02112021 Concept Omgevingsvisie Gemeente Waddinxveen - raad

2021 Omgevingsvisie Waddinxveen 2050

Jana de Heer Gemeente Waddinxveen KuiperCompagnons BV. 1-1-2021

Inhoud Voorwoord wethouder ............................................................................................................................ 3 1.

2.

Inleiding ....................................................................................................................................... 4 1.1.

Waarom een omgevingsvisie?............................................................................................... 4

1.2.

Wat is een omgevingsvisie? .................................................................................................. 4

1.3.

Proces & leeswijzer................................................................................................................... 5

1.4.

Leeswijzer................................................................................................................................. 6

Het DNA van Waddinxveen .............................................................................................................. 7 2.1.

Ontstaansgeschiedenis ............................................................................................................ 7

2.2.

Plek in de regio ......................................................................................................................... 8

2.3.

De Waddinxveense samenleving............................................................................................. 11

2.4.

Kernkwaliteiten ...................................................................................................................... 12

2.4.1.

Kernkwaliteiten bepalen het DNA ................................................................................... 12

2.4.2.

Sociale samenleving ........................................................................................................ 12

2.4.3.

Goed verbonden ............................................................................................................. 13

2.4.4.

Omringd door groen ....................................................................................................... 14

2.4.5.

Ondernemend dorp ........................................................................................................ 15

3. Waddinxveense uitdagingen ......................................................................................................... 16 3.1 Klimaat & Duurzaamheid .......................................................................................................... 16 3.2 Economie Transitie naar een circulaire economie ..................................................................... 21 3.3 Mobiliteit ................................................................................................................................. 22 3.4 Samenleving ............................................................................................................................. 23 3.5 Wonen ..................................................................................................................................... 24 4. Waddinxveen in 2050: ambities voor de toekomst ........................................................................... 26 4.1 Bruggen bouwen richting de toekomst ......................................................................................... 26 4.2 Toelichting integrale visiekaart ..................................................................................................... 27 4.3 Veelzijdig polderlandschap ...........................................................................................................

28 4.3.1 Robuust groen ....................................................................................................................... 28 4.3.2 Klimaatadaptieve inrichting ................................................................................................... 31 4.3.3 Toekomstbestendige leefomgeving: energieneutraal & circulair ............................................ 32 4.4. Goed leven tussen stad en land ................................................................................................... 35 4.4.1 Een gezonde leefomgeving .................................................................................................... 35 4.4.2 Wonen en voorzieningen ....................................................................................................... 36 1

4.4.3 Sociaal en inclusief ................................................................................................................ 37 4.5 Innovatieve knoop aan de Gouwe ................................................................................................ 38 4.5.1 Emissieloos bereikbaar .......................................................................................................... 38 4.5.2 Innovatieve economie ........................................................................................................... 39 4.5.3 Economisch gezond ............................................................................................................... 40 5. Koers per deelgebied ......................................................................................................................... 42 5.1 Polder Achterof ............................................................................................................................ 43 5.2 Polder Bloemendaal & de Voorofsche polder ............................................................................... 43 5.3 Recreatiegebieden Bentwoud, Gouwebos en ’t Weegje................................................................ 44 5.4 Gouweplein centrum Waddinxveen .............................................................................................

45 5.5 Woonwijken ................................................................................................................................ 45 5.6 Bedrijventerreinen ...................................................................................................................... 46 5.7 Glastuinbouw .............................................................................................................................. 47 6. Uitvoeringsparagraaf: werken met de omgevingsvisie ........................................................................ 48 6.1 Inleiding ....................................................................................................................................... 48 6.2 Sturingsfilosofie ........................................................................................................................... 48 6.3 De omgevingsvisie en de andere Omgevingswetinstrumenten ..................................................... 48 6.4 Toezicht en handhaving ................................................................................................................ 51 6.5 Lokale en regionale samenwerking ...............................................................................................

51 6.6 Uitvoering .................................................................................................................................... 51 6.7 Financiële uitvoerbaarheid en kostenverhaal ............................................................................... 51 6.8 Monitoring, aanvulling en herziening ........................................................................................... 54

2

Voorwoord wethouder PM

3

1. Inleiding 1.1. Waarom een omgevingsvisie? Waddinxveen is in de afgelopen jaren flink gegroeid. We wonen nu met meer dan 31.000 mensen in onze gemeente. Tot 2050 wordt er (vanwege de lopende nieuwbouwprojecten) een flinke groei van de bevolking verwacht ten opzichte van 2020. Dit betekent nogal wat. Er zijn voldoende passende, betaalbare en toekomstbestendige woningen nodig. Om niet in de knel te komen met onze maatschappelijke voorzieningen (zoals onderwijs, sport en zorg) of te maken te krijgen met vastlopend verkeer, is het van belang om goed na te denken over hoe Waddinxveen er in de toekomst uit moet zien. Hoe bieden we ook over 20 tot 30 jaar een mooie en prettige omgeving om te wonen, werken en onze vrije tijd door te brengen? Tegelijkertijd willen we de natuur en biodiversiteit beschermen en herstellen terwijl we blijven genieten van het landschap. Ook hebben we een grote klimaatopgave waar we ons hard voor willen maken. Daarnaast veranderen de maatschappelijke verhoudingen en de rol van de overheid. Inwoners en bedrijven nemen steeds vaker zelf het initiatief om maatschappelijke en economische vraagstukken op te pakken. De vraagstukken zijn groot en kunnen niet los van elkaar gezien worden. Ze vragen samen meer ruimte dan zomaar beschikbaar is.

Hoe willen we de groei van Waddinxveen op een evenwichtige wijze vormgeven? Hoe willen we dat Waddinxveen er in 2050 uitziet? We zetten hiervoor de koers uit in deze omgevingsvisie.

1.2. Wat is een omgevingsvisie? We bereiden ons voor op de Omgevingswet, die naar verwachting op 1 juli 2022 in werking treedt. Deze wet bundelt de wetgeving en regels voor onder andere ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. In plaats van 26 losse wetten, is er straks nog maar één. De Omgevingswet vraagt om een andere werk- en denkwijze van de gemeente, maar ook van andere overheden, burgers en bedrijven. Er is meer ruimte voor initiatieven en lokaal maatwerk. Er zijn straks minder regels die bovendien overzichtelijker zijn. Het integraal afwegen van initiatieven en het geven van vertrouwen zijn sleutelbegrippen. Het doel en de maatschappelijke meerwaarde van een initiatief in de fysieke leefomgeving moet centraal staan in plaats van de vraag: ‘mag het wel?’ De Omgevingswet bevat een aantal instrumenten waarmee overheden de doelen van de wet in de praktijk kunnen brengen. Eén van de (verplichte) instrumenten voor gemeenten is de omgevingsvisie. In de omgevingsvisie wordt - samen met inwoners, partners en ondernemers - de koers uitgezet voor de toekomst, gericht op de fysieke leefomgeving. De bestaande kwaliteiten vormen daarbij 4

het vertrekpunt. Deze visie moet helder aangeven waar we als gemeente naartoe willen. De omgevingsvisie is daarbij de kapstok voor het toekomstig beleid en initiatieven. Bij het maken van een omgevingsvisie kan een overheid een nieuwe koers uitzetten of de bestaande koers handhaven. Evaluatie van het huidige beleid maakt helder wat de stand van zaken is. Wat werkte wel? Wat niet? Welke keuzes zijn nodig? Dat is belangrijke basisinformatie voor de omgevingsvisie. Deze basisinformatie is opgenomen in de ‘Bouwstenennotitie'. In de uiteindelijke visie zal de samenhang tussen doelen van verschillende beleidsdocumenten gezocht worden. Het verbinden van bestaande doelen helpt om kansen en uitdagingen scherp te krijgen. Om de samenhang te vinden zal veel samengewerkt worden tussen verschillende bestaande beleidsvelden en nieuwe maatschappelijke opgaven.

