Actualisatie Historisch vooronderzoek-OO

Speciale aandacht kreeg de verdediging van de bruggen over de Gouwe, die permanent werden bewaakt en tevens ter vernieling waren voorbereid. Vooral de brug in de Rijksweg 12 (nu Al2) had door de achterelkaar liggende gevechtsposities een sterke verdediging, die bovendien nog werd ondersteund door de hiervoor genoemde artillerieopstelling langs de Bloemendaalseweg. Volgens de spionagerapportenl2> waren niet alleen de steunpunten omgeven door prikkeldraad, maar was dit versperringsmateriaal ook op veie andere plaatsen gebruikt. Dit zou er op kunnen wijzen dat op verscheidene punten ook mijnen waren gelegd. Deze veronderstelling wordt ondersteund door de afwijkende kleur van de begroeiing die op luchtfoto’s is waar te nemen. Ondanks alle inspanningen bestond de stelling slechts uit een verzameling naast elkaar liggende opstellingen, die weliswaar elkaar onderling met mitrailleurvuur konden steunen, maar waarin de diepte ontbrak. Als de stelling op een plaats zou zijn doorbroken, dan kon deze daarna eenvoudig worden opgerold. Zwaardere wapens voor het bestrijden van tanks waren maar beperkt beschikbaar. terwijl ook de voorziene artilleriesteun gering was. Vermoedelijk heeft deze situatie er toe bijgedragen, dat ook de Duitsers kozen voor een bekende Nederlandse methode om een verdedigingslinie te versterken, namelijk met behulp van inundaties.

74311 / RO-210270 versie 0.1

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Bron

Pag.

Pagina 90 van 166

Datum / jaar

Gebeurtenis

74311 / RO-210270 versie 0.1

Bron

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pag.

Pagina 91 van 166

Datum / jaar

Gebeurtenis

74311 / RO-210270 versie 0.1

Bron

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pag.

Pagina 92 van 166

Datum / jaar

Gebeurtenis

74311 / RO-210270 versie 0.1

Bron

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pag.

Pagina 93 van 166

Datum / jaar

Gebeurtenis

Relevant, militaire infrastructuur binnen de gemeentegrenzen. De Julianastraat kreeg een andere naam: de Javastraat. De Wilhelminakade heette voortaan de Gouwekade. Niets mocht aan het koninklijk huis herinneren. (Na de oorlog werden die straten weer snel van de oude naam voorzien. Relevant, straten binnen de gemeentegrenzen Waddinxveen kregen andere naam. Op verschillende plaatsen in Waddinxveen werden door de bezetter betonnen bunkers gebouwd, onder andere langs de Henegouwerweg. Ook werden tankgrachten gegraven bij de Sniepweg. Langs de Zuidkade, dichtbij de Wilhelminakade, moest op last van de bezetter in 1943 een hele rij woonhuizen, waaronder twee winkels, worden afgebroken om daardoor schootsveld te hebben als de vijand uit die richting zou komen. Relevant, militaire infrastructuur binnen de gemeentegrenzen aangelegd.

74311 / RO-210270 versie 0.1

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Bron

Pag.

VER

110

VER

110111

Pagina 94 van 166

Datum / jaar 11 mei 1940

Gebeurtenis Boskoop heeft in die eerste meidagen niet veel te lijden van aanvallen. Er is geen noemenswaardige schade aan gebouwen. Ook landen er geen parachutisten. Slechts enkele kleine bommetjes en granaten treffen Boskoopse bodem. Wel wordt er af en toe met mitrailleurs uit vliegtuigen geschoten. Een oudere Boskoper, niet wetend wat er gebeurt, zegt later tegen zijn zoon, dat hij allemaal van die blauwe rookwolkjes op de weg gezien heeft. Hij wist niet wat dat was, maar hij vond die rookpluimpjes wel mooi. Boven Bloemendaal bij Waddinxveen wordt een Nederlands vliegtuig neergeschoten. De drie inzittenden lukt het veilig met een parachute naar beneden te komen. Ze worden opgenomen door het garnizoen in het Veterinair Hospitaal op de Parklaan. Relevant, bommenwerper is binnen gemeentegrens neergestort. Op zaterdag 11 mei 1940 werd er boven de Bloemendaalse polder een Nederlandse bommenwerper, de Fokker 850, neergeschoten. In een glijvlucht dook het toestel ter hoogte van ons huis in het veen. M’n oom vertelde later dat hij een man onder een wit laken had zien liggen. Dat moet Lubbert Rozeboom uit Bedum zijn geweest. Hij was 21 jaar. Z’n graf vind je op het oude kerkhof aan de Kerkweg. Ik heb altijd nog contact met z’n familie. Ik heb altijd nog contact met z’n familie.

