Document · PDF

Bijlage 2 GEWIJZIGD Bijlagenboek bouwsteen gezonde fysieke leefomgeving

Raadsvergadering (B) 11 november 2021, gemeente WaalwijkBij agendapunt: Beleidsbasis voor gezondheid in de omgevingsvisie23.256 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 3

Bijlagenboek bouwsteen gezonde fysieke leefomgeving Beleidsbasis voor gezondheid in de omgevingsvisie

Inhoudsopgave Bijlagenboek 14 september 2021

Inhoud Bijlage thematische analyse ................................................................................................. 2 Bijlage gebiedsgerichte pilot .............................................................................................. 43 Resultaten participatie ....................................................................................................... 51 1. Infographic gezond Waalwijk Omgevingsvisie 1.5 ........................................................... 52 2. Eindverslag gezond Waalwijk Omgevingsvisie 1.5 ........................................................... 54 3. Resultaten interviews gezond Waalwijk Omgevingsvisie 1.5 ............................................. 60 4. Resultaten vragenlijst gezond Waalwijk Omgevingsvisie 1.5 ............................................ 68

Bijlage thematische analyse 14 september 2021

Inhoud Bijlage thematische analyse ................................................................................................. 1 1. Opzet thematische analyse ............................................................................................... 2 1.1

Opzet analyse ....................................................................................................... 2

1.2

Resultaat analyse .................................................................................................. 2

1.3

Global Goals ......................................................................................................... 3

2. Milieuvriendelijke leefomgeving ......................................................................................... 5 2.1 Inleiding .................................................................................................................... 5 2.2 Waar staan we nu? ..................................................................................................... 6 2.3 Wat vindt de samenleving? ........................................................................................ 11 3. Schonere leefomgeving .................................................................................................. 12 3.1 Inleiding .................................................................................................................. 12 3.2 Waar staan we nu? ................................................................................................... 13 3.3 Wat vindt de samenleving? ........................................................................................ 16 4. Klimaatvriendelijke leefomgeving .................................................................................... 18 4.1 Inleiding .................................................................................................................. 18 4.2 Waar staan we nu? ...................................................................................................

19 4.3 Wat vindt de samenleving? ........................................................................................ 21 5. Beweegvriendelijke leefomgeving .................................................................................... 23 5.1 Inleiding .................................................................................................................. 23 5.2 Waar staan we nu? ................................................................................................... 24 5.3 Wat vindt de samenleving? ........................................................................................ 28 6. Inclusieve leefomgeving ................................................................................................. 29 6.1 Inleiding .................................................................................................................. 29 6.2 Waar staan we nu? ................................................................................................... 30 6.3 Wat vindt de samenleving? ........................................................................................ 34 7. Gedragsvriendelijke leefomgeving ................................................................................... 36 7.1 Inleiding ..................................................................................................................

36 7.2 Waar staan we nu? ................................................................................................... 36 7.3 Wat vindt de samenleving? ........................................................................................ 39 8. Conclusies en aanbevelingen .......................................................................................... 40 8.1 Conclusies ............................................................................................................... 40 8.2 Aanbevelingen.......................................................................................................... 40

1. Opzet thematische analyse Gezondheid raakt veel thema’s waar we als gemeente aan werken. Om meer inzicht te krijgen in de raakvlakken met het onderwerp gezondheid is een thematische analyse van het geldende beleid uitgevoerd. Deze analyse is uitgewerkt per leefomgeving. Een samenvatting van de uitwerking van de thematische analyse is opgenomen in de bouwsteen gezonde fysieke leefomgeving (hierna: bouwsteen).

1.1 Opzet analyse Opzet thematische analyse

Uitgevoerd: Q1 en Q2 2021

Stap 1. Keuze samenhangende thema’s •

Uitgangspunt: positieve gezondheid, zowel beschermen als bevorderen van de gezondheid.

•

Focus op de thema’s die een relatie hebben met milieu, kwaliteitsverbetering (schoon), klimaat, bewegen, inclusie en gedrag.

Stap 2 Analyse beschikbare gegevens •

Inventarisatie beschikbare beleidsdocumenten, (participatie) gegevens en data

•

Werksessies met deskundigen fysieke en sociale domein van de gemeente en vertegenwoordigers van de OMWB en de GGD waarbij is opgehaald waar we nu staan en waar we naar toe willen.

•

Analyse wet- en regelgeving huidig omgevingsrecht.

•

Analyse bestaand gemeentelijk beleid.

•

Analyse beschikbare data OMWB en GGD (gezondheidsmonitor en BrOs).

•

Analyse resultaten participatie.

• Stap 3. Verwerken resultaten •

De resultaten van stap 1 en 2 verwerken in een verslag.

•

Conclusies en aanbevelingen in het verslag opnemen op basis van stap 1 en 2.

•

Strategie aanvullen op basis van conclusies en aanbevelingen

1.2 Resultaat analyse Hieronder een overzicht van de leefomgevingen die zijn geanalyseerd met de bijbehorende thema’s: Thematische analyse leefomgevingen Leefomgevingen

Thema’s

Milieuvriendelijke leefomgeving

Geluid, geur, licht & omgevingsveiligheid

Schonere leefomgeving

Waterkwaliteit, bodemkwaliteit, luchtkwaliteit & zwerfafval

Klimaatvriendelijke leefomgeving

Hitte, droogte, wateroverlast & overstromingen

Beweegvriendelijke leefomgeving

Lopen/fietsen, spelen, sporten & verkeersveiligheid

Inclusieve leefomgeving

Groen, woonomgeving, ontmoeten & toegankelijk

Gedragsvriendelijke leefomgeving

Gezond eten, rookvrij, verminderen alcohol/drugsgebruik

De analyse per leefomgeving is opgebouwd uit dezelfde onderdelen. 1. Inleiding Wat houdt de leefomgeving in? Welke thema’s horen daarbij en wat doen de verschillende thema’s met je gezondheid? 2. Waar staan we nu? -

Huidige situatie

Wettelijke norm Is er op basis van het omgevingsrecht sprake van wet- en regelgeving voor een thema en voldoen we aan eventuele normen uit de wet- en regelgeving? Of hebben we zelf beleid opgesteld indien er geen wet- en regelgeving is op basis van het omgevingsrecht?

Huidig beleid De bron(en) en de hoofdlijn(en) van beleid worden per thema onder dit onderdeel uitgewerkt.

Gezondheidsmonitor 2016 Om de vier jaar onderzoeken de GGD’s, het RIVM, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) o.a. de gezondheidssituatie op lokaal, regionaal en landelijk niveau door middel van de Gezondheidsmonitor. De meest recente informatie dateert uit 2016. In 2020 is een nieuw onderzoek uitgezet t.b.v. de Gezondheidsmonitor. De resultaten hiervan worden echter pas in september 2021 gepubliceerd waardoor we i.v.m. de aanlevertermijn van deze bouwsteen de nieuwe gegevens niet mee kunnen nemen in de analyse. In deze bouwsteen gaan we daarom uit van de Gezondheidsmonitor 2016. Gezien de datering van deze gegevens worden de resultaten echter niet meegenomen in de conclusies. De recent uitgevoerde participatie geeft daarover namelijk een beter inzicht.

