Bijlage 3 Gestempeld Jaarrekening 2023 Gemeente Waalwijk dd 30-05-2024
Tekst van het document
Jaarrekening 2023
1
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Inhoudsopgave Jaarrekening 2023 ................................................................................................. 1 Inhoudsopgave ..................................................................................................... 2 Voorwoord ............................................................................................................ 4 Samenvatting ....................................................................................................... 5 Inleiding ..............................................................................................................11 Leeswijzer ...........................................................................................................11 Kerngegevens sociale structuur ..............................................................................12 Kerngegevens fysieke structuur ..............................................................................12 Kerngegevens: financiële structuur .........................................................................13 Organogram ........................................................................................................15 Raadsbesluit vaststelling jaarrekening .....................................................................16 Jaarverslag
..........................................................................................................17 Programma Binnenstad .........................................................................................19 Compacte Binnenstad ...........................................................................................19 Bezoekers Binnenstad ...........................................................................................20 Versterking Binnenstad .........................................................................................21 Programma Duurzaamheid ....................................................................................24 Energie ...............................................................................................................24 Water & Groen .....................................................................................................28 Duurzame productie en consumptie ........................................................................28 Programma Jeugd.................................................................................................30 Opstart Programma Jeugd .....................................................................................30 Beleidsveld 0 | Bestuur en ondersteuning ................................................................33 Bestuur
...............................................................................................................33 Publiekszaken ......................................................................................................34 Financiën .............................................................................................................34 Beleidsveld 1 | Veiligheid .......................................................................................36 Integrale veiligheid ...............................................................................................36 Fysieke veiligheid .................................................................................................36 Beleidsveld 2 | Verkeer, vervoer en waterstaat ........................................................39 Economische bereikbaarheid ..................................................................................39 Stedelijke omgeving .............................................................................................40 Duurzaam en innovatief ........................................................................................40 Beleidsveld 3 | Economie .......................................................................................45 Aantrekkelijke gemeente voor bedrijven / Regionaal werkgelegenheidscentrum ...........45 Beleidsveld 4 | Onderwijs
......................................................................................50 Onderwijs ............................................................................................................50 Beleidsveld 5 | Sport, cultuur en recreatie ...............................................................53 Sportbeleid en -accommodaties ..............................................................................53 Cultuur, recreatie en openbaar groen ......................................................................56 Beleidsveld 6 | Sociaal Domein ...............................................................................58 Sociale veerkracht ................................................................................................58 Waalwijkers zijn gezond ........................................................................................61 Integrale aanpak sociaal domein ............................................................................62 Beleidsveld 7 | Volksgezondheid en Milieu ...............................................................66 Volksgezondheid en Milieu .....................................................................................66 Beleidsveld 8 | Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing ..........70 Volkshuisvesting
...................................................................................................70 Ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing ........................................................73 Algemene dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en overige baten en lasten .................................................................................................................78 Paragrafen ...........................................................................................................81 Inleiding paragrafen ..............................................................................................81 Paragraaf Lokale heffingen ....................................................................................82 Paragraaf Weerstandsvermogen .............................................................................90
2
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Weerstandsvermogen ...........................................................................................90 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ...................................................................97 Beheer openbare ruimte ........................................................................................97 Maatschappelijk vastgoed .................................................................................... 104 Energie ............................................................................................................. 105 Paragraaf Financiering (en treasury) ..................................................................... 106 Paragraaf Bedrijfsvoering .................................................................................... 111 Informatie ......................................................................................................... 112 P&C / Interne controle / Inkoop ............................................................................ 112 HRM, organisatieontwikkeling & communicatie ....................................................... 115 Subsidieverwerving ............................................................................................. 117 Verantwoording gedragscode integer handelen .......................................................
117 Frauderisico ....................................................................................................... 118 Uitwerking controleverklaring oordeel rechtmatigheid ............................................. 120 Paragraaf Verbonden partijen ............................................................................... 125 Gemeenschappelijke regelingen ........................................................................... 125 Vennootschappen en Coörporaties ........................................................................ 132 Stichtingen en Verenigingen ................................................................................ 138 Overige verbonden partijen ................................................................................. 138 Paragraaf Grondbeleid ......................................................................................... 139 Paragraaf Wet open overheid ............................................................................... 151 Paragraaf Realisatie ombuigingen ......................................................................... 152 Financiële jaarrekening 2023 ............................................................................... 155 Algemeen ..........................................................................................................
155 Balans per 31-12-2023 ....................................................................................... 156 Activa 31-12 ...................................................................................................... 156 Passiva 31-12 .................................................................................................... 157 Overzichten van baten en lasten ........................................................................... 158 Overzicht resultaten per beleidsveld ...................................................................... 158 Taakvelden per beleidsveld .................................................................................. 161 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling ................................................. 163 Toelichtingen financieel verslag en algemeen ......................................................... 166 Toelichting op de balans per 31 december 2023 ..................................................... 173 Toelichting per beleidsveld ................................................................................... 194 Toelichting afwijkingen beleidsveld 0 | Bestuur en ondersteuning ........................... 195 Toelichting afwijkingen beleidsveld 1 | Veiligheid ..................................................
200 Toelichting afwijkingen beleidsveld 2 | Verkeer, vervoer en waterstaat .................... 201 Toelichting afwijkingen beleidsveld 3 | Economie .................................................. 203 Toelichting afwijkingen beleidsveld 4 | Onderwijs ................................................. 205 Toelichting afwijkingen beleidsveld 5 | Sport, cultuur en recreatie .......................... 207 Toelichting afwijkingen beleidsveld 6 | Sociaal domein .......................................... 209 Toelichting afwijkingen beleidsveld 7 | Volksgezondheid en milieu .......................... 215 Toelichting afwijkingen beleidsveld 8 | Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing ......................................................................................... 218 Analyse begrotingsafwijkingen ............................................................................. 221 Overzicht incidentele baten en lasten .................................................................... 224 Overzicht structurele mutaties reserves ................................................................. 230 Wet normering Topinkomens (WNT) ..................................................................... 231 SISA .................................................................................................................
233 Rechtmatigheidsverantwoording door college van burgemeester en wethouders ......... 242 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant .............................................. 243
3
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Voorwoord Voorwoord Hierbij presenteren wij u het jaarverslag en de jaarrekening 2023 van de gemeente Waalwijk. Met deze stukken legt het college van burgemeester en wethouders verantwoording af aan de raad en aan de inwoners, over het gevoerde beleid in 2023. Terugkijkend deed de gemeente naast alle gebruikelijke taken, zoals het beheer van de openbare ruimte, de dienstverlening van publiekszaken en de zorg voor de veiligheid, óók grote investeringen in een aantrekkelijk centrum, onderwijshuisvesting en nieuwe woon- en werkgebieden. De verduurzaming vraagt veel aandacht: Waalwijk heeft zich ten doel gesteld om in 2043 klimaatneutraal te zijn. Klimaatadaptatie en energiebesparing vragen op alle vlakken aandacht. De opvang van asielzoekers en mensen uit Oekraïne is een extra taak, die we professioneel oppakken. Ook in 2023 hebben we die taken weer naar behoren kunnen verrichten. Al ging het niet altijd even hard als wij gewild hadden: de krappe arbeidsmarkt maakt het lastig om de juiste mensen op de juiste projecten te zetten. De stikstofcrisis maakt dat grondexploitaties niet in het tempo verlopen, dat wij voor ogen hebben. Toch kunnen we ook constateren dat onze financiële positie gezond is. Met u kijken wij in deze jaarrekening terug op al deze onderwerpen. Dit jaarverslag zal met de jaarrekening ook op de Waalwijk begrotingsapp en op de gemeentepagina worden gepubliceerd.
