20250218 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050 incl amendement

GEMEENTE WADDINXVEEN & KUIPERCOMPAGNONS 18-02-2025

Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

Voorwoord wethouder Voor u ligt de omgevingsvisie Waddinxveen. In de omgevingsvisie is samen met inwoners, partners en ondernemers de koers uitgezet voor de toekomst, gericht op de fysieke leefomgeving. De fysieke leefomgeving is datgene wat we zien, voelen en ruiken. Dat zijn bijvoorbeeld gebouwen, wegen, parken, schone lucht, sloten, rivieren en bossen. De manier waarop we hiermee omgaan heeft ook veel effect op het geluk en de gezondheid van Waddinxveners en de duurzaamheid van onze gemeente. Voor ons is het dus van groot belang om goed na te denken over hoe Waddinxveen er in de toekomst uit moet zien. Hoe bieden we ook over 20 tot 30 jaar voor iedereen een mooie, gezonde en prettige omgeving om te wonen, werken en onze vrije tijd door te brengen? En hoe gaan we bijvoorbeeld om met gebiedsvisies, de energietransitie, klimaatadaptatie en bescherming en herstel van biodiversiteit? Hoe willen we dat Waddinxveen er in 2050 uitziet? We zetten hiervoor de koers uit in deze omgevingsvisie. De bestaande kwaliteiten vormen het vertrekpunt bij het uitzetten van de koers. Deze visie is nog maar het begin. We vertalen de omgevingsvisie naar het omgevingsplan, welke alle bestemmingsplannen zal vervangen op termijn. Ook vormt de visie de leidraad voor de uitvoering van onze taken. De omgevingsvisie zal steeds geactualiseerd worden.

De wereld verandert continu en daarom moeten we dus ook regelmatig onze instrumenten herijken. Deze visie legt daarvoor de basis en met deze actualisatie is versie 1.1. tot stand gekomen. Albert Kerssies, Wethouder Ruimtelijke Ordening

2 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

2.5.5

Inhoudsopgave 3 ..................................................................................................................... 6 1.1

Waarom een omgevingsvisie? .................................................... 7

1.2

Wat is een omgevingsvisie? ........................................................ 7

1.3

Proces & leeswijzer ..................................................................... 7

1.4

Leeswijzer .................................................................................... 8

..................................................................................................................... 9 2

Het DNA van Waddinxveen ............................................................... 10 2.1

Inleiding ..................................................................................... 10

2.2

Ontstaansgeschiedenis ............................................................. 10

2.3

Plek in de regio .......................................................................... 13

2.3.1

Strategisch gelegen ............................................................... 13

2.3.2

Provincie Zuid-Holland .......................................................... 13

2.3.3

Regio Midden-Holland ........................................................... 14

2.3.4

Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard 14

2.3.5

Hoogheemraadschap van Rijnland ....................................... 14

2.3.6

Veiligheidsregio Hollands Midden ......................................... 14

2.4

De Waddinxveense samenleving .............................................. 15

2.5

Kernkwaliteiten .......................................................................... 16

2.5.1

Kernkwaliteiten bepalen het DNA .......................................... 16

2.5.2

Sociale samenleving .............................................................. 16

2.5.3

Goed verbonden .................................................................... 16

2.5.4

Omringd door groen .............................................................. 18

Ondernemend dorp ................................................................ 19

Waddinxveense uitdagingen ............................................................... 21 3.1

Inleiding ...................................................................................... 21

3.2

Klimaat & Duurzaamheid............................................................ 21

3.2.1

Afname biodiversiteit .............................................................. 21

3.2.2

Energietransitie ...................................................................... 22

3.2.3

Aanpassen aan klimaatverandering ....................................... 24

3.2.4

Milieu ...................................................................................... 27

3.2.5

Omgevingsveiligheid .............................................................. 29

3.3

Economie ................................................................................... 29

3.3.1

Transitie naar een circulaire economie .................................. 29

3.3.2

Globalisering........................................................................... 29

3.3.3

Digitalisering ........................................................................... 29

3.4

Mobiliteit ..................................................................................... 30

3.5

Samenleving ............................................................................... 31

3.5.1

Vergrijzing............................................................................... 31

3.5.2

Individualisering en eenzaamheid .......................................... 31

3.5.3

Gezondheid ............................................................................ 31

3.5.4

Polarisatie arm en rijk ............................................................. 31

3.6

Wonen ........................................................................................ 32

3.6.1

Woonzorgvisie Waddinxveen 2035 ........................................ 33

3.6.2

Beschikbaarheid en betaalbaarheid ....................................... 33

3.6.3

Wonen, zorg en welzijn .......................................................... 34

3.6.4

Duurzaamheid ........................................................................ 34

3.6.5

Leefbaarheid .......................................................................... 34 3

Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

3.7 4

Duurzame opvang vluchtelingen ............................................... 34

5.2.2

Waddinxveen in 2050: onze ambities voor de toekomst.................... 37 4.1

5.3

Gebiedskoers/ kansen ............................................................ 67 Gouweplein centrum Waddinxveen en Sleutel-kwartier ............ 68

Bruggen bouwen richting de toekomst ...................................... 37

5.3.1

Huidig karakter ....................................................................... 68

Perspectief Waddinxveen 2050: visie op groei .................................. 37

5.3.2

Gebiedskoers/ kansen ............................................................ 69

4.2

Integrale visiekaart .................................................................... 39

5.4

Bedrijventerreinen ...................................................................... 70

4.3 Veelzijdig polderlandschap .............................................................. 41

5.4.1

Huidig karakter ....................................................................... 70

4.3.1 Robuust groen ........................................................................... 42

5.4.2

Gebiedskoers/ kansen ............................................................ 70

4.3.2 Klimaatadaptieve inrichting ....................................................... 44

5.5

4.3.3 Toekomstbestendige leefomgeving: energieneutraal & circulair ................................................................. 46 4.4

Goed leven tussen stad en land ................................................ 49

Glastuinbouw .............................................................................. 73

5.5.1

Huidig karakter ...................................................................... 73

5.5.2

Gebiedskoers/ kansen ........................................................... 75

5.6

Polders Achterof en Zuidplas ..................................................... 76

4.4.1

Inleiding ................................................................................. 49

5.6.1

Huidig karakter ....................................................................... 76

4.4.2

Een gezonde leefomgeving ................................................... 50

5.6.2

Gebiedskoers/ kansen ............................................................ 78

4.4.3

Wonen en voorzieningen ....................................................... 52

4.4.4

Sociaal en inclusief ................................................................ 56

4.5

5.7

Innovatieve knoop aan de Gouwe ............................................. 58

Veenweidegebied: polder Bloemendaal en Voorofsche polder . 79

5.7.1

Huidig karakter ....................................................................... 79

5.7.2

Gebiedskoers/ kansen ............................................................ 81

4.5.1

Inleiding ................................................................................. 58

4.5.2

Emissieloos bereikbaar ......................................................... 59

4.5.3

Innovatieve economie ............................................................ 61

5.8.1

Huidig karakter ....................................................................... 82

Kennis en talent.................................................................................. 61

5.8.2

Gebiedskoers/ kansen ............................................................ 84

4.5.4 5.

Economisch gezond .............................................................. 61

5.8 Recreatiegebieden Bentwoud, Gouwebos en ’t Weegje (buitengebied) ......................................................................................... 82

6.

