Bijlage 2b Maatschappelijke ondersteuning Waalwijk in beeld

Specifiek voor de maatschappelijk ondersteuners die zich richten op het voortgezet onderwijs wordt als grote waarde benoemd dat er een combinatie te maken is met de thuissituatie. Ook vindt binnen het onderwijs een snellere signalering plaats, waardoor leerlingen sneller worden geholpen.

32

N. Pleace, I. Baptista et al. (2013), The costs of homelessness in Europe

27

“We hebben echt gemerkt dat er bij sommige leerlingen dingen blijven liggen, want wij komen niet in de thuissituatie. En voor de gemeente in een thuissituatie komt… dat duurt heel lang. We hebben bij één leerling een keer drie meldingen Veilig Thuis gemaakt. Was toen de schoolmaatschappelijk ondersteuner er maar geweest.” Zorgcoördinator Voortgezet Onderwijs

4.8 Het creëren van randvoorwaarden voor behandeling of begeleiding

Ten slotte zien we een voorbeeld op het gebied van het creëren van randvoorwaarden om behandeling of begeleiding tot succes te maken. Dit voorbeeld wordt geïllustreerd door de senior regisseur van Team WijZ en door de POH-GGZ. Zij geven aan dat als er problemen zijn op verschillende leefgebieden, zorg inzetten dan weinig effect heeft. In deze situatie wordt er een maatschappelijk ondersteuner ingezet die de basis, randvoorwaarden en praktische zaken kan oppakken. Als er rust is, dan kan zorg effectiever worden ingezet. Dit kan resulteren in een kortere behandeling of ondersteuning.

“Ze zorgen ervoor dat ik mij als POH-GGZ kan richten op de psychische problematiek. De maatschappelijke (sociale, financiële, veelal praktische) problemen zijn niet mijn expertise en ik heb daar simpelweg de tijd niet voor.” POH-GGZ

In het verlengde daarvan gaf een van de deelnemers van de maatschappelijke ondersteuning aan dat de maatschappelijk ondersteuner breder kijkt dan alleen naar de persoon zelf. Ook dit kan ertoe leiden dat een behandeling een kortere doorlooptijd heeft of helemaal niet meer nodig is.

“Bij de psycholoog wordt er alleen maar gekeken naar mijn mentale dingen en niet naar

alles eromheen. Er werd alleen maar gekeken naar: hoe kunnen we jou beter maken? Terwijl juist het beter maken lag aan de dingen die om mij heen gebeurden. Daar zorgde de maatschappelijke ondersteuning voor.” Deelnemer maatschappelijke ondersteuning

De kosten van een ambulante specialistische GGZ-behandeling zijn gemiddeld 2.500 euro per traject33; deze kosten kunnen verminderd worden door het inzetten van ondersteuning op de randvoorwaarden en praktische zaken en door te kijken naar de persoon in zijn of haar context. 33

Nederlandse Zorgautoriteit, Tariefbeschikking gespecialiseerde geestelijke gezondheidszorg TB/REG-21620-01, via https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_314091_22/1/

28

•

•

•

De maatschappelijk ondersteuners voor het voortgezet onderwijs geven aan dat ongeveer 70% van hun totale doelgroep bestaat uit personen met sociaal emotionele problematiek (ongeveer 38 personen) De maatschappelijk ondersteuners voor volwassenen geven aan dat ongeveer 50% van hun totale doelgroep te maken heeft met sociaal emotionele problematiek (ongeveer 124 personen). Echter, hierbij is vaak sprake van multi-problematiek en doordat deze personen te maken hebben met bepaalde verantwoordelijkheden (bijv. op gebied van financiën), zijn deze vragen voor hen vaak het meest urgent. Voor een deel van deze doelgroep geldt dat zij door de inzet van maatschappelijke ondersteuners helemaal geen beroep meer hoeven doen op specialistische zorg. Voor een deel van de groep gaat dit echter niet op en is er juist een verwijzing naar specialistische zorg nodig en kan de combinatie van maatschappelijke ondersteuning met behandeling een positief effect hebben.

® Als we er op basis van de praktijkervaringen van de maatschappelijk ondersteuners vanuit gaan dat voor 25% van de doelgroep deze combinatie bestaat en dat bij hen de duur van de behandeling met 10% kan worden verkort doordat de maatschappelijk ondersteuner al een aantal randvoorwaarden op orde heeft gebracht leidt dat tot een besparing van ongeveer 7.000 euro op jaarbasis.

4.9 Sneller werken en sneller schakelen met samenwerkingspartners

Een van de senior regisseurs van Team WijZ geeft aan dat de inzet van de maatschappelijke ondersteuning voordelen oplevert voor de wachtlijst. De maatschappelijk ondersteuners hebben door hun kortdurende inzet een hoge doorstroom. Iemand is sneller geholpen. Daarnaast geeft de senior regisseur aan dat sommige personen soms net een andere werkwijze nodig hebben: vooral jongeren vinden het soms lastig om een hulpvraag te stellen en willen geen indicatie.

“De maatschappelijk ondersteuner is laagdrempelig en kan deze personen meestal beter bereiken dan wanneer ik er een standaard hulpverlener op afstuur. De maatschappelijk ondersteuner heeft ook een andere werkwijze: zij is bijvoorbeeld een keer met een jongere gaan boksen om hen een uitlaatklep te geven. Ze gaan creatief om met hoe je mensen weer op weg kan helpen.” Senior regisseur

Ook de korte lijnen tussen de maatschappelijke ondersteuning en Team WijZ worden als positief ervaren. Er zijn korte lijnen en er kan snel geschakeld worden richting Team WijZ. Daardoor kunnen casussen sneller en door de passende partij worden opgepakt en vindt er minder escalatie van de problematiek plaats.