1.3.

Proces & leeswijzer

De gemeente is in 2019 gestart met een beleidsinventarisatie van al het relevante beleid voor de fysieke leefomgeving. Hieruit is naar voren gekomen welk deel van de in het verleden gemaakt beleidskeuzes nog actueel is, welk deel kan vervallen en welk deel herzien moet worden. Daarnaast is er een inventarisatie uitgevoerd van gebieden en locaties die in de toekomst een andere functie kunnen of moeten krijgen. Om een breed draaglak onder raadsleden te krijgen, is de gemeenteraad aan de voorkant betrokken. De gemeenteraad is daarbij goed meegenomen in het meedenken en vaststellen van het proces en de inhoud van de omgevingsvisie. Tijdens de eerste fase van het maken van deze omgevingsvisie hebben we de belangrijkste kwaliteiten van Waddinxveen in beeld gebracht. Hiervoor is gebruik gemaakt van het bestaande beleid, een burgerpeiling via de app ‘Waddinxveen denkt u mee’ en verschillende werksessies met bewoners, maatschappelijke organisaties, ketenpartners, buurgemeenten, de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders. De onderzoeken van de verschillende partijen over de gemeente zijn meegenomen. In fase twee hebben we de belangrijkste opgaven voor de gemeente in beeld gebracht door de bestaande kwaliteiten te spiegelen aan trends en ontwikkelingen die op de gemeente afkomen.

Voor welke uitdagingen staan we? Dit hebben we gevraagd aan de regionale partners van de gemeente zoals de Provincie, GGD en de Omgevingsdienst. Ook de lokale partners en inwoners zijn hierbij betrokken door inloopavonden te organiseren en enquêtes uit te zetten. In fase 3 is de koers voor de toekomst van Waddinxveen bepaald. Deze koers is het antwoord op de vraag hoe Waddinxveen om moet gaan met de geschetste uitdagingen. Hierbij staat het bewaken van de waarden en kwaliteiten van Waddinxveen centraal.

5

1.4.

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 beschrijven we het DNA van Waddinxveen. Hier gaan we in op de ontstaansgeschiedenis van onze gemeente, onze identiteit en kernkwaliteiten. In hoofdstuk 3 schetsen we de uitdagingen waar we de komende jaren mee aan de slag moeten. Hoofdstuk 4 bevat onze overkoepelende visie voor de hele gemeente waarin we onze ambities beschrijven. Vervolgens werken we de overkoepelende visie uit naar een koers per deelgebied in hoofdstuk 5. In hoofdstuk 6 staat ten slotte hoe we gaan werken met de omgevingsvisie en wat de relatie is met andere Omgevingswetinstrumenten en beleidsontwikkelingen.

6

2. Het DNA van Waddinxveen Om het huidige karakter van Waddinxveen in beeld te krijgen volgt een beschrijving van: • • •

Onze ontstaansgeschiedenis Onze plek in de regio De Waddinxveense samenleving Onze kernkwaliteiten

2.1.

Ontstaansgeschiedenis

Waddinxveen verschijnt voor het eerst in de geschiedenis in 1233 als ‘Waddinxvene’. Graaf Floris IV verkocht toen het recht op belastingheffing hier aan Nicolaas van Gnepwijk en diens metgezellen. Van oorsprong is Waddinxveen een woest gebied langs de rivier de Gouwe. Men begon dit gebied te ontginnen om er landbouw te kunnen bedrijven. Door de daarvoor benodigde ontwatering begint het land echter te zakken (in te klinken) en moesten maatregelen tegen het water worden genomen. In de vijftiende eeuw wordt de grond zo drassig, dat men de akkerbouw opgeeft en zich op veeteelt toe ging leggen. Het oorspronkelijke veengebied is voor het eerst bewoond geraakt door de ontginning van dit gebied rond de 18e eeuw. Ontginning betekent dat de oorspronkelijke woeste grond door mensen is bewerkt om daarop te kunnen wonen en het op andere manieren te gebruiken. Later werd hierbij ten westen van de Gouwe turf gewonnen uit de bodem, om als brandstof te gebruiken. Daarmee was dat gebied feitelijk een energielandschap. Zo ontstonden grote waterpartijen in het gebied (zie afbeeldingen) en moesten de boeren zich verplaatsen. De boerenbevolking vestigt zich vervolgens gedeeltelijk in en om het dorp, aan de westelijke oever van de Gouwe. Alleen de veenarbeiders blijven in het plassengebied over. Ze vervaardigen klompen, houten gereedschap en meubels.

Later komt uit deze kleinschalige industrie een grote papier- speelgoed- en meubelindustrie tot bloei. De bedrijvigheid in deze industrieën en de scheepvaart langs en op de Gouwe is een reden dat de oeverwal in de 18e eeuw steeds bevolkter raakt. Hierdoor ontstaat lintbebouwing langs het water. Het maatschappelijke centrum verplaatst zich geleidelijk van het Oude dorp naar de oevers van de Gouwe. In deze streek ontstaan uiteindelijk drie ambachten (dorpen): Noord-Waddinxveen, Zuid-Waddinxveen en Bloemendaal. Deze worden onder de Franse bezetting van Napoleon samengevoegd tot één gemeente. In 1870 is er opnieuw een fusie en ontstaat Waddinxveen in de huidige vorm. Waddinxveen heeft daardoor geen gebruikelijke opbouw van één oude dorpskern. In de jaren na de tweede wereldoorlog groeit Waddinxveen aanzienlijk: van ruim 8.500 inwoners in 1950 tot ongeveer 25.000 inwoners in 1990. Dit komt doordat er een aantal woonwijken wordt bijgebouwd. Rond 1980 was de eerste fase van de nieuwbouwwijk Zuidplas gereed, gelegen in het zuidwesten van Waddinxveen, nadat eind jaren 60 al nieuwbouwwijken tot stand waren gekomen in het westelijk en noordelijk deel van de gemeente. Zo ontstaat de kenmerkende langgerekte structuur. Steeds meer bedrijven vestigen zich op de aangelegde bedrijventerreinen.

Waddinxveen heeft geen duidelijk historisch gegroeid centrum waar oorspronkelijk alle winkels en dorpsvoorzieningen zijn geconcentreerd. In 1975 is de Passage gerealiseerd. Dit gebied werd echter te klein en raakte verouderd. Daarom is in 2014 gekozen voor een nieuw centrum op een nieuwe locatie: 7

Gouweplein.

Figuur 1 Historische ontwikkeling van Waddinxveen 1815-2000

2.2.

Plek in de regio

Strategisch gelegen Waddinxveen ligt op de grens van de zuidelijke Randstad en het Groene Hart. Het dorp ligt precies op de overgang van droogmakerij (landschap dat is droog gemaakt met molens tot polder) naar veenweide. De gemeente bestaat uit één kern, het dorp Waddinxveen, en daaromheen landelijk gebied, glastuinbouw en bedrijfslocaties. Op een oppervlakte van 28km2 wonen ruim 31.000 inwoners. Waddinxveen is dankzij de ligging aan de A12/A20, het spoor Gouda-Alphen aan den Rijn en de Gouwe uitstekend ontsloten. Waddinxveen ligt niet op zichzelf, maar is onderdeel van verschillende samenwerkingsverbanden.

