Notitie Reikwijdte en Detailniveau

Pagina 39 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 30.14

30.15

30.16

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Paragraaf 4.2.2, algemeen De aanleg van zonnevelden en Als er sprake is van impact moeten dit worden gecompenseerd. In de planMER wordt compensatie De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. windturbines heeft een grote impact op de natuur, landschap, als randvoorwaarde meegeven aan de ontwikkelaar in kwestie. ecologische verbindingszones, weidevogels. In de NRD en dus ook de MER wordt niets aangegeven over lokale compensatie van dit verlies. Volgens het antwoord van de heer H. Kursten zal de provincie hierin haar verantwoordelijkheid nemen. Omdat het Platform Waspik het verlies van groot belang acht en wij vinden dat dit gecompenseerd moet worden, verzoeken wij de gemeenteraad daar ook serieus mee om te gaan en geen afwachtende houding aan te nemen over wat de provincie hierin mogelijk doet. Wij pleiten ervoor om een degelijk lokaal compensatieplan op te stellen, waarmee ook het draagvlak bij bewoners wordt vergroot. Paragraaf 4.2.2, aspect geluid (leefomgeving) Bij het aspect In de planMER worden de effecten onderzocht. Hierbij worden de situatie- en locatie specifieke De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. (laagfrequent)geluid worden de cumulatieve effecten alleen kenmerken meegenomen in het onderzoek. Maatregelen ter voorkoming van hinder en/of schade getoetst op basis van expert judgement. Wij verzoeken u om worden daarbij ook betrokken.

Ten aanzien van piekgeluiden geldt dat hiervoor geen generiek het cumulatieve geluid (wegverkeer, vliegverkeer, windturbines, beoordelingskader voorhanden is. Piekgeluiden worden geacht te zijn verdisconteerd in de overige bronnen) bij verschillende windrichtingen en geluidscontouren op basis van de dosismaat Lden. Piekgeluid wordt daarom niet als apart weersomstandigheden in beeld te brengen en te beoordelen. toetsingscriterium in de planMER betrokken. Hanteer daarbij niet alleen de wettelijke jaargemiddelden, omdat juist geluid bij bepaalde aanhoudende windrichtingen voor zeer veel (piek)overlast kan zorgen. Geef ook aan wat de piekbelastingen zijn. Wij vragen de gemeenteraad om bij de uiteindelijke vergunningverlening het tijdelijk uitschakelen van windturbines te regelen als mensen bovenmatige hinder hebben, bijvoorbeeld bij een bepaalde windrichting. Paragraaf 5.2.1, alinea Financiële participatie Het Platform Zoals vastgelegd in de Kadernota die door de gemeenteraad is vastgesteld, is het uitgangspunt bij De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. Waspik denkt mee over allerlei ontwikkelingen die zich in en de ontwikkeling dat een aanzienlijk deel van de revenuen terugvloeit naar de lokale samenleving. rondom Waspik afspelen en invloed hebben op de leefbaarheid. Dit als voorwaarde dat de sociale cohesie in de samenleving.

Over de verdere uitwerking hiervan Zo leveren wij ook inbreng bij het vraagstuk over de heeft nog geen besluitvorming plaatsgevonden. Uw aanbod om hierover mee te denken en grootschalige opwek van duurzame energie. In paragraaf 5.2.1 wellicht een actieve rol bij de uitvoering te spelen, wordt meegenomen voor het vervolgproces. staat aangegeven dat tenminste 50% van de revenuen terug moet vloeien naar de lokale samenleving. Wij verzoeken u duidelijk te maken hoe de revenuen worden berekend. Bij deze geven wij als Platform Waspik aan dat wij, of een andere georganiseerde belangenpartij, namens de bewoners van Waspik, een bepalende rol moet spelen bij de verdeling van de revenuen naar lokale initiatieven en projecten. Wij verzoeken u om bij de uitwerking van de financiële participatie het Platform Waspik te betrekken.

Pagina 40 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 31.1

31.2

31.3

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Nadrukkelijk WEL ook meenemen als mogelijk zoekgebied voor Het vertrekpunt is het zoekgebied zoals dat in de Kadernota is opgenomen die door de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. windturbines: bedrijventerreinen Haven 1 t/m 8 in Waalwijk, en gemeenteraad is vastgesteld. Hierin zijn de reeds bebouwde delen van de bedrijventerreinen niet Industrieterrein Maasoever in Waspik. Met ashoogtes > 80 mtr opgenomen, omdat de bestaande bebouwing beperkingen stelt aan de mogelijke komst van is het prima mogelijk om tussen de bedrijfspanden windturbines nieuwe windturbines. De gronden direct grenzend aan de bedrijventerreinen maken wel deel uit te plaatsen. Geen omwonenden die er last van hebben, van het zoekgebied. opwekking vlakbij de gebruikers van de energie, bestaande infrastructuur, opvullen van de 'verloren hoekjes', en zeer veel meer mogelijk beschikbaar oppervlakte in de gemeente. De 400 mtr afstand voor windturbines tot woningen in het In de Kadernota, die door de gemeenteraad is vastgesteld, zijn ook de minimale afstanden tot de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. buitengebied is erg arbitrair/willekeurig. Eerlijker en logischer is windturbines opgenomen. Deze dienen eveneens als uitgangspunt voor de planMER.

Wanneer de om een minimale afstand van 2,5 tot 3 x de tiphoogte van de resultaten van de planMER daartoe aanleiding geven, kan de gemeenteraad te zijner tijd besluiten windturbine aan te houden. Dit komt ook beter overeen met de om andere afstanden tussen windturbines en woningen te hanteren. (laag frequent)geluidscontouren: een hogere windmolen geeft meer geluid en slagschaduw dan een lagere windturbine. Het minimale vermogen van de gewenste windturbines is op 4 In de planMER worden de effecten in beeld gebracht op basis van een realistische bandbreedte De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. MW gesteld, zonder nadere onderbouwing. De momenteel qua afmetingen van windturbines die in het ijkjaar 2025 gangbaar zijn. Dit zijn naar verwachting meeste gebruikte en zeer economische windturbines zijn 2,0- windturbines met een ashoogte vanaf 130 meter en een opwekcapaciteit vanaf 4 MW. Het 2,2 MW, deze hebben een ashoogte van 'slechts' 80-120 mtr. onderzoek voor de planMER richt zich in eerste instantie daarom op dat windturbines vanaf die Deze produceren veel minder geluid dan een 4-6 MW turbine, ashoogte en opwekkingscapaciteit. Mocht uit het onderzoek blijken dat deze windturbines tot en uiteraard ook veel minder slagschaduw.

Dit weegt onaanvaardbare mileueffecten leiden, dan kan het nodig zijn om ook lagere windturbines te ruimschoots op tegen het grotere benodigde aantal, vooral ook onderzoeken, maar dat is niet het uitgangspunt. In het planMER worden de effecten van zowel omdat het mogelijke plaatsingsgebied met dergelijke lijn- als clusteropstellingen van windturbines in beeld gebracht evenals de verschillende mogelijke windturbines groter is. Dit soort windturbines zouden prima locaties binnen het zoekgebied. langs de Nieuwe Maas (het meest winderige gebied van de gemeente Waalwijk) kunnen staan, zonder overlast aan de overkant van het water te veroorzaken. Ook is een lijnopstelling langs het water veel gunstiger en logischer dan de plaatsing in clusters waar nu sterk de voorkeur voor wordt uitgesprokenHet minimale vermogen van de gewenste windturbines is op 4 MW gesteld, zonder nadere onderbouwing. De momenteel meeste gebruikte en zeer economische windturbines zijn 2,0-2,2 MW, deze hebben een ashoogte van 'slechts' 80-120 mtr. Deze produceren veel minder geluid dan een 4-6 MW turbine, en uiteraard ook veel minder slagschaduw. Dit weegt ruimschoots op tegen het grotere benodigde aantal, vooral ook omdat het mogelijke plaatsingsgebied met dergelijke windturbines groter is.