De tragiek wil, dat Lubbert een dag eerder bij een aanval op Ockenburg werd beschoten door vijf Messerschmitts en toen met z’n parachute kon ontkomen en bij Kijkduin uit zee werd opgevist. Hier in Waddinxveen is alleen zijn lichaam geborgen. Maar, weet je, er zaten 5 mannen in dat vliegtuig. Mijn vraag is tot op de dag van vandaag: ‘Waar zijn die andere 4 gebleven?’ Vooral ’s winters kon je het toestel nog goed zien; het staartstuk stak boven de grond uit. Je kon er zo in kijken. Je zag een rek met sleutels en gereedschap. ‘k Heb er na de oorlog nog eens een mitrailleur en geweren uit gehaald en naar de politie gebracht. Maar die 4 mannen, die houden me bezig. Er is door de Rijksluchtvaartdienst wel een onderzoek ingesteld, maar opgehelderd is het raadsel nooit. Ook voor de nabestaanden niet. Relevant, bommenwerper is binnen gemeentegrens neergestort. De gebeurtenissen op die 11e mei ’40 staan ook mevrouw G. J. Mulder onuitwisbaar in het geheugen gegrift. Het is de dag, waarop een bom haar ouders het leven benam. Haar vader was op slag dood, haar moeder stierf op 13 mei. ‘We woonden aan de Zuidkade op nummer 65c – nu Wilhelminakade-, een huis met een souterrain. Het gebeurde om 10 voor 11… Ons huis, het meest linkse van een rij van 4, stond vlak bij de rijkswegbrug (nu Coenecoopbrug), die in 1938 voltooid was. Vanuit het dorp moest je onder de brug door. We keken op de Gouwe.

Toen de rijksweg Utrecht-Den Haag was aangelegd met de Gouwebrug, zei m’n vader al: ‘Als er oorlog komt, zitten we hier veel te gevaarlijk.’ Op 10 mei was hij als burgerwacht een wapen gaan halen. Hij kwam in de morgen van de 11e pas weer thuis. M’n moeder begreep niet waar hij bleef; wat was ze ongerust. Toen hij terugkwam, zei hij: ‘Vanmiddag gaan we naar Jo in de Trooststraat. Zoek spullen op om mee te nemen.’ En terwijl hij daar stond met een rol plakband in z’n hand om de ramen af te plakken tegen het versplinteren bij een mogelijke luchtaanval, hoorden we een vliegtuig laag aan komen vliegen. ‘Wat is dat nou?’, riep vader nog en hij rende de trap op naar boven, waar hij zand en een schop had staan. Een enorme klap! Vader is op de trap dodelijk getroffen. Moeder en ik werden geraakt door een omvallende buitenmuur. Een bom was onder het huis in het souterrain ontploft. M’n moeder is opgevangen in de gymnastiekzaal van de St. Jozefschool. Ze was er zeer ernstig aan toe; ribben door de longen. Ik ben eerst verbonden bij van Berkesteijn en daarna ook overgebracht naar de Jozefschool. Daar lag ik bij m’n moeder. Nonnen zorgden voor ons en voor de evacués uit de Betuwe. Moeder herkende me. Ze zag m’n verband en huilde. Relevant, bombardement is binnen de gemeentegrens uitgevoerd.

