Beantwoording technische vragen RES 1.0.docx

Zonder overheidssteun zijn de energieprojecten veelal niet betaalbaar. Daarmee is de kans groot dat er een verdergaande rol van de (lokale) overheden nodig is. Is het denkbaar dat hiervoor op regioniveau iets opgezet wordt (fonds, financieringsarrangementen met zeer lage rente en lange aflostermijnen, etc)? Is hier al over nagedacht? Op dit moment heeft er alleen een strategisch verkenning plaatsgevonden naar beschikbare locaties voor opwek van elektriciteit. De locaties zijn nog niet nader onderzocht of een project ook haalbaar en betaalbaar is. Een verdere concretisering van de haalbaarheid van de locaties uit de RES 1.0 zal in de RES 2.0 plaatsvinden. Of er dan een gezamenlijke oplossing gevonden moet gaan worden voor de financiering van de projecten en bijv. eventuele regionale fondsvorming maakt deel uit van de verdere uitwerking van de opgave. 87 Waddinxveen PCW Realisatie zon op dak. In paragraaf 5.4.1 wordt aangegeven dat er zo snel mogelijk ingezet moet worden op zon op dak. Is er hiervoor een sluitende businesscase? En als dit niet het geval is, is het dan mogelijk om een standaard businesscase te ontwikkelen voor ‘dakeigenaren’? Of mogelijk een soort ‘ontzorgings-arrangement’? Dit om te voorkomen dat iedereen het wiel uit gaat vinden? De sluitende businesscase is afhankelijk van o.a.

de mogelijkheid van de dakeigenaar om te investeren in zonnepanelen en de periode waarbinnen de zonnepanelen terugverdiend moeten worden. Op dit moment zijn de energiecoöperaties Midden-Holland en de duurzaamheidsplatforms Midden-Holland bezig met het opstellen van een servicepunt zon-op-dak. Op welke manier de RES regio zon-op-dak verder kan stimuleren moet nog handen en voeten aan gegeven worden.

22

88 Waddinxveen PCW Er wordt ingezet op 0,19 TWh zon op dak (pag. 18). A. Is er ook onderzoek gedaan naar de constructieve geschiktheid van daken? B. Is het de verwachting dat zonnepanelen zonder constructieve aanpassingen geplaatst kunnen worden? Hier is nog geen specifiek onderzoek naar gedaan, dit kan alleen per gebouw bepaald worden. Wel is er in de data van NP RES rekening gehouden met beperkingen voor zonnepanelen op dak, zoals de helling en positie van het dak, obstakels op het dak, en ook dat een deel niet sterk genoeg is. Op dit moment heeft de provincie Zuid-Holland al een subsidie om daken te verstevigen om zonnepanelen op te plaatsen. 89 Waddinxveen PCW Regionale samenwerking. In paragraaf 5.5.3 worden onderwerpen genoemd die regionaal opgepakt kunnen worden. Is het mogelijk om ook vraagstukken die in elke gemeente spelen, regionaal uit te zoeken en op te pakken (isolatieopgave, zon op dak, etc.)? Hoofdstuk 5.5.3 beperkt zich tot de samenwerking op het gebied van warmte. In hoofdstuk 5.4.4 wordt de regionale samenwerking voor het ondersteunen/versnellen van zon op dak beschreven. De isolatie-opgave is sterk woningafhankelijk en wordt o.a. met de Transitivisie Warmte lokaal opgepakt. 90 Waddinxveen PCW Restwarmte. In paragraaf 3.3 wordt aangegeven dat import van restwarmte voor een deel van de regio in de afweging relatief goed uitkomt. A.

Belangrijke vraag daarbij is hoe groot de kans is dat er tijdig restwarmte beschikbaar is. Hoe groot wordt deze kans ingeschat? B. Is er wel voldoende restwarmte over? Voor de RES1.0 Rotterdam Den Haag is een onderzoek gedaan naar de match tussen vraag en aanbod (Collectieve warmtevoorziening RES Rotterdam Den Haag, verdieping en verkenning met scenario’s, 31 maart 2021). In de samenvatting lees ik op bladzijde 5 dat met de potentie in 80% van de vraag voorzien kan worden. Is er dan nog wel warmte over voor export naar andere regio’s; zoals Midden Holland? Zijn er ook nog andere regio’s die aanspraak willen maken op restwarmte uit Regio Rotterdam? De verdeling van de warmte maakt onderdeel uit van een provinciale onderzoek naar een Integraal Ontwerp voor een Warmte Transport Systeem. Tevens werkt GasUnie aan de realisatie van Warmtelinq. Binnen WSO-verband wordt gesproken over de mogelijkheden waarop en voorwaarden waaronder een aftakking van Warmtelinq richting het Oostland gerealiseerd kan worden.