29

“We kunnen sneller dingen oppakken en hoeven bijvoorbeeld niet te wachten op een keukentafelgesprek die twee maand later plaatsvindt. Je ziet het verschil echt terug met leerlingen uit andere gemeenten waar geen maatschappelijke ondersteuning is.” Zorgcoördinator Voortgezet Onderwijs

Samenvattend zien we verschillende effecten en effectgebieden. In hoofdstuk 5 zetten we de verschillende effecten inclusief hun besparingspotentieel op een rij en vergelijken we deze met de kosten van de maatschappelijke ondersteuning.

30

5. Conclusie

31

5. Conclusie Met het maken van deze Maatschappelijke Business Case hebben wij ons gericht op het in beeld brengen van de waarde van de maatschappelijke ondersteuning, afgezet tegen de kosten. Het doel van dit onderzoek was het in kaart brengen en zichtbaar maken van de waarde en effecten die de maatschappelijk ondersteuners bereiken.

5.1 Besparingspotentieel

De maatschappelijke ondersteuning is op veel verschillende gebieden actief. Op de vraag: “Welke doelgroep bedient de maatschappelijke ondersteuning?” kwam van alle respondenten dan ook het antwoord dat dat erg breed en wisselend is. De effectgebieden, effecten en waarde lopen daarom ook uiteen van effecten op gebied van persoonlijke zelfredzaamheid en eigen regie tot het voorkomen van dakloosheid. Daarnaast zijn er ook een aantal effecten die niet specifiek deelnemergericht zijn, maar waarde opleveren voor de samenwerkingspartners, zoals een snelle doorlooptijd en kortere wachtlijsten. Naast een belangrijke bijdrage aan de kwaliteit van leven van de deelnemer kunnen, afhankelijk van de situatie van een deelnemer, verschillende besparingen optreden. Dit is weergegeven in tabel 2. De tabel geeft een indicatie van de mogelijke effecten en het hierbij behorende besparingspotentieel per jaar. Voor een aantal effecten geldt dat zij voor een langere periode gelden en dat daardoor de besparingen in feite nog groter zijn. Deze effecten zijn met een sterretje gemarkeerd in de tabel, maar zijn in de kwantificering slechts voor de periode van 1 jaar meegenomen. Voor een onderbouwing van de bedragen verwijzen we naar hoofdstuk 4. Tabel 2: Een overzicht van de effectgebieden en bijbehorend besparingspotentieel Effect

Besparingspotentieel

Totaal per jaar

900 euro per traject

Aantal keren per jaar 4

Voorkomen kosten ambulante basis GGZbehandeling (door vermindering of voorkomen mentale problemen en zelfbeschadiging) Voorkomen huisarts- en GGZ-kosten door voorkomen van eenzaamheid

200 euro per persoon

56

11.200 euro

Voorkomen inzet Participatiewet (bijv. door voorkomen vroegtijdig schooluitval)*

14.000 euro per persoon per jaar

25

345.800 euro

Voorkomen inzet van jeugdzorg om gevolgen scheiding te voorkomen of te minimaliseren

2.250 euro per traject

27

60.750 euro

Meer kwaliteit van leven (door stabiele thuissituatie)*

2.800 euro per persoon

10

28.000 euro

Meer kwaliteit van leven bij sociaal netwerk (door voorkomen ‘bankhoppen’)*

400 euro per persoon

10

4.000 euro

Minder instroom in de Maatschappelijke Opvang

12.000 euro per persoon per jaar

2

24.000 euro

Behouden leefritme, waardoor werk kan worden behouden*

14.000 euro per persoon per jaar

10

140.000 euro

Voorkomen kosten Wmo-begeleiding (door inzet op eigen kracht en sociaal netwerk)

2.240 euro per persoon per jaar

93

208.320 euro

3.600 euro

32

Voorkomen kans op terugval*

P.M.

-

-

Voorkomen kosten omtrent schuldenproblematiek (schuldhulpverlening)

1.500 euro per jaar per persoon

5

7.500 euro

Voorkomen kosten omtrent uithuiszetting

10.000 tot 15.000 euro per keer

3

30.000 euro

Voorkomen klachten woningbouwcorporatie

300 euro per keer

13

3.900 euro

Vermindering van 10% van de kosten ambulante basis GGZ-behandeling door inzet op praktische zaken in dagelijks leven (effectievere inzet behandeling/ begeleiding)

250 euro per traject

40

10.000 euro

Voorkomen lange wachtlijst/ wachttijd

P.M.

-

-

Totaal

877.070 euro

De uitkomsten zijn gebaseerd op expertinschattingen op basis van literatuuronderzoek en interviews met deelnemers, maatschappelijk ondersteuners en professionals .34.

5.2 Conclusie

In tabel 2 zijn de baten van de maatschappelijke ondersteuning samengevat zoals deze uit het onderzoek naar voren kwamen. De waarde komt neer op 877.070 euro. In hoofdstuk 3 hebben we gesproken over de kosten van de maatschappelijke ondersteuning, welke neerkomt op 412.187 euro per jaar. De financiële besparing is ongeveer twee keer zo groot als de kosten.

34

Voor een verdieping van de resultaten is aan te bevelen om over een langere periode systematisch en gericht data te verzamelen omtrent effecten. Met dergelijke data zouden de uitkomsten uit deze MBC nog nader onderbouwd en versterkt kunnen worden.

