Bijlage 2 GEWIJZIGD Bijlagenboek bouwsteen gezonde fysieke leefomgeving
Tekst van het document
Verantwoordelijkheid Het overgrote deel van de ondervraagde inwoners van Waalwijk geeft aan dat het een taak is van de overheid om er voor te zorgen dat er voldoende plekken in de buurt zijn voor spelen (81%), buiten sporten (75%) en wandelen en fietsen (85%).
28
6. Inclusieve leefomgeving 6.1 Inleiding Een ‘inclusieve leefomgeving’ betekent dat alle voorzieningen toegankelijk zijn voor iedereen. Iedereen kan er zelfstandig gebruik van maken, ook mensen met een beperking. Bij dit thema hebben we het ook over voldoende mogelijkheden om elkaar te ontmoeten. Dat er voldoende passende woningen zijn en dat voorzieningen en openbaar groen veilig en toegankelijk zijn voor iedereen. Dit hoofdstuk geeft een analyse op de inclusieve leefomgeving met daarin de beleidsthema’s: -
groen
-
passende woning
-
ontmoeten
-
toegankelijkheid.
Deze thema’s zijn van belang om gezonde (leefstijl)keuzes aantrekkelijk te maken in de leefomgeving waardoor we zelf onze gezondheid bevorderen. Wat doet groen met onze gezondheid? Groen is essentieel voor een klimaatvriendelijke, beweegvriendelijke en inclusieve leefomgeving. Een groene omgeving is positief voor de psychische gezondheid, onder andere bij vermoeidheid en stress. Groen in de buurt stimuleert buiten spelen en bewegen. Het helpt daarmee overgewicht en samenhangede ziekten tegen te gaan. Een aantrekkelijke buurt met parkjes en banken draagt bij aan het ontmoeten van mensen in de buurt, vooral voor ouderen16. Wat doet een passende woning met je gezondheid? De vergrijzing en de wens om langer thuis te blijven wonen hebben gevolgen voor de woningvoorraad en inrichting van buurten. Zo verdubbelt het aantal ouderen (65 jaar en ouder) tot 2040. Dit betekent overal toenemende behoefte aan geschikte woningen voor ouderen. Een levensloopgeschikte woning is een zelfstandige woning die geschikt is (te maken) voor bewoning in alle levensfasen, met minimale fysieke inspanning en minimale kans op ongevallen. Op die manier kunnen ouderen of mensen met een lichamelijke beperking prettig en comfortabel wonen. Men hoeft niet noodgedwongen bestaande sociale contacten te verbreken en de vertrouwde sociale omgeving te verlaten.
Door de directe woonomgeving goed in te richten worden ouderen of mensen met een beperking ondersteund om gezond te leven, sociale contacten op te doen en langer zelfstandig thuis te blijven wonen. Het gaat dan bijvoorbeeld om veilige en aantrekkelijke wandelroutes naar voorzieningen voor dagelijkse behoeften, activiteiten en zorg.17 Een fijne woning met een gezond binnenklimaat draagt bij aan de mentale en fysieke gezondheid. Ook de betaalbaarheid van een goede woning is van belang. Het niet kunnen betalen van je woonlasten zorgt voor veel stress. Een duurzame en goed geïsoleerde woning zorgt ook voor lagere energielasten. Het verduurzamen van een woningen vraag aan de andere kant vaak een investering die niet voor iedereen haalbaar is.
16 17
Bron: themapagina Groen BrOS Kernwaarden gezonde leefomgeving, GGD GHOR 29
Wat doet ontmoeten met onze gezondheid? Mensen die veel sociale steun krijgen, hebben een hogere kans om langer te leven. Bovendien beschermt sociale steun tegen hart- en vaatziekten en heeft het een positieve invloed op de psychische gezondheid. Eenzaamheid is een grote risicofactor voor ziekte, even groot als roken en obesitas.18 Wat doet toegankelijkheid met je gezondheid In een inclusieve samenleving kan iedereen meedoen en wordt niemand gediscrimineerd of uitgesloten. Voor mensen met een beperking betekent een inclusieve samenleving dat ze meedoen op voet van gelijkheid, dat ze regie hebben over hun eigen leven en dat ze toegang hebben tot dezelfde voorzieningen en diensten als mensen zonder beperking. Het volwaardig kunnen meedoen in de samenleving is van positieve invloed op de mentale gezondheid. Daarbij is het van belang dat mensen met een beperking net als iedereen toegang hebben tot informatie, producten, openbare voorzieningen, maatschappelijke diensten, gebouwen en openbare ruimte Zelf de regie voeren over de eigen gezondheid vraagt veel cognitieve en sociale vaardigheden. Een op de drie Nederlanders heeft beperkte gezondheidsvaardigheden. Zij hebben moeite met het vinden, begrijpen en toepassen van informatie over gezondheid.
Naast lezen, schrijven, rekenen en digitale vaardigheden gaat het ook om het kunnen nemen en uitvoeren van beslissingen over de eigen gezondheid.19
6.2 Waar staan we nu? •
Groen Huidige situatie o
Groen verbetert het woon- en leefklimaat voor onze inwoners in de stad en de dorpen. Het daagt onder andere uit tot bewegen, heeft positieve effecten op het herstel bij ziekte en verlaagd de kans op ziektes en depressie. Daarnaast kan groen bijdragen aan meer maatschappelijke samenhang in een wijk en kan het uitnodigen om elkaar buiten te ontmoeten. Door groen dichtbij de inwoners te brengen, is het zichtbaar en maken mensen er eerder gebruik van. En daarmee profiteren veel mensen van de effecten van groen. Iedere inwoner heeft recht op voldoende groen in zijn omgeving.
o
Het groen in woonwijken is toekomstbestendig door: ▪ Capaciteit voor wateropvang te versterken door aanleg van bijvoorbeeld groene wadi’s en meer plantsoenen. ▪ De groene oppervlakte te vergroten, dit heeft ook positieve effecten voor het tegengaan van hittestress en de biodiversiteit ▪ Gevarieerd groen aan leggen met soorten die passen bij onder andere de
o
De gemeente heeft zich aangesloten bij Stichting Steenbreek. Deze stichting zet
effecten van klimaatverandering. zich in om de leefomgeving te vergroenen en onnodige verharding tegen te gaan in de openbare ruimte en tuinen. Dit doen ze samen met de overheid, projectontwikkelaars, en andere partijen. Wettelijke norm o
Er is geen wettelijke norm voor de toename van groen of verbetering van de kwaliteit en de inrichting daarvan. De gemeente heeft zelf beleid opgesteld..
Huidig beleid 18 19
Bron: themapagina Sociale samenhang BrOS GGD Brabantscan, themapagina gezondheidsvaardigheden. 30
o
Groenbeleidsvisie Groen Leeft! (2019)
o
Groenstructuurplan 2017
o
Behoud en vergroting oppervlak groen. Bij nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen zal de openbare ruimte tenminste voor 10% uit groen bestaan. Daarnaast willen we in de woonwijken minimaal 5% groen realiseren dat we combineren met andere functies zoals parkeren, spelen en het opvangen van water. Bij bestaande woongebieden en bedrijventerreinen leggen we bij reconstructies of herontwikkeling 10% méér openbaar groen aan dan dat er was. Daar waar mogelijk integreren we meerdere functies in het groen, zoals waterberging, speelfuncties en wandelpaden.
o
De waarden van groen voor onder andere een prettig woon- en werkklimaat, het tegengaan van hittestress, wateroverlast en verdroging moeten we beter benutten. Dit betekent ook dat groen een belangrijkere plaats moet innemen bij de inrichting van de openbare ruimte. Het nemen van klimaatmaatregelen kan betekenen dat de woonomgeving er anders uit komt te zien. In dat proces moeten we bewoners tijdig meenemen voor het verkrijgen van draagvlak.
groen kan bijdragen aan meer maatschappelijke samenhang in een wijk en is het uitnodigend voor mensen om elkaar buiten te ontmoeten. Gezondheidsmonitor 2016 o
o
Als het gaat om groen in de buurt geeft 93% van de volwassenen aan dat ze dit belangrijk vinden. 78% van de 19-65 jarigen geeft daarbij aan dat ze vinden dat de buurt voldoende groen heeft. In de leeftijdscategorie 65+ is dit 91%.
o
Als we kijken naar de functie van groen in relatie tot rustige plekken in de buurt geeft 83% van de volwassenen in Waalwijk aan dat er voldoende rustige plekken zijn in de buurt waar ze wonen.
OMWB o •
Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.
