Bijlage 2 MER Omgevingsvisie gemeente Ww

bestaat uit veengrond die meer vatbaar is voor bodemdaling.

90

FIGUUR 4: BODEMDALING WAALWIJK HOOG SCENARIO 2020-2050 (BRON: KLIMAATEFFECTATLAS)

Volgens de risicoanalyse van Deltares voor paalrot ligt het risico in de Gemeente Waalwijk laag. Maar laag betekent niet dat er helemaal geen sprake van is in Waalwijk. De onderstaande kaart laat dat in de omgeving van Waspik en het noordelijke buitengebied, waar klei of veengrond is er een mogelijk risico is voor panden gebouwd voor 1970. De daadwerkelijke kwetsbaarheid is echter sterk afhankelijk van de wijze waarop een specifiek pand is gefundeerd. De kaart geeft dan ook geen uitsluitsel over de staat van individuele gebouwen.

FIGUUR 5: GEBIEDEN MET KWETSBARE FUNDERING DOOR DROOGTE (BRON: ATLAS VOOR DE LEEFOMGEVING)

91

Vanuit de gemeente is er geen specifiek beleid gericht op het tegengaan van bodemdaling. Landelijk zijn er maatregelen vanuit het Programma Integraal Riviermanagement (IRM) die betrekking hebben tot de daling van rivierbodems. De maatregelen van het IRM zijn gericht op het stoppen van erosie van de rivierbodem van de Maas en de Rijntakken, het beëindigen van ontgrondingen in het zomerbed (tenzij een zwaarwegend algemeen belang zoals vaargeulverdieping zich daartegen verzet), het toevoegen van sediment in de eroderende trajecten om verdere daling van de rivierbodem te stoppen en het op termijn weer verhogen van de rivierbodem waar dit nodig en haalbaar is Ook al heeft de gemeente Waalwijk geen specifiek beleid voor bodemdaling laat het wel weten in de Kadernota 2025 dat bodemdaling op dit moment een aandachtspunt is. Op dit moment kan het beleid van de provincie gevolgd worden. De provincie Noord-Brabant neemt bodemdaling mee in haar grondwatervisie.

1.3 Waterveiligheid Inleiding

Waterveiligheid verwijst naar de maatregelen en strategieën die worden genomen om overstromingen ontstaan door een doorbraak van een (primaire of regionale) waterkering te voorkomen en de gevolgen van overstromingen te beperken. Dit omvat zowel technische als beleidsmatige maatregelen om mensen, eigendommen en infrastructuur te beschermen tegen overstromingsrisico’s 2. Waterveiligheid omvat meerlaagsveiligheid, wat betekent dat verschillende maatregelen worden genomen om zowel de kans op een overstroming als de gevolgen ervan te verkleinen. Dit concept bestaat uit drie lagen. De eerste laag is preventie, waarbij overstromingen worden voorkomen door middel van bijvoorbeeld dijkverzwaring en het bouwen op klimaatdijken. De tweede laag richt zich op ruimtelijke ordening, waarbij de ruimte zo wordt ingericht en gebruikt dat de gevolgen van een overstroming beperkt blijven. Dit gebeurt door het scheiden, clusteren en combineren van gebruiksfuncties in overstroombare gebieden, en door strategische plaatsing van bebouwing en vitale infrastructuur zoals wegen en evacuatie- en vluchtroutes. De derde laag betreft crisisbeheersing, met maatregelen om de gevolgen van een overstroming te beperken.

Dit omvat voorbereiding (maatregelen en voorbereidingen vooraf), repressie (actieve bestrijding en hulpverlening tijdens de crisis) en herstel (maatregelen na de crisis om snel terug te keren naar een normale situatie).

Huidige situatie

Waterveiligheid wordt vaak weergegeven door middel van overstromingskansen. De ligging van de gemeente aan de Bergsche Maas en de aanwezigheid van veel water dragen bij dat de gemeente een kwetsbare positie heeft t.o.v. het water. In figuur 6 zijn de overstromingskansen in de gemeente Waalwijk weergegeven. Hieruit valt op te maken dat de gemeente een kleine tot zeer kleine kans heeft op een overstroming van meer dan 20 centimeter (m.u.v. de uiterwaarden).