OMWB-gegevens

3. Wat vindt de samenleving? Begin 2021 heeft er participatie plaatsgevonden over de relatie tussen het onderwerp ‘gezondheid’ en de fysieke leefomgeving. De participatie bestond uit twee onderdelen: 1. Diepte-interviews met stakeholders van verschillende bedrijven en (maatschappelijke) instellingen; 2. Een peiling onder inwoners van Waalwijk over wat zij vinden van hun fysieke leefomgeving in relatie tot gezondheid. De resultaten van participatie zijn samengevat in deze paragraaf. Deze documenten zijn als losse bijlage bij dit document gevoegd en tevens in te zien via de website www.waalwijk.nl/omgevingsvisie. 4. Conclusies en aanbevelingen De conclusies van de paragrafen: ‘Waar staan we nu?’ en ‘Wat vindt de samenleving?’ zijn beknopt samengevat. Op basis hiervan worden aanbevelingen gedaan voor de Omgevingsvisie 2.0.

1.3 Global Goals In 2015 heeft de Verenigde Naties (VN) 17 Duurzame ontwikkelingsdoelstellingen (SDG’s Sustainable Development goals) vastgesteld. Deze 17 doelen worden internationaal de ‘Global Goals’ genoemd en dienen tot 2030 als wereldwijd kompas voor uitdagingen zoals armoede, onderwijs en de klimaatcrisis. Al het thematisch beleid met een relatie tot de fysieke leefomgeving is onder te verdelen onder ten minste één van de 17 Global Goals1. 1

www.waalwijk.nl/omgevingsvisie 3

Toelichting Global Goals Global Goal

Doelstelling

Geen armoede

Uitbannen van alle vormen van (extreme) armoede

Geen honger

Einde aan honger, zorgen voor voedselzekerheid en duurzame landbouw

Goede gezondheid en welzijn

Gezondheidszorg voor iedereen

Kwaliteitsonderwijs

Inclusief, gelijkwaardig en kwalitatief onderwijs voor iedereen

Gendergelijkheid

Gelijke rechten voor mannen en vrouwen en empowerment van vrouwen en meisjes

Schoon water en sanitair

Schoon water en sanitaire voorzieningen voor iedereen

Betaalbare en duurzame

Toegang tot betaalbare en duurzame energie voor iedereen

energie Eerlijk werk en economische

Inclusieve, economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk

groen

werk voor iedereen

Industrie, innovatie en

Infrastructuur voor duurzame industrialisatie

infrastructuur Ongelijkheid verminderen

Verminderen ongelijkheid binnen en tussen landen

Duurzame steden en

Maak steden veilig, veerkrachtig en duurzaam

gemeenschappen Verantwoorde consumptie

Duurzame consumptie en productie

Klimaatactie

Aanpak klimaatverandering

Leven in het water

Beschermen en duurzaam gebruik van de oceanen en zeeën

Leven op het land

Beschermen van ecosystemen, bossen en biodiversiteit

Vrede, veiligheid en sterke

Bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor

publieke diensten

iedereen

Partnerschap om

Versterken van het mondiaal partnerschap om doelen te

doelstellingen te bereiken

bereiken

Per doelstelling zijn een aantal belangrijke taken beschreven voor gemeenten2. Indien er binnen deze taken een combinatie bestaat met meerdere thema’s zijn deze bij de leefomgevingen meegenomen in de aanbevelingen voor de Omgevingsvisie 2.0. 2

https://vng.nl/artikelen/de-17-global-goals 4

2. Milieuvriendelijke leefomgeving 2.1 Inleiding Wat horen, zien, voelen en ruiken we als we thuis zijn of op straat lopen? Onderwerpen als geluid, geur, licht en omgevingsveiligheid bepalen voor een belangrijk deel of we een milieuvriendelijke omgeving ervaren. Het bepaalt zo mede de kwaliteit van onze leefomgeving. Dit hoofdstuk geeft een analyse op de milieuvriendelijke leefomgeving met daarin de volgende beleidsthema’s: -

Geluid

Geur

Licht

Omgevingsveiligheid.

Deze thema’s zijn van belang om de negatieve invloed ervan op onze leefomgeving te voorkomen en zo onze gezondheid te beschermen. Wat doet geluid met onze gezondheid? Het horen van teveel geluid kan onprettig zijn, maar het kan ook schadelijk zijn voor onze gezondheid. Het kan bijvoorbeeld zorgen voor slapeloosheid of hoge bloeddruk. Dit is weer negatief voor onze gezondheid op de lange termijn, doordat de kans op bijvoorbeeld een hartinfarct toeneemt. Geluid is vaak een lokaal probleem, omdat geluid in de meeste gevallen niet zo ver draagt. Geluidsbronnen zijn echter wel overal aanwezig en verschillend van aard waardoor geluid een issue is dat vrijwel overal in Nederland speelt. Wat doet geur met onze gezondheid? Van een vieze geur kunnen mensen lichamelijke klachten krijgen, zoals hoofdpijn, misselijkheid of een verstoorde ademhaling. Maar, al zijn de meeste geurstoffen al bij lage hoeveelheden te ruiken, ze zijn vaak niet schadelijk voor onze lichamelijke gezondheid. Wel kunnen ze ook in lage hoeveelheden al leiden tot psychische klachten, ze kunnen bijvoorbeeld stress en onrust veroorzaken. En stress kan op termijn weer leiden tot fysieke klachten (spanningshoofdpijn, hoge bloeddruk, ed.). In zijn algemeenheid zijn de belangrijkste drie veroorzakers van geuroverlast: -

bedrijven intensieve veehouderijen houtkachels (in woonhuizen)

Wat doet licht met onze gezondheid? Ook licht kan een negatief effect hebben op onze gezondheid, met name als er ‘s nachts te veel licht een verstoorde nachtrust tot gevolg heeft. Te weinig slaap kan weer leiden tot andere fysieke en mentale gezondheidsklachten. In zijn algemeenheid zijn de belangrijkste drie veroorzakers van lichtoverlast: -

straatverlichting koplampen van voertuigen buitenlampen (van bedrijven en buren)

Wat doet omgevingsveiligheid met onze gezondheid? Door risico’s voor de veiligheid van bijvoorbeeld tankstations, bedrijven en windturbines langs wegen kunnen we een onveilig gevoel krijgen, wat kan leiden tot stress.