Passende woning Huidige situatie o
Kwetsbare mensen, zoals ouderen en mensen met een beperking, blijven steeds vaker/ langer zelfstandig wonen. De behoefte aan ondersteuning neemt daardoor toe. Laagdrempelige inloop- en ontmoetingsfuncties en andere maatschappelijke diensten en activiteiten in de buurt vinden we daarom belangrijk. Ze dragen ertoe bij dat mensen actief blijven meedoen, niet vereenzamen, onderlinge hulp verlenen en hulp dichtbij huis kunnen krijgen. Bijvoorbeeld in de vorm van een mantelzorgwoning.
Wettelijke norm o
Er is geen wettelijke norm voor passende woningen. Dit is een gemeentelijke taak. De gemeente heeft zelf beleid opgesteld. Mantelzorg is onder voorwaarden vergunningsvrij. 31
Huidig beleid o
Ontmoeten doe je samen, Beleidsnota ontmoetingsvoorzieningen gemeente Waalwijk (2015)
o
Woonvisie 2020
o
Iedereen kan wonen in een woning die qua woningtype en prijsklasse past bij zijn/haar huishouden en inkomen. ▪
De komende 10 jaar worden er minimaal 1500 woningen gerealiseerd, waarvan 25% sociale huur.
▪
Bovendien is er bij nieuwbouw voor levensloopgeschikte woningen aandacht voor levensloopgeschikte woningen.
▪
Er is voor alle inwoners een geschikte woning en woonomgeving, waar zorg geleverd kan worden en een sterke sociale structuur is. ❖
bij nieuwbouw aandacht voor levensloopgeschikte woningen
❖
Woningbouwplannen moeten een kwaliteitsverbetering voor de omgeving van de betreffende locatie met zich meebrengen. Bij de (her)inrichting van de openbare ruimte is toegankelijkheid een aspect waar wij in het ontwerp altijd rekening mee houden.
o
Daarnaast is de doelstelling voor de komende 10 jaar dat iedereen kan wonen in een aantrekkelijk en toekomstbestendig woonmilieu: ▪
stimulering verduurzamen woningen zowel corporaties als particulier streven naar differentiatie op wijkniveau en daarbinnen homogene buurten: dit vormt het uitgangspunt bij de beoordeling van woningbouwplannen.
▪
Bij herstructurering kijken we specifiek wat voor de betreffende buurt een goede toevoeging is van woningtypen en prijsklassen op dat moment en voor de toekomst.
o
Gezondheidsmonitor 2016 o
In de leeftijdscategorie 19-65 jaar geeft 98% een voldoende voor zijn/haar eigen woning.
OMWB o •
Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.
Ontmoeten Huidige situatie o
De gemeente Waalwijk heeft vele ontmoetingsvoorzieningen o.a. in buurthuizen, culturele centra, scholen, verzorgingsinstellingen, sportvoorzieningen en scoutinggebouwen. Zo kennen we drie gesubsidieerde buurthuizen; Bloemenoord, De Wierd en Zanddonk. Verder zijn er diverse stichtingen die een soort van buurthuisvoorziening bieden en twee sociaal-culturele centra, een Multi Functionele Accommodatie (MFA) en een aantal ontmoetingsvoorzieningen voor ouderen.
Huidig beleid o
Ontmoeten doe je samen, beleidsnota ontmoetingsvoorzieningen gemeente Waalwijk (2015)
o
In 2021 wordt er gewerkt aan het Plan van aanpak inclusie 2021-2022. Dat zal in de loop van mei beschikbaar zijn. Ook wordt er gewerkt aan de Lokale Inclusie Agenda (LIA).
o
Samen met inwoners, vrijwilligers, maatschappelijke initiatieven en onze partnerorganisaties bundelen we de krachten om passende en zoveel mogelijk zelfvoorzienende ontmoetings- en dienstenvoorzieningen in de wijk te creëren. Dit moet ertoe bijdragen dat meer mensen zelfstandig kunnen blijven wonen en meer (kwetsbare) mensen meedoen in de samenleving. 32
De voorzieningen sluiten aan op de vraag van inwoners, transitiedoelstellingen en bevolkingssamenstelling (nu en in de toekomst). Hierbij hanteren wij 2 outputdoelstellingen: ▪ ▪
Beter gebruik bestaande voorzieningen, in functionaliteit in plaats van gebouw; In 4 wijken, 4 experimenten WIJ-dienstencentra in sociaal ondernemerschap.
Wettelijke norm o
Er is geen wettelijke norm voor het stimuleren van ontmoeten. De gemeente heeft zelf beleid opgesteld.
Gezondheidsmonitor 2016 o
8% van de 19-64 jarigen en 15% van de 65+ers vinden dat hun buurt sociale samenhang heeft. Deze percentages liggen beide lager dan het gemiddelde voor de provincie Noord-Brabant. Wel heeft 79% regelmatig contact met de buren.
o
Daarnaast geeft 71% van de volwassenen in Waalwijk aan dat er in de buurt voldoende ontmoetingsplekken buiten zijn.
o
De gezondheidsmonitor van de GGD gaat in op veel aspecten rondom sociale samenhang. Hieronder staat een kleine greep uit de gegevens die beschikbaar zijn in de BrabantScan. Zo gaf 41% van de inwoners van Waalwijk (19+) in 2016 aan dat zij zich eenzaam voelen.
o
In 2019 is deze vraag ook gesteld tijdens de jeugdmonitor 12 t/m 18 jarigen, 35% van deze groep in Waalwijk geeft aan zich eenzaam te voelen.
OMWB o •
Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.
Toegankelijkheid Huidige situatie o
Binnen Waalwijk liggen alle bestemmingen binnen een fietsafstand van 5 km. Vanuit Waspik naar Waalwijk-centrum is de afstand groter (ongeveer 10 km), maar dat is zeker met de elektrische fiets nog goed te fietsen. Overigens hebben ook Waspik en Sprang-Capelle hun eigen dagelijkse voorzieningen in de kern.
33
Wettelijke norm o
Er is geen wettelijke norm voor toegankelijkheid. Wel zijn er landelijke richtlijnen waarmee rekening gehouden kan worden. Beleid voor toegankelijkheid is een gemeentelijke taak. De gemeente heeft zelf beleid opgesteld.
Huidig beleid o
Beleidskader ontmoetingsvoorzieningen Waalwijk ‘Ontmoeten doe je samen’
De gemeente streeft naar en veilige woon-, leef-, werk-, en recreatieomgeving voor onze inwoners, ondernemers en bezoekers. o In verband met de vergrijzing is een servicenetwerk (openbaar vervoer) belangrijk. Dit moet voorzien in het zelfstandig bereikbaar houden van voorzieningen door ouderen. Er moet onderzocht worden wat de meest haalbare vorm voor het servicenetwerk is. De inzet van vrijwilligers is mogelijk een voorwaarde om het betaalbaar te maken. o Als het gaat om de bereikbaarheid van voorzieningen zet de gemeente in op deelscooters en deelstepjes, zodat de bereikbaarheid verbeterd wordt. o Overal in de bebouwde kom moeten bestemmingen te voet veilig bereikt worden. Het gaat om trottoirs met een obstakelvrije zone zodat kinderwagens, rolstoelen, rollators en scootmobielen een onbelemmerde doorgang hebben. Gezondheidsmonitor 2016 o
o
In de gezondheidsmonitor 2016 zijn over dit thema geen gegevens bekend.
OMWB o
Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.
6.3 Wat vindt de samenleving? Een omgeving waar natuur nabij is, waar rustige plekken aanwezig zijn en waar men samenhorigheid ervaart wordt gezien als een positieve invloed op de gezondheid. Als we verder op deze onderwerpen inzoomen zien we dat telkens net iets meer dan de helft van de ondervraagden aangeeft dat dit voldoende aanwezig is bij hem of haar in de buurt. Daarnaast geeft bijna een kwart aan dat er onvoldoende plekken zijn voor ontmoeting in de buurt.
Ook een goede bereikbaarheid van voorzieningen is een onderdeel van een samenleving waaraan iedereen mee kan doen. 70% van de respondenten geeft aan het (helemaal) eens te zijn dat voorzieningen goed bereikbaar zijn. Daar staat tegenover dat 14% dit juist niet zo ervaart.