Uitvoeringsparagraaf: werken met de omgevingsvisie .................. 86

Koers per deelgebied .................................................................... 64

6.1

Inleiding ...................................................................................... 86

5.1

Inleiding ..................................................................................... 64

6.2

Sturingsfilosofie .......................................................................... 86

5.2

Woonkern .................................................................................. 65

6.3

De omgevingsvisie en de andere Omgevingswetinstrumenten . 86

5.2.1

Huidig karakter....................................................................... 65

6.3.1

Instrumentenmix ..................................................................... 86 4

Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

6.3.2

Beleidscyclus ......................................................................... 86

6.3.3

Doorwerking in het omgevingsplan ....................................... 87

6.3.4

Doorwerking in programma’s ................................................. 87

6.3.5

Omgevingswaarden ............................................................... 88

6.4

Toezicht en handhaving ............................................................ 88

6.5

Lokale en regionale samenwerking ........................................... 88

6.6

Uitvoering................................................................................... 88

6.7

Financiële uitvoerbaarheid en kostenverhaal ............................ 89

6.7.1

Kostenverhaal en verevening ................................................ 89

6.7.2

Voorkeursrecht ...................................................................... 90

6.7.3

Nadeelcompensatie ............................................................... 90

6.8

Monitoring, aanvulling en herziening ......................................... 90

6.8.1

Levend document .................................................................. 90

6.8.2

Stap richting omgevingsvisie 2.0 ........................................... 91

5 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

6 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

1.1 Waarom een omgevingsvisie? Waddinxveen is in de afgelopen jaren flink gegroeid. We wonen nu met meer dan 31.000 mensen in onze gemeente. Tot 2050 wordt er (vanwege de lopende nieuwbouwprojecten) een flinke groei van de bevolking verwacht ten opzichte van 2020. Dit betekent nogal wat. Er zijn voldoende passende, betaalbare en toekomstbestendige woningen nodig. Om niet in de knel te komen met onze maatschappelijke voorzieningen (zoals onderwijs, sport en zorg) of te maken te krijgen met vastlopend verkeer, is het van belang om goed na te denken over hoe Waddinxveen er in de toekomst uit moet zien. Hoe bieden we ook over 20 tot 30 jaar een mooie en prettige omgeving om te wonen, werken en onze vrije tijd door te brengen? Tegelijkertijd willen we de natuur en biodiversiteit beschermen en herstellen terwijl we blijven recreëren in het landschap. Ook hebben we een grote klimaatopgave waar we ons hard voor willen maken. Daarnaast veranderen de maatschappelijke verhoudingen en de rol van de overheid. Inwoners en bedrijven nemen steeds vaker zelf het initiatief om maatschappelijke en economische vraagstukken op te pakken. De vraagstukken zijn groot en kunnen niet los van elkaar gezien worden. Ze vragen samen meer ruimte dan zomaar beschikbaar is.

Hoe willen we de groei van Waddinxveen op een evenwichtige wijze vormgeven? Hoe willen we dat Waddinxveen er in 2050 uitziet? We zetten hiervoor de koers uit in deze omgevingsvisie.

1.2 Wat is een omgevingsvisie? Met de omgevingsvisie hebben we ons voorbereid We bereiden ons voor op de Omgevingswet, die naar verwachting op 1 januari 2024 in werking is getreden. treedt. Deze wet bundelt de wetgeving en regels voor onder andere ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. In plaats van 26 losse wetten, is er nu straks nog maar één. De Omgevingswet vraagt om een andere werk- en denkwijze van de gemeente, maar ook van andere overheden, burgers en bedrijven. Er is meer ruimte voor initiatieven en

lokaal maatwerk. Er zijn straks minder regels die bovendien overzichtelijker zijn. Het integraal afwegen van initiatieven en het geven van vertrouwen zijn sleutelbegrippen. Het doel en de maatschappelijke meerwaarde van een initiatief in de fysieke leefomgeving moet centraal staan in plaats van de vraag: ‘mag het wel?’ De Omgevingswet bevat een aantal instrumenten waarmee overheden de doelen van de wet in de praktijk kunnen brengen. Eén van de (verplichte) instrumenten voor gemeenten is de omgevingsvisie. In de omgevingsvisie wordt - samen met inwoners, partners en ondernemers - de koers uitgezet voor de toekomst, gericht op de fysieke leefomgeving. De bestaande kwaliteiten vormen daarbij het vertrekpunt. Deze visie moet helder aangeven waar we als gemeente naartoe willen. De omgevingsvisie is daarbij de kapstok voor het toekomstig beleid en initiatieven. Bij het maken van een omgevingsvisie kan een overheid een nieuwe koers uitzetten of de bestaande koers handhaven. Evaluatie van het huidige beleid maakt helder wat de stand van zaken is. Wat werkte wel? Wat niet? Welke keuzes zijn nodig? Dat is belangrijke basisinformatie voor de omgevingsvisie. Deze basisinformatie is opgenomen in de ‘Bouwstenennotitie'. Vervolgens is dit uitgewerkt tot de visie die nu voor u ligt. In de visie die voor u ligt is de samenhang tussen doelen van verschillende beleidsdocumenten gezocht.

Het verbinden van bestaande doelen helpt om kansen en uitdagingen scherp te krijgen. Om de samenhang te vinden zal veel samengewerkt worden tussen verschillende bestaande beleidsvelden en nieuwe maatschappelijke opgaven.

1.3 Proces & leeswijzer De gemeente is in 2019 gestart met een beleidsinventarisatie van al het relevante beleid voor de fysieke leefomgeving. Hieruit is naar voren gekomen welk deel van de in het verleden gemaakt beleidskeuzes nog actueel is, welk deel kan vervallen en welk deel herzien moet worden. 7

Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

Daarnaast is er een inventarisatie uitgevoerd van gebieden en locaties die in de toekomst een andere functie kunnen of moeten krijgen. Om een breed draaglak onder raadsleden te krijgen, is de gemeenteraad aan de voorkant betrokken. De gemeenteraad is daarbij goed meegenomen in het meedenken en vaststellen van het proces en de inhoud van de omgevingsvisie. Tijdens de eerste fase van het maken van deze omgevingsvisie hebben we de belangrijkste kwaliteiten van Waddinxveen in beeld gebracht. Hiervoor is gebruik gemaakt van het bestaande beleid, een burgerpeiling via de app ‘Waddinxveen denkt u mee’ en verschillende werksessies met bewoners, maatschappelijke organisaties, ketenpartners, buurgemeenten, de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders. De onderzoeken van de verschillende partijen over de gemeente zijn meegenomen.

1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2 beschrijven we het DNA van Waddinxveen. Hier gaan we in op de ontstaansgeschiedenis van onze gemeente, onze identiteit en kernkwaliteiten. In hoofdstuk 3 schetsen we de uitdagingen waar we de komende jaren mee aan de slag moeten. Hoofdstuk 4 bevat onze overkoepelende visie voor de hele gemeente waarin we onze ambities beschrijven. Vervolgens werken we de overkoepelende visie uit naar een koers per deelgebied in hoofdstuk 5. In hoofdstuk 6 staat ten slotte hoe we gaan werken met de omgevingsvisie en wat de relatie is met andere Omgevingswetinstrumenten en beleidsontwikkelingen.

In fase twee hebben we de belangrijkste opgaven voor de gemeente in beeld gebracht door de bestaande kwaliteiten te spiegelen aan trends en ontwikkelingen die op de gemeente afkomen. Voor welke uitdagingen staan we? Dit hebben we gevraagd aan de regionale partners van de gemeente zoals de Provincie, GGD en de Omgevingsdienst. Ook de lokale partners en inwoners zijn hierbij betrokken door inloopavonden te organiseren en enquêtes uit te zetten. In fase 3 is de koers voor de toekomst van Waddinxveen bepaald. Deze koers is het antwoord op de vraag hoe Waddinxveen om moet gaan met de geschetste uitdagingen. Hierbij staat het bewaken van de waarden en kwaliteiten van Waddinxveen centraal.

8 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

9 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

2

Het DNA van Waddinxveen

2.1 Inleiding Om het huidige karakter van Waddinxveen in beeld te krijgen volgt een beschrijving van:  Onze ontstaansgeschiedenis;  Onze plek in de regio;  De Waddinxveense samenleving;  Onze kernkwaliteiten.