Qua vorm en inhoud sluit het verslag aan bij de begroting 2023. Waalwijk, BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN WAALWIJK, De secretaris,
De burgemeester,
4
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Samenvatting Resultaat dienstjaar en bestemming saldo De jaarrekening 2023 sluit met een positief resultaat van € 8.327.000. Hierin is begrepen het bedrag van € 400.000 uit de decembercirculaire, dat specifiek bestemd moet worden voor energietoeslag. In de raadsinformatiebrief met betrekking tot de decembercirculaire wordt een hoger bedrag genoemd. Later is echter gebleken dat een groot gedeelte van de energietoeslag al in 2023 is besteed. Daarnaast is de budgetoverheveling van 2023 naar 2024 inbegrepen voor een bedrag van € 948.000. Dit bedrag is hoger dan genoemd in het najaarsbericht 2023, omdat de werkelijke uitgaven in 2023 lager zijn dan eerder ingeschat. Ten opzichte van de begroting na wijziging 2023 ( € 4.720.000 voordeel, ofwel begrotingsruimte) valt het resultaat afgerond € 3.607.000 hoger uit. Dit hogere resultaat kan op hoofdlijnen als volgt worden verklaard:
5
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
bedragen x € 1
Bedrag
V/N*
Incidenteel/Structureel**
Algemene uitkering; met name decembercirculaire
2.654.000
V
Incidenteel/structureel
Minima- en armoedebeleid: met name energietoeslag
1.300.000
N
Incidenteel
Omgevingsvergunningen: meeropbrengst omgevingsvergunningen
605.000
V
Incidenteel
Budgetoverhevelingen van 2023 naar 2024: zie onderdeel 'Toelichting financieel verslag en algemeen'
948.000
V
Incidenteel
College van B&W: voordeel op wachtgelden en op de storting in de voorziening APPA
200.000
V
Incidenteel
Meeropbrengst parkeergelden/heffingen
210.000
V
Incidenteel
Rente en treasury: met name renteopbrengst schatkistbankieren
253.000
V
Incidenteel/structureel
Maatwerk dienstverlening 18+: met name hogere uitgaven voor Hulp bij Huishouden en diverse onderdelen van Begeleiding
300.000
N
Incidenteel
Kosten jeugdzorg via Hart van Brabant
500.000
V
Incidenteel
Saldo diverse kleinere afwijkingen
163.000
N
3.607.000
V
* Voordelig/Nadelig ** Is het voordeel/nadeel incidenteel van aard of is deze structureel, met doorwerking naar het volgende jaar. Zoals duidelijk wordt uit bovenstaande tabel bestaat het hogere resultaat van € 3.607.000 bij deze jaarrekening voornamelijk uit incidentele afwijkingen die een voordeliger resultaat hebben opgeleverd. Een klein deel van de afwijkingen is structureel. Het is belangrijk om op te merken dat een groot deel van de afwijkingen bij het najaarsbericht niet te voorzien waren en daarom ook niet beïnvloedbaar. De structurele gevolgen van de begrotingsruimte van € 4.720.000 zijn uitgebreid gespecificeerd en toegelicht in de desbetreffende P&C-rapportages. Daarmee worden ze direct structureel in de meerjarenbegroting verwerkt.
6
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Voor een verdere toelichting van bovenstaande posten verwijzen wij u naar de toelichtingen op de verschillende beleidsvelden. Reservepositie Onderstaande tabel geeft de standen van de belangrijkste reserves per 31-12-2023 weer, vóór resultaatbestemming: Reservepositie
Algemene reserve
€ 30,5 miljoen
Reserve bouwgrondexploitatie
€
1,5 miljoen
Reserve onderwijshuisvesting
€
6,5 miljoen
Beleidsreserve
€
1,4 miljoen
Resultaat jaarrekening
€
8 miljoen
Ontwikkeling belangrijkste financiële kengetallen In het algemeen kunnen we stellen dat de financiële positie van de gemeente Waalwijk gezond is. Het weerstandsvermogen, het vermogen om onverwachte en substantiële kosten te dekken, is in 2023 verbeterd. De weerstandsratio was 2,64 in 2022 en is nu 2,7. Dit is te karakteriseren als 'uitstekend'. De solvabiliteitsratio nam in 2023 iets af. Hiermee wordt de verhouding tussen het eigen vermogen van onze gemeente en het totale vermogen bedoeld. Per eind 2023 bedraagt deze ratio namelijk 39,24%. Eind 2022 was dit 41,95%. De solvabiliteit was voor 2023 begroot op 34,46%, dus valt deze positiever uit. Het percentage van 39,24% betekent een neutraal risico. De verhouding tussen de schuldenlast van onze gemeente ten opzichte van de eigen middelen (netto schuld-quote) laat een kleine afname zien ten opzichte van 2022. Hoe lager de netto schuldquote hoe beter. De nettoschuldquote daalde van 77,58% in 2022 naar 76,6% in 2023. Het percentage van 76,6% betekent een laag risico. Gezien allerlei ontwikkelingen zijn de financiën voor veel gemeenten op dit moment zeer onstabiel.
7
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Eigen vermogen De volgende grafiek geeft het verloop van het eigen vermogen van de afgelopen vijf jaar weer.
Grondexploitatie en facilitaire projecten Mede vanwege de stikstofproblematiek en de vertraging in de uitspraak van de Raad van State zijn er minder kosten gemaakt dan verwacht in 2023 in de actieve grondexploitaties. De opbrengsten uit grondverkopen zijn wel gerealiseerd, omdat deze gebaseerd zijn op concrete koopcontracten. De vertraging heeft ook tot gevolg dat plannen langer doorlopen. De winst moet over een langere periode worden genomen en is voor 2023 lager dan geraamd. De winstprognose van de grondexploitaties tot 2028 is circa € 33 miljoen en dat is slechts een beperkte daling slechts beperkt is gedaald ten opzichte van vorig jaar. Door fors hogere verwachte kosten voor het bouw- en woonrijp maken binnen een aantal projecten daalt hier het winstvermogen of wordt zelfs verlies geleden. Door een onveranderd hoge vraag naar bouwrijpe grond verwachten we dat we deze kostenstijgingen binnen de bedrijfskavels met de uitgifte goed kunnen maken. Door de gestegen rente zien we bovendien een voordeel bij de complexen met een positief resultaat. Bij de kavels voor woningbouw staat de grondprijs onder druk staat door hoge bouwkosten, onzekerheid rondom stikstof en de gevolgen van landelijk woonbeleid. Toch verwachten we de geprognosticeerde verkoopprijzen nog te kunnen realiseren.