34
Bij de interviews met de stakeholders is sociale samenhang eveneens een onderwerp dat meerdere keren ter sprake komt, ook in relatie tot goede toegang tot voorzieningen. Zo geeft men aan dat toegang tot zorg niet altijd laagdrempelig is of dat men niet weet waar men terecht kan. Men ziet een potentiële groep dat in sociaal isolement kan raken door de weg naar zorg niet goed te kunnen vinden of het verplicht langer thuis wonen. Hierbij wordt het stimuleren van sociale contacten in de buurt als kans benoemd. Daarnaast wordt veiligheid als belangrijk onderwerp benoemd in de interviews. Aan de een kant verkeersveiligheid door te hard rijden of onveilige situaties voor rolstoelgebruikers en aan de andere kant sociale veiligheid zoals een onveilig gevoel door overlast en intimidaties van hangjongeren en arbeidsmigranten. Verantwoordelijkheid Als het gaat om de bereikbaarheid van voorzieningen en de nabijheid van een park in de buurt geven de ondervraagde inwoners aan dat de overheid hier vooral voor moet zorgdragen. Als het gaat om ontmoeten in de buurt ziet geeft 33% aan dat zij hier een taak voor beide zien, naast dat 60% aangeeft dat vooral de overheid hierin een rol heeft.
35
7. Gedragsvriendelijke leefomgeving 7.1 Inleiding Een gedragsvriendelijke leefomgeving nodigt uit tot gezond eten, is rookvrij en gaat alcoholgebruik en drugsgebruik tegen. Dat kan door bijvoorbeeld gezond eten meer zichtbaar te maken, minder gezond eten te ontmoedigen, gebieden als rookvrij aan te wijzen, en drugsgebruik te ontmoedigen. Dit hoofdstuk geeft een analyse op de gedragsvriendelijke leefomgeving met daarin de beleidsthema’s: -
gezond eten
-
rookvrij
-
verminderen alcohol/drugsgebruik
Deze thema’s zijn van belang om gezonde (leefstijl)keuzes aantrekkelijk te maken in de leefomgeving waardoor we zelf onze gezondheid bevorderen. Wat doet gezond eten met je gezondheid? Gezonde voeding is belangrijk voor een gezond leven. Dit betekent voldoende groente en fruit eten, voldoende water drinken en weinig zoete of vette tussendoortjes. Hoe moeilijk dat is blijkt onder andere uit de grote groep mensen met overgewicht. Overgewicht kan leiden tot chronische ziekten zoals diabetes en hart- en vaatziekten, maar ook tot psychosociale problemen. Kinderen met overgewicht voelen zich vaker buitengesloten of worden gepest. Overgewicht wordt onder andere veroorzaakt door ongezonde voeding en te weinig activiteit. Een gedragsvriendelijke omgeving is een omgeving waar gezonde voeding verkrijgbaar is en beweegvriendelijke schoolpleinen en openbare ruimten aanwezig zijn. Wat doet roken met je gezondheid? Roken is de belangrijkste oorzaak van verschillende longziekten. Roken is sterk verslavend en daarom is het zo moeilijk om er mee te stoppen. Een rookvrije omgeving remt het rookgedrag van rokers, en we beschermen onze kinderen tegen tabaksrook en de verleiding om te gaan roken. Wat doet alcohol/drugsgebruik met je gezondheid? Alcohol is ongezond. Hoe eerder jongeren met alcohol beginnen, hoe groter de kans op problemen op latere leeftijd.
Bij volwassenen is het drinken van meer dan één glas alcohol per dag schadelijk voor bijna alle organen. Ook zorgt alcohol voor een verhoogde kans op huiselijk geweld, verkeersongevallen, slecht slapen, somberheid en is er steeds meer bekend over de relatie tussen alcohol en kanker. Drugsgebruik kan leiden tot gedragsproblemen, concentratiestoornissen, depressie en verslaving. Daarnaast veroorzaakt het vaak maatschappelijke schade zoals criminaliteit, overlast en ondermijning.
7.2 Waar staan we nu? o
Gezond eten Huidige situatie o
Gezond eten is in de gemeente goed verkrijgbaar: in supermarkten, op de markt, in verspreide winkels, lokale verkooppunten van streekproducten.
o
Verspreid over de gemeente is ook minder gezonde voeding zoals fast food te . verkrijgen.
36
Wettelijke norm o
Er zijn geen wettelijke normen voor gezond eten in het omgevingsrecht. Er geldt uiteraard wel wetgeving van toepassing op gezond eten. In de Warenwet staat aan welke eisen voedingsmiddelen en andere producten moeten voldoen. Zo staan in de wet regels voor hygiënische bereiding en voor etikettering van levensmiddelen.
Huidig beleid o
Regionale nota publieke gezondheid Midden-Brabant 2020-2023
Een speerpunt van het lokale gezondheidsbeleid is het stimuleren van sport en beweging. Vanuit ‘Go Healthy’ wordt ingezet op een gezond eetaanbod in (sport)kantines en bijvoorbeeld wijkcentra. De gemeente wil daarmee bewustwording creëren dat gezond eten belangrijk is, om overgewicht tegen te gaan. o Binnen de bestemmingsplannen is vestiging van winkels die voedsel verkopen op bepaalde plekken mogelijk gemaakt. Gezondheidsmonitor 2016 o
o
In de gemeente Waalwijk hebben 49% van de volwassenen (19-64 jaar) overgewicht of ernstig overgewicht (BMI >25). Bij inwoners boven de 65 jaar is dit 63%. Deze percentages liggen net iets lager dan die in de hele provincie NoordBrabant.
o
Als we naar de jongeren van Waalwijk kijken zien we dat in de leeftijdscategorie 211 jaar in 2017 11% overgewicht heeft. Bij de leeftijdscategorie 12-18 jaar is er bij 10% sprake van overgewicht in 2019.
OMWB o o
Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.
Rookvrij Huidige situatie o
Er geldt een rookverbod op de werkplek, in de horeca en in openbare gebouwen als het ziekenhuis en het gemeentehuis.
o
Ook middelbare scholen zijn rookvrij. Er mag hier niet worden gerookt, omdat iedereen recht heeft op een rookvrije omgeving20.
Wettelijke norm o
Er geldt een rookverbod op de werkplek, in de horeca en in openbare gebouwen. Zoals ziekenhuizen, concertzalen en luchthavens. Dit staat in de Tabaks- en rookwarenwet. Er zijn geen wettelijke normen voor gezond eten in het omgevingsrecht.
Huidig beleid o
Regionale nota publieke gezondheid Midden-Brabant 2020-2023
o
Rookvrije omgeving kinderen. Een speerpunt van het lokale gezondheidsbeleid is het creëren van een rookvrije omgeving voor kinderen. De gemeente gaat verder dan deze wet en streeft ernaar een rookvrije omgeving voor kinderen te creëren.
20
Tabaks- en rookwarenwet 37
o
Dat betekent dat er bijvoorbeeld in de buitenruimte rondom scholen of sportvelden niet gerookt wordt. Vanuit ‘Go Healthy’ wordt daarom ingezet op rookvrije sportaccommodaties en sportparken, maar ook bijvoorbeeld wijkcentra of kinderboerderijen.
Gezondheidsmonitor 2016 o
Uit de gezondheidsmonitor van de GGD blijkt dat het aantal volwassenen in Waalwijk dat rookt sinds 2009 is afgenomen.
OMWB o o
Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.
Verminderen alcohol/drugsgebruik Hhuidige situatie Er zijn 2 coffeeshops gevestigd in Waalwijk en diverse horeca, supermarkten en drankenwinkels waar alcohol wordt verkocht. Er zijn geen wettelijke normen voor gezond eten in het omgevingsrecht. Wettelijke norm o Het bezitten en verkopen van drugs strafbaar. Ook het verkopen van alcohol aan jongeren is niet toegestaan. Het beleid van de gemeente sluit aan bij de rijksregelgeving. Huidig beleid o
Regionale nota publieke gezondheid Midden-Brabant 2020-2023
Een speerpunt van het lokale gezondheidsbeleid is voorkomen van alcohol en drugsgebruik onder jongeren. Bij sportparken, wijkcentra en andere ontmoetingspunten wordt daarom ‘nix 18’ nog meer onder de aandacht gebracht. Er is een ‘preventie akkoord’ gesloten over de aanpak van drugsgebruik. Dit wordt momenteel verder uitgerold. Gezondheidsmonitor 2016 o
o
Bij alcoholgebruik gaf in 2016 tussen de 4% en de 8% van de volwassenen aan een zware of overmatige drinker te zijn. Dit is minder dan in de hele provincie Noord Brabant, alleen bij de leeftijdsgroep 65+ is het iets meer.
38
OMWB o
Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.
