adviesorganen en (keten)partners, waaronder de PAR en wijkplatforms, voor een samenwerking met een goed resultaat Training in het aangaan van goede gesprekken met inwoners en partners
Veranderthema 2: Verbeteren structuur Doel 1 Doel 1 en 2 Doel 1 Doel 1 Doel 1 Doel 1
Opstellen en invoeren beslisboom voor Waddinxveense participatietrajecten met nadrukkelijke aandacht voor de afstemming met andere participatietrajecten en het begrenzen van de werkwijze Bij elk college- en raadsvoorstel duidelijk maken op welke manier de samenleving participeert Nieuwe vormen van participatie ontwikkelen en toepassen met nadrukkelijke aandacht voor online participatie Update van burgerleefstijlen voor betere afstemming van participatie op de doelgroep Onderzoek naar mogelijkheden om diverse monitoren samen te voegen om participatiemoeheid te voorkomen Training in cruciale onderdelen van het opstellen van participatietrajecten
X X X X
X
X
X
X X
X
X X
X
Veranderthema 3: Communiceren op nieuwe manieren Doel 1 Doel 1 en 2 Doel 1 en 2
Creëren online participatieplatform met overzicht van alle participatietrajecten Opstellen nieuw communicatiebeleid om samenlevingsparticipatie op een hoger plan te tillen met nadrukkelijke aandacht voor doelgroepencommunicatie, verwachtingsmanagement en terugkoppeling Gemeentelijke communicatie rondom participatie op taalniveau B1 brengen
X
X
Veranderthema 4: Experimenteren met (overheids)participatie Doel 1 en 3 Doel 3 Doel 3 Doel 3 Doel 1 en 2 Doel 1
Pilots met nieuwe vormen van meebeslissen door inwoners en partners in nadrukkelijke samenwerking met de gemeenteraad Voorbereiden op de komst van initiatieven waarbij er overheidsparticipatie plaatsvindt Experimenteren met overheidsparticipatie door projecten, het aangaan van gesprekken met inwoners, Right to Challenge en de komst van de Omgevingswet Kaders opstellen voor overheidsparticipatie n.a.v. experimenten Publieksplein in gemeentehuis doorontwikkelen voor samenlevingsparticipatie Pilot voor participatie met jongeren, wat een heel andere benadering vraagt dan met andere doelgroepen
X X X
X
X X X X
Aan de hand van deze veranderthema’s maken we samenlevingsparticipatie dé manier van werken. Daarmee bewegen we van inwoner- en partnerparticipatie naar overheidsparticipatie. 23
Bijlage 1 – Resultaten & verdiepende sessie app Waddinxveen Denkt Mee In de ‘oktober participatiemaand’ is onderzoek gedaan naar de mening van inwoners, ondernemers, medewerkers en raadsleden over samenlevingsparticipatie. Inwoners konden hiervoor een vragenlijst invullen in de app Waddinxveen Denkt Mee. Medewerkers en raadsleden kregen deze vragen aangeleverd in aangepaste vorm. Bovendien werden de medewerkers tijdens een interne markt uitgenodigd om hun visie op samenlevingsparticipatie te geven.
Ondernemers tijdens de conferentie van Waddinxveen Dat Werkt Tijdens de conferentie van Waddinxveen Dat Werkt op 27 september 2018 werd aan ondernemers gevraagd hoe zij aankijken tegen de gemeente. En wat verwachten zij van de gemeente als het gaat om participatie met en door ondernemers? Het volgende kwam naar voren. 1. 2. 3.
Vanuit de werkwijze die gebruikt wordt bij ‘Waddinxveen Dat Werkt’ is er vertrouwen in de gemeente om een samenwerkingstraject te starten. Dit traject is een voorbeeld van goede gesprekken tussen ondernemers en de gemeente. Ondernemers vinden focus van de gemeente belangrijk. Idealiter vindt uitgebreide participatie plaats op onderwerpen die heel dicht bij hen staan en hen raken. Er is geen behoefte aan onderwerpen die verder van hen af staan. Ondernemers geven aan dat op dit moment door de gemeente niet teveel van hen gevraagd wordt. Tegelijkertijd is de respons van ondernemers op enquêtes laag, ook omdat er van allerlei kanten en instituten lange vragenlijsten naar hen toekomen. Vooral als het gaat om deze monitoring moet Waddinxveen waken voor participatiemoeheid.