Op basis van de regels uit het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) is over 2023 bij diverse winstgevende complexen tussentijdse winst genomen. Maar er zijn ook (nieuwe) verliesvoorzieningen getroffen voor complexen die een negatief resultaat hebben. Per saldo kon in 2023 € 1.106.000 winst worden genomen. Dit betrof met name het facilitaire project Akkerlanen en de grondexploitaties Waesgeerd West en Haven 8 Oost. Voor Haven 8 West en Landgoed Driessen zijn winsten teruggenomen. Bij de winstnemingen is rekening gehouden met de risico’s die zich kunnen voordoen binnen de projecten. In de jaarrekening van 2023 worden voor diverse complexen (aanvullende) voorzieningen getroffen, in totaal voor een bedrag van circa € 3.992.000. De grondexploitatie Landgoed Driessen is hierin de grootste. Maar ook voor bijvoorbeeld het facilitaire project de Bloemenoordflats is een verliesvoorziening getroffen. Bovendien is voor een groot aantal andere facilitaire projecten een (beperkte) verliesvoorziening getroffen ten laste van de reserve Grondexploitatie. Bij deze projecten is sprake van
8
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
hogere kosten dan aan exploitatiebijdrage kan worden verhaald. Die extra kosten ontstaan bijvoorbeeld door tegenvallende procedures. In 2023 waren er meer gronden die verantwoord worden als materieel vast actief. Met name voor Haven 8 Oost afronding zijn percelen aangekocht, ook in 2024. Tegelijk neemt hier het risico toe, met het uitblijven van een uitspraak van de Raad van State. Mocht niet tot ontwikkeling worden overgegaan, dan zal een afwaardering van de grond naar agrarische waarde het gevolg zijn. Dit heeft een flinke invloed op het weerstandsvermogen van de gemeente. De kans hierop achten wij overigens niet groot. De reserve grondexploitatie is door de raad gemaximeerd op € 5 miljoen en dat was ook de stand op 31-12-2022. Het meerdere wordt gestort in de Algemene Reserve, bij een tekort wordt hieruit aangevuld. De stortingen worden gevormd door de winstnemingen binnen de complexen. De onttrekkingen betreffen de (aanvullend) getroffen verliesvoorzieningen, de verschuldigde vennootschapsbelasting en de door het college vrijgegeven werkbudgetten. Het saldo van de reserve grondexploitatie is na deze stortingen en onttrekkingen ca. € 1.382.000.
Met het vaststellen van de nota grondexploitatie zal een afzonderlijk voorstel worden voorgelegd om het deficit van € 3.618.000 uit de Algemene Reserve te onttrekken, zodat de stand van de reserve per 31-12-2023 weer € 5 miljoen bedraagt. Dit bedrag is nodig om toekomstig verschuldigde vennootschapsbelasting te voldoen en om de marktrisico’s binnen de grondportefeuille op te vangen. Bestemming resultaat Het resultaat over het boekjaar is separaat op de balans opgenomen. Volgens de voorschriften moet de gemeenteraad direct ná de vaststelling van de jaarrekening een bestemming geven aan dit saldo. Hiervoor zal aan de raad een afzonderlijk voorstel worden voorgelegd. Op grond van het besluit van de raad zal allereerst de Algemene Reserve aangevuld moeten worden met het bedrag dat daaraan in 2024 is onttrokken om in 2023 niet bestede budgetten te kunnen overhevelen naar 2024. Dit is een totaalbedrag van € 948.000. Naast deze budgetoverheveling uit het najaarsbericht 2023, moet er conform de decembercirculaire in verband met specifieke bestemming in 2024 voor energietoeslag € 400.000 gestort worden in de Algemene Reserve. Dat is nodig, om deze bedragen deels in 2024 toe te kunnen voegen aan de budgetten. Als aanvulling op het najaarsbericht dient de volgende overheveling meegenomen te worden.
De gemeente Waalwijk ontving vanuit de meicirculaire 2023 een eenmalige uitkering voor de educatie voor volwassen Oekraïense vluchtelingen, € 52.000. Gedurende 2023 is er aan een plan gewerkt dat inmiddels gereed is. In samenwerking met ContourdeTwern zal dit plan in 2024 ten uitvoer worden gebracht. In het najaarsbericht 2023 is besloten om het positieve saldo van de SPUK opvang vluchtelingen Oekraïne te storten in een nieuw te vormen bestemmingsreserve. Het positieve saldo in 2023 is € 1.256.000. Vanuit de Algemene Reserve zal ook het saldo uit 2022, € 2.180.000, gestort worden in deze nieuwe reserve.
9
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Toelichting en cijfermatige analyses In het jaarverslag, onderdeel toelichtingen per beleidsveld 2023, zijn de belangrijkste cijfermatige verschillen ten opzichte van de begroting geanalyseerd en toegelicht. Om de analyse van de afwijkingen op hoofdlijnen te houden, is gekozen voor een drempel van € 100.000 als ondergrens voor het toelichten van de verschillen, tenzij het relevant is om kleinere afwijkingen te vermelden.
Waalwijk, BURGEMEESTER EN WETHOUDERS VAN WAALWIJK, De secretaris,
De burgemeester,
10
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Inleiding Leeswijzer Algemeen De verslaglegging 2023 bestaat uit de inleiding (de kerngegevens, het organogram en het raadsbesluit tot vaststelling van de verslaglegging), het jaarverslag en de jaarrekening. De vermelding van een aantal kerngegevens verhoogt de informatieve waarde van de jaarrekening en is, onder andere voor het Centraal Bureau voor de Statistiek, van belang voor het berekenen van kengetallen. De vermelde kerngegevens sluiten aan bij de begroting 2023. Het organogram geeft inzicht in de structuur van de organisatie. Jaarverslag Het jaarverslag is de beleidsmatige verantwoording over de doelstellingen en activiteiten, die in de begroting 2023 zijn opgenomen. Deze verantwoording is opgesteld in lijn met de programmabegroting 2023. Na de verantwoording over de drie programma's en negen beleidsvelden zijn vervolgens in het jaarverslag negen paragrafen uitgewerkt. Naast de verplichte paragrafen (Lokale heffingen, Weerstandsvermogen, Onderhoud kapitaalgoederen, Financiering (en treasury), Bedrijfsvoering, Verbonden partijen, Grondbeleid en Wet open overheid) is conform afspraak met de gemeenteraad ook de paragraaf 'Realisatie ombuigingen' opgenomen. In de paragrafen wordt verantwoording afgelegd over de uitgevoerde activiteiten in 2023 op deze thema's. Jaarrekening De jaarrekening geeft een totaaloverzicht van de baten en lasten over het boekjaar.
Wij zetten de financiële positie en de financiering van de gemeente uiteen en presenteren de balans. De exploitatiebaten en –lasten en de balansbedragen worden nader toegelicht. Daarnaast is in de jaarrekening, een groot aantal verplichte uiteenzettingen opgenomen. Dit zijn onder andere: de grondslagen voor waardering en resultaatbepaling, het overzicht incidentele baten en lasten en de verantwoordingsinformatie over specifieke uitkeringen, ofwel de SISA-bijlage. In de jaarrekening is ook aandacht geschonken aan de reservepositie en de presentatie van het resultaat vóór en ná bestemming. De jaarrekening geeft een zodanig inzicht dat een verantwoord oordeel kan worden gevormd over de financiële positie per 31 december 2023 en over de baten en lasten over 2023. Het is, vergeleken met het jaarverslag, een meer cijfermatige rapportage. Daarnaast vormt de jaarrekening een analyse van de afwijkingen van de jaarcijfers ten opzichte van de begroting en de rekeningcijfers van voorgaand jaar. In de jaarrekening is een overzicht opgenomen van de voornaamste afwijkingen ten opzichte van de begroting op productniveau. Zie hiervoor het onderdeel 'toelichting per beleidsveld' onder de 'financiële jaarrekening'. De ontvangen specifieke uitkeringen van het Rijk (en in een enkel geval van de provincie) worden via de SISA-systematiek (Single Information, Single Audit) verantwoord.