7.3 Wat vindt de samenleving? In de peiling is aan de inwoners van Waalwijk gevraagd of hij of zij makkelijk aan gezond eten kan komen in de buurt. 63% geeft aan het daar (helemaal) mee eens te zijn. Daarnaast geeft 20% aan het daar (helemaal) niet mee eens te zijn. Dit betekent dat 1 op de 5 inwoners aangeeft niet gemakkelijk aan gezond voedsel te kunnen komen.
Verantwoordelijkheid Als het gaat om het zorg dragen voor het gemakkelijk aan gezond voedsel komen in de buurt geven de ondervraagden een sterk verdeeld antwoord. Zo geeft 34% aan dat volgens hen de overheid hier zorg voor moet dragen, 34% geeft aan beide (inwoners en overheid) en 22% geeft aan iemand anders.
39
8. Conclusies en aanbevelingen 8.1 Conclusies •
De gekozen indeling in leefomgevingen en thema’s helpt om meer samenhang te zien in de grote hoeveelheid thema’s met een raakvlak op gezondheid. Ook het onderscheid tussen beschermen en bevorderen van gezondheid helpt daarbij.
•
Onze basis is op orde in de huidige situatie. Uit de thematische analyse blijkt dat we voldoen aan de huidige wet- en regelgeving. Met de komst van de Omgevingswet wijzigt het systeem van wet- en regelgeving, vooral voor de milieuthema’s. Niet alle effecten daarvan zijn al goed in beeld voor de kerninstrumenten van de Omgevingswet. Daarom was het nog niet mogelijk om de effecten van de Omgevingswet voor de thema’s concreet te maken.
•
•
In de huidige situatie werken we op allerlei manieren al aan gezondheidswinst, al dragen we dat niet altijd expliciet uit. Het huidige beleid en beschikbare (participatie) gegevens zijn onvoldoende gebiedsgericht om te weten in welke gebieden en wijken opgaves liggen en waar de meeste effecten voor gezondheidswinst te behalen zijn. Alle Global goals hebben op een bepaalde manier een raakvlak met gezondheid. Dat maken we in het beleid nog niet standaard inzichtelijk. De uitwerking van de Global goals naar taakvelden voor de gemeenten21 geven goede aanknopingspunten om op een herkenbare manier gezondheidswinst concreet te maken voor de praktijk.
•
De beschikbare gezondheidsdata wordt steeds beter toegankelijk gemaakt en ook vertaalt naar de fysieke leefomgeving. Dit helpt om effecten en belevingen inzichtelijk te maken. De uitdaging is de grote hoeveelheid data optimaal te combineren en te gebruiken.
•
Het vergelijken van thema’s onderling, op basis van de data, is als appels met peren vergelijken. Het maken van keuzes blijft daardoor een belangenafweging.
•
De resultaten van de Gezondheidsmonitor 2016 zijn wel per thema verzameld maar niet verder geanalyseerd vanwege de datering van deze gegevens. In september 2021 komen er voor Waalwijk nieuwe data beschikbaar in de Gezondheidsmonitor.
•
•
Het participatietraject heeft inzicht gegeven in de beleving van gezondheid onder inwoners, ondernemers en (maatschappelijke) instellingen. Over het geheel genomen geven Waalwijkers hun eigen buurt een ruim voldoende. Tegelijk is er nog genoeg ruimte voor verbetering. Niet alle doelgroepen zijn bereikt via participatie. De doelgroep jongeren heeft nauwelijks gereageerd op de vragenlijst. Bij de interviews zijn de vertegenwoordigers van de doelgroepen: jongeren, uitzendkrachten, lokale ondernemers en mensen met psychische zorg niet ingegaan op de uitnodiging voor een gesprek.
8.2 Aanbevelingen •
Voor het vervolg is het zaak voor alle onderwerpen en thema’s in totaliteit een structuur te kiezen die helpt om het overzicht te houden en de samenhang te overzien. Zo nodig leefomgevingen en de thema’s die daaraan zijn gekoppeld zoals die in deze bouwsteen zijn gekozen nog aanpassen of aanvullen.
•
Om onze basis op orde te houden is van belang bij de verdere ontwikkeling van de omgevingsvisie meer kennis op te bouwen over de effecten van de wet- en regelgeving voor de gemeente als gevolg van de Omgevingswet. Met deze kennis onderzoeken of we (blijven) voldoen aan de nieuwe wet- en regelgeving, wat de standaardnormen en bandbreedtes zijn. Zo nodig actie ondernemen.
•
Per thema werken aan het expliciet maken van gezondheidswinst. Onderzoeken wat nog meer mogelijk en nodig is. Daarbij de resultaten van participatie en beschikbare data gebruiken. Deze data zo gebiedsgericht mogelijk analyseren.
21
www.vng.nl/artikelen/de-17-global-goals 40
•
Blijf de koppeling met de Global goals leggen om daarmee op een herkenbare manier de samenhang tussen thema’s en concrete manieren van gezondheidswinst te duiden.
•
De data van de Gezondheidsmonitor voor monitoring gebruiken. Door de data van 2016 en 2021 te vergelijken ontstaat al een eerste beeld. Daarbij ook andere gegevensbronnen gebruiken zoals ‘Waar staat je gemeente’ en het participatietraject voor deze bouwsteen.
•
Bij het vormgeven van een participatietraject voor de Omgevingsvisie 2.0 aandacht hebben voor alle doelgroepen. Daarbij extra aandacht besteden aan specifieke doelgroepen die via een vragenlijst niet zo makkelijk te bereiken zijn, bijvoorbeeld de doelgroep jongeren.
41
Bijlage gebiedsgerichte pilot 14 september 2021
Inhoud Bijlage gebiedsgerichte pilot ................................................................................................. 1 1. Opzet gebiedsgerichte pilot .............................................................................................. 2 1.1 Opzet pilot ................................................................................................................. 2 2. Resultaat pilot ................................................................................................................ 2 2.1 Resultaat keuze instrument.......................................................................................... 2 2.2 Resultaat toepassing Leefplekmeter .............................................................................. 3 3. Conclusies en aanbevelingen ............................................................................................ 5 3.1 Conclusies ................................................................................................................. 5 3.2 Aanbevelingen............................................................................................................ 5 Bijlage ............................................................................................................................... 7
1
1. Opzet gebiedsgerichte pilot Dit hoofdstuk bevat de uitwerking van een pilot om het onderwerp gezondheid vroegtijdig te betrekken bij ruimtelijke ontwikkelingen met een verschillende impact. Een samenvatting van de uitwerking van de gebiedsgerichte pilot is opgenomen in de bouwsteen gezonde fysieke leefomgeving (hierna: bouwsteen).
1.1 Opzet pilot We hebben ervoor gekozen de pilot op te zetten vanuit de planologische advisering over ruimtelijke ontwikkelingen. Als een ruimtelijke ontwikkeling niet past in het geldende bestemmingsplan is een van de eerste stappen het vragen van een planologisch advies om te beoordelen of toch medewerking kan worden in afwijking van het bestemmingsplan. Planologisch advies wordt gevraagd over plannen met een diverse impact: van advisering bij conceptaanvragen voor de verbouwing van een woning tot advisering over een ontwikkelingsgebied in het centrum. Het onderwerp gezondheid in het ruimtelijk domein is nog relatief nieuw en volop in ontwikkeling. Om die reden is ervoor gekozen deze pilot gedurende een korte periode, kleinschalig en ambtelijk te doen naast de normale advisering. Zie het kader hierna voor de opzet van de pilot. Opzet gebiedsgerichte pilot
Uitgevoerd: Q2 2021
Stap 1. Keuze instrument voor pilot •
Inventariseren en analyseren instrumenten om gezondheid mee te wegen bij ruimtelijke ontwikkelingen
•
Afwegen en kiezen van het instrument dat het beste past bij een brede benadering van het begrip gezondheid
Stap 2 Toepassen gekozen instrument •
Naast de normale advisering het gekozen instrument als checklist gebruiken om de toepassingsmogelijkheden te ontdekken
•
Ervaringen, vragen en ideeën verzamelen op basis van toepassing gekozen instrument en beschikbare informatie
Stap 3. Verwerken resultaten •
De resultaten van stap 1 en 2 verwerken in een verslag
•
Conclusies en aanbevelingen in het verslag opnemen op basis van stap 1 en 2
•
Zo nodig strategie bijstellen op basis van conclusies en aanbevelingen
2. Resultaat pilot 2.1 Resultaat keuze instrument Er bestaan verschillende integrale instrumenten die kunnen helpen om alle relevante onderwerpen en belangen bij een ruimtelijke ontwikkeling in beeld te krijgen. Niet alle instrumenten zijn gericht op het beschermen én bevorderen van gezondheid, maar enkel op het beschermen van gezondheid. We hebben drie instrumenten geselecteerd welke ingaan in op zowel het beschermen als het bevorderen van de gezondheid.