Dit soort windturbines zouden prima langs de Nieuwe Maas (het meest winderige gebied van de gemeente Waalwijk) kunnen staan, zonder overlast aan de overkant van het water te veroorzaken. Ook is een lijnopstelling langs het water veel gunstiger en logischer dan de plaatsing in clusters waar nu sterk de voorkeur voor wordt uitgesproken

Pagina 41 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 32.1

32.2

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

De geplande windmolens in het gebied zullen in onze ogen In de planMER worden de geluidseffecten in beeld gebracht. Hierbij wordt rekening gehouden met De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. geluidsoverlast kunnen veroorzaken in en rondom de cumulatieve effecten. We gaan in de berekeningen uit van een worst-case benadering. Dit houdt gebouwen op de terp. Met name omdat het een heel open in dat we géén rekening houden met obstakels tussen de bron (windturbine) en de ontvanger gebied is, zijn er weinig blokkades die het geluid afremmen of (gevel woning). Op deze manier wordt voldaan aan uw verzoek. dempen. Daarnaast ligt er voor het bedrijf het Oude Maasje wat ervoor zorgt dat het geluid beter en verder gedragen wordt. Met bedrijf zelf bevindt zich op 5,2 meter boven dit maaiveld waardoor het geluid via de dijk als een soort echo vanaf het maaiveld omhoog gebracht en versterkt wordt. Met name merken wij dit als er in de polder aan de overzijde van het Oude Maasje vuurwerk afgestoken wordt. Het geluid komt dan over alsof het pal voor op het erf afgestoken wordt. Omdat de windmolens vaak zullen draaien kan dit mogelijk zeer hinderlijk zijn voor zowel onszelf als de dieren in de stallen.

Omdat er in het gebied zeer hoge windmolens gepland staan, In de planMER wordt onderzocht waar de windturbines kunnen worden gerealiseerd en welke De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. die ook nog eens relatief kort, aan de zuidzijde van het bedrijf voorwaarden hierbij gelden. Het is dus nog niet bekend of de windturbines ook daadwerkelijk komen komen te staan achten wij de kans groot dat dit vooral nabij uw woonbebouwing komen te staan. Met betrekking tot slagschaduw worden altijd de in het voorjaar en najaar een grote kans op slagschaduw gaat wettelijke normen gevolgd. In de NRD is opgenomen dat dierenwelzijn één van de thema's is waar geven. Mede doordat de gebouwen hoger liggen dan het aan wordt getoetst. De genoemde aspecten worden dus onderzocht in de planMER en indien daar omliggende maaiveld zal er eerder slagschaduw ontstaan. De aanleiding toe bestaat, kan het treffen van maatregelen als voorwaarde worden opgenomen. slagschaduw deels wegvangen met bijvoorbeeld een rij bomen zal niet toegestaan zijn gezien het bedrijf tegen de winterdijk aan ligt waarop een beschermingszone van kracht is. De ruimte tussen de windmolen en de gebouwen zal dus een zeer open gebied zijn. Dit zelfde open gebied is van toepassing op de landbouwgronden achter de terp (noordzijde) waarop de gebouwen staan.

Hier mogen in de winterperiode zelf geen opstaande gewassen hoger dan 30cm staan. Dit betekend wel dat de koeien en schapen die op deze percelen geweid worden direct onder of zeer kort bij de windmolens komen te lopen. Als de dieren in een perceel lopen waar op een bepaald moment constant slagschaduw is zal dit naar verwachting niet ten goede komen van de productie en mogelijke ook het natuurlijk gedrag van het dier gaan verstoren. Bescherming hiertegen kan in dit gebied niet geboden worden omdat het een open gebied moet blijven. Doordat de dieren kort bij de windmolens kunnen komen te lopen zou ook het geluid een verstorende werking kunnen hebben op het vee.

Pagina 42 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

32.3

In de ecologische verbindingszone die is ontwikkeld met het De door u genoemde punten worden in de planMER onderzocht conform de wettelijke vereisten De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. inrichten van de polder als retentiegebied is een mooie en aanvullende adviezen van onder andere de GGD. natuurstrook ontstaan waar diverse watervogels vertoeven en broeden. Daamaast zitten in deze zone diverse hazen, vossen, fazanten, uilen, bevers en. reeën. Onze zorg is dat dit Ieefgebied verstoort gaat worden als gevolg van de slagschaduw en het geluid van de windmolens. Met name hebben we zorgen over de vogels die dit gebied gebruiken als broedgebied. Een verstoring door geruime tijd slagschaduw of geluid zou het broedgedrag ernstig kunnen verstoren. Ook voor het overige wild maar ook mijn eigen dieren zouden hierdoor dermate door verstoort kunnen worden dat vruchtbaarheid en zelfs gedrag negatief zou kunnen veranderen. Met het indienen van deze zienswijze hopen we dat de hiervoor genoemde zaken meegenomen worden in de MER. Mocht hieruit blijken dat dit een negatieve uitwerking heeft op het bedrijf, dat hier terdege rekening mee gehouden gaat worden. Zowel voor onze persoonlijke gezondheid als voor de gezondheid van ons vee waar wij van moeten bestaan.

33.1

Tabel 3.1 (p. 18) presenteert vier concept alternatieven. Maar naar ons idee is hier te weinig rekening gehouden met de hogere opbrengst van hogere en grotere turbines. En lijkt de zonne-energie opbrengst aan de (te) hoge kant, vooral bij de varianten 1b en 2b.

De alternatieven dienen beschouwd te worden als een onderzoeksrichting. Primair richt de planMER (en de Waalwijkse opgave) zich op de vraag hoe de opgave van de opwek van 158.500 MWh per jaar kan worden ingevuld met zonne- en windparken.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

Pagina 43 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 33.2

33.3

34.1

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Tabel 3.1 laat de concept alternatieven zien op basis van In de planMER worden de effecten in beeld gebracht op basis van een realistische bandbreedte turbines van minimaal 4 MW. In de analyse op in paragraaf 3.3 qua afmetingen van windturbines die in het ijkjaar 2025 gangbaar zijn. Dit zijn naar verwachting Introductie alternatieven wordt wel aangehaald dat de windturbines met een ashoogte vanaf 130 meter en een opwekcapaciteit vanaf 4 MW. Het toekomstige hogere turbines een hoger opgesteld vermogen (5- onderzoek voor het planMER richt zich in eerste instantie daarom op dat windturbines vanaf die 6 MW) hebben, maar dat blijkt onvoldoende uit de tabel. ashoogte en opwekkingscapaciteit. De turbines met een vermogen van 6 MW en een tiphoogte Rekenen met 4 MW opgesteld vermogen is redelijk voor van 255 meter worden in het onderzoek meegenomen. Op basis van de uitkomsten van het turbines met een ashoogte van 130 m en 195 m tiphoogte. milieuonderzoek (waaronder ook de landschappelijke effecten) wordt uiteindelijk door de Maar bij een ashoogte van gemeenteraad de keuze gemaakt over het aantal windturbines in relatie tot de beoogde 170 m en 255 m tiphoogte heb je het al snel over windturbines doelstelling. van 6 MW. Turbines van deze afmetingen hebben doorgaans een grotere rotor (ca. 165 m) en daarmee ook een grotere generator.