2.2 Ontstaansgeschiedenis Waddinxveen verschijnt voor het eerst in de geschiedenis in 1233 als ‘Waddinxvene’. Graaf Floris IV verkocht toen het recht op belastingheffing hier aan Nicolaas van Gnepwijk en diens metgezellen. Van oorsprong is Waddinxveen een woest gebied langs de rivier de Gouwe. Men begon dit gebied te ontginnen om er landbouw te kunnen bedrijven. Door de daarvoor benodigde ontwatering begint het land echter te zakken (in te klinken) en moesten maatregelen tegen het water worden genomen. In de vijftiende eeuw wordt de grond zo drassig, dat men de akkerbouw opgeeft en zich op veeteelt toe ging leggen. Het oorspronkelijke veengebied is voor het eerst bewoond geraakt door de ontginning van dit gebied rond de 18e eeuw. Ontginning betekent dat de oorspronkelijke woeste grond door mensen is bewerkt om daarop te kunnen wonen en het op andere manieren te gebruiken. Later werd hierbij ten westen van de Gouwe turf gewonnen uit de bodem, om als brandstof te gebruiken. Daarmee was dat gebied feitelijk een energielandschap. Zo ontstonden grote waterpartijen in het gebied en moesten de boeren zich verplaatsen.

De boerenbevolking vestigt zich vervolgens gedeeltelijk in en om het dorp, aan de westelijke oever van de Gouwe. Alleen de veenarbeiders blijven in het plassengebied over. Ze vervaardigen klompen, houten gereedschap en meubels. Later komt uit deze kleinschalige industrie een grote papierspeelgoed- en meubelindustrie tot bloei. De bedrijvigheid in deze industrieën en de scheepvaart langs en op de Gouwe is een reden dat de oeverwal in de 18e eeuw steeds bevolkter raakt. Hierdoor ontstaat lintbebouwing langs het water. Het maatschappelijke centrum verplaatst zich geleidelijk van het Oude dorp naar de oevers van de Gouwe. In deze streek ontstaan uiteindelijk drie ambachten (dorpen): NoordWaddinxveen, Zuid-Waddinxveen en Bloemendaal. Onder de Franse bezetting worden Noord- en Zuid-Waddinxveen samengevoegd. Bloemendaal werd bij Gouda gevoegd. Na de Franse bezetting worden de drie dorpen weer zelfstandig, Bloemendaal heet dan Broek. In 1870 is er opnieuw een fusie en ontstaat Waddinxveen in de huidige vorm. Waddinxveen heeft daardoor geen gebruikelijke opbouw van één oude dorpskern. In de jaren na de tweede wereldoorlog groeit Waddinxveen aanzienlijk: van ruim 8.500 inwoners in 1950 tot ongeveer 25.000 inwoners in 1990. Dit komt doordat er een aantal woonwijken wordt bijgebouwd.

Rond 1993 was de eerste fase van de nieuwbouwwijk Zuidplas gereed, gelegen in het zuidwesten van Waddinxveen, nadat eind jaren 60 al nieuwbouwwijken tot stand waren gekomen in het westelijk en noordelijk deel van de gemeente. Zo ontstaat de kenmerkende langgerekte structuur. Steeds meer bedrijven vestigen zich op de aangelegde bedrijventerreinen. Waddinxveen heeft geen duidelijk historisch gegroeid centrum waar oorspronkelijk alle winkels en dorpsvoorzieningen zijn geconcentreerd. In 1975 is hierom de Passage gerealiseerd. Dit gebied werd echter te klein en raakte verouderd. Daarom is in 2004 gekozen voor een nieuw centrum aan het Gouweplein. In 2014 was het nieuwe centrum gereed.

10 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

Figuur 1 Historische ontwikkeling van Waddinxveen 1815-2020

11 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

Toelichting Tussen 2000 en 2020 zijn er veel veranderingen te zien op de kaart van Waddinxveen. Uitbreidingen van de woonwijken aan de zuidkant van de Gemeente met Triangel. Een flinke groei in bedrijventerreinen en glastuinbouw. Het Bentwoud is ontstaan in het noorden van Waddinxveen. Figuur 2 Waddinxveen in 2020

12 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

2.3 Plek in de regio 2.3.1 Strategisch gelegen Waddinxveen ligt op de grens van stad en platteland: de zuidelijke Randstad en het Groene Hart liggen beide om de hoek. Waddinxveen ligt precies op de overgang van droogmakerij (landschap dat is drooggemaakt met molens tot polder) naar veenweide. Er zijn goede voorzieningen, de sociale cohesie is sterk, er is werkgelegenheid en er is een rijk verenigingsleven. Waddinxveen is goed bereikbaar. Er zijn drie treinstations en de snelwegen A12 en A20 zijn in de buurt. Dit alles maakt Waddinxveen een aantrekkelijke gemeente om te wonen, te werken en te recreëren. En dat willen we graag zo houden. Waddinxveen ligt niet op zichzelf, maar is onderdeel van verschillende samenwerkingsverbanden. De ambities van partnerorganisaties uit de regio dienen als context en basis voor het bepalen van de ambities voor Waddinxveen in deze omgevingsvisie

2.3.2 Provincie Zuid-Holland We bevinden ons midden in de provincie Zuid-Holland. Zuid-Holland ligt aan de kust en is doorsneden met rivieren. De provincie ligt grotendeels onder zeeniveau, met een dalende bodem en mede daardoor met een uniek gevarieerd landschap. In dit gebied hebben inwoners het Figuur 3 Waddinxveen in regionaal verband landschap gevormd en bewoonbaar gemaakt door het oorspronkelijke landschap droog te leggen en in te polderen. Ook hebben ze het gebied In de loop der eeuwen heeft zich in Zuid-Holland een stedelijk netwerk verbonden met de rest van de wereld. ontwikkeld met meerdere kernen, met daartussen groen. Dit is een centrum van handel, cultuur en wetenschap, met als kenmerk en kracht de diversiteit aan mensen, landschap en economie. Het is een gebied waar altijd veel heeft gespeeld en waar men dreigingen heeft weten om te zetten in kansen.1

1 Omgevingsvisie Zuid-Holland, 2021

13 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

1. Samen werken aan Zuid-Holland: inwoners, organisaties en bedrijven in een vroeg stadium betrekken bij besluiten. 2. Bereikbaar Zuid-Holland: efficiënt, veilig en duurzaam over weg, water en spoor. 3. Schone energie voor iedereen: op zoek naar schone energie, haalbaar en betaalbaar voor iedereen. 4. Een concurrerend Zuid-Holland: diversiteit, de economische kracht van Zuid-Holland. 5. Versterken natuur in Zuid-Holland: een aantrekkelijk landelijk gebied draagt bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. 6. Sterke steden en dorpen in Zuid-Holland: versnellen van de woningbouw met behoud van ruimtelijke en sociale kwaliteit. 7. Gezond en veilig Zuid-Holland: beschermen en bevorderen van een gezonde, veilige leefomgeving. 2.3.3 Regio Midden-Holland De regio waartoe Waddinxveen binnen de provincie hoort, is regio MiddenHolland. Regio Midden-Holland is een netwerk van de samenwerkende gemeenten Bodegraven-Reeuwijk, Gouda, Krimpenerwaard, Waddinxveen en Zuidplas. De geografische ligging van regio Midden-Holland tussen de vier grootste steden van Nederland, de sterke samenhang tussen landschap, natuur en cultuurhistorie en het hoogwaardige karakter daarvan maken het gebied uniek in Nederland. In de agenda ‘De kracht van Midden-Holland: de regio van verbinding’, zijn de volgende vier opgaven geformuleerd voor de periode vanaf 2020: 1.