2

https://nipv.nl/onderwerp/waterveiligheid/ 92

FIGUUR 6: OVERSTROMINGSKANS (MEER DAN 20CM) VOOR DE GEMEENTE WAALWIJK (BRON:

KLIMAATEFFECTATLAS.NL)

In de huidige situatie zijn de kaarten weergegeven in figuur 7 en 8 die laten zien wat de effecten zijn bij een middelgrote kans en een kleine kans overstroming bij de huidige situatie. De overstromingsdieptekaarten geven aan hoe diep een gebied kan overstromen. De overstromingsdiepte is van grote invloed op de omvang van de schade en het aantal slachtoffers. De kansen zijn als volgt verdeeld: -

Grote kans: de kans dat een gebied ongeveer 1 keer in de 10 jaar overstroomt. Middelgrote kans: de kans dat een gebied ongeveer 1 keer in de 100 jaar overstroomt Kleine kans: de kans dat een gebied ongeveer 1 keer in de 1000 jaar overstroomt

93

FIGUUR 7: OVERSTROMINGSDIEPTE MIDDELGROTE KANS (BRON: KLIMAATEFFECTATLAS)

FIGUUR 8: OVERSTROMINGSDIEPTE MIDDELKLEINE KANS (BRON: KLIMAATEFFECTATLAS)

94

In het geval van een overstroming door een dijkdoorbraak ligt Waalwijk in een kwetsbaar gebied. Met aan de Noordkant de Bergsche Maas die uitmondt in het Hollands Diep is dit gebied kwetsbaar voor overstromingen. De uiterwaarden zullen in dergelijk geval de grootste klap vangen, maar ook de bewoonde gebieden, waaronder het industrieterrein in het noorden. Door overstromingen rondom dit gebied wordt het risico op verspreiding van diffuse verontreiniging met zware metalen en PAK 3 groter. Het RIVM beschrijft deze risico’s verder in haar Verkenning effecten hoogwaterstanden op de bodemkwaliteit in het landelijke en stedelijke gebied (2008).

FIGUUR 9: OVERSTROMINGSSCENARIO CAPELSE UITERWAARDEN DIJKDOORBRAAK (BRON: KLIMAATEFFECTATLAS)

Voor gebieden zoals Waalwijk betekent dit dat er regelmatig investeringen worden gedaan in infrastructuur om het overstromingsrisico te minimaliseren. Dit omvat niet alleen fysieke versterkingen van dijken, maar ook innovatieve benaderingen zoals het gebruik van "groene dijken" die beter bestand zijn tegen extreme weersomstandigheden.

Autonome ontwikkeling

Volgens het VNK2-project, een nationaal initiatief voor risicobeheer, is het cruciaal om zwakke punten in de waterkeringen te identificeren en te versterken om het risico op overstromingen en de daarmee gepaard gaande economische en menselijke schade te beperken 4. In de praktijk betekent dit dat Waalwijk waarschijnlijk betrokken gaat worden bij dergelijke evaluaties en versterkingsprojecten om voorbereid te zijn op toekomstige uitdagingen (Helpdesk water). Daarnaast speelt de ontwikkeling van slimme technologieën en vroege waarschuwingssystemen een belangrijke rol in het beheersen van het overstromingsrisico. Deze systemen kunnen real-time data combineren met voorspellingen om snel risicogebieden te identificeren en maatregelen te treffen. PAK staat voor Polycyclische Aromatische Koolwaterstoffen en zijn een groep organische stoffen die ontstaan door onvolledige verbanding. 4 https://www.helpdeskwater.nl/onderwerpen/waterveiligheid/programma-projecten/veiligheidnederland/ 3

95

Waterveiligheid in Waalwijk wordt primair gewaarborgd door het beleid van de gemeente en Waterschap Brabantse Delta en voor een beperkt deel van het grondgebied van het Waterschap Aa en Maas, waarbij de focus ligt op het voorkomen van risico's zoals dijkdoorbraken en overstromingen. Het Integraal Waterplan Waalwijk 2025-2027 richt zich op de bescherming van de stad tegen wateroverlast, waarbij aandacht is voor het versterken van waterkeringen en het verbeteren van de waterinfrastructuur. Dit plan speelt een sleutelrol in het verminderen van het risico op overstromingen door adequaat te reageren op veranderende klimaatomstandigheden en het versterken van kwetsbare gebieden. Daarnaast biedt de Waterschapsverordening Waterschap Brabantse Delta 2024 kaders voor het beheer van waterkeringen en het handhaven van de waterpeilen, om de kans op dijkdoorbraken of andere watergerelateerde incidenten te minimaliseren. Om de waterveiligheid verder te versterken, zijn er ook Beleidsregels voor waterkering, waterkwantiteit en grondwater opgesteld door Waterschap Brabantse Delta. Deze regels zorgen ervoor dat waterkeringen in goede staat blijven en dat het grondwaterbeheer zodanig wordt ingericht dat het risico op overstromingen wordt beperkt.

Daarnaast regelt de Verordening Afvoer Hemelwater Waalwijk de afvoer van regenwater, wat essentieel is voor het voorkomen van wateroverlast bij hevige regenval. Al deze beleidsmaatregelen werken samen om Waalwijk te beschermen tegen de risico's van dijkdoorbraken en andere ernstige waterincidenten, en zorgen ervoor dat de regio goed is voorbereid op de uitdagingen van waterveiligheid.

1.4 Kwaliteit van water Inleiding

In Nederland wordt de kwaliteit van oppervlaktewater nauwlettend in de gaten gehouden vanwege de hoge bevolkingsdichtheid, intensieve landbouw en industrie en de aanwezigheid van veel waterwegen. De waterkwaliteit kan beoordeeld worden d.m.v. de toetsing van de kwaliteit van het oppervlaktewater. De beste manier om dit te toetsen is aan de hand van de toxiciteit van het oppervlaktewater. De toxische stoffengroepen die hierin worden meegenomen zijn: ammonium ((NHx), metalen, PAK’s (polycyclische aromatische koolwaterstoffen), gewasbeschermingsmiddelen en overige organische milieuverontreiniging. Op dit moment is de algehele waterkwaliteit in Nederland ondermaats 5 en moeten gemeentes en waterschappen hier grote veranderingen in maken door middel van beleid.

Huidige situatie

Figuur 10 laat de toxische druk, oftewel de hoeveelheid stoffen, in het oppervlaktewater zien. Hoe hoger deze toxiciteit hoe meer vervuiling, hoe groter de kans op problemen in de ecologie of voor de gezondheid van de mens. Het valt op dat aan de Winterdijk en in het water van het Afwateringskanaal en aan de Koningsvliet een hoge toxiciteit plaatsvindt. Op andere meetpunten ligt de toxiciteit lager, maar er kan geen duidelijke conclusie getrokken worden voor een mogelijke oorzaak. Figuur 11 focust op gemeten bestrijdingsmiddelen in het oppervlaktewater. De metingen die gedaan zijn hebben geen norm-overschrijdende hoeveelheden gemeten. Deze metingen zijn alleen op zeer weinig locaties gedaan. Over het algemeen kan er dus geconcludeerd worden dat de waterkwaliteit in Waalwijk matig is, maar er kan geen zekere oorzaak gegeven worden. Een mogelijkheid is het uitspoelen van nitraat uit agrarische gebieden naar het oppervlaktewater. Verder kan uitstoot van industrie ook in het oppervlaktewater terecht komen. Ook al wordt er nauw gelet op het lozen van vervuilende stoffen kan het gebeuren dat zuiveringsinstallaties niet goed genoeg hebben gewerkt of dat chemische stoffen uit de industrie van oppervlaktes via regenwater afspoelen naar oppervlaktewater.

5

https://www.wur.nl/nl/show-longread/een-dikke-onvoldoende-voor-waterkwaliteit.htm 96

FIGUUR 10: WAARGENOMEN TOXICITEIT IN DE GEMEENTE WAALWIJK. (BRON: ATLASLEEFOMGEVING.NL)

FIGUUR 11: WAARGENOMEN BESTRIJDINGSMIDDELEN GEMEENTE WAALWIJK (BRON: ATLASLEEFOMGEVING.NL)

97

Autonome ontwikkeling

In de loop der jaren zijn er verschillende trends geweest in de kwaliteit van het Nederlandse oppervlaktewater. Vroeger werden wateren sterk vervuild door industrieel afval en rioolwater, wat leidde tot ernstige problemen zoals zuurstoftekort, giftige stoffen en eutrofiëring (overmatige groei van algen). In de afgelopen decennia zijn er echter verschillende maatregelen genomen om de waterkwaliteit te verbeteren, zoals strengere regelgeving, investeringen in waterzuivering en het verminderen van vervuilende stoffen. In het Kader Richtlijn Water (KRW) zijn richtlijnen opgenomen. Hierin is opgenomen dat activiteiten en ruimtelijke ontwikkelingen alleen mogen plaatsvinden als deze de waterkwaliteit positief beïnvloeden in plaats van deze verder te verslechteren. Ook is opgenomen dat KRW-wateren in 2027 een goede ecologische toestand moeten hebben 6. Als gevolg van deze inspanningen is de waterkwaliteit in veel Nederlandse waterlichamen aanzienlijk verbeterd op het gebied van industriële vervuiling. Nitraatvervuiling door landbouw daarentegen is juist niet verbeterd. Er is een stagnatie ontstaan vlak nadat KRW werd ingevoerd. 7 De waterkwaliteit in Waalwijk wordt gewaarborgd door een combinatie van gemeentelijk en waterschapbeleid, waarbij verschillende beleidsdocumenten specifiek gericht zijn op het beschermen en verbeteren van de waterkwaliteit in de regio.

Het Integraal Waterplan Waalwijk 2025-2027 speelt hierbij een belangrijke rol door maatregelen te treffen voor de afvoer van hemelwater en de verwerking van stedelijk afvalwater. Dit plan richt zich op het minimaliseren van vervuiling en het verbeteren van de waterkwaliteit door onder andere de afkoppeling van hemelwater en het optimaliseren van het rioolstelsel. Daarnaast regelt de Waterschapsverordening Brabantse Delta 2024 de bescherming van waterlichamen en het toezicht op de waterkwaliteit binnen het beheergebied van het waterschap, waardoor verontreiniging van oppervlaktewater en grondwater wordt voorkomen. Verder speelt het beleid rondom de Beleidsregels voor waterkering, waterkwantiteit en grondwater van Waterschap Brabantse Delta een essentiële rol in het behoud van de waterkwaliteit. Deze regels zorgen ervoor dat grondwaterbeheer op een duurzame manier plaatsvindt, wat belangrijk is voor de kwaliteit van het water in zowel de landbouw- als stedelijke gebieden. Ook de Verordening Afvoer Hemelwater Waalwijk draagt bij aan de waterkwaliteit door het reguleren van de afvoer van regenwater, zodat verontreinigingen niet via het hemelwater in het oppervlaktewater terechtkomen.

1.5 Kwantiteit van water Inleiding

Waterkwantiteit is het hebben van de juiste hoeveelheid water op het juiste moment op de juiste locatie. Deze hoeveelheid kan verschillen per locatie en licht bijvoorbeeld aan het gebruik en het waterbergend vermogen.

Huidige situatie

In figuur 12 is het waterbergend vermogen in de gemeente Waalwijk te zien. Hoe roder de locatie, des te minder kan de grond extra water bergen. Het is te zien dat het waterbergend vermogen in Waalwijk laag ligt, maar net buiten waalwijk dit vermogen een stuk hoger ligt. Dit komt overeen met de locatie van de Loonse en Drunense Duinen waar zich ook een grondwaterberschermingsgebied bevindt.

6

https://rvs.rivm.nl/onderwerpen/stoffenlijsten/KRW#:~:text=De%20Europese%20Kaderrichtlijn%20Wat er%20(KRW,worden%20aangepakt%20(KRW%20lijst). 7 https://www.rivm.nl/bibliotheek/rapporten/2024-0113.pdf 98

FIGUUR 12: WATERBERGEND VERMOGEN ONDERGROND GEMEENTE WAALWIJK (BRON: ATLASNATUURLIJKKAPITAAL.NL)

Naast het grondwaterbeschermingsgebied, zijn er ook waterwingebieden en een boringsvrije zone, zie figuur 13.

FIGUUR 13: BESCHERMDE GRONDWATERGEBIEDEN GEMEENTE WAALWIJK (BRON: PROVINCIE NOORD-BRABANT)

Het verschil tussen de drie gebieden is dat “water dat in een waterwingebied de grond in gaat, bereikt na 60 dagen tot maximaal een jaar de bronnen. Bij een grondwaterbeschermingsgebied is dat binnen 25 jaar. Daarom wordt zo’n gebied ook wel een 25-jaarszone genoemd. Een boringsvrije zone ligt nog verder om het waterwingebied heen. Hier gelden verboden voor het doorboren van de kleilagen voor specifieke toepassingen ter bescherming van de grondwatervoorraden”, zo stelt het drinkwaterplatform (2025).

99