Dit betekent eenmalige informatieverstrekking en eenmalige accountantscontrole. Gegevens over deze regelingen zijn opgenomen in de verplichte SISA-bijlage bij de jaarrekening. Deze bijlage wordt aangeboden aan het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het CBS zorgt ervoor dat de gegevens worden doorgestuurd naar de belanghebbende ministeries. Met ingang van het jaar 2023 zijn er elf nieuwe regelingen bijgekomen, wat het totaal op 38 regelingen brengt.
11
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Kerngegevens sociale structuur Sociale structuur
Ultimo 2020 Ultimo 2021
Ultimo 2022
Ultimo 2023
Totaal aantal inwoners
48.823
49.374
49.952
50.332
Aantal inwoners van 0 tot en met 64 jaar
38.337
38.677
39.088
39.334
Aantal inwoners van 65 jaar en ouder
10.486
10.697
10.864
10.998
862
630 475
541
664 26 niet bekend
718 43 niet bekend
Aantal werklozen* Aantal lopende ww-uitkeringen ***
Bijstandsgerechtigden algemene bijstand** IOAW, IOAZ** Arbeidsongeschiktheid*
678 39 1.930
677 35 1.990
* Bron (2021): CBS ** Bron: Baanbrekers (gegevens mbt IOAW en IOAZ vanaf 2020 excl BBZ) *** Bron: UWV
Kerngegevens fysieke structuur Ultimo Ultimo Ultimo Ultimo 2020 2021 2022 2023
Fysieke structuur
Oppervlakte gemeente (in ha)
6.764
Totaal aantal woningen
22.063 22.305 22.443 22.556
Aantal woningen in bezit van woningbouwcorporaties
6.851
Wegen (aantal m² x 100)
36.250 36.630 38.260 38.788
Openbaar groen (in ha)
440
12
6.764
6.853
442
6.764
6.944
454
6.764
6.869
500
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Kerngegevens: financiële structuur Totalen bedragen x € 1.000
Ultimo 2020
Ultimo 2021
Ultimo 2022
Ultimo 2023
Totaal lasten
216.642
186.843
174.019
213.424
Opbrengsten belastingen/heffingen*
24.620
25.848
27.373
29.349
Algemene uitkering gemeentefonds
77.214
82.714
97.376
101.190
Vaste schulden
135.874
119.390
114.931
120.843
5.263
5.155
5.047
4.939
244.737
253.377
252.575
264.788
5.263
5.155
5.047
4.939
Eigen vermogen
93.596
101.758
102.622
103.105
Vrij aanwendbare reserves
12.189
15.669
22.346
30.534
Voorzieningen
6.606
8.371
9.323
12.140
989
851
801
737
293.585
314.157
352.246
358.522
•
waarvan voor woningbouw
Boekwaarde investeringen
•
waarvan voor woningbouw
Garanties
Garanties, sociale woningbouw
13
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Bedragen per inwoner bedragen x € 1
Totaal lasten
4.437
3.784
3.484
4.240
504
523
548
583
Algemene uitkering gemeentefonds
1.582
1.675
1.949
2.010
Vaste schulden
2.783
2.418
2.301
2.401
waarvan voor woningbouw
108
104
101
98
Boekwaarde investeringen
5.013
5.132
5.056
5.260
108
104
101
98
1.917
2.061
2.054
2.048
Vrij aanwendbare reserves
250
317
447
607
Voorzieningen
135
170
187
241
Garanties
20
17
16
15
6.013
6.362
7.052
7.123
Opbrengst belastingen
•
waarvan voor woningbouw
Eigen vermogen
Idem, sociale woningbouw
* Met ingang van jaarrekening 2022 zijn ook de leges publiekszaken en omgevingsvergunningen erbij geteld, conform het overzicht in de paragraaf lokale heffingen
14
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Organogram Organogram
15
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Raadsbesluit vaststelling jaarrekening
Raadsbesluit tot vaststelling van de jaarrekening Vastgesteld door de raad van de gemeente Waalwijk in zijn openbare vergadering van 27 juni 2024
De raad voornoemd,
De griffier,
De voorzitter,
16
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Jaarverslag De indeling van het jaarverslag 2023 sluit aan bij de indeling van de begroting 2023. Dit houdt in dat eerst de drie programma's worden toegelicht en vervolgens de negen beleidsvelden. Deze programma's/beleidsvelden zijn op basis van doelstellingen en activiteiten nader uitgesplitst naar thema's. Tenslotte is in het jaarverslag een laatste hoofdstuk opgenomen met betrekking tot de algemene dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en overige baten en lasten. De hoofdstukken zijn: • Programma Binnenstad • Programma Duurzaamheid • Programma Jeugd • Beleidsveld 0 | Bestuur en ondersteuning • Beleidsveld 1 | Veiligheid • Beleidsveld 2 | Verkeer, vervoer en waterstaat • Beleidsveld 3 | Economie • Beleidsveld 4 | Onderwijs • Beleidsveld 5 | Sport, cultuur en recreatie • Beleidsveld 6 | Sociaal domein • Beleidsveld 7 | Volksgezondheid en Milieu • Beleidsveld 8 | Volkshuisvesting, Ruimtelijke ordening en Stedelijke vernieuwing • Algemene dekkingsmiddelen, overhead, vennootschapsbelasting en overige baten en lasten Ieder programma/beleidsveld is op een uniforme manier opgebouwd om de leesbaarheid en vergelijkbaarheid van het jaarverslag te vergroten. Het enige verschil is dat bij de programma's geen financieel overzicht is opgenomen, omdat de verantwoording van de lasten en baten binnen de beleidsvelden plaatsvindt.
De opbouw per programma/beleidsveld is: • Ambitie, indicatoren, 'wat heeft beleidsveld x gekost?', belangrijkste kaders en verbonden partijen zijn als afzonderlijke tekstblokken opgenomen. • Elk thema per programma/beleidsveld is nader uitgewerkt met een toelichting op de vraag 'wat hebben we gedaan in 2023?'. Vervolgens zijn conform de begroting 2023 alle 54 activiteiten met indicator en toelichting uitgewerkt. De kleurindicatoren geven aan in welke mate de activiteiten daadwerkelijk zijn gerealiseerd. GROEN: De maatregel is conform de omschrijving/planning verlopen en eind 2023 afgerond. ORANJE: De maatregel is nog in uitvoering en zal in 2024 worden afgerond of is na bijsturing in tijd en/of kwaliteit in 2023 afgerond. ROOD: De maatregel is in 2023 niet met het gewenste resultaat afgerond. Het onderstaand overzicht geeft een totaalbeeld van de kleurscores van de activiteiten per programma/beleidsveld.