Op weg naar 2050: regio Midden-Holland energieneutraal 2. Bereikbare woon- en werklocaties 3. Toekomstbestendige economie door verbinding onderwijs en arbeidsmarkt 4. Voldoende en passende woningen

Het zijn urgente thema’s, die een overstijgende visie en aanpak vereisen en kansen bieden voor nieuwe verbindingen in de regio Midden-Holland. 2.3.4 Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard “Het hoogheemraadschap van Schieland en Krimpenerwaard beheert het zuidelijk deel van Waddinxveen. De organisatie gaat voor droge voeten en schoon water. Dit doen ze door te werken aan een klimaatbestendig en duurzaam waterbeheer. Ze werken hiervoor samen met inwoners, bedrijven en overheden. Ze zorgen voor veilige dijken, voldoende en schoon water en zuiveren het afvalwater. De komende jaren willen ze extra aandacht schenken aan de volgende thema’s: 1. Een veilige en aantrekkelijke leef- en werkomgeving voorbereid op de verandering van het klimaat; 2. Een duurzaam waterschap voor de wereld van morgen; 3. Water en waterschap als onderdeel van de samenleving.” 2.3.5 Hoogheemraadschap van Rijnland Het noordelijk deel van Waddinxveen valt onder het Hoogheemraadschap van Rijnland. Samen met partners werkt Rijnland elke dag aan droge voeten en schoon water. In alles wat Rijnland doet, wordt rekening gehouden met de klimaatverandering. Die veroorzaakt bijvoorbeeld droogte en wateroverlast. Rijnland bedenkt hier oplossingen voor. De belangrijkste taken van Rijnland zijn: zorgen voor waterveiligheid, voor schoon en gezond water, voor voldoende water en waterzuivering.

Alles voor een duurzaam, waterrijk leefgebied, waar we ook in de toekomst nog kunnen wonen, werken en genieten.

2.3.6 Veiligheidsregio Hollands Midden De afgelopen jaren heeft Veiligheidsregio Hollands Midden (hierna: VRHM) stappen gezet om van regelgericht (nee, tenzij) naar risicogericht (ja, mits) te werken. De doelstelling van de Omgevingswet, het bereiken en in stand houden van een gezonde en veilige leefomgeving en de ambitie van de 14

Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

VRHM liggen daarmee in elkaars verlengde. Bij de werkzaamheden van VRHM wordt op de volle breedte van fysieke veiligheidsthema’s ingezet. Zo wordt meer invulling gegeven aan het uitgangspunt om de veiligheid in de leefomgeving centraal te stellen en worden de ruimtelijke inrichtingsmogelijkheden via lokaal maatwerk beter in beeld gebracht. De VRHM hanteert bij haar advisering vier kernwaarden: 1. De kwaliteit van de leefomgeving wordt medebepaald door fysieke veiligheid; 2. Samenwerken aan een veilige en gezonde leefomgeving; 3. De leefomgeving wordt mede vormgegeven volgens de ontwerpprincipes voor veiligheid; 4. Iedereen is bekend met de risico’s en weet te handelen als dat nodig is.

van circa 34.000 inwoners in 2050 en de prognose van ABF Primos van circa 45.000 inwoners.2 Daarbij moet worden opgemerkt, dat de prognose van het CBS wat ‘achterloopt’ op de werkelijkheid. In de afgelopen jaren is Waddinxveen namelijk iets sneller gegroeid dan waarvan in de prognose van het CBS is uitgegaan. Ook is niet met zekerheid te bepalen, in welke mate de groei van de gemeente zich zal voordoen. Dat geldt zeker voor de lange termijn. Om die reden dienen de aantallen niet als absolute waarheid te worden gehanteerd. Dat geldt ook voor de

2.4 De Waddinxveense samenleving Begin 2021 staat het inwoneraantal van Waddinxveen op 30.710. De gemiddelde leeftijd van de inwoners is 41 jaar. Het aandeel inwoners jonger dan 14 jaar is relatief groot. Vergrijzing is minder sterk dan in de rest van Nederland. De Waddinxveense samenleving is dus relatief jong. De gemiddelde huishoudensgrootte is 2,38. Net iets groter dan het Nederlands gemiddelde. Bovendien is het percentage eenpersoonshuishoudens aanzienlijk lager dan gemiddeld. Gezien de nieuwbouwontwikkelingen in onder andere de wijk Triangel, ’t Suyt, DreefOude Dreef en Noordkade wordt er nog een flinke groei van het aantal huishoudens en inwoners verwacht in Waddinxveen. Afhankelijk van het type prognose wordt op dit moment in 2050 een inwoneraantal tussen 34.000 en 45.000 inwoners verwacht. De prognose van het CBS gaat uit

2 De bevolkingsprognose beoogt de meest waarschijnlijke toekomstige

ontwikkeling van de bevolking in Nederland te beschrijven. Het CBS gebruikt hiervoor een simulatiemodel, waarbij op onderzoek gebaseerde

Figuur 4 Bevolking naar leeftijdsklassen in Waddinxveen

Primos-prognose. Het gaat vooral om de trend, die laat zien dat van een toename van het aantal inwoners in alle leeftijdsgroepen wordt uitgegaan.

veronderstellingen over geboorte, sterfte, immigratie en emigratie als basis dienen. De prognosecijfers zijn met onzekerheden omgeven. 15

Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

2.5 Kernkwaliteiten 2.5.1 Kernkwaliteiten bepalen het DNA Elke gemeente heeft unieke kwaliteiten die het karakter, het eigene, het DNA van een plek bepalen. Daarbij kan het gaan om landschappelijke en stedenbouwkundige kenmerken, maar ook om kenmerken van een samenleving, zoals de saamhorigheid. Door deze kwaliteiten en het DNA scherp in beeld te krijgen, en te bepalen wat je daarvan wilt behouden, wordt het ook makkelijker te weten waar je als gemeente naartoe wilt. De volgende (bestaande) kernkwaliteiten bepalen het DNA en dus de identiteit van Waddinxveen. 2.5.2 Sociale samenleving Waddinxveners vormen hechte gemeenschappen van betrokken inwoners. Dit zorgt voor een sterk organiserend vermogen binnen de lokale samenleving. Bijzonder aan Waddinxveen is dat er relatief veel mensen vrijwilligerswerk doen. Uit de GGD-peiling van 2020 bleek dat 33% van de Waddinxveense inwoners (18 jaar en ouder) vrijwilliger is, ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde van 25%. In de burgerpeiling van 2017 gaf daarnaast een relatief hoog percentage aan hulp te bieden aan buren (71%), zorg te bieden aan een hulpbehoevende naasten (46%) en aandacht te hebben voor buren in een zorgwekkende situatie (40%). We hebben een rijk verenigingsleven met onder andere veel sportverenigingen. Waddinxveen telt twee voetbalclubs en drie tennisverenigingen.

Verder zijn er verenigingen in verscheidene andere takken van sport, zoals badminton, hockey, tafeltennis, korfbal, atletiek, basketbal, turnen, volleybal, waterpolo en dansen. Ook is er een landscouting en een water-scouting. Verder heeft Waddinxveen sinds 1 januari 1974 een eigen reddingsbrigade. In totaal beschikt de gemeente over 35 sportaccommodaties en is 65% van alle inwoners lid van een vereniging. Waddinxveen heeft daarnaast een sterke religieuze oriëntatie, waarbij 57% van de inwoners kerkelijk gezind is. Er bevinden zich 12 kerken in de

gemeente en twee moskeeën. Verschillende kerkelijke gemeenschappen vinden hier hun plaats. Ten slotte zijn er actieve burgerinitiatieven, ondernemersverenigingen, een goed functionerend overkoepelend ondernemersplatform (dat nu in doorontwikkeling is) en er zijn een energiecoöperatie en een warmtecoöperatie in de gemeente. Bovendien worden er diverse culturele evenementen georganiseerd.

Figuur 5 Gouweplein (fotografie Omar Alsorory)

2.5.3 Goed verbonden Waddinxveen is uitstekend bereikbaar dankzij haar gunstige ligging midden in de Randstad. Wij willen dat dit ook zo blijft. Zowel Den-Haag en Rotterdam als Utrecht en Schiphol zijn in de buurt. In de gemeente komen rijkswegen, provinciale wegen en lokale wegen voor. De ligging naast de A12 en de A20 zorgt voor uitstekende autobereikbaarheid. De Vredenburghlaan en de in de toekomst verwachte Bentwoudlaan, Verlengde Bentwoudlaan en Verlengde Beethovenlaan dragen hier nog extra aan bij. Er is een aantal openbare laadpalen te vinden, met uitbreidingen in de planning.