23

91 Waddinxveen PCW Integrale energievoorziening in de regio. Als export restwarmte niet mogelijk is wat zijn dan de alternatieven? Geothermie lijkt niet benut te kunnen worden (3.1.1). Zonthermie kan alleen in combinatie met warmteopslag (3.1.4) en is daardoor zeer kostbaar. A. Klopt het dat de kans groot is dat in onze regio de warmtevoorziening met name gebaseerd zal worden op warmtepomptechnologie? B. Hoe kijkt u er tegen aan als dit zo is (verwarming met met name warmtepompen) en als dan het integrale energiesysteem in onze regio zal bestaan uit de combinatie van veel elektragebruik van warmtepompen in de winter en veel productie van elektra uit zonnepanelen in de zomer? Is hier al over nagedacht? Wat betekent dit voor de duurzaamheid van de stroom voor de warmtepompen? Wat betekent dat voor de kosten? Indien import van restwarmte niet tot de mogelijkheden behoort, resteren als opties alleen lokale warmtenetten gevoed met zonthermie of aquathermie en individuele of kleinschalig collectieve warmtepompen, eventueel aangevuld met biogas. Voor Bodegraven-Reeuwijk en het grootste deel van Krimpenerwaard is dit nu al het uitgangspunt. Bij warmtepompen en aquathermie wordt, afhankelijk van de techniek, grofweg 1/3e tot 1/5e van de energievraag voor warmte geëlektrificeerd voor de opwerking van de gebruikte omgevingswarmte tot de benodigde temperatuur.

Deze elektriciteit zal duurzaam moeten worden geproduceerd. Gezien de uitgesproken voorkeur van de regio om bij de productie van duurzame elektriciteit eenzijdig in te zetten op zon, leidt dit tot een groeiende mismatch tussen vraag en aanbod van duurzame elektriciteit. 92 Zuidplas VVD Op p. 33 wordt bij oplossingen waarbij warmte elektrisch moet worden opgewaardeerd gesteld dat bij individuele oplossingen de investeringen in verzwaring van het elektriciteitsnet hoger zullen zijn dan bij collectieve systemen. Graag zien wij deze stelling kwantitatief/financieel onderbouwd. Ervan uitgaande dat in plaats van pagina 33, de tekst op pagina 30 in paragraaf 3.3.4 en in het groene kader op pagina 31 onder Elektriciteitsbalans, bedoeld wordt: Er is geen kwantitatieve/financiële onderbouwing beschikbaar, hiervoor moet een berekening op projectniveau worden uitgevoerd en de RES 1.0 heeft niet dit detailniveau. Het uitgangspunt is opgesteld samen met de netbeheerder. Voor individuele elektrische oplossingen is verzwaring tot elke voordeur nodig, terwijl bij collectieve oplossingen de verzwaring enkel tot één punt in de wijk nodig is. Daarbij kan bij collectieve oplossingen de warmtevraag beter uitgemiddeld worden, zodat een elektrische piekbelasting beperkt wordt. 93 Zuidplas VVD Op p. 35 wordt gesproken over opslagmogelijkheden.

Is er al zicht op een technisch realiseerbare opslagmogelijkheid met voldoende potentie om de discrepantie tussen energievraag- en aanbod beter af te stemmen? De huidige rendabele opslagmogelijkheden bestaan voornamelijk uit batterijsystemen die een periode van enkele uren kunnen overbruggen. De uitdaging ligt in opslagsystemen die langere periodes of zelfs seizoenen kunnen overbruggen. Dergelijke opslagmethoden, zoals bijvoorbeeld opslag in moleculen, kennen doorgaans nog geen rendabele business case en zijn afhankelijk van subsidies en technische doorontwikkeling.

24

94 Zuidplas VVD In hoofdstuk 5.1.5. wordt gesteld: "Zonder dit soort optimalisaties kan het grootschalig afschakelen van opwek terwijl er zonpieken zijn een belangrijk en zeer ongewenst gevolg zijn”. Een klein rekensommetje leert dat deze situaties zich vanaf 2023 regelmatig en in toenemende mate zullen voordoen. De genoemde optimalisaties zullen nog de nodige tijd op zich laten wachten. Dat leidt tot de volgende vragen: a. Welke instantie heeft de bevoegdheid om - op basis van welke criteria - te besluiten welke opwek in deze gevallen zal worden afgeschakeld? b. Afschakelen leidt tot inkomstenderving voor de exploitant van de opwek (bijvoorbeeld een energiecorporatie) en daarmee tot "verstoring" van het business model. Hoe gaat dit (financieel) gecompenseerd worden? Bij het tekenen van een offerte voor een aansluiting, heeft de aangeslotene duidelijkheid over in hoeverre er transportbeperkingen gelden. Als er op dat moment geen beperkingen gelden, krijgt de klant het recht (‘transportrechten’) om zijn aansluiting volledig te gebruiken conform zijn aanvraag. Als voorzien wordt dat het net tegen de capaciteitsgrenzen aanloopt, plant de netbeheerder een netvestering. Indien deze netinvestering niet tijdig gereed is, onderzoekt de netbeheerder of congestiemanagement mogelijk is. Als dit mogelijk blijkt, kunnen meer partijen transportrechten krijgen.