8

Figuur 2 Waddinxveen in breder verband

Provincie Zuid-Holland We bevinden ons midden in de provincie Zuid-Holland. Zuid-Holland ligt aan de kust en is doorsneden met rivieren. De provincie ligt grotendeels onder zeeniveau, met een dalende bodem en mede daardoor met een uniek gevarieerd landschap. In dit gebied hebben inwoners het landschap gevormd en bewoonbaar gemaakt door het oorspronkelijke landschap droog te leggen en in te polderen. Ook hebben ze het gebied verbonden met de rest van de wereld. In de loop der eeuwen heeft zich in ZuidHolland een stedelijk netwerk ontwikkeld met meerdere kernen, met daartussen groen. Dit is een centrum van handel, cultuur en wetenschap, met als kenmerk en kracht de diversiteit aan mensen, landschap en economie. Een gebied waar altijd veel heeft gespeeld en waar men dreigingen heeft weten om te zetten in kansen. 1 De provincie heeft zeven ambities geformuleerd. Deze ambities dienen als stip op de horizon voor de gehele provincie, dus ook voor Waddinxveen: 1. Samen werken aan Zuid-Holland: inwoners, organisaties en bedrijven in een vroeg stadium betrekken bij besluiten. 2. Bereikbaar Zuid-Holland: efficiënt, veilig en duurzaam over weg, water en spoor. 3. Schone energie voor iedereen: op zoek naar schone energie, haalbaar en betaalbaar voor iedereen. 4. Een concurrerend Zuid-Holland: diversiteit, de economische kracht van Zuid-Holland. 5.

Versterken natuur in Zuid-Holland: een aantrekkelijk landelijk gebied draagt bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. 1

Omgevingsvisie Zuid-Holland, 2021

9

6. Sterke steden en dorpen in Zuid-Holland: versnellen van de woningbouw met behoud van ruimtelijke en sociale kwaliteit. 7. Gezond en veilig Zuid-Holland: beschermen en bevorderen van een gezonde, veilige leefomgeving.

Regio Midden-Holland De regio waartoe Waddinxveen binnen de provincie hoort, is regio Midden-Holland. Regio MiddenHolland is een netwerk van de samenwerkende gemeenten Bodegraven-Reeuwijk, Gouda, Krimpenerwaard, Waddinxveen en Zuidplas. De geografische ligging van regio Midden-Holland tussen de vier grootste steden van Nederland, de sterke samenhang tussen landschap, natuur en cultuurhistorie en het hoogwaardige karakter daarvan maken het gebied uniek in Nederland. In de agenda ‘De kracht van Midden-Holland: de regio van verbinding’, zijn de volgende vier opgaven geformuleerd voor de periode vanaf 2020: 1. 2. 3. 4.

Op weg naar 2050: regio Midden-Holland energieneutraal Bereikbare woon- en werklocaties Toekomstbestendige economie door verbinding onderwijs en arbeidsmarkt Voldoende en passende woningen

Het zijn urgente thema’s, die een overstijgende visie en aanpak vereisen en kansen bieden voor nieuwe verbindingen in de regio Midden-Holland.

Figuur 3 Regio Midden-Holland

10

2.3.

De Waddinxveense samenleving

Begin 2021 staat het inwoneraantal van Waddinxveen op 30.710. De gemiddelde leeftijd van de inwoners is 41 jaar. Het aandeel inwoners jonger dan 14 jaar is relatief groot. Vergrijzing is minder sterk dan in de rest van Nederland. De Waddinxveense samenleving is dus relatief jong. De gemiddelde huishoudensgrootte is 2,38. Net iets groter dan het Nederlands gemiddelde. Bovendien is het percentage eenpersoonshuishoudens aanzienlijk lager dan gemiddeld. Gezien de nieuwbouwontwikkelingen in onder andere de wijk Triangel, ’T Suyt en Dreef-Oude Dreef wordt er nog een flinke groei van het aantal huishoudens en inwoners verwacht in Waddinxveen. Afhankelijk van het type prognose wordt op dit moment in 2050 een inwoneraantal tussen 34.000 en 45.000 inwoners verwacht. De prognose van het CBS gaat uit van circa 34.000 inwoners in 2050 en de prognose van ABF Primos van circa 45.000 inwoners.2

2

De bevolkingsprognose beoogt de meest waarschijnlijke toekomstige ontwikkeling van de bevolking in Nederland te beschrijven. Het CBS gebruikt hiervoor een simulatiemodel, waarbij op onderzoek gebaseerde veronderstellingen over geboorte, sterfte, immigratie en emigratie als basis dienen. De prognosecijfers zijn met onzekerheden omgeven.

11

2.4.

Kernkwaliteiten

2.4.1. Kernkwaliteiten bepalen het DNA Elke gemeente heeft unieke kwaliteiten die het karakter, het eigene, het DNA van een plek bepalen. Daarbij kan het gaan om landschappelijke en stedenbouwkundige kenmerken, maar ook om kenmerken van een samenleving, zoals de saamhorigheid. Door deze kwaliteiten en het DNA scherp in beeld te krijgen, en te bepalen wat je daarvan wilt behouden, wordt het ook makkelijker te weten waar je als gemeente naartoe wilt. De volgende (bestaande) kernkwaliteiten bepalen het DNA van Waddinxveen.

2.4.2. Sociale samenleving Waddinxveners vormen hechte gemeenschappen van betrokken inwoners. Dit zorgt voor een sterk organiserend vermogen binnen de lokale samenleving. Bijzonder aan Waddinxveen is dat er relatief veel mensen vrijwilligerswerk doen. Uit de GGD-peiling van 2020 bleek dat 33% van de Waddinxveense inwoners (18 jaar en ouder) vrijwilliger is, ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde van 25%. In de burgerpeiling van 2017 gaf daarnaast een relatief hoog percentage aan hulp te bieden aan buren (71%), zorg te bieden aan een hulpbehoevende naasten (46%) en aandacht te hebben voor buren in een zorgwekkende situatie (40%). We hebben een rijk verenigingsleven met onder andere veel sportverenigingen. Waddinxveen telt twee voetbalclubs en drie tennisverenigingen. Verder zijn er verenigingen in verscheidene andere takken van sport, zoals badminton, hockey, tafeltennis, korfbal, atletiek, basketbal, turnen, volleybal, waterpolo en dansen. Ook is er een land-scouting en een water-scouting. Verder heeft Waddinxveen sinds 1 januari 1974 een eigen reddingsbrigade. In totaal beschikt de gemeente over 35 sportaccommodaties en is 65% van alle inwoners lid van een vereniging. Waddinxveen heeft daarnaast een sterke religieuze oriëntatie, waarbij 57% van de inwoners kerkelijk gezind is. Er bevinden zich 12 kerken in de gemeente en twee moskeeën.

Verschillende kerkelijke gemeenschappen vinden hier hun plaats. Ten slotte zijn er actieve burgerinitiatieven, ondernemersverenigingen, een overkoepelend ondernemersplatform en er zijn een energiecoöperatie en een warmtecoöperatie in de gemeente. Bovendien worden er diverse culturele evenementen georganiseerd.

12

2.4.3. Goed verbonden Waddinxveen is uitstekend bereikbaar dankzij haar gunstige ligging: midden in de Randstad. Zowel DenHaag en Rotterdam als Utrecht en Schiphol zijn in de buurt. In de gemeente komen rijkswegen, provinciale wegen en lokale wegen voor. De ligging naast de A12 en de A20 zorgt voor uitstekende autobereikbaarheid. De Vredenburghlaan en de in de toekomst verwachte Bentwoudlaan, Verlengde Bentwoudlaan en Verlengde Beethovenlaan dragen hier nog extra aan bij. Er is een aantal openbare laadpalen te vinden, met uitbreidingen in de planning. We mogen ons gelukkig prijzen met maar liefst drie treinstations aan de spoorlijn Gouda – Alphen aan den Rijn: Waddinxveen, Waddinxveen-Triangel en Waddinxveen-Noord. Vanaf station Gouda is er een directe treinverbinding met onder andere Den Haag, Rotterdam en Utrecht. Vanaf Alphen aan den Rijn ben je zo in Leiden. Waddinxveen zet zich samen met de regio in voor een verbetering van de verbinding richting Amsterdam. Hierdoor is ook bereikbaarheid met de trein optimaal. Waddinxveen wordt daarnaast bediend door twee buslijnen, tussen Gouda en Rotterdam-Alexander en tussen Waddinxveen station en Zoetermeer. In de gemeente Waddinxveen is veel fietsinfrastructuur. Dit zijn vrij liggende fietspaden (één en tweerichtingen) en fietsstroken.