74311 / RO-210270 versie 0.1

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Bron BLA

Pag. 16

GEE3

35

GEE3

35-36

Pagina 95 van 166

Datum / jaar

Gebeurtenis Op 11 mei werd boven de Rijksweg, waar nu de Coenecoopbrug is, door de vijand een Nederlands vliegtuig neergeschoten. En een Duitse bom kwam op de Wilhelminakade terecht en zaaide dood en verderf: de kade was voor een deel ingezakt, 4 huizen werden vernield en 3 mensen kwamen er om, een echtpaar en een moeder van kleine kinderen. Toen ze haar vonden, lag zo over de wieg van haar baby heen, dicht bij de andere kindertjes. Die kleintjes leefden nog. Relevant, bombardement binnen de gemeentegrens. Op 11 mei vindt er een bombardement plaats nabij de Rijksbrug (=Coenecoopbrug), waardoor de kade langs de Gouwe ingezakt en de eerste burgerslachtoffers vallen. Relevant, bombardement binnen de gemeentegrens. Luchtgevechten boven Zuid-Holland. Focquin de Grave probeert een aantal Messerschmitts weg te lokken. Zes stuks achtervolgen hem in de richting van Gouda. Boven de gemeenten Zevenhuizen en Moerkapelle ontstaat een luchtgevecht. Hierbij schiet Focquin de Grave een Me-110 neer en verjaagt hij een andere. De vier overgebleven Duitsers kan hij echter niet meer aan. Hij is ernstig gewond door een kogel en granaatscherven in de buik. Hij maakt een noodlanding op de rijksweg Den Haag-Utrecht, in de gemeente Zevenhuizen. Zijn toestel wordt op de grond nog beschoten, maar hij weet zich op tijd te redden. Hij wordt in het ziekenhuis van Gouda opgenomen.

De overige zes Me's 110 splitsen zich in twee patrouilles. Een groep van drie volgt de225 van Roos. De andere groep gaat achter de T-V nr. 850 aan. De staartschutter van deze T-V weet één van de Messerschmitts neer te schieten. De T-V zelf echter wordt boven Waddinxveen neergeschoten, waarbij twee bemanningsleden omkomen. Relevant, een Fokker T-V bommenwerper boven gemeentegrens neergeschoten. Op 11 mei 1940, om 10 voor 11 in de ochtend, wierp een Duits vliegtuig enkele bommen af bij de Wilhelminakade in Waddinxveen. Een ooggetuige, de heer Smith uit Waddinxveen, vertelt in de bevrijdingseditie van het Hart van Holland in mei 2015: “Het was de twee de dag al meteen raak. Vlak bij de Rijksbrug (brug over de Gouwe, tegenwoordig Coenecoopbrug) stonden twee Nederlandse militairen. In de lucht verschenen enkele jagers die het op die militairen hadden gemunt en voordat iedereen wist wat er gebeurde, waren de drie huizen gebombardeerd.” Bij deze aanval werden verscheidene woningen geraakt waarbij drie burgerdoden en drie gewonden te betreuren zijn. Later bleken negen woningen onherstelbaar beschadigd die later zouden worden afgebroken. In het huis direct naast de brug werd het echtpaar Leendert en Cornelia Mulder Luijt getroffen. Leendert Mulder overleed meteen, zijn vrouw Cornelia Mulder Luijt overleed op 13 mei aan haar verwondingen.

Het echtpaar had twee kinderen die de oorlog zouden overleven. Het echtpaar Jaspers in de woning rechts daarvan raakte ernstig gewond. In het huis daarnaast kwam Hendrika Adriana van der Kroef-Wittenborg om. Haar man en hun drie kleine kinderen overleefden deze ramp. De bewoners van het meest rechter huis zijn op het moment van het bombardement gelukkig niet thuis. Het doel van deze aanval was waarschijnlijk het uitschakelen van de brug over de Gouwe om de Nederlandse troepenverplaatsingen tussen Utrecht en Den Haag te hinderen. Vanwege de aanwezigheid van Duitse parachutisten in Den Haag en in Rotterdam beval de Nederlandse generaal Winkelman op 10 mei de reserves van het Veldleger ter grootte van een regiment infanterie, ongeveer 1000 man, vanuit Rlicnen naar Gouda te verplaatsen. In opdracht van de commandant van het IIe Legerkorps, Generaal-Majoor H. Harberts, kreeg de eerste compagnie van het 12de Regiment Artillerie het bevel om een batterij via Montfoort naar Gouda ter beschikking te stellen aan de commandant Oostfront, Vesting Holland, Reserve Generaal-Majoor Johannes Hermanus Fruyt van