Als dit niet mogelijk is, krijgen nieuwe partijen geen transportrechten (of een beperking van de transportrechten) tot dat de netinvestering gereed is. Congestiemanagement vindt in beginsel marktgebaseerd plaats. Oftewel, partijen zijn vrij om hieraan mee te doen en kunnen zelf aangeven onder welke voorwaarden zij hieraan willen meedoen. In beginsel wordt daarmee de business case van partijen met transportrechten niet aangetast. In enkele gevallen kan het voorkomen dat partijen worden gesommeerd om mee te doen aan verplicht congestiemanagement. Met welke vergoedingen dit gepaard gaat en aan welke voorwaarden dit onderhevig is, wordt momenteel overlegd met o.a. de toezichthouder ACM. 95 Zuidplas VVD In 5.9.2 wordt gesteld dat we zonder subsidie niet de voorliggende opgaven kunnen realiseren; zo’n 600 miljoen euro zou als uitvoeringslasten op de gemeente afkomen. Vertaald naar Zuidplas, om hoeveel miljoen euro zou het dan ongeveer gaan? In het ROB rapport (https://www.raadopenbaarbestuur.nl/binaries/raad-openbaar-bestuur/documenten/publicaties/202 0/09/24/aef--onderzoeksrapport-uitvoeringskosten-klimaatakkoord/Uitvoeringskosten_Klimaatakk oord_decentrale_overheden_AEF_Rapport_2020_09.pdf ) staat op pagina 51 een overzicht van de kosten per gemeente waarbij een onderscheid gemaakt wordt tussen personele inzet en materiele kosten.

Welk deel van het bedrag voor de Gemeente Zuidplas bedoeld is hangt af van de uiteindelijke verdeling. Het rapport laat alleen zien wat er nodig is om het klimaatakkoord goed uit te kunnen voeren, maar is geen toezegging dat deze middelen ook naar de gemeenten toe komen.

25

96 Zuidplas VVD Is de genoemde EUR 600 miljoen aan gemeentelijke kosten afgeleid van de in het rapport genoemde EUR 1,8 miljard aan uitvoeringslasten voor de jaren 2022-2024? Ja, zoals beschreven op pagina 47 van de RES 1.0 zijn de financiën gebaseerd op het ROB rapport. 97 Zuidplas VVD Op welke wijze wordt dan wel gaat rekening worden gehouden met uitvoeringslasten van de RES 1.0 in de meerjarenbegroting? De meerjarenbegroting wordt in Zuidplas in juli behandeld. Hoe de uitvoering van de RES 1.0 daarin verwerkt wordt valt nu nog niet te zeggen. 98 Zuidplas VVD Welk netto-effect (last) zal uitvoering van de RES 1.0 naar verwachting op onze meerjarenbegroting gaan hebben? Het is niet te zeggen welk effect de uitvoering van de RES 1.0 heeft op de begroting, omdat de middelen worden gealloceerd voor duurzaamheid in brede zin van het woord. De RES is een integrale opgave die hand in hand gaat met bijvoorbeeld het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving en het verduurzamen van bedrijven en mobiliteit. Niet alleen inhoudelijk zal er integraal naar de energieopgave gekeken moeten worden, maar ook financieel.

99 Zuidplas VVD Welke andere onderdelen van de financiële huishouding van de gemeente zullen door uitvoering van de RES 1.0 worden beïnvloed en op welke wijze dan wel voor welke verwachte effecten? Te denken valt aan investeringen, financiering, subsidiëring, weerstandsvermogen. Zoals beschreven kan de RES niet als zelfstandige opgave beschouwd worden. Maar de uitvoering van de RES zal ook van invloed zijn op onder andere de ontwikkeling van het Middengebied, de pauzelandschappen, de omgevingsvisie, recreatieschappen en Restveengebied. 100 Zuidplas VVD Op welke wijze wordt de raad periodiek op de hoogte gehouden van bovengenoemde invloeden, actuele ontwikkelingen hierin en in het algemeen de voortgang tijdens de komende realisatiefase (van RES 1.0 naar RES 2.0)? De raden zullen - net zoals de voorgaande maanden - regelmatig geïnformeerd worden over de ontwikkelingen naar de RES 2.0 door regionale volksvertegenwoordigingsbijeenkomsten (al dan niet digitaal/fysiek) en indien nodig middels informatienota's en/of lokale raadsinformatieavonden. Een aantal gemeenten heeft een raadswerkgroep die zich bezig houdt met de energietransitie en RES. 101 Zuidplas VVD P. 109. Wat wordt bedoeld met ‘specifiek gemaakt i.r.t.