Een deel van het Wilgenlaantje langs het Gouwebos en een deel van het Kale Jonkerpad in de Goudse Hout zijn geasfalteerd met lignine. Dat is een milieuvriendelijk bindmiddel, afkomstig uit bomen. Dit is een primeur in Zuid-Holland. Binnen een straal van tien kilometer zijn de buurgemeenten goed te bereiken met een fiets, e-bike of (elektrische) scooter. De doorfietsroute Gouda-Alpen aan den Rijn gaat door Waddinxveen heen. De rivier de Gouwe stroomt door Waddinxveen. Dit is een belangrijke route voor de recreatieve en logistieke scheepvaart.

13

2.4.4. Omringd door groen Een van de kwaliteiten die door bewoners het meest wordt gewaardeerd is het groen in Waddinxveen: het groen in de wijken en de grotere groenstructuren waarmee Waddinxveen direct is omringd. Waddinxveen vormt een toegangspoort tot het Groene Hart, een uniek landschap van weiden en water. Met ‘t Weegje, het Bentwoud, het Gouwebos en de Polder Bloemendaal zijn groene gebieden vanuit iedere wijk vlakbij. Daarnaast wordt ook de aanleg van de Vredenburghzone (tussen de Vredenburghlaan en Waddinxveen) voorbereid. Bijzonder is ook de overgang tussen landschapstypen. De kenmerkende waterrijke structuur van Polder Bloemendaal, als gevolg van de ontginning, is al negen eeuwen onveranderd. Naast deze cultuurhistorische en landschappelijke waarde kent de polder ook natuurwaarden: Delen van polder Bloemendaal zijn onderdeel van Natuurnetwerk Nederland. In deze polder is ruimte voor weidevogels. Polder Achterof biedt open landschappen en stilte. Er zijn verschillende recreatiemogelijkheden in deze gebieden. Aan de westrand is een ecologische verbinding richting het zuiden gepland, via het Schravenwildertpad, Kleikade en de toekomstige Bentwoudlaan. De Gouwe, de spoorlijn en de ecologische hoofdstructuur vormen belangrijke noord-zuidverbindingen. ’t Weegje en de toekomstige ecologische verbindingszones onder de A12 leggen de verbinding met de zuidelijke polders.

Ons areaal aan openbaar groen betreft een oppervlakte van meer dan 1,4 miljoen m² en ruim 10.000 bomen. Het begrip openbaar groen omvat alle heesters, hagen, vast beplanting, gazons, bermen, kruidenrijke grassen, natuurvriendelijke oevers, bosplantsoenen en bomen die door de gemeente beheerd en onderhouden worden.3 De groene omgeving maakt van Waddinxveen een aantrekkelijk rustpunt binnen de drukte van de Randstad. In en rondom Waddinxveen kan iedereen genieten van het groen, het water en de natuur.

3

Beheerplan Openbaar Groen 2021-2024

14

2.4.5. Ondernemend dorp Door de centrale ligging en goede bereikbaarheid is Waddinxveen een aantrekkelijke vestigingslocatie voor bedrijven en inwoners. Zo heeft zich een sterk bedrijfsleven gevormd. Waddinxveen heeft een bijzondere economie, met een belangrijk zwaartepunt in de detail– en groothandel: daar zit meer dan een derde van de werkgelegenheid in Waddinxveen. Op de bedrijventerreinen zijn nationaal en internationaal opererende bedrijven gevestigd. Maakindustrie, innovatieve glastuinbouw, logistiek en distributie zijn belangrijke sectoren. Mede hierdoor beschikt Waddinxveen over veel werkgelegenheid. Waddinxveen is een echte ondernemersgemeente. Dat beeld (en ook zelfbeeld van de gemeente) klopt met de cijfers van het aantal MKB. De economie is breder dan alleen bedrijven(terreinen). Het gaat ook om zzp-ers, recreatie, de landbouw en de detailhandel. Waddinxveen is, economisch gezien, eerder kleinstedelijk dan dorps. Er is voortgezet onderwijs en Waddinxveen heeft met de Bouwacademie een eigen kennis- instituut. Een flink deel van de ondernemers is van ‘eigen kweek’. Waddinxveen heeft haar DNA van een ondernemende gemeente weten te behouden en uit te bouwen.

15

3. Waddinxveense uitdagingen We koesteren de kernkwaliteiten omdat ze Waddinxveen maken tot wat het is. Samen vormen ze de identiteit van de gemeente. Het is echter niet vanzelfsprekend dat die kwaliteiten zo blijven. Er komen namelijk ontwikkelingen op de gemeente af die die kwaliteiten bedreigen of een kans bieden kwaliteiten te versterken. Dit zijn de Waddinxveense uitdagingen. Door deze goed in zicht te krijgen, weten we waar we onze ambities voor de toekomst op in moeten zetten. De uitdagingen zijn ondergebracht in de volgende thema’s.

3.1 Klimaat & Duurzaamheid Afname biodiversiteit In heel Nederland is er de afgelopen eeuw al sprake van een achteruitgang van biodiversiteit. Dit is de rijkheid in variatie van en het aantal, aanwezige plant- en diersoorten. Voornamelijk het intensiveren van de landbouw van de afgelopen decennia heeft in Nederland veel negatieve invloed gehad op de biodiversiteit. In Waddinxveen is een relatief lagere soortendiversiteit te herkennen in polder Achterof.4 Er zijn verstoringen in het broedseizoen van (weide)vogels in het Gouwebos, ’t Weegje, het Bentwoud en de polders. Een ander aandachtspunt is dat Waddinxveners de gemeente niet als een heel groene gemeente ervaren. Inwoners ervaren het binnenstedelijk groen als ‘eenzijdig’.5

Figuur 4 Bijendiversiteit Nederland, Atlas leefomgeving 2021

4 5

Atlas van de Leefomgeving & ODMH Groenstructuur en groenbeleid 2019

16

Energietransitie Om klimaatverandering tegen te gaan is Nederland is druk bezig met de energietransitie. We gaan stap voor stap van het gebruik van aardgas naar het gebruik van schone elektriciteit en warmte. Het huidige percentage hernieuwbare elektriciteit in Waddinxveen is 15,7%6. Dit percentage is hoger dan gemiddeld in de regio, dankzij de vier 3MW turbines van Windpark Distripark. Deze leveren groene stroom voor 5.940 huishoudens. Van de totale energievraag, dus inclusief warmte, is het huidig bekende percentage hernieuwbare energie 7,2%7. In Waddinxveen gebruiken veel bedrijven uit de landbouw, bosbouw en visserij het grootste gedeelte van het aardgas. De glastuinbouw is hoofdverbruiker. Een uitdaging is de bevolkingsgroei in Waddinxveen. Dit zorgt ervoor dat de energievraag alleen maar stijgt en dat er dus relatief sneller verduurzaamd moet worden om hetzelfde percentage duurzame energie te bereiken. De warmtevraag in de glastuinbouw stijgt tussen nu en 2025 extra door het uitbreidingsproject ‘Glasparel+’ In het samenwerkingsverband van de Regionale Energie Strategie worden de kansen voor het opwekken van hernieuwbare energie onderzocht in regio Midden-Holland. De doelstelling in onze regio is het opwekken van 0,435 Terawattuur (TWh) aan schone elektriciteit vanaf 2030.

In de RES 1.0 is geconcludeerd dat vooral zonne-energie kansrijk is in de regio: op daken, boven parkeerplaatsen, langs infrastructuur of andere vormen van dubbel grondgebruik. Als hiermee de opwekdoelstelling niet wordt gehaald, wordt ook naar windenergie langs infrastructuur gekeken. Op termijn zal de energievraag, mede door de verwachte bevolkingsgroei, verder groeien. Om daadwerkelijk energieneutraal te worden is er nog een lange weg te gaan en zal er meer nodig zijn dan zon op daken.