74311 / RO-210270 versie 0.1

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Bron GEE1

Pag. 16

GEE2

67

HER

9, 22

KOO

43-44

Pagina 96 van 166

Datum / jaar

13 mei 1940 [betreft vermoedelijk 11 mei 1940]

14 mei 1940

Gebeurtenis Hertog. Ook diverse andere legereenheden kregen bevelen om via Gouda naar Den Haag of Rotterdam op te trekken. Relevant, bombardement binnen de gemeentegrens. Veel grote Duitse transportvliegtuigen van het type Junkers, donkergrijs van kleur, vlogen die dag over, sommige op geringe hoogte. Er werd gezegd dat ze parachutisten vervoerden en dat ze het voorzien hadden op Den Haag, het centrum van de regering en op het paleis. Enige leden van de vrijwillige burgerwacht in Waddinxveen die in het bezit waren van geweren, lagen op hun rug op het plein van de openbare school aan de brug op deze vliegtuigen te schieten. Of het effect had was niet te zien, maar hun actie was wel begrijpelijk. De volgende dag waren er weer veel vliegtuigen. Er vielen bommen op de westelijke zijde van de Gouwe, iets ten zuiden van de Rijksbrug. Twee inwoners van Waddinxveen verloren daarbij het leven, een blok woningen werd vernield. De Gouwekade zakte over een lengte van twintig meter in. Op diezelfde dag vond een luchtgevecht plaats hoog boven de Gouwe, nabij en ten zuiden van de hefbrug te Waddinxveen. Een Nederlands vliegtuig was in gevecht met diverse Duitse toestellen. Ondanks het feit dat het een ongelijke strijd was, weer het Nederlandse vliegtuig zich dapper, maar plotseling stortte het fel brandend neer op een weiland in de polder Bloemendaal.

De inzittende sergeantmarconist kwam om het leven. Hij werd op het oude kerkhof begraven en op de grafsteen staat: ‘Getrouw tot in den doedt, gevallen voor het Vaderland te Waddinxveen op 11 mei 1940.’ Hij was een van de velen die op die dag hun jonge leven gaven. Relevant, bombardement binnen de gemeentegrens. Fokker T-V 850 van 2-I-LvR ML 1302 is om 15.30 uur neergestort in de Bloemendaalsepolder van Waddinxveen. Relevant, vliegtuig is neergestort binnen de gemeentegrens. Generaal Winkelman, opperbevelhebber van de Nederlandse strijdkrachten, op terugtocht, wordt beschermd door Hollandse vliegtuigen; één vliegtuig wordt boven de Bloemendaalse polder tussen de Henegouwerweg en de Bloemendaalseweg neergeschoten door een Duits toestel; piloot en schutter springen eruit; één wordt gered, de ander blijft hangen aan zijn vliegtuig; (na de oorlog is zijn lichaam uit het wrak gehaald en geborgen. Niet relevant, exacte locatie neergestort vliegtuig is onbekend. De staf van de compagnie vertrekt op dinsdag 14 mei met een sectie naar Den Haag (aankomst 10.30 uur) en wordt in de nabijheid van het station Staatsspoor gelegerd. Om 14.00 uur krijgt de compagnie de opdracht om de door een bom vernielde spoorlijn Gouda – Den Haag, tussen kilometer drie en zeven, te herstellen. Gedurende de herstelling valt een tweetal vijandelijke vliegtuigen het betrokken personeel aan.

Niet relevant, exacte locatie bomkrater en luchtaanval is onbekend. Ook de aanvallen op schepen werden voortgezet en tussen 16.00 en 17.30 uur (Duitse tijd) vlogen Ju-88’s van II/KG30 gewapende verkenningen langs de Nederlandse kust en rapporteerden onder meer de volgende successen:

Bron

Pag.