Daarom lijkt het ons redelijk dat er bij de hogere turbine-variant rekening wordt gehouden met een generator van ca. 6 MW vermogen. Hiermee wordt inzichtelijk dat grotere turbines meer duurzame stroom opwekken, maar ook dat er dus minder turbines nodig zijn om de doelstelling te halen. Dit sluit aan bij het streven van de gemeente Waalwijk om met minimale hinder voor de omgeving, maximale opbrengst duurzame stroom te realiseren en de mogelijke inbreuk op de openheid van het landschap zoveel mogelijk te beperken. Naar ons idee is het, ook voor omwonenden, belangrijk om te benadrukken dat er een keuze is voor lager en meer tegenover hoger en minder turbines. Dat verschil is in de huidige tabel niet zichtbaar genoeg en kan, vooral met het oog op de impact op de fysieke leefomgeving, een belangrijk argument zijn voor de keuze van een bepaalde variant Hieronder een mogelijke invulling van een nieuwe tabel om de In de NRD is een andere invulling gegeven aan de te onderzoeken alternatieven, zoals effecten beter te kunnen vergelijken. Hierbij zijn de vollasturen gepresenteerd in tabel 3.1 van de NRD. Hierbij is gekeken naar het opwekkend vermogen om de zoals in de NRD gehanteerd (3000 vollasturen voor wind en opgave (158.500 MWh) in te vullen. 1000 voor zon) aangehouden als kengetallen. En als uitgangspunt geldt een totale duurzame energiedoelstelling van ca. 158.500 MWh per jaar (p.

17).

De reactie leidt tot een aanpassing van de NRD.

Behoud van een goede landbouwstructuur. In de transitie van Dit uitgangspunt is reeds betrokken bij de keuze in de Kadernota om maximaal 15 ha aan de landbouw is het van groot belang om aantasting van de zonnevelden mogelijk te maken. landbouwstructuur te voorkomen. Daarom vragen wij u met klem om behoud van de agrarische structuur als uitgangspunt mee te nemen in het afwegingskader. In de REKS 1.0 is een afwegingskader opgesteld voor zonnevelden. Het verbaast ons dat hierover in de NRD niets terug te lezen is, terwijl ook de gemeente Waalwijk de REKS 1.0 en daarmee het afwegingskader voor zonnevelden heeft vastgesteld. Het bewuste afwegingskader hebben wij als bijlage aan deze zienswijze toegevoegd.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

De reactie leidt tot een aanpassing van de NRD.

Pagina 44 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie

Antwoord op de reactie

34.2

Zet maximaal in op stapeling van functies. Wij verzoeken u in het zoekgebied eerste gebruik te maken van stapeling van agrarische productie met een zonneveld voordat u enkele productie toestaat.

De mogelijkheid van meervoudig ruimtegebruik bij de aanleg van zonneparken wordt onderzocht De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. in de planMER.

34.3

Op pagina 16 wordt gesproken over een gebiedsgerichte De mogelijke impact van zonne- en windprojecten op de agrarische structuur wordt onderzocht in De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. benadering als een van de 6 uitgangspunten voor de kadernota de planMER. GODE. Ook hier ontbreekt het onderzoek op de impact en het effect op de agrarische structuur. Wij verzoeken u deze toe te voegen.

34.4

In de tabel 4.2 In de beoordelingstabel ontbreekt (wederom) de De agrarische structuur wordt beschouwd onder het aspect 'landschap', dit is één van de agrarische structuur als een van de zaken die nader op effecten structuurdragers in het zoekgebied. moet worden onderzocht. Wij verzoeken u dit toe te voegen in deze tabel.

34.5

Behoud van goede agrarische locaties voor de toekomst. Het is Onderdeel van het participatie- en communicatieplan is dat vanuit de gemeente actief met de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. van belang om zorg te dragen om te voorkomen van bewoners en gebruikers van het zoekgebied in gesprek gaat. De keukentafel gesprekken over belemmeringen van de agrarische bedrijfsvoering en onder andere dit thema zijn hier onderdeel van. Naast dat we vanuit de gemeente verschillende toekomstige groeiruimte van de aangrenzende agrariërs in het mensen benaderen is het ook mogelijk om bij de gemeente aan te kloppen voor een gesprek door zoekgebied. Laat deze agrariërs onderdeel zijn van de een mail te sturen naar duurzaam@waalwijk.nl. beoordeling van het zoekgebied door gebruik te maken van keukentafel gesprekken. Agrarische inwoners zoekgebied. Binnen de conceptnotitie De gemeente Waalwijk zet in op een uitgebreid participatie- en communicatieproces waarbij ook De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD reikwijdte en detailniveau wordt geen rekening gehouden met de agrariërs in het zoekgebied actief betrokken worden. Het participatie- en communicatieplan de agrariërs die in het zoekgebied wonen. Wij verwachten dat wordt als bijlage bij de NRD gevoegd. In de planMER wordt met een GES (gezondheidseffectscore) deze agrariërs onderdeel worden van het te vervolgen proces.

van de onderzoeksalternatieven het potentieel aantal gehinderde personen in beeld gebracht. Deze agrariërs zullen een verandering van hen leef en werkomgeving gaan ervaren in de toekomst. Het is van belang hen te betrekken in het vervolg participatieproces.

34.6

35.1

Aanpassing/aanvulling

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

De Overdiepse polder is sinds 2015 officieel ingericht als mee- Het gemeentebestuur heeft oog voor de impact van de voorgenomen ontwikkeling van zonne- en De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. stroom gebied voor de Bergse-Maas. De impact op het gebied windprojecten in de Overdiepse Polder. Onderdeel van het participatie- en communicatieplan is was in de voorbereidende periode groot. Zeker op sociaal vlak. dat vanuit de gemeente actief met de bewoners van dit deel van het zoekgebied het gesprek Relaties onderling die al jaren bestonden kwamen onder druk wordt aangegaan aan de hand van keukentafelgesprekken. De effecten van dit voornemen op het staan. We waren destijds blij dat het project afgerond was. Nu welzijn van de inwoners vormt geen deel van het onderzoek voor de planMER, maar door met krijgen we weer met plannen van de overheid te maken op betrokkenen in gesprek te gaan (en te blijven) hoopt de gemeente de meeste zorgen weg te plaatselijk niveau. De impact op de sociale verhoudingen in het kunnen nemen. zoekgebied en welke gevolgen dat op heeft op lichamelijke en psychische gezondheid zou ook mee genomen moeten worden in de onderzoeken.

Pagina 45 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 35.2

35.3

35.4

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Na afronding van het project Ruimte voor de Rivier zou er een De belemmeringen die samenhangen met de aanwijzing van de Overdiepse Polder als De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. open landschap ontstaan rond de grote rivieren. Dit voor de overstromingsgebied, worden in de planMER betrokken. veiligheid van vele miljoenen bewoners van het stroomgebied. In de ontstane situatie zou het verboden zijn om te bouwen, opslag van goederen of gewassen hoger dan dertig centimeter te hebben in de polder. Tien jaar later praten we over het eventueel plaatsen van Windmolens en zonnevelden in het zoekgebied. Dus ook de Overdiepse polder. Wat is belangrijker de veiligheid van miljoenen burgers of een duurzaam Waalwijk?. Kan de veiligheid op deze manier nog gegarandeerd worden ?. Voedsel voorziening is belangrijk, nu en in de toekomst. Steeds In het onderzoek voor de planMER worden de effecten op het agrarische gebruik van de gronden De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. meer locaties worden gebruikt voor woningbouw, industrie, in het zoekgebied onderzocht. De economische effecten, zoals prijsopdrijvende werking, maken wegenbouw, natuurontwikkeling etc. A-kwaliteit geen deel uit van het onderzoek. Grootschalige opwek van duurzame energie sluit agrarisch landbouwgrond wordt steeds schaarser. Gemeente Waalwijk (mede)gebruik overigens niet uit.