17
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Programma/beleidsveld
Indicatoren (TIJD)
Programma's:
G
O
R
Binnenstad
1
2
1
Duurzaamheid
4
3
0
Jeugd
2
0
0
0. Bestuur en ondersteuning
1
0
0
1. Veiligheid
1
0
0
2. Verkeer, vervoer en waterstaat
3
2
0
3. Economie
4
2
0
4. Onderwijs
0
0
0
5. Sport, cultuur en recreatie
2
3
0
6. Sociaal domein
5
2
0
7. Volksgezondheid en milieu
1
0
0
8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing
6
9
0
TOTAAL
30
23
1
Beleidsvelden:
(54)
18
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Programma Binnenstad Ambitie Onze ambitie is een aantrekkelijke binnenstad. In onze strategische visie Waalwijk 2025 en in het huidige coalitieprogramma is de binnenstad genoemd als een van de prioriteiten. Om daar richting aan te geven is een centrumvisie opgesteld vanuit het eerder opgestelde Position Paper Waalwijk-centrum uit 2016.[1] Daarin is een analyse gemaakt van de ontwikkelingen binnen het centrum van Waalwijk en zijn, samen met de stakeholders, opgaven geformuleerd voor de centrumvisie en speerpunten benoemd die in de toekomst van belang zijn:[2] 1. Overeenstemming en draagvlak over opgave bij alle betrokken partijen 2. Opstellen korte- en langetermijnstrategie 3. Rol betrokken stakeholders bepalen voor toekomstige ontwikkeling marktpartijen. Deze speerpunten zijn meegenomen en verder uitgewerkt in de Centrumvisie Waalwijk 2017. De vastgestelde centrumvisie is de basis voor het programma Binnenstad. De Centrumvisie geeft de koers aan met een realistische ambitie: het transformeren van de binnenstad tot een toegankelijke en aantrekkelijke plek voor ontmoeting en vermaak. De Centrumvisie bestaat uit vier pijlers: 1. Een compacter centrum in zowel aanbod als vierkante meters 2. Betere samenwerking met stakeholders 3. Aantrekken meer bezoekers 4. Thema schoen & leer zichtbaarder maken.
Deze vier pijlers (strategische doelstellingen) zijn in de begroting 2023 verdeeld naar 3 thema's: compacte binnenstad, bezoekers binnenstad en versterking binnenstad. De onderliggende 9 doelstellingen zijn, waar het kan, SMART geformuleerd en verdeeld naar de 3 thema's.
Compacte Binnenstad Wat hebben we in 2023 gedaan? In het streven naar een compacte en aantrekkelijke binnenstad hebben we in 2023 op veel terreinen verbetering geboekt. Daarbij werken wij intensief samen met de Bedrijveninvesteringszone Waalwijk Centrum (BIZ) en andere stakeholders. Het aantal vierkante meters winkeloppervlak (wvo) neemt langzaam maar gestaag verder af richting streefwaarde. Door transformatie naar wonen is al circa 4.500 m2 uit de markt genomen. Dat zien we niet één op één terug in de cijfers over leegstand. De leegstand is van 10.600 m2 wvo in 2019 afgenomen naar 7.500 m2. De transformatie gaat dus sneller dan de krimp, zodat erger gelukkig is voorkomen. De krimp en dus de leegstand ontstaat door het verder wegvallen van winkelaanbod: een landelijke trend. Voor de meeste nog leegstaande panden buiten winkelcentrum De Els zijn al transformatieplannen vergund of in aanvraag. In De Els heeft de deels structurele leegstand een negatief effect. Het winkelcentrum wordt daardoor minder aantrekkelijk voor zowel klanten als winkels. Om daar verandering in te brengen werken we aan een ruimtelijk en programmatisch kader voor de integrale herontwikkeling van het stedenbouwkundig kwadrant waarin De Els ligt. In maart 2023 hebben de betrokken partijen de samenwerkingsovereenkomst (SOK) voor het uitvoeren van een finaal haalbaarheidsonderzoek getekend.
Met de provincie is een intentieovereenkomst gesloten. In de eerste helft van 2024 moet het go/no go-besluit worden genomen. Omdat de plannen een financieel tekort laten zien zijn twee subsidies bij het rijk aangevraagd. Op grond van de Woningbouwimpuls (WBI) en de Impulsaanpak Winkelgebieden (IW) is afgerond in totaal een kleine 6 miljoen toegekend. Binnen het CBS-gebied ‘centrum’ zijn inmiddels ongeveer 400 woningen toegevoegd, voor een groot deel gerealiseerd door verbouwing van winkels naar woningen. Er wordt momenteel op verschillende plekken tegelijk gebouwd. Voor veel van de nog leegstaande
19
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
winkelpanden in de Stationsstraat, vooral tussen Irenestraat en Unnaplein, en in de Grotestraat zijn ook concrete transformatieplannen in procedure en/of verkoop. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|BS_D.010 Herontwikkeling winkelcentrum De Els Omschrijving (toelichting) De transformatie van de binnenstad is in volle gang. Belangrijk aspect bij de toekomst van het centrum is het functioneren van overdekt winkelcentrum De Els. De Els kampt op dit moment met grote leegstand. In de centrumvisie 2017 is aangegeven dat een planmatige ontwikkeling van de Els voorstelbaar is. Vanaf 2020 zijn verschillende ontwikkelaars bezig met het opstellen van een integraal stedenbouwkundig plan. Door complexiteit in ruimtelijke opgave en grote (financiële) belangen, is dit een uitdagend traject. Doelstelling is om in 2023 een eerste integraal stedenbouwkundig schetsmodel op te leveren. Op basis hiervan kan een intentieovereenkomst gesloten worden en vervolgonderzoek plaatsvinden. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De partijen die werken aan de (her)ontwikkeling van De Els (binnen en buiten de deuren) hebben hun streven naar een integrale gebiedsontwikkeling vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst. Daarbij zijn ook (VO) De Els en gemeente Waalwijk partij. De provincie Noord-Brabant stimuleert de herontwikkeling in het kader van de Woondeal en het verstedelijkingsbeleid.
Het Stedenbouwkundig Masterplan Waalwijk Stadscentrum vormt het beleidsmatig sturend kader. De samenwerkingsovereenkomst regelt het uitvoeren van een definitief financieel en (stedenbouwkundig) programmatisch haalbaarheidsonderzoek, voortbordurend op het huidige schetsontwerp. Helaas laten de plannen nog een financieel tekort zien. Daarom zijn subsidies in het kader van de Woningbouwimpuls (WBI) en de Impulsaanpak Winkelgebieden (IW) aangevraagd. Inmiddels zijn subsidies voor een kleine 6 miljoen euro toegekend, en voor een bedrag van samen ruim 5 miljoen euro verkregen. In 2024 moet duidelijkheid ontstaan over het al dan niet kunnen afsluiten van een anterieure overeenkomst. Daarin worden planning, rollen en verantwoordelijkheden voor de doorontwikkeling en integrale gebiedsontwikkeling vastgelegd.
Bezoekers Binnenstad Wat hebben we in 2023 gedaan? De beschreven activiteiten bij de onderdelen Compacte Binnenstad en Versterking Binnenstad moeten leiden tot een aantrekkelijkere binnenstad. Dat leidt naar verwachting tot meer bezoekers, die ook een langere periode in de binnenstad verblijven.
De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|BS_D.002 Een van de bewaakte fietsenstallingen blijft langer open Omschrijving (toelichting) Met de contractpartner Baanbrekers wordt bekeken op welke manier binnen het huidige contract invulling gegeven kan worden aan de gewenste openstellingen.