VER

109

SGLO

T0459

GEE3

45

HUU

62

ZWA1

28

Een kruiser werd aangevallen en twee treffers met SD-500's waargenomen, één midscheeps en één aan bakboord. Het schip maakte slagzij en zonk. Naar aanleiding van de 's morgens gedane verkenningsvluchten en de melding over de troepenbewegingen uit het NO in de richting Rotterdam, voerden He-lll's van I en II/KG4 tussen 16.35 en 18.40 uur voortdurend aanvallen uit op troepen en marskolonnes langs de wegen Utrecht-Leiden-Rotterdam, Gouda, Bodegraven en Utrecht-Gorinchem. Er werd gerapporteerd dat deze aanvallen met succes werden uitgevoerd. Niet relevant, exacte locaties aanvallen niet bekend. Tabel 7: Overzicht gebeurtenissen Duitse inval mei 1940.

74311 / RO-210270 versie 0.1

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Pagina 97 van 166

De bezetting van 1940 tot juni 1944 (D-Day) Na de capitulatie werd Nederland bezet. Duitse militairen werden ondergebracht in voormalige Nederlandse kazernes en de vliegvelden werden door de Duitse luchtmacht, de Luftwaffe, overgenomen. De meeste Duitse militairen bevonden zich langs de kust. Hier werden stellingen aangelegd ter voorbereiding op een eventuele geallieerde invasie. Al tijdens de Duitse inval begon de Britse Royal Air Force (RAF) met de luchtoorlog tegen Duitsland. Bommenwerpers werden ‘s nachts uitgestuurd voor kleinschalige bombardementen op doelen van militair belang. Deze bommenwerpers verdwaalden met grote regelmaat, waardoor vergissingsbombardementen eerder regel dan uitzondering waren. De grote verliezen dwongen de Britten tot een andere tactiek. Vanaf 1942 werden bombardementen uitsluitend uitgevoerd door grote groepen bommenwerpers, die met tientallen tot honderden vliegtuigen één doel aanvielen. Vanaf 1942 verschenen daarnaast Amerikaanse bommenwerpers boven Nederland. Voor dit project is de volgende informatie aangetroffen met betrekking tot deze periode: Datum / jaar 23/24 november 1940 5 augustus 1941

11/12 september 1941 10 april 1943

Gebeurtenis Bomber Command. AD's. Blenheims voor aanvallen op de vliegvelden Eindhoven, Arnhem, Vught en een vliegveld in de buurt van Boskoop. Twee Blenheims naar Texel en Schiphol. Behalve inslagen op de velden en het doven van lichten werden geen bijzonderheden gerapporteerd. Niet relevant, geen meldingen aanvallen binnen gemeente Waddinxveen. Observatie van fakkels/lichtkogels op 31 juli 1941:

Niet relevant, geen melding oorlogshandelingen binnen de gemeentegrens. Twee Blenheims hadden opdracht voor een aanval op Schiphol en Soesterberg. Beide konden hun doel niet vinden en wierpen hun bommen af in een 'jettison' (noodafworp), één boven de Noordzee, de ander in de Reeuwijkse plassen. Niet relevant, noodafworp vond niet plaats binnen de gemeentegrens. Typhoons vallen op zaterdag 10 april omstreeks 11.00 uur in Zuid-Holland verschillende personentreinen aan. (220) Om circa 10.55 uur is dit de personentrein 3811 Haarlem Den Haag Hollandsch Spoor DP het baanvak Voorschoten - Den Haag bij kilometer 55.700. Er worden vier reizigers gedood en 21 gewond. Het elektrische treinstel raakt hierbij in brand. Om 11.00 uur vallen