beschikt nog over goede landbouw gronden in het zoekgebied. Door ontwikkeling van industrie, woningbouw, natuur nemen deze hier ook af. Met de ontwikkeling van de grootschalige energie opwek neemt de druk hierop steeds meer toe. Voor de agrarische sector komt minder grond beschikbaar wat druk op de grondmarkt geeft. Dit werkt kostprijs verhogend voor de landbouwers. Is er in beeld welke gevolgen dat heeft voor deze sector in de Gemeente Waalwijk ?. Het open rivieren landschap in de nabijheid van de gemeente Het vertrekpunt is het zoekgebied zoals dat in de Kadernota is opgenomen die door de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. Waalwijk word steeds meer in gevuld door hoogbouw van gemeenteraad is vastgesteld. Hierin zijn de reeds bebouwde delen van de bedrijventerreinen niet distributie centra. Het resterende open landschap moeten we opgenomen, omdat de bestaande bebouwing beperkingen stelt aan de mogelijke komst van koesteren. Om toch invulling te geven aan de grootschalige nieuwe windturbines. De gronden direct grenzend aan de bedrijfsterreinen maken wel deel uit van energie opwek zal eerst de zonnen lader gevuld moeten worden het zoekgebied voor windenergie. Daarnaast is bij het bepalen van de opgave bij de vaststelling in waarbij de daken eerst vol gelegd kunnen worden.

Binnen het de Kadernota al rekening gehouden met een groeiend aandeel van zonnepanelen op daken binnen zoekgebied is het bestaande industrie terrein nog als witte vlek de gemeente Waalwijk. Ook bij bedrijventerreinen. ingetekend. Zonnepanelen zouden daar zeker goed passen op de daken. Een andere oplossing zou ook gezocht kunnen worden om op vrijvallende percelen op het industrie terrein windmolens de plaatsen. Inbreiding op de bestaande terreinen missen wij in het onderzoek. In de Overdiepse Polder is ook sprake van meervoudig ruimte gebruik.

Pagina 46 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 35.5

35.6

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Tijdens het Project Ruimte Voor De Rivier zijn in de Overdiepse In de planMER worden de geluid- en slagschaduw effecten in beeld gebracht. Hierbij wordt De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. Polder terpen gerealiseerd. Deze terpen liggen tussen de 5,7 rekening gehouden met cumulatieve effecten. We gaan in de berekeningen uit van een meter en 6,2 meter boven NAP. De bedrijven en woningen zijn benadering 'worst case' (het ergste geval). Dit houdt in dat we géén rekening houden met op deze terpen gerealiseerd. Dit geeft een unieke situatie. Niet obstakels tussen de bron (windturbine) en de ontvanger (gevel woning). Op deze manier wordt alleen wat woonbeleving betreft maar ook wat betreft de voldaan aan uw verzoek. Op verzoek van meerdere insprekers wordt in het planMER ook ingegaan invloeden van buitenaf door geluid en zicht. We zullen als op de effecten op vee en landbouwhuisdieren in het zoekgebied. terpbewoners eerder overlast krijgen van geluid van de windmolens in deze open en verhoogde woonsituatie. Dit geld zowel voor mens als dier is onze mening dus ook graag onderzoeken en metingen gebaseerd op deze situatie. Dit geld ook voor slagschaduw of spiegeling van de zonnen velden. Bescherming tegen deze invloeden is lastig.

Ook als slagschaduw op onze percelen valt waarin vee loop is bescherming niet mogelijk door de geldende regels vanuit Rijkswaterstaat in een rivierbedding waar geen belemmering mogen zijn voor de doorstroming van het rivierwater. De belasting en de invloed van het geluid op ons vee zowel in de stallen als in de percelen moet van te voren bekend zijn om eventueel in te kunnen stemmen met plaatsing van windmolens of zonnevelden. Voor een eventuele plaatsing van de windmolens dient er een nulmeting uitgevoerd te worden naar het hoog en laagfrequent geluid en moet er een effectrapportage gemaakt worden naar de te verwachten gevolgen speciaal naar de situatie bij bewoning en bedrijven op terpen. Bij overlast van Wind en Zonne parken wordt vaak gekeken naar Voor bodem wordt onderzocht wat de invloed is op de bodem- en waterkwaliteit is en de invloed De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD de schade die ontstaat op en boven maaiveld niveau. Onder de op zettingen. Het aspect trillingen wordt toegevoegd aan het beoordelingskader. Ten aanzien van grond middels plaatsen van windmolens en hun fundering kan het bodemleven, geldt dat dit eveneens wordt beschouwd onder het aspect natuur. Tevens wordt ook van invloed zijn op het bodem leven onder het maaiveld. in de planMER ingegaan op de voor- en nadelen van zonnevelden en windturbines.

Ten aanzien Dit bodemleven is van cruciaal belang voor een gezonde en van de benodigde elektriciteitskabels geldt dat hierbij wordt gekozen voor tracés met de kortste toekomstbestendige landbouw. Ook voor een gezonde leef routes, en dus veelal de minste invloed op de bodem. In de planMER wordt hier kort op ingegaan. omgeving. Door het plaatsen van windmolens kunnen er trillingen in de bodem plaatsvinden die het bodemleven negatief kunnen beinvloeden welke gevolgen heeft dit. Ook voor zonnevelden geld dit omdat door het plaatsen van zonnepanelen het bodemleven kan afsterven. Maken we dan niet meer kapot dan het oplevert aan duurzaamheid denk hierbij aan opslag van kooldioxide door het bodemleven. Graag onderzoek hiernaar. Ondergronds worden ook de opbrengsten lees elektriciteit afgevoerd. Dit kan ook invloed hebben op het omliggende bodemleven, dit ook meenemen in het onderzoek.

Pagina 47 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 35.7

35.8

35.9

35.10

35.11

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Gedurende het in gebruik zijn van de Windmolens en In de planMER worden ook de effecten in de gebruiksfase onderzocht waaronder de erosie van de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. zonneparken kan er door slijtage of verweer schade ontstaan coating, bisfenol A en glasfibers. aan de omgeving. Stoffen die loskomen van de installaties kunnen van invloed zijn. Deze stoffen zullen voor een groot deel terechtkomen op landbouwgrond. Hier worden hoogwaardige voedingsstoffen verbouwd voor mens en dier. Vervuilen we hiermee niet onze eigen voedselketen?. Graag onderzoek hiernaar. Na de technische en economische bedrijfsduur van de De planMER richt zich op alle fasen (aanleg, gebruik, ontmanteling) en de eventuele significante De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. installaties zullen deze verwijderd worden. De milieu effecten effecten daarvan. Hoe de installaties worden verwerkt na de levensduur zal niet in de planMER van de verwijdering van deze installaties is deze bekend en worden onderzocht. Dit is onderdeel van de vergunningverlening en afhankelijk van het type worden deze meegenomen in de overweging of is dit een zorg windturbine en zonnepanelen. voor toekomstige generaties?. Is er een goede manier van verwerken van deze installaties. Nu duurzaam en in de toekomst een milieu probleem veroorzaken.