20
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Op dit moment heeft WML-Baanbrekers al veel moeite om de benodigde bezetting van de 2 fietsenstallingen te kunnen leveren. Op sommige momenten was het al nodig om één van de fietsenstallingen een dagdeel gesloten te houden of onbewaakt open te stellen. De oorzaak is een tekort aan beschikbare mensen bij WML-Baanbrekers. Dat tekort is niet uniek voor Baanbrekers, maar landelijk zichtbaar bij de werkvoorzieningen. We verwachten niet dat er snel meer mensen beschikbaar komen. Daarom zal de wens tot een langere openstelling leiden tot het vaker gesloten houden of onbewaakt openstellen van één van de fietsenstallingen. Omdat de behoefte aan de bewaakte fietsenstallingen gedurende de winkeltijden overdag het grootste is, adviseren wij om daar de focus op te leggen. Dit naast het openstellen van één fietsenstalling op de vaste koopavond. Dit is in lijn met de resultaten uit het fiets parkeerdruk onderzoek 2023, dat in raadsinformatiebrief 102-23 is opgenomen. We gaan nog onderzoeken wat een particulier (beveiligings)bedrijf voor de fietsenstallingen kan betekenen en wat de kosten zijn. Daarnaast doen we aanvullend onderzoek naar de behoefte onder fietsers om één bewaakte fietsenstalling langer open te houden.
Versterking Binnenstad Wat hebben we in 2023 gedaan? We hebben verder gewerkt aan het opwaarderen en verduurzamen van de omgeving van het Krophollercomplex. Dit gebeurde door de aanleg van de eerste fase van de nieuwe centrumentree, tussen (het parkeren aan) de Taxandriaweg en de Winterdijk. De start van fase twee is alleen nog afhankelijk van de eind 2023 gestarte verkoop van de 19 te bouwen woningen. Voor het ontwikkelen van nieuwe publieksgerichte functies in de oostvleugel van het Krophollercomplex is een voorbereidingskrediet aangevraagd. Op dit moment worden de benodigde onderzoeken uitgevoerd om deze ontwikkeling komend jaar in de markt te kunnen zetten. Met ingang van 1 januari 2022 zijn alle ondernemers en vastgoedeigenaren in het gebied verenigd in één organisatie, de Bedrijveninvesteringszone Waalwijk Centrum (BIZ). Volop Waalwijk en het project Wet Blue zijn in de BIZ geïntegreerd. Voor het organiseren van evenementen hebben zij een afzonderlijke stichting gevormd. In 2022 is met de BIZ een basisplan voor klimaatadaptief vergroenen en verbeteren van de verblijfskwaliteit van het openbaar gebied in de binnenstad opgesteld. De gemeente draagt bij door cofinanciering van planvorming en realisatie. Deze centrumupgrade vormt de basis voor een meerjarenaanpak van de verstening. De eerste zes ingrepen, waaronder Unnaplein en Van Dijk, zijn in 2023 gerealiseerd.
Voor grotere ingrepen in (delen van) Grotestraat Oost en West en Stationsstraat (tussen Juliana- en Berhardstraat) zijn het ontwerp en de budgetraming afgerond. Afhankelijk van participatie en aanbesteding zal de gefaseerde aanleg in het voorjaar van 2024 starten. Wet Blue heeft in 2023 in het teken gestaan van het aanlichten van de St. Jan. Ontwerp en aanbesteding zijn afgerond. Met het begin december gehouden benefietconcert zijn de laatste benodigde middelen voor realisatie in 2024 gezekerd. De kerndoelen en uitvoeringsagenda van de bestaande centrumvisie waren rond de jaarwisseling 2022/2023 nagenoeg geheel gerealiseerd. Toch zijn we er met de versterking van de binnenstad nog niet, door de voortdurend veranderende economische en maatschappelijke omstandigheden. Daarom werken we aan het actualiseren van de centrumvisie, uiteraard in samenhang met de detailhandelsvisie. Beide beleidsstukken worden de raad in de eerste helft van 2024 ter besluitvorming aangeboden. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd:
21
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
CP22_26|BS_D.001 In het Kropholler-ensemble voegen we een plek toe voor jonge creatieve start-ups in de nijverheid. Omschrijving (toelichting) Vanuit het thema Kennis & Talent onderzoeken we of en op welke manier startup’s een rol kunnen spelen bij het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt en het behouden en aantrekken van hoger opgeleiden in de stad. We kijken hiervoor naar mogelijke vestigingslocaties, waarbij ook het Kropholler wordt bekeken. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Het Krophollercomplex is inmiddels volledig bezet, met uitzondering van de oostvleugel. In lijn met de visie Hart van de Stad willen we hier publieksgerichte functies toevoegen, zoals (verblijfs)horeca. De coronaperiode was echter niet de tijd om de markt hiermee te benaderen. Na het opnieuw aanbesteden van parkeerbeheer is afgelopen jaar definitief duidelijk geworden dat ook Raadhuisplein 4 en 5 vrij beschikbaar (kunnen) komen. Momenteel wordt gekeken naar de gewenste invulling en scenario's voor de realisatie, waarbij het al of niet in eigendom houden een belangrijke rol speelt. In de loop van 2024 willen we een marktpartij voor de realisatie selecteren. In december 2023 is een voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld voor het uitvoeren van daartoe benodigd onderzoek. Er zijn mogelijkheden om hier eventueel ook start-ups onder te brengen.
Dat is afhankelijk van de condities van het aanbod, én van de programmatische omvang van de vraag. CP22_26|BS_D.003 Onderzoek naar herplaatsing bibliotheek, en de herontwikkeling van voormalig HEMA locatie Omschrijving (toelichting) De functie van de bibliotheek verandert van een traditionele ‘boekenuitleen’ naar een maatschappelijk en cultureel ontmoetingscentrum waar mensen samenkomen, geholpen worden en een breed aanbod cursussen kunnen vinden. Daarom is er vanuit Bibliotheek Midden-Brabant de wens uitgesproken om mee te bewegen en de bibliotheek geschikt te maken voor die maatschappelijke ontmoetingsfunctie. Op die manier kan de bibliotheek duurzaam als voorziening worden behouden. De huidige bibliotheek is te groot. De activiteiten van de bibliotheek zouden geconcentreerd – aangevuld met andere functies – kunnen worden op de begane grond. Hiervoor is een forse verbouwing noodzakelijk. Vanwege zowel de bouwkundige inrichting van het pand als de onderliggende privaatrechtelijke afspraken met de VVE, is zelfstandig gebruik van de eerste etage niet eenvoudig. Reëel scenario is dat deze dan leeg blijft staan. Vanwege de omvang van de ingrepen staan we dus voor de vraag of er verbouwd kan worden of dat een verhuizing op de langere termijn een betere optie is. Tegelijkertijd werken we aan de transformatie van de binnenstad.