33

6. Reflectie

34

6. Reflectie 6.1 Reflectie vanuit de onderzoekers

In deze Maatschappelijke Business Case zijn we uitgegaan van de maatschappelijke ondersteuning als één functiegroep. Zoals eerder genoemd in hoofdstuk 3 is ons uitgangspunt voor dit onderzoek: “Alle maatschappelijk ondersteuners werken namelijk vanuit dezelfde ideologie en met hetzelfde doel. Het verschil is de doelgroep die zij bedienen.” In de praktijk, vooral vanuit het stakeholderperspectief, blijkt dat de maatschappelijk ondersteuners per lijn toch ietwat verschillend te werk gaan. Vooral op gebied van outreachend werken is hierin een verschil te zien. Zo werkt de maatschappelijk ondersteuner die zich richt op complexe jeugd en jongeren meer ‘op straat’ en bijvoorbeeld binnen het jongerencentrum, waardoor zij meer outreachend in contact kan komen met jongeren dan de maatschappelijk ondersteuners die zich richten op het voortgezet onderwijs. Zij worden per definitie vooral ingeschakeld na een signaal van een docent of de zorgcoördinator. Daarnaast richt de maatschappelijk ondersteuner voor complexe jeugd en jongeren zich ook meer op grotere doelgroepen, waardoor de inschatting van de gerealiseerde waarde soms lastig te maken of in te schatten is. Uit de interviews kunnen we naast maatschappelijke effecten ook een aantal werkende principes definiëren. Eén van deze werkende principes is de snelle inzetbaarheid van de maatschappelijk ondersteuners.

De maatschappelijk ondersteuners komen snel in contact met de deelnemers, waardoor hulpvragen ook snel kunnen worden opgepakt. Dit voorkomt een escalatie van problematiek. Een andere kracht van de maatschappelijke ondersteuning is het bieden van een luisterend oor. Dit wordt door veel van de deelnemers benoemd als een van de succesfactoren van de maatschappelijke ondersteuning. De deelnemers voelen zich hierdoor gehoord en serieus genomen. De kennis van- en samenwerking met het voorliggend veld is een andere kracht van de maatschappelijke ondersteuning. Een goede kennis van de sociale kaart zorgt ervoor dat deelnemers op een zorgvuldige en passende manier worden doorverwezen. Een ander werkend principe is de grote hoeveelheid kennis die de maatschappelijk ondersteuners hebben waardoor zij ook een advies- en consultatiefunctie kunnen bieden voor de samenwerkingspartners. Dit wordt door de verschillende samenwerkingspartner gewaardeerd en zorgt nog voor een extra dimensie aan de functie maatschappelijke ondersteuning buiten de directe tijd met de deelnemer.

6.2 Aanbevelingen vanuit de respondenten Naast de waarde en effecten geven respondenten ook een aantal aanbevelingen mee voor de maatschappelijke ondersteuning. De belangrijkste staan hieronder benoemd: • Ga nog meer outreachend te werk. Haal bijvoorbeeld ook signalen op bij zorgpartijen in de wijk of ga in de pauze op school in de docentenkamer zitten. • Het aantal sessies per cliënt is soms niet toereikend. Hiermee wordt al flexibel omgegaan en er wordt maatwerk geboden. De aanbeveling vanuit verschillende

35

•

•

•

•

•

•

•

respondenten is om hierin flexibel te blijven, maar wel het uitgangspunt van de maatschappelijke ondersteuning voor ogen te houden: kortdurende ondersteuning. Zet verder in op rolverscherping in het lokale speelveld, met name op het gebied van jongeren. Samenwerkingspartners kunnen dan scherper bepalen wanneer te schakelen met maatschappelijke ondersteuning. De mogelijkheid om (lichte) indicaties af te kunnen geven kan zorgen voor een extra waarde van de maatschappelijke ondersteuning. Het is een bewuste keuze voor de maatschappelijke ondersteuning om dat op dit moment (nog) niet te doen, zodat de kracht van de snelle inzetbaarheid van de maatschappelijk ondersteuners geborgd is. Op dit moment wordt bij de maatschappelijke ondersteuning voor volwassenen 22,1% doorverwezen naar Team WijZ, bij de maatschappelijke ondersteuning die zich richt op het voortgezet onderwijs is dit 4% en voor de maatschappelijke ondersteuning die zich richt op complexe jeugd en jongeren is dit onbekend. Deze aantallen kunnen verminderen wanneer de maatschappelijk ondersteuner ook de mogelijkheid heeft om in bepaalde gevallen een indicatie af te geven. Dat zorgt ervoor dat mensen nog sneller geholpen worden en niet nog eens hun verhaal hoeven te doen. De maatschappelijke ondersteuning die zich richt op onderwijs start omtrent dit onderwerp een pilot.

Specifiek voor de maatschappelijke ondersteuning die zich richt op het voortgezet onderwijs wordt aangegeven dat het waardevol zou zijn als deze zich ook zou kunnen richten op leerlingen die niet uit de gemeente Waalwijk komen. Specifiek voor de maatschappelijke ondersteuning die zich richt op complexe jeugd en jongeren is het feit dat deze door één persoon wordt verricht mogelijk kwetsbaar, zo wordt aangegeven. Zorg dat je als maatschappelijke ondersteuning duidelijk naar buiten treedt zodat mensen je beter kunnen vinden. In de interviews met de deelnemers horen we terug dat het voor inwoners van de gemeente Waalwijk onduidelijk kan zijn wat de maatschappelijke ondersteuning doet. Mensen hebben geen idee voor welke vragen ze hier kunnen aankloppen. Richt je specifiek meer op de doelgroepen ouderen en vluchtelingen. Dit zijn doelgroepen dit op dit moment niet zo snel in aanraking komen met de maatschappelijke ondersteuning en ook niet zo snel ‘gevonden’ worden. Er is behoefte aan een structurele vorm van evalueren. Wat gebeurt er met de casussen die de maatschappelijk ondersteuner, bijvoorbeeld vanuit het jongerenwerk, oppakt? Is het doel behaald? Is dat gelukt binnen de zes sessies? Of is iemand toch nog doorverwezen naar Team WijZ? Voor de partij die een persoon doorverwijst is dit waardevol om te weten, mede voor de afweging bij een volgende casus.