Aanpassen aan klimaatverandering We worden wereldwijd dagelijks geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering. In Nederland hebben we te maken met meer natte periodes die ook langer duren, intensere buien en ook juist met langere periodes van droogte en hitte. Waddinxveen ligt in een polder met een gemiddelde diepte van vijf meter. Waddinxveen wordt bovendien doorkruist door de Gouwe. De gemeente is goed beschermd door keringen en dijken langs de Gouwe en boezemwater.8 Toch zijn er ook risico’s: sommige plekken in de gemeente zijn kwetsbaarder bij extreme neerslag of hitte. 9 Er is een risico op schade aan wegen, infrastructuur (verzakking, scheuren) en landbouw (verdroging, verzilting).

6

Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit, Klimaatmonitor, 2019 Percentage bekende hernieuwbare energie, Klimaatmonitor, 2019 8 Klimaatstresstest, 2019 9 Klimaatstresstest, 2019 7

17

Figuur 5 Risicoanalyse Klimaatstresstest, 2019

Figuur 6 Risicoanalyse Klimaatstresstest, 2019

Milieu Luchtvervuiling, geluidsoverlast en lichtvervuiling kunnen negatieve effecten hebben voor de gezondheid en het welzijn van mens en dier. Luchtvervuiling komt plaatselijk voornamelijk van de wegen. De invloed van de A12 is duidelijk te herkennen. Vooral de stikstofuitstoot rond de A12 behoeft aandacht. De Nederlandse grenswaarden voor luchtkwaliteit worden in de gemeente Waddinxveen niet overschreden.10 Wel vindt er overschrijding van de WHO-advieswaarden plaats op verschillende plekken. Het stoken van hout door individuele inwoners, de aanwezigheid van intensieve veehouderij en het wegverkeer leveren een negatieve bijdrage aan de luchtkwaliteit.

10

Onderzoek luchtkwaliteit Waddinxveen, Tauw, 2019

18

Waddinxveen heeft het Schone Lucht Akkoord ondertekend. Daarom staan we aan de lat om overal in de gemeente aan strengere advieswaarden van de WHO te voldoen. De verwachting is dat het wegverkeer steeds minder zal uitstoten door onder andere de opkomst van elektrisch rijden. Hierdoor zal de luchtkwaliteit op termijn naar alle waarschijnlijkheid verbeteren. Door slijtage van de banden en remmen blijft er echter nog steeds fijnstof uitgestoten worden. Er zijn dus acties nodig om de luchtkwaliteit te verbeteren, om zo gezondheidswinst te halen voor de Waddinxveense inwoners. In het schone luchtakkoord staan verschillende thema’s genoemd waar de ondertekenaars iets mee moeten doen. Voor Waddinxveen zijn dit houtstook, mobiliteit, mobiele werktuigen en participatie. Geluidhinder wordt voornamelijk veroorzaakt door de verschillende vormen van mobiliteit. Vooral autowegen leveren een grote bijdragen. De geluidsbelasting rond de A12 is zeer slecht. 11 Lichtemissies zijn (relatief) hoog in de hele gemeente. Dit wordt veroorzaakt door de glastuinbouwclusters in en ten westen van Waddinxveen.12 Planten, dieren en mensen hebben naast licht ook een dagelijkse periode van donkerte nodig. Een gebrek aan melatonine wordt in verband gebracht met depressie, endocriene verstoring, oxidatieve stress, metabole verstoring en kanker.

Het water in noordelijk deel Zuidplaspolder (grensgebied Waddinxveen/Zuidplas) heeft een onvoldoende waterkwaliteit. Er zijn diverse normoverschrijdingen voor nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen. Met de omgevingswet wordt de gemeente wordt bevoegd gezag voor alle activiteiten die in de bodem plaatsvinden. Dat houdt ook in dat de gemeente voor sommige onderdelen normen kan stellen in het omgevingsplan. PFAS is een van de bedreigingen voor de leefbaarheid in Waddinxveen.

11 12

Atlas van de leefomgeving, geluid alle bronnen Atlas van de leefomgeving, lichtemissie

19

Figuur 7 Onderzoek luchtkwaliteit, Tauw, 2019

Figuur 8 Geluid alle bronnen, Atlas Leefomgeving 2021

Figuur 9 Lichtemissie, Atlas Leefomgeving 2021

20

3.2 Economie Transitie naar een circulaire economie Circulair denken en doen is in opkomst. De filosofie is dat afval niet meer bestaat, maar steeds opnieuw kan worden gebruikt als grondstof. Daardoor hoeven we steeds minder nieuwe grondstoffen in productieketens toe te voegen. Vanuit Rijksbeleid dient ook de landbouw circulair te worden, door steeds meer focus op kringlooplandbouw te leggen. Een circulaire economie begint bij bewuste productie van spullen door producenten, door zo min mogelijk materiaal dat niet herbruikbaar is toe te passen. Daarnaast een bewuste omgang met restmateriaal door winkeliers en consumenten, door bijvoorbeeld zo min mogelijk verpakkingsmateriaal toe te passen en zo goed mogelijk afval te scheiden en spullen te hergebruiken. Globalisering Mondialisering of globalisering gaat over de toenemende vervlechting van gebieden en samenlevingen. Wereldwijde netwerken worden steeds vanzelfsprekender, niet alleen op het gebied van handel maar ook op economisch, cultureel, sociaal en politiek gebied. Voor bedrijven betekent het dat een internationale oriëntatie steeds belangrijker wordt. Voor de maatschappij betekent het dat we steeds meer te maken krijgen met verweving van culturen.

Ook in Nederland en Waddinxveen zal de samenstelling van bewoners – en dus de arbeidspopulatie- richting 2050 er heel anders uitzien dan nu, onder meer door immigratie en emigratie. Door de coronacrisis is ook steeds meer het belang van regionale ketens aangetoond. Digitalisering De toenemende digitale mogelijkheden zorgen voor nieuwe verdienmodellen en hebben een grote impact op ons dagelijks leven, de arbeidsmarkt en het onderwijs. Inwoners gaan steeds meer zelf informatie leveren en daaraan gekoppelde applicaties gebruiken, zoals mobiliteitsdiensten of informatie over de openbare ruimte. Er is ook een steeds grotere behoefte aan goede digitale verbondenheid en toegankelijkheid om goed te kunnen concurreren in het bedrijfsleven en op de arbeidsmarkt. De coronacrisis heeft dit meer dan ooit aangetoond en een volledig nieuwe situatie gecreeerd. Op afstand werken zal vast onderdeel blijven van de manier waarop wij werken.

Figuur 10 Bedrijventerrein Coenecoop, bron: Shutterstock

21

3.3 Mobiliteit De manier waarop we ons verplaatsen verandert. De opkomst van de elektrische auto en het gebruik van deelmobiliteit is een feit. Dit is ook nodig om uiteindelijk energieneutraal te kunnen zijn als gemeente. Om elektrisch rijden goed te laten functioneren is een uitgebreid laadpalennetwerk nodig en speciaal aangewezen parkeerplaatsen. Ook heeft dit effect op het elektriciteitsnetwerk. Enerzijds groeit de vraag naar elektriciteit, anderzijds zouden elektrische auto’s ook als mobiele accu’s kunnen worden ingezet. De elektrische fiets zorgt ervoor dat we ook voor langere afstanden de fiets kunnen pakken en dat we op oudere leeftijd nog met de fiets kunnen verplaatsen. ‘Mobiliteitsservices’ worden beter, waardoor het bezit van een auto op termijn minder nodig is. Ook het vervoer van goederen verandert onder invloed van technologische ontwikkelingen. In Waddinxveen wordt momenteel echter nog overlast ervaren van (toenemend) autoverkeer, niet optimale voorzieningen (wegen, openbaar vervoer) en beperkte doorstroming op bepaalde locaties. Waddinxveen neemt ook deel aan de regionale programma’s de N207-Zuid en Beter Bereikbaar Gouwe. Met de N207-zuid wordt de realisatie van de Verlengde Bentwoudlaan voorbereid. Daarnaast wordt met Beter Bereikbaar Gouwe toegewerkt naar een maatregelenpakket om de bereikbaarheid en leefbaarheid in de Gouwe-regio verder te verbeteren.