Als de risicobron niet zichtbaar is, zoals bij een ondergrondse gasleiding, dan hebben mensen minder vaak een onveilig gevoel. Als er een ongeluk met gevaarlijke stoffen gebeurt, zoals een brand, explosie of een gifwolk, dan kan dat gevaarlijk zijn voor inwoners en leiden tot slachtoffers. Omdat het gemeentelijk beleid rekening houdt met risicoafstanden rond bijvoorbeeld risicovolle bedrijven en wegen, is de kans op een ongeluk niet zo groot.

2.2 Waar staan we nu? •

Geluid Huidige situatie o

Geluid wordt op verschillende plekken en verschillende momenten anders beleefd. Daarom voert Waalwijk voor verschillende gebieden passend geluidsbeleid binnen de wettelijk bandbreedte.

Rondom de A59 geldt een geluidzone (op basis van de Wet geluidhinder). Binnen deze geluidzone gelden beperkingen voor bijvoorbeeld woningbouw. Ook andere wegen in de gemeente kunnen bepalend zijn voor het geluid in de leefomgeving en dan met name de buitenruimte maar ook de geluidsgevoelige objecten.

Aan de noordzijde van de A59 ligt het industrieterrein Haven. Voor dit industrieterrein geldt een geluidzone (geregeld in het bestemmingsplan). Buiten deze zone mag het geluidniveau niet boven de 50 dB komen.

Wettelijke norm o

We hanteren de wettelijke geluidsnormen en hebben in speciale situaties hogere waarden vastgesteld, binnen de wettelijke mogelijkheden.

Huidig beleid o

De Waalwijkse visie op milieu, Een milieubeleidsplan voor de langere termijn, 2011-2018

Verlagen geluidhinder. We willen geen verslechtering van de huidige geluidniveaus. Daarnaast streven we naar het verminderen van het aantal mensen dat geluidoverlast ervaart in de woning. Een belangrijk instrument is het toepassen van geluidsarmer asfalt bij vervanging van het bestaande asfalt.

Gezondheidsmonitor 2016 o

In de gemeente Waalwijk hebben 17% van de volwassenen aangegeven ernstig te worden gehinderd door geluid. Dit percentage ligt lager dan de 21% in de provincie Noord-Brabant. Belangrijkste oorzaken van de ervaren geluidoverlast in de gemeente Waalwijk zijn ▪

geluid van buren

▪

geluid van brommers/scooters en ander verkeer (op wegen waar je niet harder dan 50 km/u mag)

OMWB o

Door de OMWB zijn in 2020 29 klachten geregistreerd in Waalwijk omtrent geluid. In de afgelopen periode van vijf jaar gingen de meeste klachten omtrent geluid over horecageluid.

•

Geur Huidige situatie o Bedrijvigheid en geur. Verschillende soorten bedrijven hebben invloed op het milieu en geuroverlast. Bijvoorbeeld agrarische bedrijven, een horecavestiging in de buurt van woningen, of sommige bedrijven op bedrijventerreinen. De bedrijven dienen te voldoen aan de milieuwet- en regelgeving. Ten aanzien van agrarische bedrijven zijn in de gemeente Waalwijk slechts enkele intensieve veehouderijen aanwezig met varkens of geiten. Ook zijn er diverse grondgebonden veehouderijen met voornamelijk rundvee. Wettelijke norm o

We hanteren de wettelijke geurnormen en de ruimte binnen de wettelijke mogelijkheden als een hogere geurnorm nodig is.

Huidig beleid o

De Waalwijkse visie op milieu, Een milieubeleidsplan voor de langere termijn, 2011-2018

Verminderen geur. We streven naar een gezonder leefklimaat in de gemeente. Dit is wel afhankelijk van de beïnvloedingsruimte en financiële mogelijkheden. We zetten de middelen die we hebben zo goed mogelijk in, om ook in de toekomst knelpunten te voorkomen.

Gezondheidsmonitor 2016 o

In de gemeente Waalwijk hebben 7% van de volwassenen aangegeven ernstig te worden gehinderd door geur. Dit percentage ligt lager dan de 10% in de provincie Noord-Brabant.

OMWB o

Door de OMWB zijn in 2020 75 klachten geregistreerd in Waalwijk omtrent geur. In de afgelopen periode van 5 jaar gingen de meeste klachten omtrent geur van agrarische bedrijven bakken en frituren.

•

Licht Huidige situatie o Wegen, sportvelden, kassen en reclame verlichten de gemeente. Per jaar neemt de verlichting in Nederland met ca. 5% toe. Ook in Waalwijk is dat het geval. Wettelijke norm o Wettelijke normen voor kunstmatige verlichting zijn er niet. Huidig beleid o De Waalwijkse visie op milieu, Een milieubeleidsplan voor de langere termijn, 2011-2018 o

Beperken lichthinder. We spannen ons in om lichtvervuiling te beperken, daarvoor gebruiken we de volgende kernwaarden: ▪

Alleen als het noodzakelijk of wenselijk is voor de veiligheid verlichten we openbare ruimte, wegen en gebouwen. 8

De gemeente gebruikt de Richtlijn lichthinder van het NSVV. Dit is een veel gebruikte leidraad binnen gemeenten. Door deze richtlijn te volgen wordt lichthinder beperkt van onder andere lichtreclame.

Gezondheidsmonitor 2016 o

De gezondheidsmonitor 2016 van de GGD heeft voor de gemeente Waalwijk geen resultaten over hinder door licht.

OMWB o

•

In de afgelopen jaren is er door de OMWB slecht een 4-tal klachten geregistreerd omtrent lichthinder. Dit hoeft zeker niet te betekenen dat er geen lichthinder wordt ondervonden, echter dit wordt dan niet gemeld bij de OMWB.

Omgevingsveiligheid Huidige situatie o Over alle wegen binnen de gemeente Waalwijk (A-wegen, N-wegen en lokale wegen) vindt vervoer van gevaarlijke stoffen plaats die een veiligheidsrisico met zich mee kunnen brengen. Daarnaast zijn op de bedrijventerreinen vaak bedrijven gevestigd met een veiligheidsrisico. Hieromheen liggen veiligheidscontouren, waarbinnen bijvoorbeeld geen extra woningen gebouwd mogen worden. Door die contouren te gebruiken, beperken we de risico’s. Voor transportroutes van gevaarlijke stoffen gelden acceptabele risico’s ten aanzien van het plaatsgebonden en groepsrisico. Momenteel zijn er geen onacceptabele situaties in de gemeente met betrekking tot omgevingsveiligheid. Wettelijke norm o

We hanteren de landelijke normen voor omgevingsveiligheid, niet gesprongen explosieven en straling van zendmasten en hanteren geen bovenwettelijke normen. Er wordt gebiedsgericht gebruik gemaakt van de ruimte die de wet en regelgeving biedt voor omgevingsveiligheid.