Inwoners, medewerkers en raadsleden in het app-onderzoek Hoe representatief is het onderzoek dat gedaan is onder inwoners, medewerkers en raadsleden? Op een populatie van 28.000 inwoners (daarin zijn minderjarigen meegerekend waar een groot deel niet van meegedaan heeft) met een betrouwbaarheid van 99% en een foutenmarge van 5% moeten er 649 mensen meedoen. Op het onderdeel ‘Meedenken met de gemeente’ reageerden 825 mensen. Aan de representativiteitsvraag wordt dus voldaan. Dit onderzoek is representatief voor Waddinxveen. Wat in dit onderzoek bewust niet is gedaan, is allerlei achtergrondgegevens van mensen meenemen. Dat had twee redenen: 1. Inwoners ‘dachten’ mee, ze ‘besloten’ niet mee. Voor besluitvorming is het nodig om meer te weten van de respondenten. Dat was hier niet het geval. Het ging om de grote lijn: het meedenken. 2. We wilden de drempel zo laag mogelijk houden. Het was voor het eerst dat we werkten met een app in de App Store (Apple) en in Google Play. Om na het downloaden de kans op invullen zo groot mogelijk te laten zijn, hebben we niet eerst gevraagd naar allerlei achtergrondgegevens. Het onderzoek onder gemeenteraad en medewerkers is niet representatief. Dan hadden 20 gemeenteraadsleden en 100 medewerkers moeten meedoen. Deze resultaten geven dus een indicatie, maar zijn zeker niet representatief voor de hele groep.
24
Vraag 1 Medewerkers Vraag jij inwoners wel eens om met de gemeente Waddinxveen mee te denken, mee te doen of mee te beslissen?
Samenleving Wordt u wel eens gevraagd om met de gemeente mee te denken, mee te doen of mee te beslissen?
Gemeenteraad Wat denkt u: worden inwoners wel eens gevraagd om met de gemeente Waddinxveen mee te denken, mee te doen of mee te beslissen?
Resultaat | Bij de inwoners geeft 55% van de respondenten aan dat ze nooit gevraagd worden om mee te denken, mee te doen of mee te beslissen met de gemeente. 41% denkt soms mee, 4% vaak. Alle 10 raadsleden schatten in dat inwoners hier ‘soms’ zouden antwoorden. Bij de medewerkers van de gemeente Waddinxveen geeft 55% van de respondenten aan dat ze inwoners soms betrekt om mee te denken, mee te doen of mee te beslissen. 28% betrekt inwoners nooit, 17% vaak. Die 28% lijkt een groot percentage, maar niet alle medewerkers maken beleid of voeren een beleid of project uit waarmee ze in aanraking komen met inwoners. Conclusie | Positief gezegd: in het onderzoek geeft 4 op de 10 inwoners aan wel eens meegedacht, meegedaan of meebesloten te hebben met de gemeente. Andersom: meer dan de helft van de Waddinxveense samenleving geeft in het onderzoek aan nooit gevraagd te worden door de gemeente.
25
Vraag 2 Medewerkers Vind jij het belangrijk dat de gemeente Waddinxveen inwoners vraagt om mee te denken, mee te doen en mee te beslissen?
Samenleving Vindt u het belangrijk dat de gemeente Waddinxveen u vraagt om mee te denken, mee te doen en mee te beslissen?
Gemeenteraad Vindt u het belangrijk dat de gemeente Waddinxveen inwoners vraagt om mee te denken, mee te doen en mee te beslissen?