Voor maatregelen in Waddinxveen wordt bijvoorbeeld gedacht aan een doorfietsroute tussen Alphen aan den Rijn en Gouda. Deze loopt vooral langs het bestaande spoor in Waddinxveen. Verder gaan de gemeenten Bodegraven-Reeuwijk en Waddinxveen samen in overleg over de verkeersdrukte op de Brugweg en het sluipverkeer in Reeuwijk-Dorp en omgeving.

Figuur 11 Elektrisch laden, bron: beeldenbank KC

22

3.4 Samenleving Vergrijzing Nederland vergrijst. Het aantal ouderen stijgt, terwijl het aantal jongeren niet evenredig toeneemt. Hierdoor ontstaat demografische druk, wat aangeeft hoeveel ‘niet actieven’ er zijn ten opzichte van de potentiële beroepsbevolking. Ook in Waddinxveen groeit de groep ouderen. In 2021 is de demografische druk 75,8% ten opzichte van 70,1% gemiddeld in Nederland. Met de verwachte groei van de Waddinxveense bevolking is het nog moeilijk in te schatten hoe deze demografische druk zich zal ontwikkelen. Individualisering en eenzaamheid Eenzaamheid is een negatieve subjectieve ervaring die ontstaat wanneer bestaande relaties met anderen afwijken van de persoonlijke wensen of verwachtingen daarover. In Waddinxveen voelt 8% van de inwoners van 18 jaar en ouder zich ernstig eenzaam. In Hollands Midden ligt dit percentage op 9%. Eenzaamheid is onder te verdelen in sociale en emotionele eenzaamheid. Bij sociale eenzaamheid is het aantal of de kwaliteit van sociale relaties minder dan gewenst; 25% van de inwoners in Waddinxveen van 19 jaar en ouder voelt zich sociaal eenzaam (Holland Midden; 26%). Mensen die emotioneel eenzaam zijn missen intimiteit in persoonlijke relaties. Dit geldt voor 28% van de inwoners in Waddinxveen en voor 27% van de inwoners in Hollands Midden13. Gezondheid In Waddinxveen voldoet 50% van de inwoners aan de beweegrichtlijn.

Dit ligt onder het landelijk gemiddelde van 54%. Ook het percentage overgewicht ligt hoger dan gemiddeld; 51% ten opzichte van 46%. Over het algemeen ervaren Waddinxveners hun gezondheid als goed (82%) en in Hollands Midden ligt dit percentage ook hoger dan in de rest van Nederland. Toch heeft een relatieve ongezonde leefstijl, waaronder roken, overgewicht, een gebrek aan beweging en overmatig alcoholgebruik, een belangrijke (negatieve) invloed op de gezondheid en levensverwachting van de Waddinxveners.14 Polarisatie arm en rijk Leven in armoede heeft grote gevolgen voor de gezondheid van inwoners. Mensen in armoede leven gemiddeld vijf jaar korter dan mensen met hogere inkomens. Het verschil in het aantal gezonde levensjaren is nog veel groter. In Waddinxveen heeft 12% van de inwoners tussen 18-65 jaar enige of grote moeite met rondkomen van het huishoudinkomen en 2,2% heeft hier grote moeite mee. Hier is wel een dalende trend in te ontdekken.15 Een nieuwe uitdaging is energie armoede. De energieprijs zal stijgen in de toekomst, waardoor huishoudens met huizen die minder energie efficiënt zijn meer zullen betalen. Het is nu al het geval dat armere gezinnen een relatief groter deel van hun inkomen aan energie uit moeten geven. Eveneens wonen armere gezinnen in oudere huizen en hebben ze niet de middelen om investeringen te doen om hun woningen energiezuiniger te maken.

Energie armoede treedt op wanneer mensen het energieverbruik terugbrengen om kosten te voorkomen, waardoor de levenskwaliteit achteruitgaat: bijvoorbeeld het overslaan van maaltijden of de verwarming uitzetten in de winter. Hier dient rekening mee gehouden te worden bij de energietransitie.

13

GGD Dashboard - Een Gezonder Hollands Midden, 2020 Nota lokaal gezondheidsbeleid 2014-2016 15 GGD Dashboard - Een Gezonder Hollands Midden, 2020 14

23

3.5 Wonen Druk op woningmarkt – tekort aan betaalbare woningen De druk op de woningmarkt stijgt in heel Nederland. Dit geldt ook voor Waddinxveen. De bevolking groeit hier namelijk flink door, doordat mensen ouder worden. Daardoor wordt ook het aantal huishoudens groter (zie volgende opgave). Bovendien blijven de huizenprijzen stijgen en blijft de doorstroming achter. Starters vinden op deze manier moeilijk hun weg naar een koopwoning. Ook in de huursector zijn uitdagingen te benoemen. Door de regels over passend toewijzen bij sociale huurwoningen, zijn huurwoningen beperkter toegankelijk voor bepaalde doelgroepen. In de middeldure huursector (tussen € 710 en € 900) is weinig aanbod. Terwijl er wel veel vraag is naar dergelijke huurwoningen. Er worden in Waddinxveen te weinig middenhuurwoningen gerealiseerd voor de middeninkomens die niet kunnen huren in de sociale huursector maar door omstandigheden ook geen woning kunnen kopen. Scheefwonen en het onderhuren van woningen aan toeristen leggen extra druk op de situatie. Doordat er meer flexibiliteit is op de arbeidsmarkt, waarbij mensen vaker van baan veranderen, is er ook meer behoefte aan flexibel wonen. Huur is flexibeler dan koop16. Toename aantal eenpersoonshuishoudens en zelfstandigwonenden De grootte van huishoudens neemt af, terwijl het aantal huishoudens toeneemt.

In 2030 zal Nederland naar verwachting 8,5 miljoen huishoudens tellen. Nu zijn dat er 7,9 miljoen. Volgens de huishoudensprognose komen er vooral meer eenpersoonshuishoudens bij, waarvan een groot deel alleenwonende ouderen.17 Dat levert een hogere woningbehoefte op doordat huishoudens kleiner worden. Het aantal mensen dat zelfstandig woont en een zorgvraag heeft, groeit snel. Er moeten voldoende woningen beschikbaar zijn waarin mensen verzorgd kunnen worden door anderen, zowel in de bestaande voorraad als nieuw. Ook moeten woningen geschikt zijn voor het huisvesten van de groeiende groep ouderen. Langer zelfstandig wonen vraagt daarnaast om aanpassingen van de woon en leefomgeving

16 17

Woonvisie Waddinxveen 2018-2022 CBS, Huishoudensprognose 2018-2060

24

Verduurzamingsopgave in gebouwde omgeving De energietransitie vraagt om aanpassingen in onze gebouwde omgeving. Om te zorgen dat de energievraag lager wordt en we de benodigde energie op duurzame manier opwekken, vraagt nogal wat. Nieuwe woningen zijn sinds 2018 standaard aardgasvrij en energie-efficiënt, maar bestaande woningen zijn dat vaak niet. Deze moeten van het gas afgekoppeld worden en hiervoor moeten alternatieven voor het koken en verwarmen op gas gevonden worden. Woningen dienen geïsoleerd te worden, voorbereid te worden op alternatieve warmtevoorzieningen en zoveel mogelijk uitgerust met zonnepanelen.