2
1.
Quickscan Gezonde Leefomgeving
2.
Gezonde Omgeving (GO)-methode
3.
Leefplekmeter
Zie de bijlage voor een uitwerking van de kenmerken van deze drie instrumenten. Wij hebben voor deze pilot gebruik gemaakt van de Leefplekmeter. We hebben voor de Leefplekmeter als instrument gekozen omdat, dit instrument niet alleen gericht is op de toets van afzonderlijke thema’s maar ook op meer integrale samenhangende thema’s zoals bewegen en schoon/netjes. De Leefplekmeter behandelt veertien thema’s die betrekking hebben op de relatie tussen de omgeving en de beleving. Het doel van de Leefplekmeter is om de discussie onder belanghebbende op gang te brengen over een leefplek om deze te verbeteren, te evalueren, of een nieuwe wijk of buurt in te richten. De veertien thema’s hebben een integraal karakter waardoor gezondheid als samenhangend onderwerp makkelijk en in een vroegtijdig stadium meegenomen kan worden bij ruimtelijke ontwikkelingen.
2.2 Resultaat toepassing Leefplekmeter Bij ruimtelijke ontwikkelingen is het in de huidige praktijk vanzelfsprekend om adviezen te vragen voor de milieuthema’s waar op basis van wet- en regelgeving normen voor zijn opgenomen. Het gaat dan met name om de beschermende thema’s milieu, bodem en water. Tevens worden er enkele bevorderende thema’s standaard om advies gevraagd. Denk aan wonen, mobiliteit, groen en erfgoed. De adviezen zijn vaak enkel gericht op het betreffende thema zelf. Voor bevorderende thema’s die meer raakvlak hebben met het sociaal domein, zoals toegankelijkheid, spelen en sporten, worden niet vanzelfsprekend om advies gevraagd. Door de toepassing van instrumenten als de Leefplekmeter kan daar verandering in brengen. De Leefplekmeter is geschikt voor iedere ruimtelijke ontwikkeling. Het instrument moet geen doel op zich zijn maar een middel om integraal en in samenspraak met belanghebbenden een ruimtelijke ontwikkeling vorm te geven. Maar hoe doe je dat, rekening houden met gezondheid bij een ruimtelijke ontwikkeling? Waar kun je aan denken en hoe ver moet je gaan? Daarvoor hebben we het ‘handvat gezondheid in ruimtelijke ontwikkelingen’ opgesteld. Dit handvat is tot stand gekomen aan de hand van de toepassing van de Leefplekmeter in de praktijk en voorbeelden op internet.
De resultaten zijn verzameld, samengevat en geordend naar de verschillende leefomgevingen in het schema. Daarbij is een onderscheid gemaakt tussen gebouw, perceel en gebied. De omvang van ruimtelijke ontwikkelingen kan namelijk variëren van een gebouw tot een volledige gebiedsontwikkeling. Onderstaande schema is bedoeld om concrete voorbeelden te geven aan initiatiefnemers om ze te stimuleren, bij de uitwerking van een ruimtelijke ontwikkeling, rekening te houden met gezondheid. Het schema is niet volledig maar geeft inspiratie voor het vervolg.
3
Handvat – gezondheid in ruimtelijke ontwikkelingen Leefomgeving
Gebouw
Perceel
Gebied
Milieuvriendelijke
•
•
•
leefomgeving
Maatregelen om overlast te verminderen (bv. geluidsarme gevels voor een goede nachtrust en reclame
Milieuhinderlijke bestemmingen saneren uit woongebieden.
•
enkel verlichten indien noodzakelijk).
maken voor langzaam verkeer t.b.v.
Voorzieningen met geur/geluidsuitstoot slim positioneren t.o.v. buren.
De inrichting van het gebied aantrekkelijk verminderen uitstoot.
•
Doelgroepen afstemmen op omgevingsveiligheid. Passen de meest intensieve gebruikers in het gebied.
Schonere
•
leefomgeving
Rekening houden met de achterzijde
•
Saneren vervallen bebouwing.
van een gebouw om
•
Behoud en verbetering cultuurhistorie.
overlast/vandalisme te voorkomen.
•
groene kwaliteiten. •
•
Circulair bouwen.
Klimaatvriendelijke
•
Groene daken.
•
Groen combineren met parkeren.
leefomgeving
•
Isolatie voor een aangenaam
•
Houdt rekening met de verhouding
Versterken van bestaande blauwe en Combineren groen en water t.b.v. recreatie.
binnenklimaat.
•
Combineren van functies met groen/water t.b.v. klimaatadaptatie.
verhard/onverhard oppervlak t.b.v. waterretentie en hittestress.
Beweegvriendelijke
•
leefomgeving
(groene) buitenruimte bij woningen en
•
bedrijven. •
Ontsluiting mag niet ten koste gaan van
•
Snelheidsmaatregelen.
fiets/voetpaden.
•
Parkeren zo veel mogelijk aan de
Fietsvoorzieningen bij de deur.
buitenranden van het gebied. •
Speel/sportvoorzieningen in woongebieden.
Inclusieve
•
leefomgeving
Toegankelijkheid minder validen en
•
ouderen.
Rekening houden met de mogelijke
•
cultuurhistorie van het perceel. •
Toegankelijkheid perceel voor snel en
Houdt rekening met de mogelijke cultuurhistorie van het gebied.
•
Rolstoelparkeerplaatsen bij de deur
•
•
Oriëntatie op openbaar gebied voor
langzaam verkeer, minder validen,
sociale verbindingen.
ouderen.
• •
Gedifferentieerd woningaanbod t.b.v. sociale cohesie en betaalbaarheid. Ontmoetingsvoorzieningen (i.c.m. groen/speelvoorzieningen).
Gedragsvriendelijke leefomgeving
•
Indeling van het gebouw t.a.v. trappen
•
Voorkom onoverzichtelijke hoeken.
liften. Stimuleer het gebruik van
•
Verlichting van het perceel.
trappen.
Afstand tot scholen, sportvoorzieningen snackbars en coffeeshops.
•
Voorkom onoverzichtelijke hoeken en stegen.
4
•
Auto’s aan randen van het gebied.
•
Straatverlichting t.b.v. veiligheid.
3. Conclusies en aanbevelingen 3.1 Conclusies •
Het maken van gezonde keuzes bij ruimtelijke planvorming begint bij bewustwording. Dit geldt voor zowel het fysieke als het sociale domein.
•
Er zijn een behoorlijk aantal instrumenten beschikbaar welke gezondheid in meer of mindere mate een plek geven in het ruimtelijke domein. Deze instrumenten zijn nog volop in ontwikkeling. Met de uitgevoerde pilot leveren wij als gemeente een bijdrage aan deze ontwikkeling.
•
Toepassing van het instrument Leefplekmeter of een ander instrument helpt bij de bewustwording maar heeft wel inhoud nodig t.a.v. actuele opvattingen en mogelijkheden voor toepassing in de praktijk. Het gebruik van een instrument is een middel en geen doel op zich.
•
Voor de traditionele ruimtelijke thema’s zoals milieu, bodem, water, wonen, verkeer, groen en erfgoed is het vanzelfsprekend om vroegtijdig advies te vragen over ruimtelijke ontwikkelingen. De insteek van de adviezen is meestal sectoraal vanuit de wet- en regelgeving en bestaand beleid. De bijdrage van de ontwikkeling aan het onderwerp gezondheid wordt in de advisering vaak niet expliciet benoemd.
•
Voor de traditionele sociale thema’s zoals toegankelijkheid, roken, alcohol en drugs is het veel minder vanzelfsprekend om vroegtijdig advies te vragen bij ruimtelijke ontwikkelingen.
•
Bij advisering over ruimtelijke plannen is behoefte aan een stevige beleidsbasis om gezondheid een meer centrale plek in advisering te geven. Daarnaast is behoefte aan kennis over concrete toepassingen op dit gebied in de leefomgeving.
•
Bij advisering over een gebiedsontwikkeling is gebleken dat er behoefte is aan informatie over de omgeving van een plangebied. Informatie als: waar is behoefte aan in een wijk? Welke kenmerken horen bij een gewenst gebiedstype? Lang niet altijd is die informatie nu snel en overzichtelijk voor handen.