16 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

We mogen ons gelukkig prijzen met maar liefst drie treinstations aan de spoorlijn Gouda – Alphen aan den Rijn: Waddinxveen-Triangel, Waddinxveen en Waddinxveen-Noord. Vanaf station Gouda is er een directe treinverbinding met onder andere Den Haag, Rotterdam en Utrecht. Vanaf Alphen aan den Rijn ben je zo in Leiden. Waddinxveen zet zich samen met de regio in voor een verbetering van de verbinding richting Amsterdam. Hierdoor is ook bereikbaarheid met de trein optimaal. Waddinxveen wordt daarnaast bediend door twee buslijnen, tussen Gouda en Rotterdam-Alexander en tussen Waddinxveen station en Zoetermeer.

bindmiddel, afkomstig uit bomen. Dit is een primeur in Zuid-Holland. Binnen een straal van tien kilometer zijn de buurgemeenten goed te bereiken met een fiets, e-bike of (elektrische) scooter. De geplande doorfietsroute GoudaAlpen aan den Rijn gaat door Waddinxveen heen. De rivier de Gouwe stroomt door Waddinxveen. Dit is een belangrijke route voor de recreatieve en logistieke scheepvaart.

Figuur 7 Project Coenecoop, Prinses Maximatunnel Figuur 6 Station Waddinxveen Triangel

In de gemeente Waddinxveen is veel fietsinfrastructuur. Dit zijn vrij liggende fietspaden (één en twee richtingen) en fietsstroken. Een deel van het Wilgenlaantje langs het Gouwebos en een deel van het Kale Jonkerpad in de Goudse Hout zijn geasfalteerd met lignine. Dat is een milieuvriendelijk 17 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

2.5.4 Omringd door groen Een van de kwaliteiten die door bewoners het meest wordt gewaardeerd is het groen in Waddinxveen: het groen in de wijken en de grotere groenstructuren waarmee Waddinxveen direct is omringd. Waddinxveen vormt een toegangspoort tot het Groene Hart, een uniek landschap van weiden en water. Met ‘t Weegje, het Bentwoud, het Gouwebos en de Polder Bloemendaal zijn groene gebieden vanuit iedere wijk vlakbij. Daarnaast wordt ook de aanleg van de Vredenburghzone (tussen de Vredenburghlaan en Waddinxveen) voorbereid. Onlangs is het eerste deel aangelegd. Bijzonder is ook de overgang tussen landschapstypen.

cultuurhistorische en landschappelijke waarde kent de polder ook natuurwaarden: Delen van polder Bloemendaal zijn onderdeel van Natuurnetwerk Nederland. In deze polder is ruimte voor weidevogels. Polder Achterof biedt open landschappen en stilte. Er zijn verschillende recreatiemogelijkheden in deze gebieden. Aan de westrand is een ecologische verbinding richting het zuiden gepland, via het Schravenwildertpad, Kleikade en de toekomstige Bentwoudlaan. De Gouwe, de spoorlijn en de ecologische hoofdstructuur vormen belangrijke noord-zuidverbindingen. ’t Weegje en de toekomstige ecologische verbindingszones onder de A12 leggen de verbinding met de zuidelijke polders. Ons areaal aan openbaar groen betreft een oppervlakte van meer dan 1,4 miljoen m² en ruim 10.000 bomen. Het begrip openbaar groen omvat alle heesters, hagen, vaste beplanting, gazons, bermen, kruidenrijke grassen, natuurvriendelijke oevers, bosplantsoenen en bomen die door de gemeente beheerd en onderhouden worden.3

Figuur 8 't Weegje

De kenmerkende waterrijke structuur van Polder Bloemendaal, als gevolg van de ontginning, is al negen eeuwen onveranderd. Naast deze Figuur 9 Het Bentwoud 3 Beheerplan Openbaar Groen 2021-2024

18 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

De groene omgeving maakt van Waddinxveen een aantrekkelijk rustpunt binnen de drukte van de Randstad. In en rondom Waddinxveen kan iedereen genieten van het groen, het water en de natuur.

2.5.5 Ondernemend dorp Door de centrale ligging en goede bereikbaarheid is Waddinxveen een aantrekkelijke vestigingslocatie voor bedrijven en inwoners. Zo heeft zich een sterk bedrijfsleven gevormd. Waddinxveen heeft een bijzondere economie, met een belangrijk zwaartepunt in de detail– en groothandel: daar zit meer dan een derde van de werkgelegenheid in Waddinxveen.

met de cijfers van het aantal MKB. De economie is breder dan alleen bedrijven(terreinen). Het gaat ook om ZZP’ers, recreatie, de landbouw en de detailhandel. Waddinxveen is, economisch gezien, eerder kleinstedelijk dan dorps. Er is voortgezet onderwijs en Waddinxveen heeft met de Bouwacademie een eigen kennisinstituut. Een flink deel van de ondernemers is van ‘eigen kweek’. Waddinxveen heeft haar DNA van een ondernemende gemeente weten te behouden en uit te bouwen.

Figuur 11 Hoogwaardige logistiek en distributie Figuur 10 Detailhandel in het centrum

Op de bedrijventerreinen zijn nationaal en internationaal opererende bedrijven gevestigd. Maakindustrie, innovatieve glastuinbouw, logistiek en distributie zijn belangrijke sectoren. Mede hierdoor beschikt Waddinxveen over veel werkgelegenheid. Waddinxveen is een echte ondernemersgemeente. Dat beeld (en ook zelfbeeld van de gemeente) klopt 19 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

20 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

3

Waddinxveense uitdagingen

gemeente niet als een heel groene gemeente ervaren. Inwoners ervaren het binnenstedelijk groen als ‘eenzijdig’.5

3.1 Inleiding We koesteren de kernkwaliteiten omdat ze Waddinxveen maken tot wat het is. Samen vormen ze de identiteit van de gemeente. Het is echter niet vanzelfsprekend dat die kwaliteiten zo blijven. Er komen namelijk ontwikkelingen op de gemeente af die die kwaliteiten bedreigen of een kans bieden kwaliteiten te versterken. Dit zijn de Waddinxveense uitdagingen. Door deze goed in zicht te krijgen, weten we waar we onze ambities voor de toekomst op in moeten zetten. De uitdagingen zijn ondergebracht in de volgende thema’s.

3.2 Klimaat & Duurzaamheid 3.2.1 Afname biodiversiteit In heel Nederland is er de afgelopen eeuw al sprake van een achteruitgang van biodiversiteit. Dit is de rijkheid in variatie van en het aantal, aanwezige plant- en diersoorten. Voornamelijk het intensiveren van de landbouw van de afgelopen decennia heeft in Nederland veel negatieve invloed gehad op de biodiversiteit. In Waddinxveen is een relatief lagere soortendiversiteit van bijen te herkennen in polder Achterof.4 Dit is een indicatie voor de totale biodiversiteit. Kanttekening bij deze kaart is de rol van het Bentwoud. In onderzoek van EIS Kenniscentrum Insecten is het Bentwoud aangewezen als waardevol leefgebied voor 61 soorten wilde bijen. Een ander aandachtspunt zijn de verstoringen in het broedseizoen van (weide)vogels in het Gouwebos, ’t Weegje, het Bentwoud en de polders. Ten slotte hebben Waddinxveners tijdens de participatie meegegeven de

4 Atlas van de Leefomgeving & ODMH

Figuur 12 Bijendiversiteit Waddinxveen, Atlas leefomgeving 2021, RIVM 2017

5 Groenstructuur en groenbeleid 2019

21 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

3.2.2 Energietransitie Om klimaatverandering tegen te gaan is Nederland druk bezig met de energietransitie. We gaan stap voor stap van het gebruik van aardgas naar het gebruik van schone elektriciteit en warmte. Het huidige percentage hernieuwbare elektriciteit in Waddinxveen is 15,7%6. Dit percentage is hoger dan gemiddeld in de regio, dankzij de vier 3MW turbines van Windpark Distripark. Deze leveren groene stroom voor 5.940 huishoudens. Van de totale energievraag, dus inclusief warmte, is het huidig bekende percentage hernieuwbare energie 7,2%7. Op weg naar een duurzame energievoorziening elektrificeert onze samenleving. We gebruiken steeds meer elektriciteit in ons dagelijks leven met het aansluiten van warmtepompen en laadpalen voor elektrische auto's. Tegelijkertijd wekken we ook steeds meer elektriciteit op met zonnepanelen en windmolenparken. Dit zorgt voor druk op het energienet. Het betrouwbaar houden van het net, nu én in de toekomst, vraagt om slimme oplossingen.