25

4. Waddinxveen in 2050: ambities voor de toekomst 4.1 Bruggen bouwen richting de toekomst Op basis van onze kwaliteiten en de opgaven waar we mee aan de slag moeten, richten we ons in dit deel van de visie op de toekomst. We kiezen voor 2050, omdat dit ons uitdaagt om na te denken over de lange termijn opgaven die op ons afkomen en de lange termijn consequenties van onze keuzes. Ook daagt het ons uit om de beperkingen van de dagelijkse praktijk los te laten en te durven dromen. In dit hoofdstuk tonen we onze ambities, waar met Waddinxveen naar toe willen en hoe we met opgaven om willen gaan. Daarbij laten we ons wel inspireren door het rijke verleden van Waddinxveen. We trekken de lijnen die we daar ontdekt hebben door naar de toekomst. De ontwikkeling van Waddinxveen heeft zich altijd gekenmerkt door een krachtdadige houding ten opzichte van de omstandigheden van haar omgeving, zoals beschreven is in de ontstaansgeschiedenis in 2.1. Deze historie laat zien dat het landschap van Waddinxveen altijd is veranderd door -en naar de hand is gezet van- haar inwoners, om in te spelen op de ontwikkelingen die op haar afkwamen. Ook nu komen er grote ontwikkelingen op ons af. En ook nu moeten we, net als in het verleden, de moed hebben om ingrijpende keuzes te maken.

Zo kan de brug (tegen wil en dank toch medebepalend voor de identiteit van Waddinxveen) worden geslagen tussen verleden en toekomst, tussen stad en land, tussen landschappen (hoog en laag, nat en droog) en tussen mensen onderling. Het credo ‘Waddinxveen; bruggen bouwen richting de toekomst’ wordt verder uitgewerkt langs drie pijlers: ‘Veelzijdig polderlandschap’, ‘Goed leven tussen stad en land’ en ‘Innovatieve knoop aan de Gouwe’.

Iedere pijler beschrijft belangrijke ambities voor de hele gemeente. Die zijn in een tweede ring verder thematisch uitgewerkt. Idealiter zijn de drie pijlers met elkaar in evenwicht. Die balans is niet overal in Waddinxveen hetzelfde. Een eigen koers per deelgebied zorgt ervoor dat de overkoepelende ambitie gebiedsgericht kan landen. Dit diagram is te beschouwen als het integraal inspiratie- en afwegingskader van de omgevingsvisie, dat richting geeft aan het beleid op onderdelen en helpt keuzes te maken. Het dient ook als kader voor nieuwe initiatieven en als basis voor de monitoring.

26

4.2 Toelichting integrale visiekaart Pm

27

4.3 Veelzijdig polderlandschap Het Waddinxveense landschap is veelzijdig. Het bestaat uit strakke polders, maar ook bos, moeras en ongerept veenweidegebied. Dit wordt afgewisseld met een levendige dorpskern en allerlei kenmerken van de drukte en bewoning van de randstad. Dit veelzijdige polderlandschap omvat dan ook niet alleen het buitengebied, maar ook het stedelijke landschap. Het koesteren van dit veelzijdig polderlandschap betekent voor ons het inzetten op ‘robuust groen’, een ‘klimaatadaptieve inrichting’ en een ‘toekomstbestendige leefomgeving: energieneutraal & circulair’.

4.3.1 Robuust groen Groene uitstraling Openbaar groen is van groot belang voor de beleving en waardering van onze woon, werk- en leefomgeving. Groen herbergt tal van maatschappelijke betekenissen en heeft grote sociale, ecologische en economische waarden. In de hoofdgroenstructuur staat behoud en versterken van het groen voorop, daar is weinig mogelijk. Voor de wijkgroenstructuur geldt een milder beschermingsregime. Voor het overige groen in de directe woon- en werkomgeving is meer mogelijk. In alle gevallen worden ingrepen in het groen gecompenseerd.18

18

Groenstructuur en Groenbeleid Waddinxveen, 2019

28

We willen de groene uitstraling van Waddinxveen behouden en het openbaar groen waar nodig versterken. Hoogwaardig groen waar het moet, standaard en robuust waar het past, natuurvriendelijk en ecologisch waar het kan. In accentgebieden zoals het centrum is een hoogwaardige inrichting op zijn plaats: siergroen van kwalitatief hoogstaand en robuust sortiment. Accentplekken als rotondes worden uitgegeven aan derden met een hoge kwaliteit. In de wijken kiezen we voor realistisch, functioneel en duurzaam groen. We werken aan meer mogelijkheden om in de directe woonomgeving een ommetje te kunnen maken; met groene wandelroutes in elke buurt/wijk. Dit groen draagt ook bij aan meer biodiversiteit in de woonomgeving. In de robuustere delen van de hoofdgroenstructuur binnen de bebouwde kom gaan we werken aan meer natuurlijk groen. We streven naar een duidelijke en herkenbare hoofdgroenstructuur, met eenduidige en samenhangende samenstelling van het groen. Elke wijk heeft zijn eigen sfeer en uitstraling van het groen en de openbare ruimte. Bij het onderhoud maken we geen verschil tussen de verschillende woonwijken, eenzelfde soort beplanting wordt in verschillende woonstraten op gelijke wijze onderhouden. De landelijke richtlijn van 75 m² per woning hanteren we als streefwaarde bij nieuwe projecten, waarbij per keer bezien wordt wat praktisch haalbaar is.

Waar mogelijk wordt kleinschalig (snipper)groen uitgegeven aan omwonenden of op termijn omgevormd naar groenvakken van meer robuuste omvang en samenstelling. We stimuleren bewoners ook om hun tuinen te vergroenen, door tegels te vervangen voor beplanting. Dit doen we onder andere met campagnes zoals Operatie Steenbreek. Natuurlijk en ecologisch Het openbaar groen en water in Waddinxveen leveren een belangrijke bijdrage aan de doelstellingen op het gebied van duurzaamheid in de stedelijke omgeving. Er wordt in de gehele gemeente ingezet op het vergroten van de biodiversiteit. We streven naar een meer natuurlijke en ecologische inrichting en beheer van ons groen waar mogelijk en zo veel mogelijk natuurvriendelijk ingerichte oevers. We kiezen voor een rijke variatie aan locatie specifieke beplanting. De boommassa wordt vergroot om de hoofdgroenstructuur sterker aan te zetten binnen de bebouwde kom. We streven naar ‘een boom voor elk huishouden’ in Waddinxveen. We kiezen voor een groeninrichting met hoge ecologisch toegevoegde waarde: • •

Bloeiende graslandjes, struweel en kleine bosjes. Poelen of waterpartijen met flauwe oevers en veel waterplanten in plaats van vijvers met beschoeide oevers en troebel water.

Daarnaast worden andere biodiversiteitsverhogende maatregelen toegepast waar dit waarde toevoegt. Denk hierbij aan nestkasten, bijenlinten, insectenhotels en faunapassages. Zo streven we actief soortenen habitatrijkdom in het openbare groen en de natuurgebieden na. Het openbaar groen en de natuurgebieden worden waar mogelijk met elkaar verbonden. Zowel qua fysieke groene verbinding als qua ecologie. Toekomstbestendige agrarische sector De landbouw is één van de beeldbepalende aspecten van het Waddinxveense landschap. Het landschap staat echter onder druk en de agrarische gebieden zien verschillende ontwikkelingen op zich afkomen (N207, inpassing RES, de transitie naar kringlooplandbouw). Waddinxveen heeft de ambitie om innovatief om te gaan met de bestaande agrariërs en ruimte te bieden aan vernieuwing en experimenten op het gebied van natuurinclusieve en kringlooplandbouw. Ook verticale landbouw is een optie om te 29

onderzoeken. In samenspraak met agrariërs gaan we op zoek naar de beste manier om deze ontwikkelingen te implementeren. Recreatie Recreatiemogelijkheden zijn waardevol voor Waddinxveners zelf en voor bezoekers van buitenaf. In de groene gebieden faciliteren we recreatiemogelijkheden voor verschillende doelgroepen: verschillende leeftijden maar ook wandelaars, hardlopers, fietsers, racefietsers en andere soorten recreanten. Verschillende doelgroepen zitten elkaar niet in de weg, door op sommige plekken te kiezen voor aparte routes voor aparte recreantendoelgroepen. De recreatiegebieden en recreatieve routes zijn vanaf het dorp goed te bereiken, zowel qua fysieke verbinding als qua bewegwijzering. Op sommige plekken kiezen we er bewust voor om een gebied rustig te houden en de natuur de vrije loop te laten. Water Om op het veranderende klimaat en de bijbehorende veranderende weerpatronen in te spelen, is het van belang om slim met water om te gaan. Water kan meerdere functies dienen: voor flora en fauna, voor de energietransitie, voor verkoeling en voor verplaatsing. We streven in de gemeente naar voldoende (oppervlakte)water, van goede kwaliteit. Bij ontwikkelingen is water een van de leidende principes bij de inrichting van de openbare ruimte. Er moet voldoende ruimte zijn om water op te vangen, te bufferen en vertraagd af te geven.