Huidig beleid o Beleidsvisie externe veiligheid 2017 o Beleidsnota niet gesprongen explosieven tweede wereldoorlog o

Omgevingsveiligheid3 verbeteren. We voldoen aan de wettelijke eisen voor omgevingsveiligheid.

Voorheen externe veiligheid 9

In de Beleidsvisie Externe Veiligheid 2017, van de gemeente Waalwijk is een gebiedsgerichte uitwerking opgenomen met maatwerkoplossingen die passen bij de gebiedskenmerken. Zo is er aangegeven of er per gebiedstype groei van het risico is toegelaten en of er nieuwe BEVI-bedrijven mogelijk zijn. Ook zijn er afstandseisen opgenomen voor de transportroutes A59 en N261 voor gevaarlijk transport. Er is een verantwoording van het risico nodig binnen 200 m van de wegen. o

In de beleidsnota Niet-gesprongen explosieven uit de WOII is een beleidskaart opgenomen. Bij ruimtelijke plannen, moet informatie over onder meer de bodemgesteldheid en daarmee over de mogelijke aanwezigheid van nietgesprongen explosieven (NGE) worden verzameld. De NGE-beleidskaart in deze nota geeft een beeld van de gebieden en bodemlagen met een verhoogd risico op NGE en welke NGE in deze gebieden worden verwacht.

Beperken overlast door straling van zendmasten. Waalwijk sluit aan bij de algemene rijksregels. Nederland hanteert, net als de meeste andere Europese landen, de blootstellingslimieten van de ‘International Commission on Non-Ionizing Radiation Protection’ (ICNIRP). De blootstellingslimieten van ICNIRP 2020 worden naar verwachting in 2021 vastgelegd in nationale regelgeving (Frequentiebesluit 2013). In ieder geval moet de totale blootstelling aan elektromagnetische velden (ook met 5G) onder de blootstellingslimieten blijven4.

Gezondheidsmonitor 2016 o

In de gemeente Waalwijk geeft een klein percentage van de volwassenen aan bezorgd te zijn over hun gezondheid doordat ze in de buurt wonen van bijvoorbeeld een zendmast of windturbine.

OMWB o

Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.

https://www.kennisplatform.nl/neemt-de-elektromagnetische-straling-toe-door-5g/ en https://www.antennebureau.nl/straling-en-gezondheid/blootstellingslimieten-voor-elektromagnetische-velden 4

2.3 Wat vindt de samenleving? Wanneer er gekeken wordt naar de specifieke vragen die gesteld zijn over geur, geluid en licht zien we het volgende: Geluid -

Uit de peiling blijkt dat de meeste geluidsoverlast ervaren door verkeer. Zo geeft 38% van de respondenten aan het (helemaal) mee eens te zijn met de stelling: “in mijn buurt ervaar ik geluidsoverlast door verkeer”.

Voor geluidsoverlast door bedrijven of winkels geeft 9% aan het daar (helemaal) mee eens te zijn. 16% geeft aan geluidsoverlast te ervaren door mensen op straat. Onder de geïnterviewden wordt een kans gezien in het verminderen van geluidsoverlast

door het groenonderhoud niet uit te voeren met materiaal dat op diesel werkt. Dit geeft geluidsoverlast van motorzagen en knipapparaten en is bovendien niet duurzaam. Geur Wanneer gekeken wordt naar de vragen over geur wordt het volgende aangegeven: -

21% geeft aan geuroverlast door bedrijven of winkels in de buurt te ervaren

25% ervaart geurhinder van open haarden/alles branders

Uit de interviews blijkt dat er ook overlast wordt ervaren afkomstig van industrieterrein Haven.

Licht Wanneer gekeken wordt naar de vragen over licht wordt het volgende aangegeven: -

20% geeft aan overlast van licht ’s avonds in de buurt te ervaren

14% geeft aan dat licht op straat een negatieve bijdrage levert aan de gezondheid.

Omgevingsveiligheid Over omgevingsveiligheid zijn geen vragen gesteld. Verantwoordelijkheid In de peiling is per vraag eveneens de vraag gesteld wie voor het desbetreffende onderwerp zorg moet dragen. Bij de onderwerpen geur en licht zien we dat de ondervraagden vooral een rol voor de gemeente/overheid zien. Bij geluid is dit wisselend. Als het gaat om geluidsoverlast door mensen op straat hebben de ondervraagden aangegeven dat de inwoners zelf (47%) of eventueel samen met de gemeente (37%) hier verantwoordelijk voor zijn.

3. Schonere leefomgeving 3.1 Inleiding Bij een gezond leefmilieu hoort dat onze leefomgeving zo schoon mogelijk is. Daarbij dient in ieder geval voldaan te worden aan de wet- en regelgeving en wordt – waar mogelijk - gestreefd naar een verbetering van de huidige situatie. Dit hoofdstuk geeft een analyse op de schonere leefomgeving met daarin de volgende beleidsthema’s: -

Waterkwaliteit

Bodemkwaliteit

Luchtkwaliteit

Afval

Deze thema’s zijn van belang om de negatieve invloed ervan op onze leefomgeving te voorkomen en zo onze gezondheid te beschermen. Wat doet waterkwaliteit met onze gezondheid? Water trekt mensen aan; het stimuleert mensen om te bewegen en te spelen. Het werkt ontspannend, verminderd stress en verhoogt de concentratie. Dat kan door in of op het water te zijn, maar ook door te wandelen of fietsen langs het water. De aanwezigheid van water is daarmee een ruimtelijke kwaliteit die op veel manieren een positieve invloed kan hebben op onze gezondheid. Daarnaast is een goede waterkwaliteit van oppervlaktewater, zwemwater, drinkwater en grondwater belangrijk, zodat mensen geen vervuild water binnen krijgen. Vervuiling ervan kan schadelijk zijn voor de gezondheid van mensen en dieren. Het waterschap, de provincie en Rijkswaterstaat moeten de waterkwaliteit van het oppervlakte water en het grondwater goed controleren. Wat doet bodemkwaliteit met onze gezondheid? We hebben de bodem nodig voor onder andere de productie van (voedsel)gewassen, een plek om op te leven en te bouwen en het zuiveren van water. In de praktijk blijkt dat mensen maar weinig stoffen uit de bodem binnenkrijgen. Daardoor is een bodemvervuiling bijna nooit een risico voor je gezondheid.