36

Bijlage

37

Bijlage 1: Deelnemers onderzoek • • • • • • • • • •

Cassade Deelnemers maatschappelijke ondersteuning (9 personen) Gedragswetenschapper/orthopedagoog (school) Jeugdagent Maatschappelijke ondersteuning (3 personen) Novadic Kentron Tavenu Team Maatschappelijke Ontwikkeling (beleidsadviseur) Team WijZ Zorgcoördinator (school)

38

Bijlage 2: Praktijkverhalen deelnemers maatschappelijke ondersteuning

Naam: Willy Leeftijd: 60 jaar Lijn: Maatschappelijke ondersteuning voor volwassenen

“Ze doet het niet voor mij, maar met mij”

Willy is al 4 jaar bezig met een scheiding. Ze woont daarom nu al 3,5 jaar bij haar zoon. “Mijn man werkte veel in het buitenland. Op een dag kwam hij thuis en vertelde hij dat hij daar iemand had gevonden waar hij mee verder wilde. Hij is vertrokken en ik bleef achter met mijn dochter van 19.” “We zitten nu met drie mensen en vijf honden in een klein huisje. In het begin ging dat goed, maar langzamerhand komen er toch conflicten. Daarom zijn we een half jaar geleden, op initiatief van mijn zoon, gestart met maatschappelijke ondersteuning.” Willy had geen verwachtingen van deze ondersteuning, ze ging er naar toe omdat haar zoon het graag wilde. Uiteindelijk kwam er zo veel bij haar los dat ze naar eigen zeggen zelf meer heeft gehad aan de ondersteuning dan haar zoon en de maatschappelijk ondersteuner ook een aantal keren alleen heeft gezien. Eerder hadden zij ook om tafel gezeten met een financieel adviseur: “Maar die legde mij dingen op die ik op dat moment niet aan kon. De maatschappelijk ondersteuner begreep mij beter en ‘komt dichterbij’. Bij een financieel adviseur of praktijkondersteuner is er toch een grotere drempel.

Als de maatschappelijke ondersteuning er niet was geweest dan was ik gaan afwachten en was de situatie met mijn zoon geëscaleerd.” Dankzij de maatschappelijke ondersteuning is Willy veel zelfstandiger geworden: “Ik was altijd afhankelijk van mijn man, die regelde alles. En ik merkte dat mijn zoon dat overnam toen ik bij hem ging wonen. De maatschappelijke ondersteuner hielp mij stapje voor stapje met heel praktische zaken: financiën op orde krijgen, zorgtoeslag aanvragen, werken met DigiD. Dat doet ze niet voor mij, maar met mij. Ik heb nog nooit eerder om hulp gevraagd, nu leer ik om te vragen hoe ik bepaalde dingen moet doen.” Willy heeft inmiddels een woning toegewezen gekregen, waar ze over een paar maanden in kan trekken. “Dat geeft rust. De woning heb ik zelf geregeld, maar met al het papierwerk heeft de maatschappelijk ondersteuner geholpen.” Willy geeft aan dat het nu tijd is voor haarzelf: “Mijn hele leven heeft in het teken gestaan van mijn man en kinderen. Nu ben ik bezig om mijn eigen tijd toe te eigenen. Daar heb ik samen met de maatschappelijk ondersteuner aan gewerkt.”

39

Naam: Hulja Leeftijd: 19 jaar Lijn: Maatschappelijke ondersteuning voortgezet onderwijs

“Ik durfde niet eens naar de supermarkt”

“Mijn jongere zusje en ik hebben verschillende vaders, maar zij zijn allebei niet in beeld. Vlak na de geboorte van mijn zusje is mijn moeder flink alcohol gaan drinken. Dagenlang lag ze op bed, zonder eten te maken voor ons. De zorg voor mijn zusje kwam op mijn schouders te liggen. Dat heb ik op school aangegeven.” Hulja is met hulp van haar school uitgekomen bij Team WijZ, die haar moeder een tijd lang ondersteuning hebben gegeven. “Maar op een gegeven moment ging het weer slechter. Ik gaf aan bij de begeleider: “Mama heeft weer gedronken”. De begeleider ging daarop met mama in gesprek, maar die zei dat dat niet zo was. Door mijn thuissituatie had ik zelf veel mentale problemen zoals depressie en angsten. De begeleider dacht dat ik loog vanwege mijn angsten.” Op den duur is Hulja naar haar mentor gegaan. Zij was op de hoogte van de thuissituatie en heeft Hulja ook veel geholpen met haar depressie. De mentor heeft Hulja in contact gebracht met de maatschappelijk ondersteuner. “We zijn samen naar Team WijZ gegaan. Zij hebben toen andere instanties ingelicht, waardoor mama nu andere hulp krijgt. De situatie is nog één keer geëscaleerd. Toen heeft de maatschappelijk ondersteuner stappen genomen waardoor wij nu bij oma wonen. Vanaf dat ik daar woon is alles nog beter.

En daardoor ging het eigenlijk automatisch ook weer beter op school.” Door haar thuissituatie is Hulja snel volwassen geworden. Ze geeft aan dat de ondersteuning haar op veel gebieden heeft geholpen: “Ik ben keuzes voor mezelf gaan maken. En als dat voor andere mensen niet goed is, dan maakt dat niet uit, want dan is het nog steeds de beste keuze voor mezelf.” Hulja geeft ook aan dat ze een betere relatie heeft met haar moeder en een andere relatie met haar zusje: “Tussen mij en mama gaat het nu alleen maar om de leuke dingen en dat heb ik wel gemist. En bij mijn zusje kan ik nu echt in de ‘zus-rol’. Ik neem haar mee naar speeltuinen, omdat ik het kan en niet omdat het moet.”. Ook op het gebied van mentale gezondheid en sociale relaties is ze met sprongen vooruit gegaan: “Toen ik net bij de maatschappelijke ondersteuner kwam durfde ik niet eens naar de supermarkt, omdat ik bang was voor de meningen van andere mensen. De maatschappelijk ondersteuner heeft mij meegenomen naar een jongerenwerker. Hij heeft mij meegenomen naar dingen waar meerdere mensen waren. Ik merk dat ik nu met veel meer mensen kan praten. Als de maatschappelijk ondersteuner mij niet had meegenomen dan zat ik nog steeds binnen en had ik ook geen baan gehad, die heb ik nu wel!”.