Geef in het onderzoek aan of de verwerking op een duurzame manier mogelijk is. In het zoekgebied is nu nog sprake van klustering van In de planMER worden de gezondheids en ecologische effecten onderzocht. Dit beperkt zich niet De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. windmolens en zonnevelden. Dit betekend ook klustering van tot het zoekgebied. In paragraaf 4.1 van de NRD wordt benoemd dat het studiegebied groter is de overlast. Dus zal deze ook door minder bewoners ervaren dan het zoekgebied indien hier voor een thema aanleiding voor is. worden maar wel heviger. Is het dan zaak om allemaal een beetje overlast te krijgen of zullen een aantal bewoners meer overlast ervaren?. Wat zullen hiervan de gevolgen voor gezondheid en welzijn zijn voor deze bewoners en dieren, dit wordt voor hun dan een optel som. In het buitengebied is naast landbouw ook natuur op In de planMER worden de mogelijke effecten op flora en fauna onderzocht. Daarbij worden ook de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. boerenland een aandachtspunt bij grootschalige energie opwek. ontwikkelingen rondom het zoekgebied en onderwerpen zoals de landelijke stikstofproblematiek Al jaren krijgen we te horen dat het slecht gaat met de vogels betrokken. met name de weidevogels.

Naast goed nestbeheer om de vogels en broedsels te beschermen is het ook belangrijk dat de leefomgeving aantrekkelijk blijft voor deze vogels. De invloed van de windmolens komt bovenop de ontwikkeling van nevengeulen in een belangrijk broedgebied in onze directe omgeving. We zullen ontwikkelingen buiten onze gemeentegrens moeten meenemen in de onderzoeken omdat ze hier van invloed zijn. Het stikstof probleem stopt ook niet bij de provinciegrens. Neem ontwikkelingen in de omgeving mee in het onderzoek. Als bewoners van het buitengebied zijn wij geen specialisten op De gemeente Waalwijk biedt eenieder straks de gelegenheid om een reactie te geven op de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. het gebied van onderzoeken die plaats kunnen en moeten resultaten van de planMER. Ook de onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage vinden. Als later zou blijken dat er onderzoeken buiten de MER beoordeelt het planMER in een later stadium op juistheid en volledigheid van de planMER. In een rapportage vallen omdat ze niet vermeld zijn in NRD maar die volgende fase van het proces kunnen nieuwe inzichten dus nog worden meegenomen wel van groot belang kunnen zijn voor het wel of niet plaatsen voorafgaand aan de besluitvorming. en op welke locatie van Windmolenparken en Zonnevelden er de mogelijkheid moet bestaan om toch in overweging te kunnen nemen.

Dit in het kader van voortschrijdend inzicht. Pagina 48 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 36.1

36.2

37.1

37.2

37.3

37.4

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

De 400 mtr afstand voor windmolens tot woningen in het Overeenkomstig de Kadernota, die door de gemeenteraad is vastgesteld, wordt als afstand tot een De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. buitengebied vind ik te weinig. Het lijkt me beter om een windturbine voor een woning in het buitengebied minimaal 400 meter en voor een woning in het afstand te berekenen afhankelijk van de hoogte van de stedelijk gebied 750 meter gehanteerd. In het planMER worden de effecten daarnaast beoordeeld windmolens met een minimum van 750 meter. Ik snap niet op basis van een GES (gezondheidseffectscore). De GES maakt het aantal potentieel gehinderde waarom mensen die in het buitengebied wonen minder last personen inzichtelijk. Die informatie zal de gemeenteraad ook betrekken bij de uiteindelijke keuze zouden hebben van een windmolen dan mensen die in de kern voor de locaties voor de nieuwe windturbines. wonen en dus waarom daar verschil tussen zou zitten. In het zoekgebied staan niet de bedrijventerreinen Haven 1 t/m Het vertrekpunt is het zoekgebied zoals dat in de Kadernota is opgenomen die door de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. 8 in Waalwijk en Industrieterrein Maasoever in Waspik. Het lijkt gemeenteraad is vastgesteld.

Hierin zijn de reeds bebouwde delen van de bedrijventerreinen niet me logisch dat juist hier tussen de gebouwen veel windmolens opgenomen, omdat de bestaande bebouwing beperkingen stelt aan de mogelijke komst van worden geplaatst. Er zijn dan geen omwonenden die er last van nieuwe windturbines. De gronden direct grenzend aan de bedrijfsterreinen maken wel deel uit van hebben en de molens staan dan tenminste ook bij de grootste het zoekgebied voor windenergie. opmakers. Dat levert extra mogelijkheden op en zodoende hoeven er minder in de vrije natuur geplaatst worden. De capaciteit van de meermaals genoemde windturbines van minimaal 4 MW in o.a. 2.2, 2.3, 3.1 en 3.3 dient aangepast te worden naar minimaal 6 MW. Dit is de huidige maatstaf voor ‘state-of-the-art’ windturbines.

In de planMER worden de effecten in beeld gebracht op basis van een realistische bandbreedte qua afmetingen van windturbines die in het ijkjaar 2025 gangbaar zijn. Dit zijn naar verwachting windturbines met een ashoogte vanaf 130 meter en een opwekcapaciteit vanaf 4 MW. Het onderzoek voor de planMER richt zich in eerste instantie daarom op dat windturbines vanaf die ashoogte en opwekkingscapaciteit. De turbines met een vermogen van 6 MW en een tiphoogte van 255 meter worden in het onderzoek meegenomen. De genoemde afmetingen in o.a. 3.3 en tabel 3.1, ashoogte 130 Zie het antwoord bij 37.1. meter en tiphoogte van 195 meter respectievelijk ashoogte 170 meter en tiphoogte 255 meter, dienen aangepast te worden naar een ashoogte van ca. 170-190 meter en een tiphoogte van ca. 240-290 meter. Dit omdat de ontwikkeling van windturbines verdergaat. Wij merken op, dat het in 3.2.2 onder ‘Maatschappelijke Deze aanscherping van de uitgangspunten is vastgesteld door de gemeenteraad van Waalwijk en participatie' genoemde ‘tenminste 50% in lokaal eigendom’ niet vastgelegd in de Kadernota die het vertrekpunt is van de NRD en de planMER. aansluit bij de afspraken in het Klimaatakkoord, waarin gesproken wordt van het streven naar 50% lokaal eigenaarschap. Voorts merken wij op, dat wij het niet eens zijn met de in 2.3 en De afbeeldingen zijn slechts illustratief.

Zij geven weer wat mogelijke cluster- en lijnopstellingen 3.2.2 genoemde kunnen zijn. Dit wordt ook benoemd in de NRD. In de planMER worden visualisaties gemaakt die vermindering van de visuele impact bij clusteropstellingen. Dit locatie- en situatie specifiek zijn. omdat het gebruikte beeldmateriaal, zoals hierna benoemd, een vertekend beeld geeft, omdat voor de getoonde lijnopstellingen dit vanuit het minst gunstige perspectief weergegeven is (namelijk langs de lijn) en omdat de tussenafstanden tussen windturbines thans verviervoudigd tot verachtvoudigd zijn. Conclusie hier is, dat een lijnopstelling of een clusteropstelling niet veel meer variëren voor wat betreft de visuele impact.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

Pagina 49 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

37.5

Graag zouden we de afbeeldingen 3.1 tot en met 3.4 vervangen Zie het antwoord bij 37.4. zien, aangezien deze niet meer actueel zijn en een vertekend beeld geven van windenergie. Dit omdat de tussenafstanden tussen de windturbines bij de huidige stand der techniek vele malen groter zijn.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

38.1

Zijn de juiste zoeklocaties voor windenergie geselecteerd als Het zoekgebied is bepaald in de Kadernota en vormt de basis voor de planMER. Het zoekgebied is De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. onderwerp van de plan m.e.r.? bepaald op basis van de Regionale Energie en Klimaatstrategie (REKS). Aan de REKS ligt mede een In de NRD worden de volgende zoeklocaties voor windenergie landschappelijke analyse ten grondslag op basis waarvan de mogelijkheid van de bouw van nieuwe beschouwd, allen gelegen ten noorden van de A59: windturbines binnen het zoekgebied mogelijk is. Dat zoekgebied is door de gemeenteraad van • Waalwijk-West, het poldergebied gelegen tussen Waalwijk in de Kadernota duidelijk begrensd. Het in de REKS benoemde coulissenlandschap aan de bedrijventerrein Haven en Geertruidenberg zuidzijde van de Rijksweg A59 is om die reden buiten het zoekgebied gelaten. De plaatsing van • Waalwijk-Oost, het gebied tussen het bedrijventerrein Haven windturbines buiten het zoekgebied maakt vooralsnog geen deel uit van het onderzoek voor de en Heusden planMER.