Figuur 13 Windmolens bij Distripark

6 Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit, Klimaatmonitor, 2019

In Waddinxveen gebruiken veel bedrijven uit de landbouw, bosbouw en visserij het grootste gedeelte van het aardgas. De glastuinbouw is hoofdverbruiker. Een uitdaging is de bevolkingsgroei in Waddinxveen. Dit zorgt ervoor dat de energievraag alleen maar stijgt en dat er dus relatief sneller verduurzaamd moet worden om hetzelfde percentage duurzame energie te bereiken. De warmtevraag in de glastuinbouw stijgt tussen nu en 2025 extra door het uitbreidingsproject ‘Glasparel+’ In het samenwerkingsverband van de Regionale Energie Strategie (RES) worden de kansen voor het opwekken van hernieuwbare energie onderzocht in regio Midden-Holland. De doelstelling in onze regio is het opwekken van 0,435 Terawattuur (TWh) aan schone elektriciteit vanaf 2030. In de RES 1.0 is geconcludeerd dat vooral zonne-energie kansrijk is in de regio en zijn de volgende zoekgebieden opgenomen: zon op grote daken, zon boven parkeerplaatsen, zon op waterbassins bij glastuinbouw, zon op geluidsschermen en zon langs infrastructuur. Als hiermee de opwekdoelstelling niet wordt gehaald, wordt ook naar windenergie langs infrastructuur gekeken. Wind langs infrastructuur (de A12) is reserve zoekgebied. Een RES 2.0 is inmiddels in voorbereiding. Op termijn zal de energievraag, mede door de verwachte bevolkingsgroei, verder groeien.

Om daadwerkelijk energieneutraal te worden is er nog een lange weg te gaan en zal er meer nodig zijn dan zon op daken. Binnen de Regionale Energie Strategie Midden-Holland (RES M-H) wordt, ingezet op zonnepanelen op daken. Daarnaast wordt ingezet op het realiseren van een regionale ambitie voor de opwekking van zon op veld. Dit onderdeel is een opgave van ongeveer een derde van de totale opgave van 0,435 Terawattuur (TWh). Om de opgave voor zon op veld voor elkaar te krijgen is inmiddels ook het ‘Programma zon op veld’ opgesteld. In de RES 1.0 is door alle gemeenteraden gekozen voor een regionale aanpak bij het verlenen van vergunningen voor de realisatie van zonnevelden. Alle partijen, de colleges en gemeenteraden binnen de RES M-H in het 7 Percentage bekende hernieuwbare energie, Klimaatmonitor, 2019

22 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

bijzonder, weten met het vaststellen van het programma op welke wijze die RES-ambitie in de praktijk tot stand zal komen. Het biedt een eenduidig ‘handelingsperspectief’ voor alle partijen. In het programma zijn in Waddinxveen zoekgebieden voor zon op veld langs de rijksweg A12 opgenomen (in het eerste segment).

omgevingsvisie zijn de zoekgebieden in het Waddinxveen toegevoegd. Het is echter niet zo dat dat een project op deze gebieden per definitie als wenselijk wordt gezien. Initiatiefnemers dienen de criteria van het afwegingskader in het programma in acht te nemen bij de verdere uitwerking van hun plan. Daarnaast is het beleidskader Lokaal Eigendom vastgesteld. We vinden maatschappelijke acceptatie van hernieuwbare energieprojecten van groot belang. Om dat te bereiken willen we dat de baten en lasten van hernieuwbare energieprojecten goed verdeeld zijn. Dit kan via lokaal eigendom, waarbij omwonenden mede-eigenaar zijn van een energieproject. Het kan ook via aanvullende financiële participatie of andere vormen van toegevoegde waarde voor de omwonenden.

Figuur 144 Kansenkaart Zon op Veld Midden-Holland.

Het eerste segment betreft voornamelijk zoekgebieden langs infrastructuur. De verwachting is dat de volledige opgave binnen deze zoekgebieden kan worden voldaan. Mocht dit onverhoopt niet het geval zijn, kan ervoor worden gekozen het tweede segment vrij te geven. Dit tweede segment betreft voornamelijk kansrijke gebieden op agrarische gronden. Enkel voor het eerste segment maken we een planning. Het tweede segment zal alleen worden vrijgegeven als daar aanleiding voor is. Op de verbeelding van de

De kernpunten van lokaal eigendom en aanvullende financiële participatie zijn: 1. Verdeling van baten en lasten: Er wordt een voor de omgeving acceptabele verdeling van baten en lasten afgesproken en het project draagt bij aan maatschappelijke acceptatie van energieprojecten;  Zeggenschap: De lokale omgeving krijgt medezeggenschap over de ontwikkeling en landschappelijke inpassing van de projecten en de opbrengsten;  Verdeling van opbrengsten;  Collectief eigenaarschap: de inwoner krijgt de kans om mee te doen. 2. De aanpak van energieprojecten: Naast marktbelangen moeten de belangen van de omgeving een rol spelen in de realisatie van en participatie in energieprojecten. 3. Toegevoegde waarde voor omgeving: Het project moet naast financiële opbrengsten ook waarde toevoegen voor de lokale omgeving (landschappelijk, maatschappelijk). Daarom streven we naar minimaal 50% lokaal eigendom per project.

23 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

3.2.3 Aanpassen aan klimaatverandering We worden wereldwijd dagelijks geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering. In Nederland hebben we te maken met meer natte periodes die ook langer duren, intensere buien en ook juist met langere periodes van droogte en hitte. Waddinxveen ligt in een polder met een gemiddelde diepte van vijf meter. Waddinxveen wordt bovendien doorkruist door de Gouwe. Sommige plekken in de gemeente zijn kwetsbaarder bij extreme neerslag of hitte. 8

8 Klimaatstresstest, 2019

24 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

Figuur 155 Risicoanalyse Klimaatstresstest, 2019

25 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

Figuur 166 Risicoanalyse Klimaatstresstest, 2019

26 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

Het overstromingsscenario vanuit een regionale kering is op grote delen binnen de gemeente reëel. Voor het bebouwde gedeelte kan de waterdiepte in de wijken Vondelwijk en Groenswaard oplopen tot meer dan 1,5 meter. Er is een risico op schade aan wegen, infrastructuur (verzakking, scheuren) en landbouw (verdroging, verzilting). 3.2.4 Milieu Luchtvervuiling, geluidsoverlast en lichtvervuiling kunnen negatieve effecten hebben voor de gezondheid en het welzijn van mens en dier. Luchtvervuiling komt plaatselijk voornamelijk van de wegen. De invloed van de A12 is duidelijk te herkennen. Vooral de stikstofuitstoot rond de A12 behoeft aandacht. De Nederlandse grenswaarden voor luchtkwaliteit worden in de gemeente Waddinxveen niet overschreden.9 Wel vindt er overschrijding van de WHO-advieswaarden plaats op verschillende plekken. Het stoken van hout door individuele inwoners, de aanwezigheid van intensieve veehouderij en het wegverkeer leveren een negatieve bijdrage aan de luchtkwaliteit (figuur 16). Waddinxveen heeft het Schone Lucht Akkoord ondertekend. Daarom staan we aan de lat om overal in de gemeente aan strengere advieswaarden van de WHO te voldoen. De verwachting is dat het wegverkeer steeds minder zal uitstoten door onder andere de opkomst van elektrisch rijden. Hierdoor zal de luchtkwaliteit op termijn naar alle waarschijnlijkheid verbeteren.

Door slijtage van de banden en remmen blijft er echter nog steeds fijnstof uitgestoten worden. Er zijn dus acties nodig om de luchtkwaliteit te verbeteren, om zo gezondheidswinst te halen voor de Waddinxveense inwoners. In het schone luchtakkoord staan verschillende thema’s genoemd waar de ondertekenaars iets mee moeten doen. Voor Waddinxveen zijn dit houtstook, mobiliteit, mobiele werktuigen en participatie. Figuur 177 Onderzoek luchtkwaliteit, Tauw 2019

9 Onderzoek luchtkwaliteit Waddinxveen, Tauw, 2019

27 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

Geluidhinder wordt voornamelijk veroorzaakt door de verschillende vormen van mobiliteit. Vooral autowegen leveren een grote bijdragen. De geluidsbelasting rond de A12 is zeer slecht (figuur 18).10

gebracht met depressie, endocriene verstoring, oxidatieve stress, metabole verstoring en kanker.

Figuur 199 Lichtemissie, Atlas Leefomgeving 2021 Figuur 188 Geluid alle bronnen, Atlas Leefomgeving 2021

Lichtemissies (hoeveelheid licht) zijn (relatief) hoog in de hele gemeente. Dit wordt veroorzaakt door de glastuinbouwclusters in en ten westen van Waddinxveen (figuur 19).11 Planten, dieren en mensen hebben naast licht ook een dagelijkse periode van donkerte nodig. Dit heeft invloed op de aanmaak van melatonine. Een gebrek aan melatonine wordt in verband

Het water in noordelijk deel Zuidplaspolder (grensgebied Waddinxveen/ Zuidplas) heeft een onvoldoende waterkwaliteit. Er zijn diverse normoverschrijdingen voor nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen. Met de Omgevingswet wordt de gemeente bevoegd gezag voor alle activiteiten die in de bodem plaatsvinden. Dat houdt ook in dat de gemeente voor sommige onderdelen normen kan stellen in het Omgevingsplan.

10 Atlas van de leefomgeving, geluid alle bronnen

11 Atlas van de leefomgeving, lichtemissie

28 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

3.2.5 Omgevingsveiligheid Door de gemeente lopen enkele buisleidingen (hogedruk aardgasleidingen). Het bijbehorende scenario ‘fakkelbrand’ is daar van invloed voor een veilige ruimtelijke indeling. De risicocontouren bestrijken een aanzienlijk deel van de bebouwde omgeving. Waaronder de woningbouw nabij het leiding/ spoortraject als ook een beperkt deel van het industriegebied Doelwijk. Ook het lpg-tankstation langs Dreef is van invloed op een veilige ruimtelijke indeling. De Rijksweg A12 maakt binnen de gemeente Waddinxveen deel uit van het basisnet voor het transport van gevaarlijke stoffen. Dit betekent dat er vervoersbewegingen met gevaarlijke stoffen over plaats vinden. Te denken valt aan brandbare, explosieve en giftige stoffen. In het kader van de energietransitie vinden allerlei nieuwe ontwikkelingen plaats. Deze transitie geeft invulling aan een duurzamere wereld maar kent bij enkele vormen ook bijkomende gevaren. We zien in algemene zin een toename van branden als gevolg van zonnepanelen, ook in Waddinxveen zijn zonnepanelen al in grote getalen toegepast. Daarnaast rijden voertuigen met nieuwe vormen van aandrijving dagelijks door de gemeente en staan ook inpandig geparkeerd. De bestrijding van deze voertuigbranden vraagt om bijzondere aandacht.

De toepassing van (aanvullende maar ook brandbare) gevelisolatie is eveneens een ontwikkeling die hoort binnen de energietransitie/ energie neutrale woningen en vraagt om een bijzondere brandbestrijding. Bij de windturbines nabij de A12/Distripark Doelwijk zijn bladbreuk en gondelbrand de voornaamste risico’s.

3.3 Economie 3.3.1 Transitie naar een circulaire economie Circulair denken en doen is in opkomst. De filosofie is dat afval niet meer bestaat, maar steeds opnieuw kan worden gebruikt als grondstof. Daardoor

hoeven we steeds minder nieuwe grondstoffen in productieketens toe te voegen. Vanuit Rijksbeleid dient ook de landbouw circulair te worden, door steeds meer focus op kringlooplandbouw te leggen. Een circulaire economie begint bij bewuste productie van spullen door producenten, door zo min mogelijk materiaal dat niet herbruikbaar is toe te passen. Daarnaast een bewuste omgang met restmateriaal door winkeliers en consumenten, door bijvoorbeeld zo min mogelijk verpakkingsmateriaal toe te passen en zo goed mogelijk afval te scheiden en spullen te hergebruiken. 3.3.2 Globalisering Mondialisering of globalisering gaat over de toenemende vervlechting van gebieden en samenlevingen. Wereldwijde netwerken worden steeds vanzelfsprekender, niet alleen op het gebied van handel maar ook op economisch, cultureel, sociaal en politiek gebied. Voor bedrijven betekent het dat een internationale oriëntatie steeds belangrijker wordt. Voor de maatschappij betekent het dat we steeds meer te maken krijgen met verweving van culturen. Ook in Nederland en Waddinxveen zal de samenstelling van bewoners – en dus de arbeidspopulatie- richting 2050 er heel anders uitzien dan nu, onder meer door immigratie en emigratie. Door de coronacrisis is ook steeds meer het belang van regionale ketens aangetoond.

3.3.3 Digitalisering De toenemende digitale mogelijkheden zorgen voor nieuwe verdienmodellen en hebben een grote impact op ons dagelijks leven, de arbeidsmarkt en het onderwijs. Inwoners gaan steeds meer zelf informatie leveren en daaraan gekoppelde applicaties gebruiken, zoals mobiliteitsdiensten of informatie over de openbare ruimte. Er is ook een steeds grotere behoefte aan goede digitale verbondenheid en toegankelijkheid om goed te kunnen concurreren in het bedrijfsleven en op de arbeidsmarkt. De coronacrisis heeft dit meer dan ooit aangetoond en een volledig nieuwe situatie gecreëerd. Op afstand werken zal vast onderdeel blijven van de manier waarop wij werken.

29 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

met name in het donker. Een kansrijke ontwikkeling op het gebied van de fiets is de opkomst van de elektrische fiets. Dit zorgt ervoor dat we ook voor langere afstanden de fiets kunnen pakken en dat we ons op oudere leeftijd nog met de fiets kunnen verplaatsen. Een opkomende trend is de verdere verbetering van ‘Mobiliteitsservices’. Hierdoor is het bezit van een auto op termijn mogelijk minder nodig. Hoewel andere ontwikkelingen, zoals ‘automated driving’, de auto weer aantrekkelijker kunnen maken. Ook het vervoer van goederen verandert onder invloed van technologische ontwikkelingen. In Waddinxveen wordt momenteel echter nog overlast ervaren van (toenemend) autoverkeer, niet optimale voorzieningen (wegen, openbaar vervoer) en beperkte doorstroming op bepaalde locaties.