3.2 Aanbevelingen •
De resultaten van de bouwsteen uitdragen voor meer bewustwording over het onderwerp gezonde fysieke leefomgeving. Dit is relevant voor alle adviseurs in het fysieke en sociale domein.
•
De ontwikkelingen van instrumenten bijhouden die helpen om een belangenafweging te maken als het gaat om een gezonde fysieke leefomgeving. Interessante, nieuwe instrumenten uitproberen.
•
Bij advisering over ruimtelijke ontwikkelingen vroegtijdig en expliciet een insteek te kiezen vanuit gezondheid in zijn volle omvang om het plan te beoordelen.
•
Voor alle thema’s verder uitwerken wat ze concreet kunnen bijdragen aan een gezonde fysieke leefomgeving. Daarmee wordt het belang duidelijker en het betrekken bij de advisering vanzelfsprekender.
•
In het vervolg aan de hand van gebiedstypen uitwerken wat daarbij de uitgangspunten zijn voor een gezonde fysieke leefomgeving. Dat gaat vooral helpen bij de advisering over gebiedsontwikkelingen.
5
•
De beste manier om gezondheid vroegtijdig mee te nemen in ruimtelijke ontwikkelingen is als mensen daar zelf voor kiezen. Als gemeente kunnen we dat stimuleren door bijvoorbeeld bij advisering het aanbieden van informatie over concrete mogelijkheden bij het verder uitwerken van de plannen.
6
Bijlage Integrale Instrumenten QuickScan Gezonde Leefomgeving In het Helpt snel en efficiënt inzicht te kort krijgen in de samenhang tussen gezondheid en leefomgevingen van een wijk of buurt, vooral in stedelijk gebied
Doel
Thema’s
Planfase
Benodigde gegevens
Resultaat
Het is eenvoudig toe te passen omdat het gebaseerd is op snel beschikbare informatie. Het kan ook richting geven aan de dialoog met belanghebbende organisaties en burgers. Het is nadrukkelijk géén toetsingskader en géén afvinklijstje of wel of niet aan een norm, richtwaarde of juridische eis wordt voldaan. -
Bewegen Voorzieningen Groen Sociale veiligheid Verkeer (NO2, geluid) en verkeersveiligheid Hitte Industrie Veehouderij Bodemkwaliteit Gebruikers kunnen zelf nog 3 andere thema’s toevoegen aan het scoreformulier. Idee en Ambitie Visie Plan Uitvoering Evaluatie / Monitoring Bevolkingskenmerken, gebiedsbeschrijving, leefbaarometer, openbare informatiebronnen over milieu en leefomgeving. Geen specifieke expertise nodig voor uitvoering van instrument. Voor de duiding van resultaten is expertise vanuit GGD nodig. Bewonerservaringen- en beleving zijn belangrijk. Het resultaat faciliteert een gesprek over de invloed van de lokale leefomgeving op gezondheid, verantwoordelijkheden, ambities en sturingsmogelijkheden.
Gezonde Omgeving (GO-Methode) Helpt met het in kaart brengen waar kansen liggen om de gezonde leefomgeving van een wijk/dorp te versterken. De methode combineert data van milieubelasting met data over de fysieke inrichting en sociale opbouw op wijkniveau. Het bieden van een integraal overzicht van de kansen en knelpunten voor versterken van de gezonde leefomgeving op wijk- of dorpsniveau. Dit kan gebruikt worden voor de keuze van maatregelen waar de meeste gezondheidswinst te behalen valt (combinaties milieu, fysiek en sociaal). -
Leefstijl (bewegen en voeding) Voorzieningen Groen/blauw Sociale veiligheid (contacten en cohesie) Veiligheid/schoon Gezondheid Milieu (lucht & geluid)
-
Idee en Ambitie Visie Plan Evaluatie / Monitoring Data over leefomgeving en gezondheid, kennis over stakeholders, input inwoners. Bij een lopend project is inbreng van GGD, RIVM, veiligheidsregio en hogescholen aangeraden.
Een spinnenweb met de belangrijkste indicatoren per thema laat zien hoe de wijk scoort ten opzichte van het gemiddelde in de gemeente. Aan de hand van de kansen en knelpunten kunnen maatregelen op wijkniveau aanbevolen worden die de gezonde leefomgeving in de wijk versterken.
7
Leefplekmeter Een instrument om op gestructureerde wijze, met inwoners en/of professionals, in gesprek te gaan over een leefplek.
Het in gesprek gaan over een leefplek om deze te verbeteren, te evalueren, of een nieuwe wijk of buurt in te richten. Dit aan de hand van 14 thema’s die betrekking hebben op de relatie tussen omgeving en je goed voelen.
Bewegen Voorzieningen Groen en natuur Sociale contacten Veiligheid Schoon/netjes Openbaar vervoer Verkeer en parkeren Openbare ruimtes Spelen en recreatie Werk en werkgelegenheid Wonen Identiteit Meedoen en meepraten Idee en Ambitie Visie Evaluatie / Monitoring
De vragenlijst kan door een ieder ingevuld worden, individueel, in groepsverband of tijdens het lopen door het desbetreffende gebied. Aan de hand van de beoordeling maakt het resultatenwiel zichtbaar waar ruimte voor verbetering is. Het instrument wint aan kracht als een groep, bestaande uit verschillende disciplines, een leefplek bespreekt en beoordeelt. Als alle thema’s zijn besproken en gescoord, worden de scores ingevuld in een overzicht: de Leefplekmeter. Zo kunt u zien op welke onderdelen deze leefplek hoog of laag scoort en met elkaar in gesprek gaan wat op welke wijze beter kan.
Resultaten participatie 14 september 2021
Inhoud Infographic gezond Waalwijk Omgevingsvisie 1.5.................................................................. 52 Eindverslag gezond Waalwijk Omgevingsvisie 1.5 ................................................................ 54 Resultaten interviews gezond Waalwijk Omgevingsvisie 1.5 ................................................... 60 Resultaten vragenlijst gezond Waalwijk Omgevingsvisie 1.5 ................................................... 68
1
Wat vinden inwoners van hun fysieke leefomgeving in relatie tot gezondheid?
Het hele rapport zien? Kijk op waalwijk.nl/omgevingsvisie
Van 22 februari tot 8 maart 2021 is een digitale vragenlijst verspreid over de fysieke leefomgeving van gemeente Waalwijk en gezondheid. Het doel was input ophalen van inwoners van de gemeente Waalwijk over dit onderwerp. Wat zijn de resultaten van de vragenlijst?
526 reacties
Waalwijk: 378 Sprang-Capelle: 92 Waspik: 51 Anders: 5
65 jaar en ouder
153
45-64 jaar
207
25-44 jaar
153
16-24 jaar
13
Welk cijfer geven respondenten hun buurt gemiddeld?
Top 3 uit een lijst van onderwerpen die volgens inwoners positief hebben bijgedragen aan hun gezondheid
7,1
Top 3 uit een lijst van onderwerpen die volgens inwoners negatief hebben bijgedragen aan hun gezondheid
1. Fiets- en wandelroutes
1. Geluid van verkeer
2. Openbaar groen
2. Netheid van de openbare ruimte
3. Tuinen
3. Geur en/of rook door openhaarden of allesbranders
Verder noemden respondenten: saamhorigheid in de buurt, nabijheid van een natuurgebied en een rustige omgeving.
Verder noemden respondenten: te hard rijden, hondenpoep, zwerfafval.
© Bureau Stroom Nijmegen, april 2021
Verbeteringen in de buurt Top 3 uit een lijst van onderwerpen waar respondenten graag verbetering in zien
Heb je behoefte aan verbetering? 75%
1. Netheid van de openbare ruimte
Ja
16%
9%
Nee
Weet ik niet
2. Openbaar groen
3. Geluid van verkeer Wat respondenten verder noemden: handhaven van hardrijders, parkeergelegenheid verbeteren, loslopende honden handhaven
Verantwoordelijkheden in de fysieke leefomgeving
WordClouds
Hoe groter het woord, des te vaker het genoemd is.
Wat zou de gemeente kunnen doen om de buurt te verbeteren?
Welke verantwoordelijkheid zien inwoners voor zichzelf?
63% van de respondenten vindt dat de gemeente inwoners moet stimuleren om zelf acties te ondernemen voor een betere buurt. Op welke manier kan de gemeente dit het beste doen? (Meerdere antwoorden waren mogelijk.) Subsidiemogelijkheden voor maatregelen die de gezondheid van inwoners bevorderen
38%
Inwoners en de gemeente organiseren samen activiteiten om de buurt op te knappen
61%
Voorlichting over wat inwoners zelf kunnen doen
38%
Anders (deze antwoorden vind je in het rapport op waalwijk.nl/omgevingsvisie)
21%
© Bureau Stroom Nijmegen, april 2021
Eindverslag Gezond Waalwijk Omgevingsvisie 1.5 Verkenning Omgevingsvisie 1.5 – gemeente Waalwijk Bureau Stroom – 2 april 2021
Achtergrondinformatie In het tweede kwartaal van 2021 wordt de Omgevingsvisie 1.5 door de gemeente Waalwijk opgesteld. In deze visie wordt specifiek gekeken naar de relatie tussen gezondheid en de fysieke leefomgeving. Bureau Stroom heeft in februari 2021 acht diepte-interviews uitgevoerd om input op te halen uit de samenleving over dit onderwerp (zie onderstaande tabel voor een overzicht van de geïnterviewden). Daarnaast hebben we een vragenlijst verspreid onder inwoners. 526 mensen hebben deze vragenlijst ingevuld. De resultaten van de interviews zijn ondersteunend aan de resultaten van de vragenlijst. Geïnterviewde Voorzitter en secretaris van een vereniging voor natuuren milieueducatie Voorzitter sportvereniging Voorzitter en bestuurder van een vereniging van boeren en tuinders Programmamanager van een woningbouwvereniging Teammanager en strategisch adviseur vastgoed van een ouderenzorginstelling Werkmakelaar en senior P&O adviseur van een publieke onderneming voor werk en inkomen Voorzitter en secretaris van een bedrijvenplatform Teamcoördinator van een welzijnsorganisatie
Doelgroep Mensen die geïnteresseerd zijn in natuur Leden van een sportvereniging Ondernemers in de groene ruimte Huurders en direct omwonenden van een woningbouwvereniging Kwetsbare ouderen en ouderen zie zorg nodig hebben Mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt Waalwijks bedrijfsleven Inwoners van Waalwijk
In dit document In dit eindrapport staan de belangrijkste resultaten van de interviews1 en de digitale vragenlijst Gezond Waalwijk. Deze resultaten kan de gemeente als input gebruiken voor de Omgevingsvisie 1.5. We hebben deze resultaten gebruikt om de volgende vragen te beantwoorden: • Hoe ervaren inwoners hun fysieke leefomgeving? • Welke invloed heeft de fysieke leefomgeving volgens inwoners op hun gezondheid? • Welke verbeteringen zien inwoners graag in de toekomst? • Welke verantwoordelijkheden zien inwoners voor de gemeente als het gaat om (het verbeteren van) de fysieke leefomgeving? • Welke verantwoordelijkheden zien inwoners voor zichzelf? • Welke verantwoordelijkheden zien inwoners voor anderen? • Welke aandachtspunten zijn er voor participatie in de toekomst over dit onderwerp?
Meer informatie Alle resultaten van de digitale vragenlijst en de interviews zijn te vinden in de bijlage bij dit document: - Resultaten digitale vragenlijst Gezond Waalwijk Omgevingsvisie 1.5 - Resultaten interviews Gezond Waalwijk Omgevingsvisie 1.5. Meer informatie kunt u vinden op www.waalwijk.nl/omgevingsvisie.
1 Alle omschrijvingen zijn door één geïnterviewde genoemd, tenzij anders aangegeven (waarbij ‘n’ staat voor aantal
geïnterviewden).
|1
Hoe ervaren inwoners hun fysieke leefomgeving? Resultaten van de vragenlijst • 526 inwoners van gemeente Waalwijk hebben de vragenlijst ingevuld. De respondenten zijn overwegend positief over hun fysieke leefomgeving: het gemiddelde cijfer dat mensen geven aan hun buurt is een 7,1. Respondenten met de postcode 5141 geven gemiddeld het laagste cijfer (6,6) en respondenten met de postcode 5146 het hoogst (7,5). • De meeste respondenten vinden dat er in de buurt voldoende plekken om te sporten zijn (66%); voorzieningen goed bereikbaar zijn (70%); speelplekken op redelijke afstand liggen (70%); parken op redelijke afstand liggen (74%); voldoende plekken zijn voor fietsen en wandelen (80%). • De meeste respondenten vinden niet dat er in de buurt lang water blijft staan op straat (61%); ervaren geen geluidsoverlast van bedrijven of winkels (64%); ervaren geen geluidsoverlast van mensen op straat (64%); ervaren geen hinder van licht (65%); ervaren geen hinder door openhaarden of allesbranders (52%).
Interviews (ondersteunende resultaten) • Het huidige beeld van gezondheid en leefomgeving in Waalwijk gaat vooral over verkeer & infrastructuur, veiligheid en groen. o De infrastructuur is overbelast en verkeersveiligheid is onvoldoende (n=3); o Er is weinig toezicht en handhaving op veiligheid (n=4); o Er is veel verstening en weinig aandacht voor het buitengebied (n=2). • Dit beeld is de afgelopen jaren veranderd, bijvoorbeeld op het gebied van groen en verkeer & infrastructuur. o Er is overal gras gekomen, dat slecht is voor de biodiversiteit (vergeleken met bloemen en planten); o De infrastructuur is niet aangepast op de groeiende industrie en het steeds vaker bezochte buitengebied (n=2). • In de interviews kwam naar voren dat veiligheid een belangrijk onderwerp is. Het gaat dan om verkeersveiligheid (zoals te hard rijden of onveilige situaties voor rolstoelgebruikers), maar ook om een onveilig gevoel door overlast en intimidatie van hangjongeren of arbeidsmigranten.
Welke invloed heeft de fysieke leefomgeving volgens inwoners op hun gezondheid? Resultaten van de vragenlijst • De drie meest gekozen onderwerpen die volgens inwoners positief hebben bijgedragen aan hun gezondheid het afgelopen jaar zijn: routes voor fietsen en wandelen (48%); openbaar groen (48%); tuinen (grotendeels onverhard) (27%). • De drie meest gekozen onderwerpen die volgens inwoners negatief hebben bijgedragen aan hun gezondheid het afgelopen jaar zijn: geluid van verkeer (38%); netheid van openbare ruimte (28%); geur- en rookhinder door openhaarden of allesbranders (25%). • 20% gaf een open antwoord op de vraag wat verder positief heeft bijgedragen aan hun gezondheid dit jaar. De 3 meest genoemde onderwerpen waren: saamhorigheid in de buurt; nabijheid natuurgebied; rustige omgeving.
Interviews (ondersteunende resultaten) • De top 3 onderdelen die de meeste invloed hebben op de gezondheid van de doelgroep is: een schone leefomgeving, daarna voldoende plekken om te bewegen en als derde voldoende plekken om elkaar te ontmoeten. o Een schone leefomgeving vormt de basis. Het is essentieel om te voldoen aan de andere onderdelen (n=2); o Men moet uitgedaagd worden om te bewegen (n=2); o Voldoende plekken om elkaar te ontmoeten zorgt ervoor dat mensen met een kleine kenniskring alsnog voldoende sociale contacten hebben (n=2).
|2
•
40% gaf een open antwoord op de vraag wat verder negatief heeft bijgedragen aan hun gezondheid dit jaar. De 3 meest gegeven onderwerpen waren: te hard rijden; hondenpoep; zwerfafval.
Welke verbeteringen zien inwoners graag in de toekomst? Resultaten van de vragenlijst • 75% van alle respondenten heeft behoefte aan verbeteringen in de buurt. Dit percentage is het hoogst bij de respondenten van postcode 5141 (89%) en het laagst bij postcode 5143 (66%). • De drie meest gekozen onderwerpen voor verbeteringen zijn: netheid van de openbare ruimte (37%); openbaar groen (36%); geluid van verkeer (31%). Als je kijkt naar de resultaten per postcode blijft dit beeld overeind, met uitzondering van postcode 5146. • 86 mensen gaven een open antwoord over verbeteringen in de buurt. De drie meest genoemde onderwerpen zijn: handhaven te hard rijden; parkeergelegenheid verbeteren; handhaven loslopende honden. • Open antwoorden over netheid van de openbare ruimte zijn: hondenpoep opruimen; handhaven zwerfafval. Antwoorden over openbaar groen zijn: bloemen zaaien; verdozing Waalwijk tegengaan. En open antwoorden over geluid van verkeer zijn: sluipverkeer door Waalwijk tegengaan; handhaven te hard rijden.
Interviews (ondersteunende resultaten) • Vooral op het gebied van groen en sociale samenhang liggen kansen om de gezondheid te bevorderen. o Groene omgevingen die aansluiten op verschillende doelgroepen (n=2); o Zichtbare wijkteams en zorgen voor ontmoetingsmogelijkheden. • Concrete voorbeelden om kansen te creëren in de gemeente Waalwijk gaan voornamelijk over verkeer & infrastructuur en sociale samenhang. o Er is op veel plekken sprake van verkeersproblematiek, die kunnen zorgen voor onveilige situaties (n=4); o Er moet meer ingezet worden op sociale samenhang, om meer ontmoetingsmogelijkheden te garanderen (n=3). • In de interviews kwam naar voren dat op het sociale gebied veel verbeteringen mogelijk zijn, zoals de toegang tot zorg en het bevorderen van contacten in de buurt.
Welke verantwoordelijkheden zien inwoners voor de gemeente als het gaat om (het verbeteren van) de fysieke leefomgeving? Resultaten van de vragenlijst • 397 respondenten gaven een open antwoord op de vraag ‘Wat kan de gemeente zelf doen?’. De vijf meest genoemde onderwerpen zijn: meer groen; meer toezicht en handhaving; onderhoud groen; luisteren naar inwoners; buurt schoon houden. • 63% van de respondenten vindt tevens dat de gemeente inwoners moet stimuleren om zelf acties te ondernemen voor een betere buurt. Van deze groep vindt de meerderheid (61%) dat de gemeente samen met
Interviews (ondersteunende resultaten) • De gemeente heeft onder andere een rol op de gebieden openbare ruimte en gezonde woning. o De openbare ruimte moet ingericht worden met participatie van direct omwonenden (n=3). Daarnaast moet de gemeente het goede voorbeeld geven (n=2), zoals het aanleggen van groen in plaats van parkeerplekken; o De gemeente moet woningeigenaren stimuleren in de verduurzaming van hun huis (n=2).
|3
•
inwoners activiteiten moet organiseren om buurten te verbeteren. 69 respondenten gaven een open antwoord op de vraag hoe de gemeente inwoners kan stimuleren. De drie meest genoemde open antwoorden over het stimuleren van inwoners waren: beter handhaven op overlast; gemeente moet initiatief nemen; gemeente als goede voorbeeld.
•
In de interviews kwam naar voren dat verduurzaming van woningen een belangrijk onderwerp is. Twee geïnterviewden vinden dat de gemeente inwoners zou moeten helpen om hun huizen te verduurzamen.
Welke verantwoordelijkheden zien inwoners voor zichzelf? Resultaten van de vragenlijst Interviews (ondersteunende resultaten) • 355 respondenten gaven een open • Inwoners hebben onder andere de antwoord op de vraag ‘Wat zouden verantwoordelijkheid voor (de vergroening inwoners zelf kunnen doen om de buurt te van) hun eigen tuin of erf. Daarnaast verbeteren?’. De vijf meest genoemde hebben inwoners een rol in het meepraten antwoorden zijn: zelf hondenpoep en meedenken met de gemeente als het opruimen; geen afval op straat; gaat om de inrichting van de leefomgeving, klimaatvriendelijke tuinen; eigen perceel en het schoon en veilig houden van die opruimen; rekening houden met anderen. leefomgeving. • Bij de volgende drie stellingen vonden de meeste respondenten dat inwoners zelf zorg moeten dragen voor: geluidsoverlast van mensen op straat (47%); hinder door openhaarden of allesbranders (60%); onverharde tuin (81%).
Welke verantwoordelijkheden zien inwoners voor anderen? Resultaten van de vragenlijst • Van drie stellingen vonden een relatief groot deel van de respondenten dat ‘iemand anders’ daarover zorg zou moeten dragen, namelijk: geuroverlast door winkels of bedrijven (18%); geluidsoverlast door winkels of bedrijven (18%); makkelijk aan gezond eten kunnen komen (22%).
Interviews (ondersteunende resultaten) • Naast de gemeente en de bewoners zelf, hebben onder andere sportverenigingen (n=3) en woningcorporaties (n=2) een rol in de gezonde leefomgeving. o Sportverenigingen kunnen een voortrekker zijn in de gezonde leefomgeving door mensen te stimuleren om te bewegen en acties op te zetten (met de gemeente); o Woningcorporaties moeten betaalbare woningen aanbieden en zorgen voor een prettige beeldkwaliteit van de wijk.
Welke aandachtspunten zijn er voor participatie in de toekomst over dit onderwerp? Resultaten van de vragenlijst • In de toekomst wil 36% van de respondenten informatie ontvangen over de omgevingsvisie, 27% wil informatie ontvangen én meedenken. Een aantal gaf aan dat ze hiervoor al contactgegevens hadden willen achterlaten.
Interviews (ondersteunende resultaten) • Er is tijdens de interviews niet expliciet naar gevraagd, maar verschillende partijen gaven aan betrokken te willen worden bij toekomstige participatietrajecten.
|4
• • •
•
37% van de respondenten wil niet meer betrokken worden bij dit onderwerp. 75% van de respondenten vond deze vragenlijst een goede manier om zijn of haar mening te geven over het onderwerp. Meer dan 10 respondenten hebben benoemd dat zij willen dat de resultaten serieus worden genomen en er echt iets mee wordt gedaan door de gemeente. Een aantal mensen vonden de vragenlijst te kort en anderen vonden het juist te lang. Een aantal mensen misten vragen over sociale zaken, over klimaatverandering (hittestress), over luchtkwaliteit, veiligheid op straat en parkeerbeleid. Het onderwerp leefomgeving wordt door een aantal breder gevonden dan de onderwerpen in de vragenlijst. Denk ook aan criminaliteit, het buitengebied van gemeente Waalwijk; cultuur; wensen wat betreft voorzieningen.
o
Een partij wil over meer onderwerpen in gesprek, zoals de inrichting van het buitengebied, onderwijs en recreatie; o Een partij wil betrokken worden bij de Omgevingsvisie 2.0. • In de interviews kwamen verschillende aanvullende onderwerpen naar voren in relatie tot gezonde fysieke leefomgeving. Deze onderwerpen waren: veiligheid, de sociale kant van gezondheid en verduurzaming van woningen.
|5
Resultaten interviews Gezond Waalwijk Omgevingsvisie 1.5 Verkenning Omgevingsvisie 1.5 – gemeente Waalwijk Bureau Stroom – 2 april 2021
In dit document Op deze pagina vindt u informatie over de context van de interviews en de samenvatting van de opbrengsten van de interviews. In Bijlage 1 van dit document zijn alle resultaten van de interviews te vinden. De resultaten worden in verschillende thema’s besproken en zijn geanonimiseerd.
Context In het tweede kwartaal van 2021 wordt de Omgevingsvisie 1.5 door de gemeente Waalwijk opgesteld. In deze visie wordt specifiek gekeken naar de relatie tussen gezondheid en de fysieke leefomgeving. Bureau Stroom heeft op 17, 18 en 19 februari 2021 acht stakeholderinterviews uitgevoerd om input uit de samenleving op te halen over dit onderwerp. Daarnaast is een digitale vragenlijst verspreid onder alle inwoners van gemeente Waalwijk. Alle resultaten zijn uitgebreid verwerkt in het Eindverslag Gezond Waalwijk Omgevingsvisie 1.5. De resultaten van de interviews zijn ondersteunend aan de resultaten van de vragenlijst. Bij sommige interviews waren twee vertegenwoordigers aanwezig. In totaal hebben we met 13 stakeholders gesproken.
De volgende organisaties zijn geïnterviewd: Geïnterviewde Doelgroep Voorzitter en secretaris van een vereniging voor Mensen die geïnteresseerd zijn in natuur natuur- en milieueducatie Voorzitter sportvereniging Leden van een sportvereniging Voorzitter en bestuurder van een vereniging van Ondernemers in de groene ruimte boeren en tuinders Programmamanager van een Huurders en direct omwonenden van een woningbouwvereniging woningbouwvereniging Teammanager en strategisch adviseur vastgoed van Kwetsbare ouderen en ouderen zie zorg een ouderenzorginstelling nodig hebben Werkmakelaar en senior P&O adviseur van een Mensen met een afstand tot de publieke onderneming voor werk en inkomen arbeidsmarkt Voorzitter en secretaris van een bedrijvenplatform Waalwijks bedrijfsleven Teamcoördinator van een welzijnsorganisatie Inwoners van Waalwijk