38.2

We vinden dat het uiterwaardenlandschap van de Bergsche Binnen het zoekgebied zijn meerdere verschillende landschapstypen te onderscheiden. Een Maas unieke landschappelijke en ecologische kwaliteiten heeft nadere analyse daarvan maakt deel uit van het landschappelijk onderzoek voor de planMER. Het en derhalve uitgesloten moet worden als zoeklocatie voor zon- door indiener aangedragen onderscheid tussen de polder en de uiterwaarden wordt daarin ook en windprojecten meegenomen. Dat geldt ook voor de effecten van de zonne- en windprojecten op trekvogels. Het gebied ten westen van bedrijventerrein Haven wordt in de concept NRD beschreven als ‘grootschalig open rivierenlandschap’. ‘Het gebied kent verschillende landschapstypen, die vanuit de maatschappelijke opgave tot de grootschalige opwek van duurzame energie met windturbines en zonnevelden onvoldoende onderscheidend zijn om hier een specifieke aanduiding aan te koppelen’ (p.15). Echter, wij vinden dat er een onderscheid gemaakt moet worden tussen het eigenlijke poldergebied en de strook uiterwaarden langs de Bergsche Maas. Deze uiterwaarden hebben duidelijk een ander landschappelijk, cultuurhistorisch en ecologisch karakter. Daarbij vragen wij speciale aandacht voor wintergasten en doortrekkende vogels.

38.3

We vragen u om het bedrijventerrein Haven zelf als zoekgebied Het vertrekpunt is het zoekgebied zoals dat in de Kadernota is opgenomen die door de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. mee te nemen bij de definiëring van de zoekgebieden wordt het gemeenteraad is vastgesteld. Hierin zijn de reeds bebouwde delen van de bedrijventerreinen niet bedrijventerrein Haven zelf niet als zoekgebied voor opgenomen, omdat de bestaande bebouwing beperkingen stelt aan de mogelijke komst van windturbines en zonnepanelen meegenomen. Er zijn nieuwe windturbines. De gronden direct grenzend aan de bedrijfsterreinen maken wel deel uit van voorbeelden in de buurt waar op bestaande bedrijventerreinen het zoekgebied voor windenergie. Daarnaast is bij het bepalen van de opgave bij de vaststelling in windturbines kunnen worden geplaatst, zoals op de Kadernota al rekening gehouden met een groeiend aandeel van zonnepanelen op daken binnen bedrijventerrein Vossenberg in Tilburg. De bedrijfsdaken zijn de gemeente Waalwijk. Ook bij bedrijventerreinen. natuurlijk uitermate geschikt voor zonne-energie, zeker nu er nieuwe lichtgewicht zonnepanelen beschikbaar zijn.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

Pagina 50 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 38.4

38.5

38.6

38.7

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

We vragen u om de overdraai boven N2000/NNB mee te nemen Omdat binnen het zoekgebied geen gebieden aanwezig zijn die deel uitmaken van Natura2000 is De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. als wettelijke beperking bij de afbakening van zoekgebieden overdraai daarbij niet aan de orde. Voor de natuurgebieden die deel uitmaken van het Het is niet duidelijk op te maken uit de NRD of de overdraai van Natuurnetwerk Brabant (NNB-gebieden), geldt dat in eerste instantie in beeld gebracht wordt of de wieken is meegenomen als minimale wettelijke effecten van de toekomstige wind- en zonneprojecten aan de orde kan zijn. Daar waar effecten op afstandsbeperking van windturbines tot Natura2000- en voorhand niet kunnen worden uitgesloten, wordt nader onderzoek gedaan. Het aanhouden van Natuurnetwerk Brabantgebieden. De overdraai is afhankelijk een vaste afstand is op voorhand niet aan de orde, maar dat kan in het kader van de uiteindelijke van de lengte van de wieken, maar 100 meter lijkt vooralsnog locatiekeuzes wel een mogelijkheid zijn. een bruikbare afstand hiervoor. We vragen u om het waterwingebied Drongelen en de Voor zonne- en windprojecten in dit gebied gelden dezelfde beperkingen als voor andere De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. bijbehorende boringvrije zone op te nemen als projecten. Ze mogen niet leiden tot aantasting van weerstandbiedende bodemlagen.

Risico op uitsluitingsgebied voor zon- en windprojecten schade aan de bodem en het zich daarin bevindende grondwater moet worden voorkomen. Volgens ons is het waterwingebied Drongelen niet als uitsluitingsgebied opgenomen, evenals de bijbehorende boringvrije zone. We vinden dat het aspect Natuur een expliciete onderverdeling In de quickscan worden eerst de potentiële effecten in beeld gebracht. Vervolgens wordt per De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD moet maken naar broedvogels, wintervogels, akker- en soort- en gebiedstype bekeken wat er nodig is aan aanvullend onderzoek. Dit onderscheid wordt weidevogels, vleermuizen dus in het vervolgproces (planMER) gemaakt. Bij het aspect ‘Natuur’ worden in algemene zin de effecten op ‘beschermde soorten en habitattypen Natura 2000-gebied’ en ‘beschermde soorten Wet natuurbescherming’ benoemd. Wat ons betreft is dit een te generieke indeling. Graag zien we dit aspect onderverdeeld in de belangrijkste soorten die slachtoffer kunnen worden van windturbines: • broedvogels • wintervogels • akker en weidevogels • vleermuizen • overige beschermde soorten Het onderzoek moet verschillende effecten op vogels en De genoemde aspecten worden in de planMER onderzocht.

In de NRD wordt explicieter benoemd De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD vleermuizen expliciet meenemen: aanvaring, verstoring en wat in de quickscan aan de orde komt, evenals een doorkijk naar eventueel vervolgonderzoek barrièrewerking, en externe werking bij NNB en Natura2000 Vogels en vleermuizen kunnen op verschillende manieren negatieve effecten ondervinden van windturbines. Naast aanvaring of barotrauma (bij vleermuizen), is er ook de verstoring voor rusten en broeden, alsook de barrièrewerking voor trekvogels of voor broedvogels tussen rust- en foerageerplek. We vragen u om deze verschillende effecten apart mee te nemen in het onderzoek. Daarnaast vragen we nog extra aandacht voor de externe werking van effecten bij NNB en Natura2000-gebieden.

Pagina 51 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 38.8

38.9

38.10

38.11

38.12

Antwoord op de reactie

We zien graag dat cumulatieve effecten van meerdere Dit wordt meegenomen in de planMER. windparken worden meegenomen Bij het aspect ‘Natuur’ zien we geen nadrukkelijke aandacht voor de cumulatieve effecten van windparken op ecologie, met name op vogels en vleermuizen. We vragen om daar expliciet rekening mee te houden en aan te geven hoe dat tot uiting komt in de beoordeling van de effecten. We zien graag dat stikstofdepositie als aspect wordt Dit is onderdeel van het ecologisch onderzoek. Als zodanig criterium wordt dit niet specifiek toegevoegd om de effecten op natuur te beoordelen. De natuur benoemd in de NRD. Daarnaast kan een windturbine ook een positief effect hebben op de in Brabant staat onder grote druk door de overmatige stikstofproducten ten opzichte van steenkool- en gascentrales. stikstofdepositie. Bij de aanleg van wind- en zonneparken komt ook stikstof vrij. Dit criterium is nu niet opgenomen.