In deze transformatie spelen ontmoeten en verblijven een belangrijke rol. Functies zoals die van een bibliotheek kunnen daar een bijdrage aan leveren, als zij op de juiste plek in de binnenstad zitten. De mogelijkheid om de verschillende ontwikkelingen bij elkaar te brengen doet zich voor bij de herontwikkeling van de HEMA-locatie. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De herontwikkeling van de HEMA-locatie, inclusief mogelijke verplaatsing van de bibliotheek, vormt een integraal onderdeel van de gebiedsontwikkeling De Els en omgeving. Voor de actuele stand van zaken verwijzen wij daarom naar het item CP22_26 22
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
BS_D.010 Herontwikkeling winkelcentrum De Els. Het onderzoek naar de verplaatsing volgt in 2024. Indicatoren Relevante indicatoren van het Programma Binnenstad zijn te raadplegen in Waalwijk in Cijfers via deze link: Indicatoren Binnenstad Belangrijkste kaders Centrumvisie Waalwijk Detailhandelsvisie_Waalwijk_2017 Masterplan Binnenstad Verbonden partijen In dit programma zijn geen verbonden partijen.
23
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Programma Duurzaamheid Ambitie In de strategische visie ‘Samen werken aan de toekomst’ Waalwijk 2025 en het coalitieakkoord ‘Samen Duurzaam vooruit’ is het thema Duurzaamheid de “groene” draad. De ambitie is dat Waalwijk in 2043 klimaatneutraal is. Om deze ambitie te realiseren wil gemeente Waalwijk zich duurzaam ontwikkelen en overgaan naar energieneutraal, CO2-arm en klimaatbestendig Waalwijk. Op 6 februari 2020 heeft de gemeenteraad de Visie Duurzaam Waalwijk 2020-2030 en het uitvoeringsprogramma 2020-2023 vastgesteld. Dit uitvoeringsprogramma is gekoppeld aan de Visie Duurzaam Waalwijk 2020-2030, waarbij de ambities voor 2030 worden beschreven en vormt het samen met de duurzaamheidsmonitor de basis voor het programma Duurzaamheid. In de Visie Duurzaam Waalwijk 2030 is beschreven dat bijna 50% besparing van de CO2uitstoot in 2030 gerealiseerd moet zijn. Om dit te bereiken richt het programma zich op drie pijlers: 1. Energie: opwekken van duurzame energie en het besparen van energie 2. Water & Groen: verbeteren kwaliteit en kwantiteit water & groen 3. Duurzamer maken productie en consumptie. Deze drie pijlers zijn uitgewerkt in 12 doelstellingen, waar het kan SMART geformuleerd. Het programma Duurzaamheid werkt aan de realisatie van deze doelstellingen.
Energie Wat hebben we in 2023 gedaan? Warmtetransitie We gingen in 2023 verder met de uitvoering van de in 2021 vastgestelde transitievisie Warmte. Hierin staat dat de gemeente de komende jaren inzet op het isoleren van woningen. De ambitie is dat voor 2030 één op de vijf woningen in de gemeente dusdanig geïsoleerd is, dat deze aardgasvrij kan worden gemaakt. Waalwijk kiest nog niet voor het aanwijzen van wijken die op grote schaal aardgasvrij worden gemaakt, omdat er nog geen helder beeld is van de beschikbare warmtebronnen. Het invullen van de benodigde ambtelijke formatie voor de uitvoering van de warmtetransitie blijft een punt van zorg, als gevolg van krapte op de arbeidsmarkt.
In 2023 zijn veel activiteiten uitgevoerd om de inwoners te helpen bij het verduurzamen van de woning: • Actueel houden van het digitale energieloket en onze duurzaamheidswebsite; • Faciliteren van het fysieke energieloket, dat door de energiecoöperatie Langstraat Energie wordt gerund; • Faciliteren van de opleiding van energiecoaches van de energiecoöperatie Langstraat Energie, die op bezoek gaan bij woningeigenaren; • Start van het SIE2-project in Waspik; • Collectieve inkoopacties voor inwoners om gezamenlijk dak- en spouwmuurisolatie, isolerend glas en warmtepompen aan te kopen en te installeren; • Project energiearmoede: inwoners die aan de criteria voldoen worden ondersteund met een rijksbijdrage en een voucherregeling. De vouchers kunnen worden ingezet voor de aanschaf van onder meer tochtstrips en zuiniger witgoed. Het project energiemaatjes is opgezet om deze inwoners daarbij te ondersteunen; • We zijn gestart met het voorbereiden van de activiteiten in de kansrijke buurten en wijken, Zanddonk, Landgoed Driessen en Waspik. In Waspik wordt dit versterkt vanuit het programma Sociale Innovatie Energietransitie van de provincie; • We hebben activiteiten voor VvE’s gefaciliteerd. Het ging om informatiebijeenkomsten en trainingen voor VvE-besturen en om een quick scan die VvE’s inzicht geeft in de mogelijkheden om te verduurzamen;
24
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
•
We hebben verder gewerkt aan het plan van aanpak verduurzaming maatschappelijk vastgoed.
Grootschalige opwek van duurzame energie In 2023 hebben we verder gewerkt aan het uitvoeren van de Kadernota Grootschalige Opwek Duurzame Energie uit 2021 en de Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) uit 2022. De NRD is een plan van aanpak voor het opstellen van de milieueffectrapportage (planMER). De planMER is in mei 2023 afgerond. De uitkomsten zijn mede de basis voor de Beleidsvisie Grootschalige Opwek Duurzame Energie. In de beleidsvisie zit onder andere het voorkeursalternatief (VKA), de ontwikkelstrategie, de invulling van het lokaal eigendom en de maatschappelijke meerwaarde. De beleidsvisie is aan de raad aangeboden voor besluitvorming op 7 maart 2024. Na vaststelling vormt de beleidsvisie het toetsingskader voor initiatieven van ontwikkelaars. Verduurzaming bedrijventerreinen Een deel van het energieverbruik in Waalwijk vindt plaats op de bedrijventerreinen. Ook als het gaat om grondstoffengebruik is hier nog veel winst te behalen. De bedrijventerreinen lichten bovendien rood op op de hittestress-kaart. Om die situaties te verbeteren heeft de gemeente in 2020 een Green Deal Verduurzaming Bedrijventerreinen met de stakeholders afgesloten. Daarbij wilden wij ook een effectieve samenwerking tot stand brengen tussen de professionele partners en de ondernemers op de bedrijventerreinen. De eerste Green Deal had een looptijd van 3 jaar en liep eind 2022 af.
In opdracht van de gemeente en de Stichting Waalwijk CO2 vrij is de Green Deal 2.0 opgesteld, met een plan van aanpak Verduurzaming Bedrijventerrein 2023 t/m 2025. Deze nieuwe Green Deal werd eind 2022 ondertekend door alle stakeholders. In 2023 volgde uitvoering van het plan van aanpak. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|DZ_D.005 Uitbreiden van de capaciteit Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Omschrijving (toelichting) Om de ambitie om in 2043 CO2-neutraal te zijn te kunnen halen, is het nodig flinke stappen te gaan zetten in het verduurzamen van het gemeentelijke vastgoed. Met de stijgende energieprijzen en diverse objecten met forse verbruiken wordt het ook financieel steeds interessanter deze stappen sneller te gaan nemen. De hoofdtaak van vastgoed is het beheren en onderhouden van vastgoed en ondersteunen bij storingen en calamiteiten, dat gaat, ook gezien de huidige markt, vaak met de waan van de dag. Om daarnaast nieuwe projecten in gang te zetten die helpen bij de verduurzaming van het vastgoed doet geen recht aan de ontzettend grote opgave en complexe materie van deze opdracht. We kunnen de grootste stappen nemen met een projectleider die enkel bezig is met het realiseren van dit soort maatregelen.