Op de vraag wat er was gebeurd als de school geen maatschappelijke ondersteuning had ingeschakeld wil Hulja liever niet nadenken: “Eerlijk, daar denk ik liever niet over na. Ik denk dat ik niet zo ver was gekomen als waar ik nu zit. Ik denk dat het nog precies dezelfde situatie zou zijn, als niet erger.”.

40

Naam: Emma Leeftijd: 17 Lijn: Maatschappelijke ondersteuning voortgezet onderwijs

“Ik denk niet dat ik hier dan nog zou zitten”

Emma is terecht gekomen bij de maatschappelijk ondersteuner in haar laatste jaar op de middelbare school. Eerst ging Emma naar een psycholoog, maar daar is ze gestopt. “Ik zei dat alles goed ging, daarom ben ik gestopt, maar het ging eigenlijk helemaal niet goed. Ik had nare gedachten, maar daar praat ik niet altijd goed over. Tijdens een lesuur ben ik boos weggelopen uit het lokaal. De docenten waren mij kwijt. De dag erna had ik een gesprek met de docent en begeleider. Daar zei ik: “Ik vind het niet erg als ze me kwijt zijn”. Daardoor werden de docenten ongerust en ben ik bij de maatschappelijke ondersteuning terecht gekomen.” Bij de maatschappelijke ondersteuning is Emma meer open dan bij de psycholoog. “Er zit een bepaalde drempel bij de psycholoog, het klinkt gelijk zo heftig”. Ze had niet veel verwachtingen van de maatschappelijke ondersteuning: “Ik vertrouw niet zo snel mensen. Maar later vond ik het wel fijn dat ik met iemand kon praten over hoe het echt ging. We hebben veel gesprekken gevoerd over mijn gedachten en onzekerheid. Daarnaast heeft ze mij begeleid met school. Soms kreeg ik opdrachten mee, zoals elke dag drie dingen opschrijven die goed gingen en één ding die niet zo goed ging. Daarvan ga je positiever denken.” Het verschil tussen nu en vroeger is groot. “Ik sta sterker in mijn schoenen. Ik heb een heel stuk minder donkere gedachten.

Er is ook een heel stuk minder zelfbeschadiging en ik ben meer bezig met mijn seksualiteit. Als ik de maatschappelijke ondersteuning niet had gehad, dan denk ik niet dat ik hier nu nog zou zitten. Zo erg waren mijn suïcidale gedachten. Ik was heel onzeker en dacht dat ik niet goed genoeg was. Ik ben heel lang gepest en had ook eigenlijk nooit vrienden. Nu ben ik de tel kwijt hoeveel vrienden ik heb. De maatschappelijk ondersteuner heeft daar ook mee geholpen, zeker in de laatste gesprekken. Daardoor kreeg ik meer zelfvertrouwen.” Daarnaast is Emma inmiddels geslaagd en doet ze een vervolgopleiding. Ze geeft aan dat ze blijer is met haarzelf en dat haar verslavingen, zoals ze deze zelf noemt, zelfbeschadiging en roken een stuk minder zijn. “En ik kan beter voor mezelf zorgen. Ik had destijds een vriendin, maar het ging ook niet helemaal goed met haar. Dat trek ik dan naar mezelf en dan gaat het mis. Dat soort dingen kan ik nu meer afbakenen.”

41

Naam: Mila Leeftijd: 18 Lijn: Maatschappelijke ondersteuning complexe jeugd en jongeren

“Ik ben gestopt met zelfbeschadiging”

Mila is bij de maatschappelijk ondersteuner terecht gekomen via een collega van haar. Ze werkte als leidinggevende, maar dat ging naar eigen zeggen ‘niet helemaal lekker’. “Ik voelde me heel erg down. Niet vrolijk. Ik deed ook aan zelfbeschadiging. Dat viel op op mijn werk, want we moeten korte mouwen aan.” Dat wekte zorgen. Haar collega kende de maatschappelijk ondersteuner van de straat en heeft gevraagd hoe hij de situatie het beste aan kon vliegen. Hij heeft Mila overgehaald om met de maatschappelijk ondersteuner in gesprek te gaan op een veilige locatie. “Dat was moeilijk voor mij. Ik hield niet van praten. Mijn collega ging ook mee de eerste keren. De allereerste keer zijn we na 10 minuten gestopt vanwege de spanning en stress die ik had.” “Ik vond het heel fijn dat de maatschappelijk ondersteuner naar me luisterde. Ik durfde het niemand te vertellen. De maatschappelijk ondersteuner heeft me geholpen om open te zijn en erover te praten. We hebben elkaar maximaal 14 keer fysiek gezien. Het heeft lang geduurd, omdat we lang moesten wachten op de senior regisseurs van Team WijZ.” Het doel van de ondersteuning was om Mila klaar te maken voor de senior regisseur. “We hebben op veel manieren gewerkt: met een app, met een werkboekje en ik heb veel geschreven.” Het was lastig om goede hulpverlening te vinden waar de senior regisseur Mila naar kon doorverwijzen.

De senior regisseur die Mila hielp ging op een gegeven moment weg, degene daarna ook. Toen de derde senior regisseur in beeld kwam, waren de hulpvragen die Mila had opgelost. De maatschappelijke ondersteuning heeft invloed gehad op verschillende dingen in het leven van Mila. “In het begin hebben we posters gemaakt over hoe ik dingen zag en hoe ik mezelf zou omschrijven: vrolijk, maar onzeker. Ik omschrijf mezelf nu als: vrolijker, onzekere is er vanaf, praten gaat vlotjes en ik vind het ook fijn om te praten. Ik ben ook gestopt met zelfbeschadiging, daar ben ik heel trots op. En ook in het contact met mijn ouders is een verandering geweest. Ik botste heel erg met mijn vader. We hadden elke dag ruzie en dat kon echt uit de hand lopen. Een paar maanden geleden hebben we een goed gesprek gehad. Nu doen we steeds meer dingen samen. Er is rust in de thuissituatie. De maatschappelijk ondersteuner heeft mij gesteund om naar mijn vader toe te stappen, mij die drempel over te helpen. En ook ben ik een andere opleiding gaan doen. Mijn ouders wilden graag dat ik de handel in ging. Door de gesprekken met de maatschappelijk ondersteuner heb ik voor mezelf gekozen en nu doe ik een totaal andere opleiding en zijn we zelfs met een groepje uit onze klas een musical aan het voorbereiden. Dat had ik nooit gedacht.” Daarnaast was het de vraag of Mila mogelijk zelfstandig zou kunnen wonen.

Er lag een vraag: wel of geen begeleide woonvorm? “De afgelopen drie maanden ben ik in Luxemburg geweest. Dat ging eigenlijk heel spontaan, ondanks dat het een grote stap was. Ik heb hier zelfstandig gewerkt op een camping en zelfstandig gewoond. Dit heeft mij geleerd dat ik het dus wel kan. In die tijd ben ik ook gestopt met de zelfbeschadiging.”

42

Naam: Ronald Leeftijd: 44 Lijn: Maatschappelijke ondersteuning voor volwassenen

“Ik ging van ongelukkig naar dolgelukkig”

“Ik ben 10 jaar geleden gescheiden. Dit is een vechtscheiding geworden. In het begin stond ik stevig in mijn schoenen, maar in de loop van de tijd ben ik helemaal kapot gegaan. De laatste vier jaar ben ik werkeloos en heb ik geen onderdak. Ik had suïcidale gedachten. Ik heb een beetje onder de radar geleefd. Vier jaar lang geen rekening betaald. Gedurende die tijd heb ik voornamelijk in een schuur van vrienden geleefd.” Begin 2021 is Ronald bij de maatschappelijke ondersteuning terecht gekomen. “Ik heb de gemeente gebeld dat ik hulp nodig had. Zij hebben mij doorverwezen. De maatschappelijk ondersteuner heeft mij heel goed geholpen. Ik had suïcidale gedachten en overal angsten voor. De drempels waren heel hoog. Ook de drempel om contact op te nemen met de gemeente Waalwijk, mijn zwager heeft mij een schop onder de kont gegeven.” We zijn nu 10 maanden verder. Ronald heeft zijn eigen flatje en een vaste baan. “Ik sta weer positief in het leven. Mijn zoontje heeft een eigen kamer hier, dat heb ik altijd heel graag gewild. Lager dan waar ik zat kon ik niet zinken. De angsten blijven nog wel wat, dat kunnen ze niet in een keer weghalen, maar het is zeker de helft minder. De drempels zijn weggenomen. Ik kan nu mijn eigen zaken regelen.

Ook al krijg ik nog steeds ambulante hulp, ik heb toch grotendeels mijn situatie zelf in de hand genomen.” Door de maatschappelijk ondersteuner is Ronald in contact gekomen met een bewindvoerder. “Mijn min-stand stond op 180.000 euro. Samen met de maatschappelijk ondersteuner heb ik alle papierwerk doorgespit en gesorteerd. Dat had ze niet hoeven doen, maar ze zag dat ik er moeite mee had en zei: “Kom maar hier met je papierwerk, dan gaan we het samen sorteren en de rest moet je doen met de bewindvoerder.” Dat gaf rust.” Ronald geeft aan dat hij van ongelukkig naar dolgelukkig is gegaan. “Ik weet niet wat er was gebeurd als ik de ondersteuning niet had gehad. Ik had suïcidale gedachten, dus ik denk dat het toch die kant op was gegaan. Ik zat echt aan de grond. Je zit in een schuur, maar je hebt een zoontje die tegen je op moet kijken. Dus als hij er dan een weekend was dan ging ik naar mijn zus of moeder om daar te verblijven. Ik ging van de ene vriend naar de andere. Iedereen wilde mij wel helpen, maar zodra je je inschrijft dan staan de schuldeisers dezelfde dag nog aan de deur. Ik voelde me echt te veel en nergens op mijn gemak, altijd was ik bang dat er een schuldeiser kwam. Nu kan ik mijn vaderrol echt goed vervullen, dat vind ik belangrijk, want mijn zoon is aan het puberen. Ik zou de maatschappelijke ondersteuning aan iedereen aanraden.”