Resultaat | In de samenleving geeft 88% van de respondenten aan het belangrijk te vinden om mee te kunnen denken, doen of beslissen. Daarvan wil 22% dit vaak doen en 66% soms. Slechts 1 op de 10 respondenten vindt dit niet belangrijk. Bij deze vraag zitten grote verschillen met de medewerkers en gemeenteraad. 80% van de respondenten onder gemeenteraadsleden vindt het belangrijk dat inwoners vaak participeren. Bij de medewerkers is dat 35% van de respondenten. Daarmee geven raadsleden en ambtenaren aan dat zij ‘vaak’ meedenken, meedoen en meebeslissen belangrijker vinden dan inwoners. Inwoners hebben een voorkeur voor ‘soms’. Conclusie | Vergeleken met vraag 1 valt op dat de samenleving het belangrijk vindt om mee te denken, mee te doen of mee te beslissen. Geeft 45% van de respondenten uit de samenleving bij vraag 1 nooit betrokken te worden door de gemeente, 88% van de respondenten vindt het wel belangrijk om betrokken te worden. Op de vraag of de samenleving wel bereid is om mee te denken, mee te doen of mee te beslissen, kan dus volmondig ‘ja’ geantwoord worden. Tegelijk wordt duidelijk dat de samenleving een voorkeur heeft voor ‘soms’ en niet voor ‘vaak’. Dat is met name voor raadsleden en medewerkers van belang om zich te realiseren!
26
Vraag 3 Medewerkers Soms gaat een project of beleid over iets dat dichtbij de inwoner staat, soms over iets wat verder weg staat van de inwoner. Waar wil jij inwoners het liefst over laten meedenken?
Samenleving Soms gaat een project of beleid over iets dat dichtbij u afspeelt, soms over iets wat verder weg. Waar wilt u het liefst over meedenken?
Gemeenteraad 3. Soms gaat een project of beleid over iets dat dichtbij de inwoner staat, soms over iets wat verder weg staat van de inwoner. Waar wilt u inwoners het liefst over laten meedenken?
Resultaat | Bij vraag 3 werd gevraagd om straat, buurt, wijk en dorp in volgorde van belangrijkheid te zetten: waar wilt u het liefst over meedenken? De resultaten zijn door de verschillende meetmethodes - de app Waddinxveen Denkt Mee gebruikt een andere vertaalmethode dan Survio, dat gebruikt werd voor de medewerkers en de gemeenteraad - lastig interpreteerbaar. Waar bij de resultaten van de app geldt ‘hoe korter de staaf in de grafiek hoe beter’, geldt voor Survio ‘hoe langer de staaf in de grafiek hoe beter’. Dat meenemend blijkt dat inwoners het liefst meedenken over de ‘straat’ en ‘buurt’. Raadsleden en medewerkers erkennen dit. Waar raadsleden en medewerkers het ‘dorp’ op de laatste plaats zetten, zetten inwoners het ‘dorp’ op de derde plaats om mee te denken. Feit is echter dat de resultaten, zeker bij inwoners, erg dicht bij elkaar liggen. Verdieping | Om meer duidelijkheid te krijgen over de betekenis van de resultaten van de in vraag 3 gegeven antwoorden, zijn de resultaten voorgelegd aan een verdiepingspanel, bestaande uit PAR-leden, wijkplatformleden en geïnteresseerde inwoners. Zij geven aan dat inwoners graag willen meedenken als het hun eigen leefomgeving betreft. Criteria daarbij zijn: zijn inwoners emotioneel betrokken, raakt het hen financieel of raakt het hun welzijn.
Hierbij kan gedacht worden aan de verkeersafwikkeling in een straat, een reconstructie van de buurt of de groenvoorziening in en om de straat. Op dorpsniveau gaat het vooral om controversiële onderwerpen. Hierbij werd terugblikkend de vergunning voor biomassacentrales en de verplaatsing van het afvalbrengstation aangehaald. Conclusie | Omdat de resultaten zo dicht bij elkaar liggen, is het lastig om een duidelijke conclusie te trekken. Voorzichtig kan gezegd worden dat inwoners het liefst meedenken over de straat en buurt. Daarna komt het dorp en op de laatste plaats de wijk. Criteria op straat- en buurtniveau om inwoners mee te laten denken zijn: het moet hen emotioneel, financieel of in hun welzijn raken. Op dorpsniveau geldt dat inwoners over controversiële onderwerpen willen meedenken.
27
Vraag 4 Medewerkers Op welke manier wil je inwoners laten meedenken, meedoen of meebeslissen?
Samenleving Op welke manier wilt u meedenken, meedoen of meebeslissen?