Figuur 20 Project Coenecoop

3.4 Mobiliteit De manier waarop we ons verplaatsen verandert. De opkomst van de elektrische auto en het gebruik van deelmobiliteit is een feit. Dit is ook nodig om uiteindelijk energieneutraal te kunnen zijn als gemeente. Om elektrisch rijden goed te laten functioneren is een uitgebreid laadpalennetwerk nodig en speciaal aangewezen parkeerplaatsen. Ook heeft dit effect op het elektriciteitsnetwerk. Enerzijds groeit de vraag naar elektriciteit, anderzijds zouden elektrische auto’s ook als mobiele accu’s kunnen worden ingezet. Een uitdaging in Waddinxveen is de kwaliteit van het fietsnetwerk. Het grootste deel van de fietsinfrastructuur voldoet niet aan de CROW-richtlijnen of die van de Provincie. Daarnaast wordt het overgrote deel de routes binnen/tussen buurgemeentes momenteel niet als prettig en veilig ervaren,

Waddinxveen neemt ook deel aan de regionale programma’s de N207-Zuid en Beter Bereikbaar Gouwe. Met de N207-zuid wordt de realisatie van de Verlengde Bentwoudlaan, Bentwoudlaan en Verlengde Beethovenlaan voorbereid. Daarnaast wordt is met Beter Bereikbaar Gouwe (dit is inmiddels afgesloten) toegewerkt naar een maatregelenpakket om de bereikbaarheid en leefbaarheid in de Gouwe-regio verder te verbeteren. Voor maatregelen in Waddinxveen is besloten tot wordt bijvoorbeeld gedacht aan een doorfietsroute tussen Alphen aan den Rijn en Gouda. En relatief kleine lokale, deels fysieke, maatregelen om doorstroming en veiligheid op de Gouwe te bevorderen zoals wachtplaatsen voor recreatie vaarverkeer en bij de hefbruggen worden de wegverkeerslichten beter afgestemd op de scheepvaart. Deze zijn inmiddels gerealiseerd. Daarnaast worden verder de mogelijkheden onderzocht voor een betere aansluiting van de N11 op de A12. Verder gaan de gemeenten Bodegraven-Reeuwijk en Waddinxveen samen in overleg over de verkeersdrukte op de Brugweg en het sluipverkeer in Reeuwijk-Dorp en omgeving.

30 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

jaar en ouder zich ernstig eenzaam. In Hollands Midden ligt dit percentage op 9%. Eenzaamheid is onder te verdelen in sociale en emotionele eenzaamheid. Bij sociale eenzaamheid is het aantal of de kwaliteit van sociale relaties minder dan gewenst; 25% van de inwoners in Waddinxveen van 19 jaar en ouder voelt zich sociaal eenzaam (Hollands Midden; 26%). Mensen die emotioneel eenzaam zijn missen intimiteit in persoonlijke relaties. Dit geldt voor 28% van de inwoners in Waddinxveen en voor 27% van de inwoners in Hollands Midden12.

Figuur 201 Elektrisch laden

3.5 Samenleving 3.5.1 Vergrijzing Nederland vergrijst. Het aantal ouderen stijgt, terwijl het aantal jongeren niet evenredig toeneemt. Hierdoor ontstaat demografische druk, wat aangeeft hoeveel ‘niet actieven’ er zijn ten opzichte van de potentiële beroepsbevolking. Ook in Waddinxveen groeit de groep ouderen. In 2021 is de demografische druk 75,8% ten opzichte van 70,1% gemiddeld in Nederland. Met de verwachte groei van de Waddinxveense bevolking is het nog moeilijk in te schatten hoe deze demografische druk zich zal ontwikkelen.

3.5.3 Gezondheid In Waddinxveen voldoet 50% van de inwoners aan de beweegrichtlijn. Dit ligt onder het landelijk gemiddelde van 54%. Ook het percentage overgewicht ligt hoger dan gemiddeld; 51% ten opzichte van 46%. Over het algemeen ervaren Waddinxveners hun gezondheid als goed (82%) en in Hollands Midden ligt dit percentage ook hoger dan in de rest van Nederland. Toch heeft een relatieve ongezonde leefstijl, waaronder roken, overgewicht, een gebrek aan beweging en overmatig alcoholgebruik, een belangrijke (negatieve) invloed op de gezondheid en levensverwachting van de Waddinxveners.13 3.5.4 Polarisatie arm en rijk Leven in armoede heeft grote gevolgen voor de gezondheid van inwoners. Mensen in armoede leven gemiddeld vijf jaar korter dan mensen met hogere inkomens. Het verschil in het aantal gezonde levensjaren is nog veel groter. In Waddinxveen heeft 12% van de inwoners tussen 18-65 jaar enige of grote moeite met rondkomen van het huishoudinkomen en 2,2% heeft hier grote moeite mee. Hier is wel een dalende trend in te ontdekken.14

3.5.2 Individualisering en eenzaamheid Eenzaamheid is een negatieve subjectieve ervaring die ontstaat wanneer bestaande relaties met anderen afwijken van de persoonlijke wensen of verwachtingen daarover. In Waddinxveen voelt 8% van de inwoners van 18 12 GGD Dashboard - Een Gezonder Hollands Midden, 2020

14 GGD Dashboard - Een Gezonder Hollands Midden, 2020

13 Nota lokaal gezondheidsbeleid 2014-2016

31 Omgevingsvisie 1.1 Waddinxveen 2050

3.6 Wonen

3.5.1. Druk op woningmarkt – tekort aan betaalbare woningen De druk op de woningmarkt stijgt in heel Nederland. Dit geldt ook voor Waddinxveen. De bevolking groeit hier namelijk flink door, ook doordat mensen ouder worden. Daardoor wordt ook het aantal huishoudens groter (zie volgende opgave). Bovendien zijn de huizenprijzen sterk gestegen en blijft de doorstroming achter. Starters vinden op deze manier moeilijk hun weg naar een koopwoning. Ook in de huursector zijn uitdagingen te benoemen. Door de regels over passend toewijzen bij sociale huurwoningen, zijn huurwoningen beperkter toegankelijk voor bepaalde doelgroepen. In de middeldure huursector (tot € 1045 (>80 m2 GBO) prijspeil 2022) is weinig aanbod. Terwijl er wel veel vraag is naar dergelijke huurwoningen. Er worden in Waddinxveen te weinig midden huurwoningen gerealiseerd voor de middeninkomens die niet kunnen huren in de sociale huursector maar door omstandigheden ook geen woning kunnen kopen. Scheefwonen en het onderhuren van woningen aan toeristen leggen extra druk op de situatie. Doordat er meer flexibiliteit is op de arbeidsmarkt, waarbij mensen vaker van baan veranderen, is er ook meer behoefte aan flexibel wonen. Huur is flexibeler dan koop15. 3.5.2. Toename aantal eenpersoonshuishoudens en zelfstandigwonenden De grootte van huishoudens neemt af, terwijl het aantal huishoudens toeneemt.

In 2030 zal Nederland naar verwachting 8,5 miljoen huishoudens tellen. Nu zijn dat er 7,9 miljoen. Volgens de huishoudensprognose komen er vooral meer eenpersoonshuishoudens bij, waarvan een groot deel alleenwonende ouderen. 16 Dat levert een hogere woningbehoefte op doordat huishoudens kleiner worden. Het aantal mensen dat zelfstandig woont en een zorgvraag heeft, groeit snel. Er moeten voldoende woningen beschikbaar zijn waarin mensen met een zorgvraag zelfstandig kunnen 15 Woonvisie Waddinxveen 2018-2022

wonen, zowel in de bestaande voorraad als nieuwbouw. Deze is idealiter gelijkvloers en goed toegankelijk met rolstoel of rollator. Dit voldoet ook aan de vraag naar woningen die geschikt zijn voor het huisvesten van de groeiende groep ouderen. Langer zelfstandig wonen vraagt daarnaast om aanpassingen van de woon- en leefomgeving. Ook deze moet toegankelijk zijn met rolstoel of rollator. Dagelijkse voorzieningen zijn bij voorkeur op loopafstand aanwezig. 3.5.3. Verduurzamingsopgave in gebouwde omgeving De energietransitie vraagt om aanpassingen in onze gebouwde omgeving. Om te zorgen dat de energievraag lager wordt en we de benodigde energie op duurzame manier opwekken, vraagt nogal wat. Nieuwe woningen zijn sinds 2018 standaard aardgasvrij en energie-efficiënt, maar bestaande woningen zijn dat vaak niet. Deze moeten van het aardgas afgekoppeld worden en hiervoor moeten alternatieven voor het koken en verwarmen op aardgas gevonden worden. Woningen dienen geïsoleerd te worden, voorbereid te worden op alternatieve warmtevoorzieningen en zoveel mogelijk uitgerust met zonnepanelen. Een nieuwe uitdaging is energie armoede. De energieprijs zal verder blijven stijgen in de toekomst. Het is nu al het geval dat armere gezinnen een relatief groter deel van hun inkomen aan energie uit moeten geven.