43

Naam: Marianne Leeftijd: 26 jaar Lijn: Maatschappelijke ondersteuning voor volwassenen

“Mijn mooiste resultaat is dat ik nu een thuis heb”

Marianne woonde bij haar vriend en zijn ouders, maar heeft de relatie met haar vriend beëindigd. “Dat was best wel plotseling, dus toen had ik geen huis meer. Ik had wel vrienden en familie waarbij ik kon slapen, maar wilde graag een eigen plek. Vanuit mijn werk wist ik: ik moet bij de gemeente aankloppen. Toen ben ik bij maatschappelijke ondersteuning terecht gekomen.” “Het is best wel snel gegaan, want ik ben begin augustus gestart met de ondersteuning en eind augustus had ik een woonruimte. De maatschappelijk ondersteuner was hierin vooral een stok achter de deur: “heb je hier al aan gedacht?” en kon lijntjes leggen met De HuischMeesters en andere organisaties. We hebben samen verschillende acties uitgezet. Ik zocht iemand die kon meedenken en kan uitdagen: “bel maar gewoon en kijk wat het oplevert”. Het is heel prettig dat er iemand voor je is. Ik had het gevoel in een gat te vallen en dan is er iemand die even alles voor je op een rijtje kan zetten. Het gevoel dat je het niet alleen hoeft te doen. Daar ben ik erg dankbaar voor.” Zodra Marianne haar nieuwe woonruimte kon betrekken, kreeg ze een burn-out. “Alsof ik toen de rust kreeg van ‘ik heb een thuis’. Daarvoor gaf ik mezelf niet de mogelijk om uit te vallen.” Voor haar burn-out is Marianne vooral ondersteund door haar werk en door de praktijkondersteuner van de huisarts.

“Er zijn veel dingen gebeurd, onder andere in mijn gezinssituatie, bijvoorbeeld de scheiding van mijn ouders. De maatschappelijk ondersteuner heeft aangegeven dat dit ook een van de thema’s is waar zij op werkt, maar ik wilde het graag apart van elkaar houden. Daarom heeft zij dit vooral vanaf de zijlijn gevolgd en lag de nadruk van ons contact bij de huisvesting.” Marianne heeft nu een tijdelijke woning. “Ik wil niet over een jaar weer in dezelfde positie staan. Daarom zijn we nu aan het verder denken, een plan aan het maken. We hebben letterlijk op papier gezet wat de tijdlijn is. Volgende week heb ik al ergens een gesprek voor een permanente woonruimte, dat heeft de maatschappelijk ondersteuner geregeld. Mijn mooiste resultaat is dat ik nu een woning heb, een thuis. Ik ben nu op een punt dat ik het zelf weer aan kan en ik voel me sterker. Daarnaast heb ik geleerd om hulp te vragen: als hulpverlener van beroep was dat nog niet iets dat ik zelf eerder had gedaan.”

44

Naam: Alyssa Leeftijd: 14 jaar Lijn: Maatschappelijke ondersteuning Voortgezet Onderwijs

“Ik heb mezelf beter leren kennen”

Bij Alyssa thuis ging het niet goed. Er was sprake van fysiek geweld. Toen Alyssa met haar gymdocent en zorgcoördinator in gesprek ging, brachten zij haar in contact met de maatschappelijk ondersteuner. Alyssa dronk alcohol, omdat ze het idee had dat drinken haar problemen ging oplossen. Tijdens het eerste gesprek met de maatschappelijk ondersteuner was Alyssa verward. “Ik wist niet wat ik zei en ik wist er niet meer alles van. Een paar dagen later lag ik in het ziekenhuis, omdat ik heel verward was en mensen om me heen niet wisten wat er aan de hand was. Ik had veel stress en zorgen. Uiteindelijk heb ik toen 10 dagen in het ziekenhuis gelegen.” Dit speelde zich een half jaar geleden af. Alyssa kan zich niet meer alles herinnering rondom die periode. Haar maatschappelijk ondersteuner geeft aan dat de situatie na de eerste kennismaking al vrij snel escaleerde en dat zij met de moeder van Alyssa en haar huisarts is gaan kijken hoe er zo snel mogelijk hulp kon komen. Met Team WijZ heeft de maatschappelijk ondersteuner geregeld dat er dezelfde week nog een keukentafelgesprek kon plaatsvinden. Tegelijkertijd liep er ook een traject vanuit Team WijZ vanwege de situatie met de zus van Alyssa. De maatschappelijk ondersteuner heeft hierin gefungeerd als verbindende schakel. Later bleek dat er sprake was van een katatonisch beeld.

Met haar ontslag uit het ziekenhuis kreeg Alyssa lorazepam mee naar huis en ze merkte dat het hielp. In de zomervakantie ging het goed en is ze met een vriendin op vakantie geweest. Een tijdje voordat ze op vakantie ging heeft ze wel een terugval gehad: “dan ben ik best bang en dat is niet iets wat ik vaker wil meemaken. Zo’n terugval heb ik inmiddels vaker gehad en omdat het nog zo vaak gebeurd geloof ik niet dat ik hier over een half jaar vanaf ben”. Alyssa geeft aan dat ze op voorhand weinig verwachtingen had van maatschappelijke ondersteuning, maar dat het haar wel geholpen toen het thuis niet goed ging en dat ze altijd haar verhaal kwijt kon. “Ik vond het wel lastig om over die dingen te praten, maar het moest wel. De maatschappelijk ondersteuner ging er fijn en vertrouwelijk mee om. Ze praatte ook met mijn moeder, maar ze kwam voornamelijk voor mij.” Intussen heeft Alyssa meer controle over wat ze doet, zo geeft ze aan, maar wat er is gebeurd blijft voor haar een trauma. Alyssa krijgt begeleiding bij een zorgverlener in de buurt en haar moeder ook, haar zus krijgt ergens anders begeleiding. Na een half jaar niet naar school te zijn geweest en niet te hebben gewerkt, gaat Alyssa nu bijna elke dag naar school en werkt ze veel bij de supermarkt. “Ik heb mezelf beter leren kennen en weet nu wat ik wel en niet moet doen en dat ik me op mezelf moet richten.

Mijn gedrag naar mezelf en familie is veranderd, net als mijn slaap- eet en bewegingsritme”. Tot slot geeft ze aan dat ze door alle problemen een sterkere band met haar moeder heeft gekregen.