Je kunt het alleen binnenkrijgen als je grond ‘opeet’; groenten of fruit eet die je op de verontreinigde grond hebt gekweekt of vervuilde lucht inademt in je woning. Sommige stoffen kunnen namelijk uit de bodem verdampen naar je woning.5 Wat doet luchtkwaliteit met onze gezondheid? Luchtverontreiniging is slecht voor de gezondheid. Uit onderzoek is gebleken dat ouderen, kinderen en mensen met bijvoorbeeld een hartaandoening of problemen met de luchtwegen extra kwetsbaar zijn voor luchtverontreiniging. Astma en hart- en vaatziekten kunnen een direct gevolg hier van zijn. Voldoende afstand tot wegen waar veel verkeer rijdt en andere bronnen van luchtverontreiniging is hierin belangrijk, maar niet altijd voldoende. In tegenstelling tot geluid kan luchtverontreiniging nog op grote afstand van de bron veel schade veroorzaken. Wat doet afval met onze gezondheid? Afval is niet direct van invloed op onze gezondheid, tenzij het gevaarlijk afval betreft. Dit afval wordt apart ingezameld, bijvoorbeeld het chemisch afval. Wel heeft zwerfafval van invloed op onze beleving van de buitenruimte. Daarnaast kan zwerfafval ongedierte aantrekken. Ongedierte kan gevolgen hebben voor de gezondheid van mensen, als ze met de dieren in aanraking komen.

Atlasleefomgeving.nl en GGD leefomgeving 12

3.2 Waar staan we nu? •

Waterkwaliteit Huidige situatie o

Door Waalwijk lopen diverse waterlopen en liggen grotere wateren, zoals De Bergsche Maas, het Zuiderafwateringskanaal, het Drongelens kanaal en diverse Awatergangen.

Wettelijke norm o

We hanteren de landelijke regelgeving en hanteren geen bovenwettelijke normen. Waalwijk voldoet aan de huidige wettelijke normen voor waterkwaliteit.

Huidig beleid o

Integraal Waterplan Waalwijk 2020-2024 (2020)

We blijven voldoen aan de wettelijke kwaliteitseisen voor waterkwaliteit. Het waterschap heeft eerder knelpunten aangewezen, waar bijvoorbeeld de effecten van overstorten van het riool op het oppervlaktewater de waterkwaliteit verslechtert. Voor onze gemeente is dit ook gedaan. We hebben de maatregelen uitgevoerd en er zijn geen knelpunten meer. De waterpartijen en waterlopen in Waalwijk vormen een natuurlijke dooradering van Waalwijk en zijn daarmee een drager voor verdere natuurontwikkeling in de stadskern. Steeds meer waterpartijen worden natuurlijk beheerd. Het waterschap is meestal bij deze plannen betrokken. o reduceren stedelijk afvalwater: Voor stedelijk afvalwater streven we naar de reductie van de hoeveelheid afval. Daar hoort ook vermindering van de hoeveelheid afvalwater bij. Gezondheidsmonitor 2016 o

In de gezondheidsmonitor 2016 zijn over dit thema geen gegevens bekend.

OMWB o •

Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.

Bodemkwaliteit Huidige situatie o

Waalwijk voldoet aan de huidige wettelijke normen voor bodemkwaliteit.

In de bodem zijn in principe alle locaties waar sprake was risico’s van de volksgezondheid gesaneerd.

Wettelijke norm o

We hanteren de landelijke regelgeving en hanteren geen bovenwettelijke normen.

Huidig beleid o

Bodembeheernota 2013-2023 (2013)

Bodemkwaliteit op orde: De gemeente heeft een bodemkwaliteitskaart. Ook moeten we voldoen aan de kwaliteitseisen voor bodemkwaliteit als je wil bouwen of grond verplaatsen. De gemeente Waalwijk heeft ook deelgenomen aan de pilot "samen de diepte in". Met deze pilot bekijken we met de regiogemeenten hoe we bodemaspecten op kunnen nemen in de omgevingsvisie en omgevingsplan. Dit is gekoppeld aan de planning van de diverse deelprojecten in het kader van de Omgevingswet. Gezondheidsmonitor 2016 o

In de gezondheidsmonitor 2016 zijn over dit thema geen gegevens bekend.

OMWB o •

Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.

Luchtkwaliteit Huidige situatie o

Waalwijk voldoet aan de huidige wettelijke normen voor luchtkwaliteit. 13

Door Waalwijk lopen de A59 en de provinciale weg N261. Vooral het verkeer op de A59 en de N261 hebben invloed op de luchtkwaliteit in de gemeente. Ook het transport over water, de agrarische bedrijven en bedrijventerreinen, maar ook houtkachels hebben invloed op de luchtkwaliteit. Daarnaast hebben activiteiten buiten onze gemeente, bijvoorbeeld bedrijventerreinen in een buurgemeente, invloed op de luchtkwaliteit.

Zeer lokaal zien we wel dat de luchtkwaliteit onder druk staat door uitstoot van stikstof, fijnstof en ammoniak bij (agrarische) bedrijven. Wettelijke norm o

De wettelijke (landelijke) norm is gelijk aan de norm van de Europese Unie (EU). Waalwijk voldoet aan de deze wettelijke (EU-) norm.

Huidig beleid

De Waalwijkse visie op milieu, Een milieubeleidsplan voor de langere termijn, 2011-2018

Schonere lucht: Voldoen aan de WHO-normen voor schonere lucht in 2030. De WHO hanteert en adviseert strengere normen dan de EU hanteert (factor twee hoger). Deze normen zijn opgesteld door de WHO (World Health Organisation). We willen in 2030 overal voldoen aan de normen van de WHO. De gemeente Waalwijk heeft zich daarom aangesloten bij het landelijk Schone Lucht Akkoord6. In 2019 voldeed Waalwijk grotendeels aan de WHO-norm voor PM10, maar niet aan de WHO-norm voor PM2,5, net als het grootste deel van de provincies Utrecht en Brabant. We stellen hiervoor een gemeentelijk uitvoeringsprogramma vast. Het RIVM is bezig met het opstellen van indicatoren. Deze verwachten wij in 2021. Over houtstook heeft de gemeente een aparte website en de gemeente deelt het stookalert van het RIVM via sociale media. Gezondheidsmonitor 2016 o

In de gemeente Waalwijk hebben 14% van de volwassenen aangegeven bezorgd te zijn over blootstelling aan fijnstof. Dit percentage ligt lager dan de 25% in de provincie Noord-Brabant.

Uit kaartmateriaal van het RIVM blijkt dat de gemiddelde concentratie fijnstof in 2019 voor de gemeente Waalwijk lag tussen de 17 en 19 µ PM10/m³. De grenswaarde (jaargemiddelde) voor PM10 is 40µ/m³. Daarnaast lag de gemiddelde concentratie Stikstofdioxide (NO2) in 2019 tussen de 15 en de 28 µ/m³. De jaar gemiddelde grenswaarde voor Stikstofdioxide is eveneens 40µ/m³. NO2 is een goede maat voor hoeveel luchtvervuiling er in de lucht zit, veroorzaakt door verkeer.

OMWB o

Door de OMWB zijn in 2020 20 klachten geregistreerd in de categorie ‘Ik zie’. Als het gaat om lucht hebben de inwoners van Waalwijk de afgelopen jaren klachten ingediend omtrent stof en rook.