74311 / RO-210270 versie 0.1

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Bron ZWA1

Pag. 136

VEE

18

ZWA1

260

HUU

249

Pagina 98 van 166

Datum / jaar

Gebeurtenis vliegtuigen bij Pijnacker personentrein 45 aan. Er worden drie reizigers gedood, vier zwaar en drie licht gewond. De vliegtuigen beschieten om 11.00 uur de personentrein 3616 tussen Alphen aan den Rijn en Boskoop. De machinist en zijn leerling-machinist worden gewond. Bij Voorschoten wordt een personentrein Leiden - Den Haag Hollandsch Spoor aangevallen. Niet relevant, beschieting vond plaats buiten de gemeentegrens. 28 juli 1943 De Thunderbolt van de 4th Fighter Group kwam neer 2 kilometer ZZO van Zevenhuizen (ZH). De piloot 2Lt. Ayers kon zich met zijn parachute redden en werd gevangen genomen. Niet relevant, vliegtuig is buiten de gemeente neergestort. 1944 Bij een Engelse luchtaanval op een Duits wapentransport langs de Brugweg wordt, eveneens in november, de kleuterhelpster Agatha Holmer dodelijk getroffen. Ook bij de leerlingen maakt haar overlijden diepe indruk. De spoorlijn Gouda-Alphen aan de Rijn wordt op verschillende plaatsen door bommen getroffen. Het is de bedoeling het goederenvervoer te saboteren. Huizen aan de westelijke zijde van de Kerkweg worden zwaar vernield. Een man sterft aan de gevolgen van toen opgelopen verwondingen. Niet relevant, exacte datum en type luchtaanval onbekend. Tabel 8: Overzicht gebeurtenissen Duitse bezetting tot juni 1944.

Bron

Pag.

ZWA2

49

GEE2

72

De periode juni 1944 (D-Day) tot en met oktober 1944 Op 6 juni 1944 landde een geallieerde invasiemacht in Normandië. Van daaruit rukten Britse, Canadese en Amerikaanse eenheden op richting Duitsland. De opmars verliep voorspoedig, maar in september 1944 liepen de geallieerden ten zuiden van Nederland vast. Om een doorbraak richting Duitsland te forceren, werd op 17 september 1944 Operatie Market Garden in gang gezet. Parachutisten moesten bruggen over de rivieren tussen Eindhoven en Arnhem veroveren, waarna grondtroepen door Nederland Duitsland binnen konden dringen. Na hevige gevechten bij Arnhem mislukte de operatie. De zuidelijke provincies werden gedurende de maand oktober en november bevrijd, waarbij op verschillende plaatsen fel werd gevochten. Uiteindelijk bevroor het front in een lijn van de Oosterschelde richting de Maas en de Waal. Voor dit project is de volgende informatie aangetroffen met betrekking tot deze periode: Datum / jaar 5 september 1944

9 september 1944

Gebeurtenis De personentrein 3371 Leiden - Woerden wordt in Hazerswoude-Koudekerk beschoten. De loc is defect. Niet relevant, beschieting vond plaats buiten de gemeentegrens. Internationale trein 0 138 Bentheim - Hengelo - Amersfoort - Utrecht - Den -Haag Staatsspoor wordt tussen Moordrecht en Capelle aan den IJssel beschoten. Er zijn geen beschadigingen of gewonden. Niet relevant, beschieting vond plaats buiten de gemeentegrens. Om 13.50 uur wordt het Haagse deel van personentrein 634 Utrecht ~ Den-Haag Staatsspoor bij Zevenhuizen-Moerkapelle beschoten. De trein is net in Gouda gesplitst in een I-laags en een Rotterdams deel. Niet relevant, beschieting vond plaats buiten de gemeentegrens. Om 17.50 uur wordt personentrein 3611 Gouda - Alphen aan den Rijn Leiden bij Moordrecht Aansluiting beschoten. Drie Duitse militairen en een reiziger worden gewond en de eerste seinhuiswachter Koster van Moordrecht Aansluiting wordt gedood. De loc is defect. Niet relevant, beschieting vond plaats buiten de gemeentegrens. Ca. 20.30 uur Boskoop. Om ca. 20.30 uur een aldaar opgestelde K-trein beschoten en beschadigd. Niet relevant, beschieting vond plaats buiten de gemeentegrens. Ca. 19.10 uur personentrein 3627 Gouda – Alphen aan den Rijn – Leiden tussen Hazerswoude-Koudekerke en Alphen aan den Rijn, geen doden of gewonden, de loc is defect. De trein raakt in brand. Het baanvak is versperd.

Om 23.22 uur alles weer normaal. Niet relevant, beschieting vond plaats buiten de gemeentegrens.

74311 / RO-210270 versie 0.1

Actualisatie HVO-OO gemeente Waddinxveen

Bron HUU

Pag. 470

HUU

468

HUU

469

HUU

470

HUU

472

HUU

473

Pagina 99 van 166