45

Naam: Johan Leeftijd: 51 jaar Lijn: Maatschappelijke ondersteuning volwassenen

“We duwden samen de sneeuwbal de berg op”

Johan is een ondernemer van 51 jaar oud die tijdens de coronacrisis in een zware depressie terecht is gekomen. “Ik raakte los van de maatschappij met dakloosheid, schulden, ongeopende post en verwaarloosde zorg als gevolg. Door veel duwen en trekken van mijn zus heeft ze mij in aanraking laten komen met maatschappelijke ondersteuning”. Johan had weinig verwachtingen van maatschappelijke ondersteuning. “Ik had er geen hoge pet van op, ik had verwacht dat ze gewoon even zouden vragen ‘hoe gaat het?’ en dat dat het was, maar het was totaal anders.” Johan geeft aan dat zijn ondersteuning veel praktischer was dan alleen praten en dat zijn ondersteuner hem in contact heeft gebracht met andere hulpinstanties die hem verder hebben geholpen. “Een gepensioneerde vrijwilliger heeft wel duizend enveloppen met me open gemaakt om mijn administratie weer op orde te krijgen. Met de hulpverleners gingen we één voor één mijn problemen te lijf en langzaam kwam er weer licht aan het eind van de tunnel”. Een struisvogel, dat is hoe Johan zichzelf omschrijft vóórdat hij in aanmerking kwam met maatschappelijk ondersteuning, maar door de ondersteuning die hij heeft gekregen heeft hij weer een daginvulling. Ook heeft Johan de stap genomen om contact op te nemen met een kliniek en daar is hij twee weken opgenomen geweest.

“Ook heb ik mijn financiën weer op orde: ik heb geen geld gekregen, maar alle administratie is ontrafeld”. De maatschappelijk ondersteuner had aan het begin wekelijks contact met Johan, later bouwde dat wat af toen Johan vanuit andere instanties ook hulp kreeg. “Mijn maatschappelijk ondersteuner was heel betrokken en wilde me graag helpen, daarom kreeg ik meer vertrouwen in haar. Je kunt het zien als dat de maatschappelijk ondersteuner een grote sneeuwbal met mij de berg op heeft geduwd en dat we hem bovenop de berg weer naar beneden hebben laten rollen: stap voor stap ging het steeds beter en stap voor stap hebben we mijn problemen aangepakt. Ik ben haar daar heel dankbaar voor.”

46

Naam: Ruben Leeftijd: 19 jaar Lijn: Maatschappelijke ondersteuning voortgezet onderwijs

“Het leidt tot rust in mijn hoofd”

Ruben is een 19-jarige jongen die in zijn eindexamenjaar van de havo zit, na gestart te zijn op het vwo. Hij krijgt schoolmaatschappelijke ondersteuning, waarbij het grootste doel is dat Ruben zijn eindexamens haalt. De voornaamste reden dat Ruben bij de schoolmaatschappelijk ondersteuner terecht kwam was de scheiding van zijn ouders. “Dat zorgde voor veel stress. De gesprekken met de maatschappelijk ondersteuner leidden bij mij vooral tot rust in mijn hoofd, gaven me een steuntje in de rug en ze gaf me goede raad en advies over hoe ik om moest gaan met de scheiding van mijn ouders”. De voornaamste vragen van Ruben waren destijds hoe hij het beste met de scheiding van zijn ouders om kon gaan en hoe hij meer over zijn persoonlijke situaties kon praten, zowel op school als thuis. Ook begeleidt de maatschappelijk ondersteuner hem bij spreiding van taken, waarbij ze grotere taken in kleinere taken verdelen. Ruben geeft aan dat door corona en de online lessen de werkdruk enorm stijgt. “Als je een week online les hebt gehad en dan weer op school komt, voelt het net alsof je een week vakantie hebt gehad en het hele overzicht mist. Mijn maatschappelijk ondersteuner helpt daarmee”. Naast de ondersteuning van de schoolmaatschappelijk ondersteuner krijgt Ruben ook ondersteuning van de decaan, die gespecialiseerd is in autisme.

“Ik weet nog niet helemaal of ik wel autisme heb, maar ze helpt me met planning en dat komt heel goed van pas”. Volgens Ruben helpt het praten met de maatschappelijk ondersteuner om ‘de knoop uit het touwtje te halen’ en dat ervaart hij als heel prettig en ondersteunend, omdat hij laagdrempelig naar iemand toe kan lopen als hij ergens tegenaan loopt. “Vijf jaar geleden begon mijn begeleiding, alles was toen nieuw en spannend en de begeleiding was bij mij thuis aan de keukentafel. Drie jaar terug kreeg ik hulp aangeboden vanuit school. Dat is een vertrouwde plek, dus eigenlijk veel fijner en ik vind het fijn dat die mogelijkheid er is.” Ruben geeft aan dat hij graag nog lang als nodig ondersteunt wordt door deze schoolmaatschappelijk ondersteuner, omdat ze volgens Ruben een fijn persoon is om aan vast te houden. Ook benoemt Ruben dat het fijn is dat de schoolmaatschappelijk ondersteuner verbonden is met de gemeente en op deze manier laagdrempelig zaken bij de gemeente kan regelen. Door de inzet van de schoolmaatschappelijk ondersteuner geeft Ruben aan resultaten te zien op verschillende effectgebieden. Zo is Ruben gerustgesteld op financieel gebied en is de relatie met zijn moeder verbeterd. Ook heeft hij veel baat gehad bij onderwijs en daaraan gekoppeld het omgaan met stress.

Tot slot geeft hij aan dat de inzet heeft geleid tot een gezondere leefstijl: “dit is ook gekoppeld aan stress, maar de gevolgen van stress worden nogal onderschat, zoals een verminderde eetlust. Ook daarin hebben we samen gezocht naar manieren om bijvoorbeeld toch gezond te eten en goed te slapen door niet de hele avond door te leren.”

47