BrOS: Begin 2020 is het Schone Lucht Akkoord (SLA) gesloten tussen Rijk, provincies en gemeenten. Het doel van het SLA is om minimaal 50% gezondheidswinst in 2030 ten opzichte van 2016 te halen voor binnenlandse bronnen door extra maatregelen in te voeren, met extra aandacht voor de gebieden waar de luchtkwaliteit onder druk staat. Daarnaast kunnen lokale overheden schoonvervoer stimuleren, milieuzones in de binnenstad instellenen beleid en voorlichting op gebied van houtkachels instellen. De regionale overheid kan de snelheid op provinciale wegen verlagen en een fietsinfrastructuur aanleggen tussen dorpen en steden. De rijksoverheid kan de snelheid op rijkswegen verlagen, schoon(openbaar) vervoer stimuleren en de lokale maatregelen faciliteren.” 6

Bron: RIVM •

Afval Huidige situatie o

Vergeleken met de landelijke cijfers blijkt dat Waalwijk een vrij schone gemeente is wat betreft afval. Burgers kunnen dit anders ervaren en belang hechten aan een schone(re) gemeente. In de openbare ruimte van Waalwijk vindt geen gescheiden inzameling plaats van het afval dat ter plekke vrijkomt.

De laatste jaren hebben we binnen de gemeente steeds minder restafval, dit betekent dat we ons afval beter scheiden.

Wettelijke norm o

Europese kaderrichtlijn voor afvalstoffen.

Zorgplicht in Wet milieubeheer voor het inzamelen van huishoudelijk afval dat vrijkomt binnen het gemeentelijk grondgebied. Daarnaast moet de gemeente bij de uitoefening van haar bevoegdheden rekening houden met het door de Minister van Infrastructuur en Milieu vastgestelde Landelijk Afvalbeheerplan 2009 – 2021.

Huidig beleid o

Grondstoffen grondstoffenbeleidsplan 2014-2021

De Waalwijkse visie op milieu, Een milieubeleidsplan voor de langere termijn, 2011-2018

Visie Duurzaam Waalwijk (2020)

Verminderen van afval: Onze gemeente gaat uit van het volgende: ▪ We pakken afval aan volgens de beheers-volgorde: preventie, nuttige toepassing, verbranden en storten. ▪ De vervuiler betaalt.

Nuttig hergebruik van afval met het Cradle-2-Cradle (C2C) concept als inspiratiebron. ▪ Voor een toekomst zonder afval verruimen we de reikwijdte van onze blik van de afvalstoffase naar de gehele (materiaal)keten. o De gemeente blijft zich inzetten om zwerfafval tegen te gaan, bijvoorbeeld door de voorbeelden van ‘Afval is waardevol!’. Het participeren van burgers is hierbij een van de speerpunten. Bovendien streeft Waalwijk naar gescheiden inzameling van het afval dat vrijkomt in de openbare ruimte. o We willen de doelstellingen voor 2043 bereiken: ▪ een circulaire economie ▪ schoon en slim vervoer zonder gebruik van fossiele brandstoffen; ▪ een schone leefomgeving en maatschappelijk verantwoord ondernemen ▪ geen zwerfafval, geen voedselverspilling ▪ materialen en gebouwen komen uit en keren terug in gezonde kringlopen. ▪ ons afval dient als bouwsteen voor een volgend leven. Gezondheidsmonitor 2016 ▪

In de gezondheidsmonitor 2016 zijn over dit thema geen gegevens bekend.

OMWB o

Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.

Bron: Begroting 2021

3.3 Wat vindt de samenleving? Een schone openbare ruimte is belangrijk blijkt uit de peiling. Het draagt positief bij aan de gezondheid. -

48% geeft aan dat hun buurt er goed onderhouden uit ziet 36% geeft aan dat zij de buurt over het algemeen als netjes ervaren.

Voor dat laatste geldt eveneens dat ook 41% aangeeft het daar juist niet mee eens te zijn. -

Voor het onderwerp water geeft 48% aan het (helemaal) eens te zijn met de stelling dat het water in de buurt er schoon en onderhouden uit ziet. 22% geeft aan het hier (helemaal) niet mee eens te zijn.

Een schone leefomgeving blijkt ook belangrijk onder de geïnterviewden. De invloed van een schone leefomgeving is volgens hen hét onderdeel van de fysieke leefomgeving die de meeste invloed heeft op de gezondheid. Dit is de basis voor een gezondere leefomgeving en essentieel om te voldoen aan andere onderdelen. Aandachtspunten daarbij zijn dat: -

De A59 voor luchtvervuiling in Waalwijk zorgt.

Met name op het gebied van infrastructuur zijn verbeteringen mogelijk (o.a. fijnstof uitstoot).

Verantwoordelijkheid In de peiling is per vraag eveneens de vraag gesteld wie voor het desbetreffende onderwerp zorg moet dragen. Bij de meeste onderwerpen zien we dat de ondervraagden vooral een rol voor de gemeente/overheid zien. Bij het thema afval is dat anders. Hier hebben de ondervraagden aangegeven dat men vooral beide zorg moet dragen voor een nette en goed onderhouden buurt (71%). Voor schoon en onderhouden water legt men vooral de verantwoordelijkheid bij de overheid (74%).

4. Klimaatvriendelijke leefomgeving 4.1 Inleiding Ons klimaat verandert. Steeds vaker hebben we te maken met extremer weer: hevige regenbuien en langere perioden van hitte en droogte. Om schade en overlast zoveel mogelijk te voorkomen en te beperken, moeten we ons hierop aanpassen. Dit noemen we klimaatadaptatie. We moeten als gemeente keuzes maken die rekening houden met de klimaatverandering in onze gemeente. Dit hoofdstuk geeft een analyse op de klimaatvriendelijke leefomgeving met daarin de beleidsthema’s: -

Hitte

Droogte

Wateroverlast

Deze thema’s zijn van belang om de negatieve invloed ervan op onze leefomgeving te voorkomen en zo onze gezondheid te beschermen. Wat doet hitte met onze gezondheid Gezondheidseffecten van hoge temperaturen variëren van vermoeidheid en hoofdpijn tot ademhalingsproblemen en ernstige aandoeningen als hartfalen. Tijdens perioden van hitte zijn er meer ziekenhuisopnamen en sterfgevallen. Risicogroepen tijdens hitte zijn baby’s, (kwetsbare thuiswonende) ouderen en mensen met chronische aandoeningen7. Voor de natuur kan hitte het gevolg hebben dat flora verdroogt en op den duur verdwijnt. Daarnaast heeft verdrogende flora ook een negatief effect op de aanwezige dieren, aangezien voor hen minder voedsel beschikbaar is.8 Bij warm zomerweer kan smog door ozon ontstaan. Kortstondige blootstelling aan verhoogde concentraties (smog) kan acute gezondheidseffecten veroorzaken. Gevoelige groepen krijgen daar eerder last vergeleken met de overige bevolking. Smog door ozon ontstaat wanneer er veel stikstofoxiden en vluchtige organische stoffen in de lucht zitten. Dit is het geval als er weinig wind staat, meestal uit zuidoostelijke richting. De vervuilende stoffen worden onder invloed van zonlicht omgezet in ozon. Verhoogde ozonniveaus komen alleen in het voorjaar en in de zomer voor, op zeer zonnige dagen met een zwakke zuidelijke of oostelijke wind.