Aanpassing/aanvulling De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

Bij effecten op landschap vragen we nadrukkelijk om ongerepte De landschappelijke effecten worden beschouwd. Hiertoe worden visualisaties vanuit De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. natuurpanorama’s mee te nemen in de beoordeling verschillende standpunten toegevoegd. Indien hiertoe aanleiding bestaat wordt dit ook gedaan Windturbines hebben een grote visuele impact op het vanuit de genoemde natuurgebieden. landschap. In de REKS wordt in paragraaf 6.2 nadrukkelijk aangegeven dat landschappelijke kwaliteit en natuurpanorama’s in de grotere natuurgebieden en in de kleinschalige coulisselandschappen behouden moeten blijven. In deze lijn vragen we om bij het aspect ‘Landschap’ de visuele effecten van de verschillende windturbines (hoogte 195 en 255 meter) vanaf de Loonse en Drunense Duinen te onderzoeken. Dit betekent dat het ‘Studiegebied’ (in paragraaf 4.1) uitgebreid wordt naar gebieden, zoals de Loonse en Drunense Duinen, vanwaar windturbines een effect kunnen hebben op ongerepte natuurpanorama’s. Zijn de criteria om de effecten te waarderen volledig en In de NRD wordt dit aangepast en verduidelijkt. De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD specifiek gekozen? In paragraaf 4.2 wordt ook de waarderingsmethode beschreven. In vrijwel alle gevallen is dat een ‘kwalitatieve quickscan’.

Omdat niet verder gespecificeerd is wat deze methode inhoudt, stellen wij de volgende aanpakken voor. We roepen u op om de effectmeting voor broed- en In de planMER wordt ecologisch onderzoek uitgevoerd. Hiertoe worden diverse bronnen gebruikt, De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD wintervogels te baseren op de voorkomende aantallen volgens waaronder de genoemde kaarten van SOVON. In de NRD wordt nadere toelichting gegeven op de de Sovon Broedvogel- en Wintervogelkaarten inhoud van de quickscan. Naarmate er meer vogels in een gebied voorkomen, worden de te verwachten negatieve effecten door wind- en zonprojecten groter. Daarom vragen we u om de effecten op deze soorten te bepalen aan de hand van de mate waarin broedvogels en wintervogels in en rondom het gebied voorkomen in de 250 x 250 meter cellen op de Broedvogelkaart en Wintervogelkaart van Sovon, zoals ook in de plan m.e.r. van de RES MRE is gebruikt. Daar dient vervolgens een passende effectmeting bij te worden ontworpen op basis van voorkomende aantallen. Pagina 52 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 38.13

38.14

38.15

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Voor vleermuizen en vogels stellen we voor om een duidelijk In de planMER wordt ecologisch onderzoek uitgevoerd. Hierbij worden de effecten op vleermuizen De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD criterium te kiezen, bijvoorbeeld op voorkomende aantallen, en vogels beschouwd en zal jaarrond onderzoek plaatsvinden. Er wordt hierbij aangesloten bij dan wel op basis van afstand relevante wet- en regelgeving. Voor vleermuizen en vogels willen we graag ook een specifiek criterium om de effecten in kaart te brengen. Zo hanteert de plan m.e.r. van de RES MRE voor vleermuizen een afstandscriterium van 200 meter tot bosschages/bossen als een redelijke inschatting van het aantal slachtoffers. Uit een recent onderzoek van Sovon naar de effecten van windturbines op weidevogels van de Beerse Overlaat uit 2019, waarbij een recente literatuurstudie is uitgevoerd (Sierdsema, Van Els en Van Irsel, 2019)1, blijkt dat een minimale effectafstand voor akker- en weidevogels van 1.200 meter moet worden aangehouden. Dit is in lijn met de afstanden die de Duitse Länderarbeits-gemeinschaft der Vogelschutzwarten LAG VSW (LAG VSW, 2015)2 hanteert en die zijn overgenomen in het rapport van Wageningen Universiteit ‘Kwetsbare soorten voor energie-infrastructuur in Nederland’ (Buij et al., 2018)3.

Voor broedvogels is een minimale afstand van 500 meter tussen de windturbine en de Natura 2000/NNB-gebieden nodig. Bij de effectbepaling vragen we u om verstoring van de Dit wordt onderzocht in de planMER. De reactie leidt WEL tot aanpassing van de NRD verlichting van de turbines mee te nemen dat geldt zowel voor de verstoring van nachtdieren, als voor de effecten op de landschappelijke beleving tijdens het donker. Gebruik visualisaties om de effecten op landschap en ongerepte De landschappelijke effecten worden beschouwd. Hiertoe worden visualisaties vanuit De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. natuurpanorama’s te bepalen. Om de visuele impact van verschillende standpunten toegevoegd. windturbines op het landschap en ongerepte natuurpanorama’s te bepalen, stellen wij voor om realistische visualisaties te maken en deze te beoordelen. Dat kan uitstekend met bijvoorbeeld Windplanner software.

Pagina 53 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 38.16

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Mitigerende maatregelen In de planMER zullen de genoemde onderdelen worden betrokken in het ecologisch onderzoek. De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. In de planMER zal ook aandacht besteed worden aan Hierbij zal onder andere jaarrond veldonderzoek plaatsvinden. In de NRD zal dit worden mitigerende maatregelen. Wij verwijzen graag naar de verduidelijkt. De vraag of (en zo ja op welke wijze) eventuele maatregelen moeten worden publicatie van IUCN (2021) 4. Deze recente publicatie voorgeschreven, kan in dit stadium nog niet worden beantwoord. Of daartoe noodzaak bestaat presenteert de zogenaamde ‘mitigation hierarchy’ voor effecten blijkt in de eerste plaats pas nadat de locaties zijn gekozen waar zonne- en windparken gebouwd op biodiversiteit, met daarbij de volgende volgorde: kunnen worden. Daarnaast hangt het af van de beoordeling die het provinciebestuur moet 1. Negatieve effecten voorkomen uitvoeren in het kader van de Wet natuurbescherming. 2. Negatieve effecten beperken/mitigeren 3. Negatieve effecten herstellen 4. Negatieve effecten compenseren Locatiekeuze is vooral bepalend voor negatieve effecten Belangrijk in deze hiërarchie is dat de bovenste trede ‘negatieve effecten voorkomen’ nadrukkelijk ook de locatiekeuze betreft.

Voor de volledigheid stellen wij voor om mitigerende maatregelen volgens deze ‘mitigation hierarchy’ expliciet te rangschikken zodat uw Raad de genoemde maatregelen ook beter kan beoordelen op effectiviteit.

38.17

39.1

Vogel- en vleermuisdetectie mét stilstandvoorziening Daar waar negatieve effecten door windturbines niet zijn uit te sluiten, stellen we voor om minimaal vogel- en vleermuisdetectie mét stilstandvoorziening voor te schrijven. Participatie is ook zeggenschap. In het Participatie- & Communicatieplan Grootschalige Opwek is opgenomen hoe omwonenden De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. Het valt ons op dat in de NRD wordt gesproken over financiële van het zoekgebied, ook van de randgemeenten, worden betrokken bij het proces. De input van en sociale participatie. Het is goed dat er aandacht is voor het de omgeving wordt op verschillende momenten opgehaald en er is in alle onderzoeksfasen ruimte verdelen van de lusten en de lasten. Echter, een belangrijk voorzien om mee te denken. aspect van participatie is co-creatie, dat wil zeggen dat de omgeving mede kan bepalen hoe een gebied wordt ingericht en welke plek windturbines en zonnepanelen krijgen. Dit aspect van lokale zeggenschap mist naar onze mening in het proces. Wij vragen nadrukkelijk dit aspect in de Green Deal mee te nemen, en dit als gemeente te faciliteren.

Wij hechten eraan dat de gemeente Heusden en het kerkdorp In het Participatie- & Communicatieplan Grootschalige Opwek is opgenomen hoe omwonenden Doeveren, wordt betrokken bij de plannen, temeer omdat van het zoekgebied, ook van de randgemeenten, worden betrokken bij het proces. Ook als het vooral inwoners van Doeveren binnen de invloedssfeer van de omwonenden uit de omliggende gemeenten betreft. mogelijke toekomstige windturbines wonen.

De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD.

Pagina 54 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 39.2

39.3

39.4

39.5

39.6

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Op pagina 7 wordt in afbeelding 1.2 het zoekgebied aangeduid. In de Kadernota is het kerkdorp Doeveren niet aangemerkt als woonkern waarvoor de De reactie leidt na instemming door de Direct ten noordoosten van het zoekgebied ligt in de gemeente afstandsnorm voor windturbines van 750 meter wordt gehanteerd. Het verzoek is ambtelijk gemeenteraad tot aanpassing van de NRD. Heusden het beoordeeld en hieruit is gekomen dat geadviseerd wordt om aan dit verzoek te voldoen. Het Kerkdorp Doeveren. Gezien het besluit van uw raad over het verzoek wordt, met het positieve ambtelijke advies, ter besluitvorming voorgelegd aan de buurtschap Labbegat ligt het voor de hand voor het kerkdorp gemeenteraad. Wanneer de gemeenteraad hiermee instemt, wordt in de verdere uitwerking van Doeveren eveneens een minimale afstand van 750 m te de planMER deze afstandsnorm gehanteerd voor het kerkdorp Doeveren. hanteren voor windturbines. We gaan ervan uit dat u het zoekgebied op bovengenoemde punt aanpast. Is voor de genoemde autonome ontwikkeling Migrantencampus Bij de vaststelling van het zoekgebied in de Kadernota is rekening gehouden met de ter plaatse De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. ten westen van de Gansoyensesteeg en ten oosten van het reeds aanwezige (bedrijfs)woning. Drongelens Kanaal aan de Valkenvoortweg het zoekgebied windturbines aangepast en zo niet dan dit alsnog graag doen.

Wij zien graag toegelicht waarom de hanteren afstanden tot windturbines steeds minimaal worden gehouden terwijl technische mogelijkheden tot een grotere hoogte van de windturbines meteen wordt gevolgd als gegeven voor de ontwikkeling van plannen.

Bij het vaststellen van de Kadernota en de daarin genoemde richtafstanden heeft de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. gemeenteraad reeds meegewogen dat de technische ontwikkeling van windturbines ook in de toekomst door zal gaan en waarschijnlijk tot zwaardere generatoren gaat leiden. In de planMER wordt daarom ook gewerkt met een bandbreedte van mogelijke windturbines, waarbij nadrukkelijk de toekomstige ontwikkelingen van windturbines (voor zo ver mogelijk) wordt betrokken. De uitkomsten van dat onderzoek zal de gemeenteraad betrekken bij de uiteindelijke keuze voor de locaties van nieuwe windturbines in het zoekgebied. In par 4.1 wordt ingegaan op het studiegebied. Er is echter geen Het studiegebied is het gebied waar mogelijk effecten te verwachten zijn. Dit is inderdaad niet De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. begrenzing begrensd, omdat dit per thema kan verschillen. van dit studiegebied gegeven. Nadere duiding is daarom wenselijk. We vinden het een ongewenste ontwikkeling als de gemeente Over de beperkingen die samenhangen met het laagvlieggebied van Defensie vindt overleg plaats De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. Waalwijk door bilateraal gemaakte afspraken met defensie over in het kader van het onderzoek voor de planMER.

de corridor naar het laagvlieggebied daarmee mede de plaatsingsmogelijkheden van windturbines bepaald en beïnvloed. We vinden dat de bepaling van de gewenste corridor juist onderdeel dient te zijn van de MER. Onderlinge afstemming van zaken met een milieu-invloed.

Pagina 55 van 70

Reactienota Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) – Grootschalige Opwek Duurzame Energie Waalwijk (GODE) – 21 april 2022

Samenvatting reactie/belangrijkste punt reactie 39.7

39.8

39.9

Antwoord op de reactie

Aanpassing/aanvulling

Op pagina 8 van de NRD wordt gesproken over het overdragen De overdracht van de rol van bevoegd gezag voor windenergieprojecten van de provincie aan de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. van het bevoegd gezag van de provincie Noord-Brabant aan het gemeente Waalwijk vloeit voort uit de bestuurlijke afspraken die zijn gemaakt in het kader van de gemeentebestuur van Waalwijk. Wij hebben hier onze Regionale Energie- en Klimaatstrategie (REKS). In dat kader is afgesproken dat de gemeente vraagtekens bij gezien de mogelijke verstrengeling van Waalwijk eerst het beleid ontwikkelt voor wind- en zonneparken. De gemeenteraad zal hiervoor te belangen, temeer omdat op de volgende pagina wordt gesteld zijner tijd een beleidsvisie vaststellen. dat het mogelijk is dat de gemeente Waalwijk zelf een of meerdere projecten gaat ontwikkelen. De planMER wordt opgesteld ter onderbouwing van deze beleidsvisie. De beleidsvisie wordt opgesteld op basis van de uitkomsten van de planMER en de afspraken die worden gemaakt in het kader van de Green Deal met de ontwikkelende partijen die reeds met de gemeente Waalwijk in gesprek zijn voor het mogelijk realiseren van een zonne- of windproject. De voorwaarden uit de beleidsvisie en de Green Deal zijn voor alle partijen hetzelfde, ook voor de gemeente Waalwijk.

Wanneer de gemeente te zijner tijd binnen die voorwaarden zelf een wind- of zonneproject wilt realiseren, dan moet het project daaraan voldoen. Hiermee is een gelijk speelveld gewaarborgd. Bij de totstandkoming van de beleidsvisie maakt de gemeenteraad bovendien een zelfstandige afweging. In die afweging worden alle betrokken belangen, waaronder die van de ontwikkelaars en het eigen belang van de gemeente, meegewogen. Het grondeigendom van een locatie is daarbij nooit een zelfstandig argument om een locatie al dan niet aan te wijzen. Bovendien adviseren de onafhankelijke Commissie voor de milieueffectrapportage en de GGD over de uitkomsten van de planMER en de vertaling ervan in de beleidsvisie. Op deze wijze is gewaarborgd dat een oordeel van de keuzes door een onafhankelijke deskundigen deel uitmaakt van de besluitvormingsprocedure. Zie ook artikel 7.28a van de Wet Milieubeheer. Het genoemde overgangsgebied omvat een duidelijke Het vertrekpunt is het zoekgebied zoals dat in de Kadernota is opgenomen die door de De reactie leidt niet tot aanpassing van de NRD. scheidslijn gevormd door het Drongelens kanaal. Wij vinden het gemeenteraad is vastgesteld. Het overgangsgebied maakt deel uit van het zoekgebied en wordt belangrijk dat er ten oosten van deze scheidslijn expliciet wordt daarom betrokken in de planMER.