De adviseur duurzaamheid, de beleidsmedewerker vastgoed en deze projectleider zullen samen optrekken om stappen te zetten in het behalen van de ambitie voor 2043. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Het is in 2023 lastig gebleken om snel de kwalitatief gewenste capaciteit op het gebied van verduurzaming gemeentelijk vastgoed binnen te krijgen. Dit is uiteindelijk wel gelukt, maar de voortgang van de gewenste verduurzaming staat nog wel onder druk. CP22_26|DZ_D.006 We stellen geld beschikbaar als cofinanciering bij het provinciaal project Grote Oogst Omschrijving (toelichting) 25
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Duurzame bedrijventerreinen zijn een belangrijke voorwaarde voor een toekomstbestendige economie en een goed en gezond woon- en vestigingsklimaat. Daarnaast kan de verduurzaming van bedrijventerreinen een substantiële bijdrage leveren aan onder andere de energietransitie, circulariteit en klimaatadaptatie. Het project Grote Oogst van de provincie richt zich op 13 terreinen, verspreid over Brabant, waarbij in samenwerking met gemeenten, bedrijven en andere partijen aan de versnelling van de transitie gewerkt wordt. Samen zijn deze terreinen goed voor 65% van het energieverbruik op Brabantse bedrijventerreinen. Het bedrijventerrein Haven in Waalwijk is één van die terreinen. De Waalwijkse bedrijventerreinen kennen een hoge organisatiegraad onder meer door de aanwezigheid van de Stichting Waalwijk CO2 vrij en Parkmanagement en de reeds bestaande samenwerking binnen de Green Deal bedrijventerreinen. In 2023 t/m 2025 wordt uitwerking gegeven aan het plan van aanpak Grote Oogst Waalwijk waarvan de gemeentelijke cofinanciering (250.000 euro) in november 2022 aan de raad ter besluitvorming wordt/is voorgelegd. In het plan van aanpak staan maatregelen en activiteiten om de transitie op het vlak van energie, warmte, circulariteit en klimaatadaptatie te versnellen.
Een actueel thema is bijvoorbeeld de netcongestie, het volraken van het elektriciteitsnetwerk, waardoor (duurzaam opgewekte) energie er niet meer bij kan. Op bedrijventerrein Haven wordt een energyhub onderzocht. Daarin kan bijvoorbeeld energie worden opgeslagen voor later gebruik en worden opwek en gebruik slim op elkaar afgestemd. De bijdrageregeling Grote Oogst is bedoeld om de uitvoering van deze plannen financieel te ondersteunen in cofinanciering met gemeente en ondernemers en andere stakeholders. Vanuit de provincie is maximaal 250.000 euro beschikbaar, mits gemeente en ondernemers/overige stakeholders beiden ook 250.000 euro beschikbaar stellen. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Zowel de provincie als de gemeente hebben de genoemde bedragen beschikbaar gesteld. De stichting Waalwijk CO2 vrij legt als derde partij geld in, dat zij verkrijgt uit bijdragen van de ondernemers. Er is een start gemaakt met de inrichting van de organisatie en de uitvoering van de maatregelen uit het plan van aanpak Grote Oogst. CP22_26|DZ_D.007 Als gemeente nemen we het initiatief om zelf windmolens te exploiteren op Haven 8 Oost Omschrijving (toelichting) In 2023 besluit de gemeenteraad over de voorkeursplaatsingszones. Binnen deze plaatsingszones kunnen ontwikkelaars vergunningsaanvragen indienen.
Na vaststelling van de plaatsingszones wil de gemeente, vanuit een private rol, mits passend binnen een voorkeursplaatsingszone, op bedrijventerrein Haven 8 Oost een vergunningsaanvraag indienen voor de ontwikkeling van windturbines. Zij is daarbij uiteraard gehouden aan dezelfde kaders als de overige ontwikkelaars. De wijze waarop de private rol wordt vormgegeven wordt nader uitgewerkt. Daartoe zal worden onderzocht hoe de verhouding van de publiekrechtelijke rol van de gemeente als bevoegd gezag ten opzichte van de privaatrechtelijke rol van de gemeente als ontwikkelaar en grondeigenaar het beste kan worden ingevuld. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Het voorstel voor het definitieve besluit over de voorkeursplaatsingszones van windmolens is in maart 2024 gereed. De vertraging komt doordat we de opmerkingen van de commissie voor de MER zorgvuldig wilden verwerken.
26
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
CP22_26|DZ_D.008 We onderzoeken en benutten de mogelijkheden om te participeren in de ontwikkeling van grootschalige energie-opwek aan de westkant van bedrijventerrein Haven. Omschrijving (toelichting) In 2023 besluit de gemeenteraad over de voorkeursplaatsingszones. Binnen deze plaatsingszones kunnen ontwikkelaars vergunningsaanvragen indienen. Binnen de verwachte voorkeursplaatsingszones aan de westzijde van bedrijventerrein Haven hebben een aantal ontwikkelaars al afspraken over grondposities. We onderzoeken samen met deze ontwikkelaars op welke wijze de gemeente hier zou kunnen participeren in de ontwikkeling van en/of exploitatie van grootschalige opwek. De activiteiten betreffen de uitwerking van de verschillende mogelijkheden voor de gemeente om deel te nemen in projecten van andere initiatiefnemers mede in verhouding tot de publiekrechtelijke rol van de gemeente als bevoegd gezag. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Deze activiteit loopt. De besluitvorming omtrent de voorkeursplaatsingszones voor grootschalige energie-opwek is verplaatst naar maart 2024. CP22_26|DZ_D.009 We gaan zelfstandig uitvoering geven aan onze lokale opgave in de REKS Omschrijving (toelichting) In 2021 heeft het college het besluit genomen om niet deel te nemen in het regionaal publiek ontwikkelbedrijf.
Na dat besluit is de gemeente zelfstandig gestart met het proces om te komen tot realisatie van grootschalige opwek van duurzame energie en wordt de raad regelmatig op de hoogte gebracht over de voortgang van dit proces. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) De werkzaamheden lopen volgens planning.
27
PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Uitsluitend voor identificatiedoeleinden
Water & Groen Wat hebben we in 2023 gedaan? Klimaatadaptatie Het klimaatbestendig maken en meer biodivers inrichten van onze buitenruimte wordt steeds meer de norm. Bij de uitvoering van de projecten uit het Integraal Uitvoerings Plan (IUP) geven wij ook uitvoering aan de Uitvoeringsagenda Klimaat (2021) en het integraal Waterplan Waalwijk 2021-2024. We hanteren de groennorm en hebben de laatste activiteiten uit de Groene Agenda uitgevoerd. De volgende activiteiten zijn in 2023 uitgevoerd: CP22_26|8.008 We gaan het Vredesplein vergroenen. Omschrijving (toelichting) De raad heeft bij de behandeling van de begroting 2023 (raad 10 november 2022) een amendement aangenomen, waarbij € 75.000 euro beschikbaar wordt gesteld als voorbereidingskrediet voor het vergroenen van het Vredesplein en de afschrijvingslasten op te nemen in de meerjarenbegroting én het college te verzoeken in de begroting 2024 of in de daarbij behorende meerjarenramingen een uitvoeringskrediet op te nemen. Tijd (indicator) Tijd (toelichting) Naar verwachting wordt een voorstel voor vergroening van het Vredesplein in het eerste halfjaar van 2024 ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd.