Bijlage 6 Cultuurhistorische verkenning

Bebouwing kleine korrel

In de 19e eeuw verschijnen er rondom de haven kleinschalige, veelal houten pakhuizen. Van dit type pakhuizen resteert slechts een in steen uitgevoerde variant; het witte pand van de Gedempte Haven 4. De pakhuizen uit deze tijd kenmerkten zich door de kleine korrel, een eenlaags bebouwing met zadeldak haaks op de haven en een functionele architectuur. Het pand aan de Gedempte Haven 4 is van cruciaal belang voor de betekenis van het gebied als voormalige haven en heeft daarom een hoge monumentwaarde. In het gebied staat één woning, dat is Gedempte Haven 6 dat in 1928 is gebouwd voor de heer G. Millenaar, agent bij Rederij Arie Smits S.S. Thor. Het vrijstaande woonhuis is van belang voor de betekenis van het gebied als voormalige haven en heeft daarom een positieve monumentwaarde.

53

Bebouwing middelgrote korrel

Wanneer de bedrijvigheid verder ontwikkelt rond 1900, ontstaan er pakhuizen van een groter formaat. In het plangebied is het pand van de Gedempte Haven 1 hiervan een voorbeeld, maar ook een aantal van de panden aan de andere zijde van de Dijkstraat. De panden uit deze tijd kenmerken zich door de middelgrote korrel, een meerlaags bebouwing met nokrichting haaks op de haven en een functionele, maar rijkere architectuur. Het pand aan de Gedempte Haven 1 is van cruciaal belang voor de betekenis van het gebied als voormalige haven en heeft daarom een hoge monumentwaarde.

Bebouwing grote korrel

In de jaren ’50 en ’60 ontstaat er achter de panden aan de Gedempte Haven een nieuw industriegebied om de bedrijvigheid van die tijd te kunnen huisvesten. De panden uit deze tijd hebben in tegenstelling tot de pakhuizen een meer industrieel karakter en de korrelgrootte is flink opgeschaald. Het scheepvaartverkeer heeft inmiddels (grotendeesl) plaatsgemaakt voor vervoer over de weg; de panden uit deze tijd zijn dan ook georiënteerd op de Zomerdijkweg en niet meer op de haven. De meest zuidelijke industriehal is als eerste gebouwd, van hieruit ontwikkelt het industriegebied zich verder. Het pand heeft een functionele, maar rijke architectuur. De bouwmassa van de oudste industriehal is van cruciaal belang voor de ontwikkeling van het industriegebied en heeft daarom een hoge monumentwaarde, de aanbouw aan de rechter zijde is van minder groot belang en heeft daarom een positieve monumentwaarde. Latere aanbouwen aan de achterzijde hebben een indifferente monumentwaarde. Kenmerkend is de ruimte tussen de achterzijden van dit pand en dat van Gedempte Haven 1. Industriehal 2 is een uitbreiding en een sobere kopie van industriehal 1. Samen versterken ze de betekenis van de schaalvergroting. De hal is van belang voor de betekenis van het havengebied en voor de stedenbouwkundige structuur en krijgt daarom een positieve monument waarde. Latere aanbouwen hebben een indifferente waarde.

Het fabrieksgebouw Taxandriaweg 2 is georiënteerd op de parallelweg van de Maasroute. De Maasroute is een krachtige structuur die een nieuwe richting heeft gegeven aan de morfologie binnen het gebied, waarbij de bouwmassa’s niet meer vanzelfsprekend de lijnen van het slagenlandschap maar van de Maasroute volgen. Het fabrieksgebouw is daar een vroeg voorbeeld van. Het fabrieksgebouw is van belang voor de betekenis van het havengebied en voor de stedenbouwkundige structuur, het heeft daarom een positieve monumentwaarde. Kenmerkend is de wigvormige tussenruimte tussen het fabrieksgebouw en de industriehal 2. De latere bedrijfspanden rond het havenhoofd zijn van weinig belang voor de betekenis van de haven en hebben om deze reden een indifferente waarde.

Binnendijkse bebouwing

Het gebouw achter de Winterdijk maakt onderdeel uit van het Leefdaelhof en dateert uit 1980. Op deze locatie heeft altijd bebouwing gestaan, dit waren dijkwoningen die georiënteerd waren op de haven. Het huidige gebouw is van belang vanwege de locatie tussen de Hervormde Kerk en de haven en vanwege de bescheiden schaal waarbij het uitzicht op de kerk vanaf de haven zichtbaar blijft. De locatie van de bebouwing is van cruciaal belang, maar de bebouwing zelf niet, het gebouw heeft daarom een positieve monumentwaarde. De Hervormde Kerk, of de Kerk aan de Haven, domineert in het aanzicht vanaf de haven. Deze zichtlijn naar de kerk is van cruciaal belang en heeft een hoge monumentwaarde.

54

Waardering

Hoge monumentwaarde Positieve monumentwaarde Indifferente monumentwaarde

Zomerdijkweg Winterdijk Havenkade met keienbestrating plangebied

55

Transformatiekader

geringe transformatieruimte ruimte voor transformatie

3

ruimte voor nieuwbouw

1

3

kleine korrel (ruimte voor doorsteken, zadeldaken haaks op de haven)

2

1+2

middelgrote korrel (ruimte voor doorsteken, zadeldaken haaks op de haven)

3

grote korrel (aansluiten op woonbuurten ten oosten en westen van het plangebied)

3

1+2

1 1

vrij indeelbare openbare ruimte (laag, aantrekkelijk, refererend naar haven, kleine objecten mogelijk) orientatie

3

1

2

vrije route vrije route met behoud keibestrating

*

Winterdijk behoud zichtlijn naar kerktoren plangebied

1

* 56

9. Verantwoording

Literatuur • Antea Group Archeologie, Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen Gedempte Haven Waalwijk, rapport 2016/54 • Didden, J., Swarts, M., Waalwijk tussen oorlog en welvaart, de jaren 1946-1964 in beeld gebracht. • Cultuurhistorische inventarisatie van Noord-Brabant. MIP gemeente Waalwijk, Den Bosch 1994 • Vercauteren, F., Gemeente en gemeenschap: Waalwijks Nederlands Hervormde Kerk aan de haven in de loop der eeuwen, Waalwijk 2007 • Liempt, Ad J. van, Dam- en dijkhuizen, Rosmalen 2016 • Liempt, Ad J. van, Dammen en mijnen, Rosmalen 2013, 2018 (uitgave als pdf) • Strootman Landschapsarchitecten, Lange lijnen in een gelaagd land, beheers en ontwikkelingsperspectief voor De Langstraat, Amsterdam 2003 • Zo was het vroeger, aan de haven, De Klopkei 33-1, art nr 091 • Van 't Marcktschip tot Dijk 12, De Klopkei 35-2, art nr 000 • Geschiedenis van de firma Teurlings, De Klopkei 39-4, art nr 000 • Herbergen en logementen aan de haven, De Klopkei 41-2, art nr 172 • In de schuilkelders, De Klopkei 43-3, art 193 Websites • Beeldbank Streek Archief Langstraat Heusden Altena (SALHA) • Beeldbank Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed • Kadaster Archief Viewer • www.topotijdreis.nl • www.delpher.nl • www.gahetna.nl Beeldverantwoording. De foto's zijn gemaakt door Lotte Zaaijer en Marieke van den Dungen, tenzij anders vermeld.

De situatietekening is aangeleverd door gemeente Waalwijk.

57