In de herfst en de winter ontstaat er geen ozonsmog doordat de invloed van de zon dan kleiner is. Er is in Nederland enkele malen per jaar sprake van matige smog door ozon, ernstige ozonsmog komt zeer zelden voor.9 Wat doet droogte met onze gezondheid? Langdurige droogte heeft effect op verschillende aspecten. Droogte heeft gevolgen voor het openbaar groen, waardoor planten verdorren. Dit verandert de beleving van het groen door mensen. Een natuurlijke omgeving bieden betere mogelijkheden om te ontspannen en te herstellen.

Bron: themapagina Hitte BrOS Stresstesten gemeente Waalwijk, Wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen, 5 september 2019, gemeente Waalwijk, Tauw bv 9 Rivm.nl/smog 7 8

Droogte in het landelijk gebied zal vooral schadelijk zijn voor natuur en agrarische gronden. Bodemdaling (door droogte) kan schade toebrengen aan wegen, huizen en ondergrondse infrastructuur. Dit veroorzaakt stress, hoge kosten voor reparatie, en mogelijke verkeersongevallen. Droogte is daardoor indirect van invloed op de gezondheid. Wat doet wateroverlast met onze gezondheid? Door klimaatverandering wordt verwacht dat Nederland vaker te maken krijgt met intensievere regenval. Wanneer de afwatering dit water niet kwijt kan, overstroomt het riool. Hierdoor kan het overstromingswater verontreinigd raken met ziekteverwekkers. Dit kan vooral in stedelijke gebieden tot overlast leiden10. Overstromingen kunnen gedurende langere periode met name de psychische gezondheid bedreigen van mensen die erdoor worden getroffen. Daarnaast kunnen factoren als een gebrekkige infrastructuur, ontwrichte gemeenschap en (achterblijvende) herstelwerkzaamheden deze verstoring van de psychische gezondheid verlengen.

4.2 Waar staan we nu? •

Hitte Huidige situatie o

We verwachten dat in 2050 het aantal tropische nachten (met een temperatuur hoger dan 20 °C) fors hoger ligt ten opzichte van het huidige klimaat. Tussen 1981 en 2010 heeft Waalwijk tussen de één nacht en één week aan tropische nachten gehad. We verwachten dat het aantal tropische nachten tussen de twee en drie weken zal liggen in de toekomst. Uit de hittestresskaart blijkt dat in de dichtbebouwde gebieden in de woonkernen, zoals op de bedrijventerreinen en het centrum van Waalwijk, meer warmte is dan in groene gebieden.

Wettelijke norm o

Er is geen wettelijke norm voor het tegengaan van hitte. D gemeentelijke hittestresskaarten zijn wel gemaakt volgens de landelijke methode.

Huidig beleid o

Stresstesten gemeente Waalwijk - Wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen, 5 september 2019, gemeente Waalwijk, Tauw bv

Afname hittestress: de gemeente heeft op basis van de landelijke methode beleid opgesteld. Centrumlocaties hebben een risico op hittestress door de mate van verstening en weinig bestaand groen. Behoud en aanvulling van bomen en groen staan daarom voorop, om bij te dragen aan waterbuffering, schaduw, verkoeling en luchtzuivering. Met name pleinen komen in aanmerking om te vergroenen tegen hittestress, waarbij we rekening houden met voldoende groeiruimte voor de bomen om tot volle wasdom te komen.

Uit onderzoek blijkt dat dat de woonkernen en dan met name de centrumgebieden en bedrijventerreinen belangrijke warmtegebieden in de gemeente zijn (klimaatstresstest). Bij maatregelen voor klimaatadaptatie in deze gebieden gaat groen een belangrijke rol spelen. Dit kan de zogenoemde hittestress verminderen

Gezondheidsmonitor 2016 o

In de gemeente Waalwijk hebben 59% van de volwassenen (19-64 jaar) en 74% van de 65+ers aangegeven dat er voldoende plekken voor verkoeling in de buurt zijn. Dit percentage ligt lager dan de respectievelijk 64% en 76% in de provincie Noord-Brabant.

Meer gezondheidsklachten na wateroverlast, RIVM, 3 juni 2019. 19

OMWB o •

Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.

Droogte Huidige situatie o

Waalwijk heeft nog niet veel last van droogte in de huidige situatie. De verwachting is dat het in de zomer minder gaat regenen en er meer water verdampt. Dat betekent dat er een neerslagtekort komt. Toename van het neerslagtekort leidt tot afname van de waterbeschikbaarheid in het grond- en oppervlaktewater. Dit heeft negatieve effecten voor agrarische gewassen, natuurgebieden, bomen, planten, (openbaar) groen, bebouwing en bodemdaling.

Wettelijke norm o

Er is geen wettelijke norm voor het tegengaan van droogte.

Huidig beleid o

Stresstesten gemeente Waalwijk - Wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen, 5 september 2019, gemeente Waalwijk, Tauw bv

Vergroening. De gemeente vindt het tegen gaan van droogte belangrijk. Stichting steenbreek zet zich in om de leefomgeving te vergroenen en onnodige verharding tegen te gaan in de openbare ruimte en tuinen. Dit doen ze samen met de overheid, projectontwikkelaars, en andere partijen.

Gezondheidsmonitor 2016 o

In de gezondheidsmonitor 2016 zijn over dit thema geen gegevens bekend.

OMWB o

Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.

Bron: Atlas leefomgeving – verkoelend effect groen/blauw

•

Wateroverlast Huidige situatie o

de hoeveelheid jaarlijkse neerslag neemt toe, en dan vooral de intensiteit van de buien. Hierdoor is er een grotere kans op wateroverlast: ▪

na hevige neerslag blijft op sommige plekken in ons bebouwd gebied water staan.

▪

door hevige buien kan het grondwater toe nemen en kan grondwateroverlast optreden op sommige plekken.

▪

Bij een dijkdoorbraak of een te lage dijk is er een kans dat een deel van de gemeente overstroomt. Het zuidelijke deel van de gemeente ligt hoger, waardoor de kans op overstroming afneemt richting het zuiden.