Water werkt ook verkoelend in tijden van hitte en gaat zo hittestress tegen. Voor een goede waterkwaliteit zijn zowel een hoge ecologische als een hoge chemische waterkwaliteit belangrijk. Door voor een hoge ecologische waterkwaliteit te zorgen, creëren we een goede leefomgeving voor planten en dieren (ecosysteem). Dit is een leefomgeving met voldoende voedsel en beschutting. Natuurlijke oevers, natuurlijke zuiverende beplanting en een goede verbondenheid van waterwegen dragen hieraan bij. Een hoge chemische waterkwaliteit betekent dat het water geen afvalstoffen mag bevatten. Hiervoor is het van belang dat er geen illegale lozingen vanuit het bedrijfsleven of de glastuinbouw plaatsvinden op of in ons water. Hiervoor hebben we het Afsprakenkader Emissieloze Kas ondertekend met als doel om de emissies naar bodem en oppervlaktewater in 2027 naar nul te brengen. Oppervlaktewater kan ook ingezet worden voor de energietransitie. Aquathermie is het verwarmen en koelen van gebouwen door het gebruik van warmte en koude uit oppervlaktewater, afvalwater of drinkwater. De opties hiervoor in Waddinxveen gaan we onderzoeken.

30

Figuur 12 Zwanen bij polder Bloemendaal

Aanpak bodemdaling We pakken de bodemdaling in aan door goed te kijken naar de oorzaken en verwachte ontwikkeling van een gebied. Vervolgens kiezen we er in gezamenlijkheid met gebiedspartners voor om ingrepen te doen zoals het waterpeil (gedeeltelijk) te verhogen of door innovatieve maatregelen toe te passen. De keuzes worden afgestemd met de omringende gebieden en gebiedspartners zodat de aanpak op elkaar aansluit. De functies in het gebied worden aangepast op de draagkracht van de bodem en het waterpeil. Dit betekent dat de huidige agrarische functie op sommige plekken anders wordt ingericht: andere manieren van veeteelt of het verbouwen van natte teelt. De voorwaarde is dat de verschijningvorm van het landschap zoveel mogelijk hetzelfde blijft. De aanpak wordt altijd in overleg met partners bepaald.

4.3.2 Klimaatadaptieve inrichting Waddinxveen bereidt zich voor op de effecten van klimaatverandering en treft maatregelen tegen hittestress, waterstress, droogtestress en overstromingen: Hittestress In 2050 heeft Waddinxveen een groen centrum waar mensen graag verblijven en wat zorgt voor koelte op warme dagen. In woonwijken wordt meer verkoelend groen toegepast. Bebouwd gebied en industriegebieden in Waddinxveen zijn door vergroening minder hittegevoelig. De openbare ruimte biedt voldoende schaduw, onder meer door het aanplanten en beschermen van (hoge) bomen. Naast schaduw zorgt ook de aanwezigheid van water voor verkoeling. Inwoners van Waddinxveen moeten in tijden van hitte idealiter binnen 300 à 400 meter verkoeling kunnen vinden. De planten en materialen die de gemeente in de openbare ruimte gebruikt, zijn, waar mogelijk, hittebestendig. Bewoners en bedrijven richten hun terrein, waar mogelijk, groen in. Zo blijft Waddinxveen koel tijdens warme dagen. Met name rondom kwetsbare doelgroepen komt geen hittestress voor.19 Waterstress De openbare ruimte van Waddinxveen biedt, waar mogelijk, ruimte voor waterberging en groen. Bij 19

Resultaten klimaatstresstest en risicodialogen Waddinxveen, aanzet klimaatadaptatiestrategie, 2020

31

herinrichting en nieuwbouw wordt hier bewust rekening mee gehouden bij het inrichten van de openbare ruimte. De gemeente accepteert dat (buurt)wegen en groenstroken vaker kortdurend onder water staan. Belangrijke doorgaande routes in Waddinxveen zijn ook bij hevige neerslag begaanbaar voor hulpdiensten. Er staan in Waddinxveen geen nieuwe kwetsbare objecten, zoals verdeelstations voor gas of elektriciteit, op locaties die bij hevige neerslag onderlopen. Particulieren zijn verantwoordelijk voor het hemelwater dat op eigen terrein valt. Bewoners en ondernemers in Waddinxveen weten dat wateroverlast op eigen perceel hun verantwoordelijkheid is. Ook weten ze welke maatregelen ze zouden kunnen treffen om water vast te houden en te infiltreren.20 Droogtestress Het grondwaterpeil wordt voldoende hoog gehouden waardoor bodemdaling zo veel mogelijk wordt tegengaan en houten funderingen tegen droogvallen worden beschermd. De gemeente werkt hierin samen met de hoogheemraadschappen. Zowel in de kern van Waddinxveen als in het akkerbouwgebied wordt, waar mogelijk, hemelwater gebufferd: dit hemelwater is een bron om verdroging tegen te gaan. De voorkeursvolgorde is het benutten, bergen en als laatste afvoeren van hemelwater. De gemeente gebruikt, waar mogelijk, droogtebestendige planten en materialen.

Bewoners verharden zo min mogelijk van hun tuin en zijn bekend met slimme buffer- en infiltratiemethoden. Overstromingen De gemeente houdt zich niet bezig met het verhogen of verstevigen van de dijken. Bij nieuwe ontwikkelingen en herinrichting is rekening gehouden met overstromingsrisico’s, kwetsbare functies en evacuatieroutes. De gemeente werkt hierin samen met de veiligheidsregio. De bewoners van Waddinxveen zijn zich bewust van het overstromingsrisico. De gemeente informeert, samen met haar partners, bewoners over de mogelijke gevolgen van een overstroming en opties om verticaal te evacueren.

4.3.3 Toekomstbestendige leefomgeving: energieneutraal & circulair De Waddinxveense leefomgeving is duurzaam ingericht, met aandacht voor de energietransitie en de circulaire economie. We zetten ons natuurlijke en stedelijke landschap in voor meerdere functies. Energietransitie: besparing Waddinxveen streeft ernaar om in 2050 CO2 neutraal te zijn. Dat betekent dat wij als gemeente in de toekomst een volledig schoon energiesysteem hebben en niet bijdragen aan de uitstoot van broeikasgassen. De tussentijdse doelstelling is om in 2025 25% van de energievoorziening duurzaam op te wekken.21 Daarvoor is het van belang dat we ons energieverbruik minimaliseren. We gaan uit van een besparingspotentie van 22% in de bestaande woningbouw in 2050 ten opzichte van het huidige verbruik. Voor bedrijven is dit 30%. 22 Besparing van de warmtevraag zorgt voor een groei in energievraag, aangezien gas verbruik zal worden vervangen door elektrische warmtepompen in veel gevallen. Wat er overblijft qua energievraag, wordt zoveel mogelijk duurzaam lokaal en bovenregionaal opgewekt.