de opgehaalde gebiedsopgaven’, zoals bijvoorbeeld gesteld bij wind in landbouwgebied met en zonder opgave? In aanloop naar de concept RES is deze laddering gemaakt om een onderscheid te kunnen maken tussen de verschillende bouwstenen en de wenselijkheid ervan in het landschap van de regio

26

Midden-Holland. De bouwstenen die (min of meer) wenselijk waren zijn meegenomen in de ontwikkeling van de RES 1.0 en specifiek gemaakt. Wind in landbouwgebieden is op de kaart terug te vinden als "zon en kleinschalig wind op boerenerven" en "wind langs infrastructuur". 102 Zuidplas VVD Op p. 36 wordt gesproken over het recyclen van zonnepanelen. Hoe zit het met de recyclebaarheid van de wieken van de nu aanwezige windturbines, bijvoorbeeld die in Waddinxveen? Wieken zijn gemaakt van composiet. Composiet is vanwege een combinatie van hars en vezels lastig te recyclen. Windenergie is wel één van de manieren om elektriciteit op te wekken met zo min mogelijk CO2 uitstoot in de productie, operatie en verwerking, van alle manieren om elektriciteit op te wekken. Vanuit de verhouding materiaalgebruik en opwekcapaciteit zijn grotere windmolens het efficiëntst. Er zijn nu enkele startups om composiet te recyclen dmv verhitting en toevoeging van hars. 103 Zuidplas VVD Op p. 11 wordt gesteld dat ‘veel deelnemers (aan participatie) niet meteen goede resultaten betekent, terwijl nieuwe ideeën vanuit een kleine groep niet direct representatief zijn voor de gehele samenleving’. Wat verstaat u onder 'goede' resultaten? Onder goede resultaten verstaan wij, inhoudelijke en diepgaande uitwisseling van informatie en standpunten.

Er is niet alleen onderzocht of inwoners voor of tegen zonnepanelen of windmolens zijn maar vooral waarom inwoners bepaalde keuzes maken en waarom ze iets wel of niet geschikt vinden. Door deze uitgebreide participatie hebben de inwoners ons dus van veel kwalitatieve informatie voorzien. Zie ook 20, 70, 72. 104 Zuidplas VVD Op dezelfde pagina staat dat de schaal van de regio te klein is om raadpleging met voldoende aantallen in een representatieve groep te doen, en dat het proces gericht is op 'kwalitatieve' en dus niet op kwantitatieve raadpleging. Kunt u nader verklaren wat bedoeld wordt met kwalitatieve raadpleging? Zie het antwoord op de vraag 103. Het gaat om het gesprek voeren met inwoners en te snappen waarom inwoners bepaalde voor- of afkeuren hebben. 105 Zuidplas VVD Bijlage 2 Participatie. Bij de uitkomsten van enquête 1 zijn de antwoorden waaruit gekozen kon worden onleesbaar op p. 54. Zou er een meer leesbare versie van deze antwoorden kunnen worden nagezonden? Ja, deze wordt nog separaat met u gedeeld.

27

106 Zuidplas VVD Er wordt bij diverse warmtescenario’s van uitgegaan dat restwarmte van buiten de regio beschikbaar is. Er wordt echter niets vermeld over de bron(nen) van deze restwarmte. Welke zekerheid is er dat deze restwarmte ook op de lange(re) termijn in voldoende mate beschikbaar zal zijn en dat deze binnen de beoogde termijn duurzaam (dus CO2 vrij) zal zijn? Vanuit de industriegebieden rondom de Rotterdamse haven is veel restwarmte beschikbaar. Het betreft restwarmte met een fossiele oorsprong. Vanuit de industrie moeten deze processen worden verduurzaamd. Daarmee blijft veel van deze restwarmte echter op termijn ook beschikbaar. Voor de toekomstige productie van waterstof zal daarnaast ook extra restwarmte beschikbaar komen. De Provincie Zuid Holland heeft de bovenregionale inzet van restwarmte via een integraal ontwerp voor een Warmte Transport Systeem in onderzoek. -/-

28