Wettelijke norm o Er is geen wettelijke norm voor compensatie van de toename van verharding of groen. Wel vereist het waterschap voor grotere oppervlakken compensatie vanaf 2000m2. o De normen voor de dijken worden door Rijkswaterstaat, de provincie en het waterschap bewaakt. Dit vraagt niet om gemeentelijk beleid. Huidig beleid o Integraal Waterplan Waalwijk 2020-2024 o

Stresstesten gemeente Waalwijk, Wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen, 5 september 2019, gemeente Waalwijk, Tauw bv

Compensatie toename verharding. We hebben een norm opgenomen om de toename van verharding te compenseren welke strenger is dan de norm van het waterschap. Bij ontwikkeling van nieuwbouw en aanbouw vragen we om 60 mm (6 liter/m2) waterberging aan te leggen. Dit is een compensatie voor de extra verharding. Bewustwording en goede voorlichting zorgen dat bewoners, bedrijven en gemeente samen bouwen aan een robuust watersysteem. Dit systeem kan zowel wateroverlast als droogte aan. Daarnaast helpen groene daken bij het vermeerderen van groene oppervlakten. o Meer groene inrichting particuliere percelen. Net als de huiseigenaren, worden bedrijven gestimuleerd om minimaal 10% van hun perceel in te richten met een groen/blauwe functie. o Bescherming tegen wateroverlast. Samen zetten we ons in om de gewenste bescherming tegen wateroverlast vanuit watergangen en buffers voor onze inwoners, bebouwing, landerijen en infrastructuur te realiseren. Wij werken mee aan de benodigde aanpassingen om de kans op wateroverlast vanuit watergangen en buffers te verminderen. Als wij zien dat aanpassingen nodig zijn, gaan we in overleg met het waterschap. o Bescherming tegen overstromingen. In de Waterwet staan normen voor de dijken (de primaire waterkeringen, in Waalwijk is dat langs de Bergsche Maas). De norm gaat uit van een ‘overstromingskans per jaar’.

Dit is de kans op een overstroming door het bezwijken van een primaire waterkering, rekening houdend met allerlei mogelijke waterstanden en sterkteaspecten van de kering, waardoor het door het dijktraject beschermde gebied zodanig overstroomt dat dit leidt tot dodelijke slachtoffers of substantiële economische schade11. Op basis van de Waterwet is door de provincie ook de normering van de secundaire waterkeringen vastgelegd in de verordening. Gezondheidsmonitor 2016 o

In de gezondheidsmonitor 2016 zijn over dit thema geen gegevens bekend.

OMWB o

Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.

4.3 Wat vindt de samenleving? Over dit thema zijn in de peiling een 3-tal vragen gesteld die betrekking hadden op de verharding in de voortuin, de aanwezigheid van voldoende koele plekken in de buurt en wateroverlast.

Infomil.nl 21

Iets meer dan de helft van de ondervraagden geeft aan dat de tuin van hun eigen woning grotendeels onverhard is. Een grotendeels onverharde tuin staat op de derde plek van onderwerpen die het afgelopen jaar een meest positieve bijdrage leverden aan de eigen gezondheid. Daarnaast geeft een grote meerderheid van de ondervraagden aan dat het water niet lang op straat blijft staan na een hevige regenbui. 17% geeft aan dat dit wel het geval is. Als het gaat om verkoeling, geeft 48% aan dat er in de eigen buurt voldoende plekken met schaduw of groen zijn, 32% geeft aan het hier niet mee eens te zijn.

Tijdens de interviews is door stakeholders de “verschraling” van het openbaar groen ter sprake gebracht. De hoeveelheid gras als openbaar groen dat de afgelopen jaren is aangelegd wordt als een negatieve invloed op de biodiversiteit benoemd, waardoor een minder positieve beleving van het groen ontstaat. Verantwoordelijkheid In de peiling is per vraag eveneens de vraag gesteld wie voor het desbetreffende onderwerp zorg moet dragen. Als het gaat om en het beperken van wateroverlast zien we dat de ondervraagden vooral een rol voor de gemeente/overheid zien (86%). Ook ziet men een grote verantwoordelijkheid voor de overheid als het gaat om voldoende plekken met schaduw of groen in de buurt (63%). Waarbij ook iets meer dan een kwart van de ondervraagden aangeeft dat beide hier zorg voor kan dragen (28%). Daarnaast vindt 81% van de deelnemers het grotendeels onverhard aanleggen van de tuin een eigen verantwoordelijkheid voor de inwoners van Waalwijk.

5. Beweegvriendelijke leefomgeving 5.1 Inleiding Bewegen helpt bij gezond zijn en blijven. Bij bewegen in de fysieke leefomgeving denken we natuurlijk aan buiten spelen, maar ook buiten sporten, lopen, fietsen etc. Daarbij gaat het er ook om of het openbaar groen toegankelijk en bereikbaar is. Buiten sporten en buiten bewegen moet natuurlijk wel veilig kunnen, dus de verkeersveiligheid speelt hier een belangrijke rol. Dit hoofdstuk geeft een analyse op de beweegvriendelijke leefomgeving met daarin de beleidsthema’s: -

Lopen/fietsen

Spelen

Sporten

verkeersveiligheid

Deze thema’s zijn van belang om gezonde (leefstijl)keuzes aantrekkelijk te maken in de leefomgeving waardoor we zelf onze gezondheid bevorderen. Wat doen lopen en fietsen met onze gezondheid? Bewegen heeft een positieve invloed op de fysieke en mentale gezondheid. Het helpt om overgewicht en eenzaamheid te voorkomen. Het heeft een positief effect op het zelfvertrouwen en de mentale veerkracht. Naast intensieve sporten kunnen ook fietsen en wandelen heel effectief zijn (en minder blessuregevoelig). Bewegen is goed voor de motorische ontwikkeling van kinderen, het bevordert de lenigheid en zelfredzaamheid van ouderen en verlaagt ziekteverzuim onder werknemers. Wat doet spelen met je gezondheid? Buitenspelen is een belangrijke vorm van lichamelijke activiteit. Dit geldt voor zowel nul- tot-vierjarigen als voor kinderen in de basisschoolleeftijd. Kinderen die lichamelijk actief zijn lopen aantoonbaar minder risico op overgewicht. Ook blijkt dat bewegen voor kinderen en jongeren positieve effecten heeft op andere gezondheidsaspecten, zoals botdichtheid, bloedlipiden (cholesterol) en bloeddruk. Voldoende beweging tijdens de jeugd heeft niet alleen op korte termijn een preventieve werking, maar heeft ook op lange termijn een preventieve werking bij het ontstaan van ziektes, zoals osteoporose, hart en vaatzieken diabetes mellitus type 2.

Daarnaast is er een positieve relatie tussen lichamelijke activiteit en psychisch welbevinden van kinderen. 12 Wat doet sporten met je gezondheid? Sport en bewegen dragen bij aan de gezondheid van mensen. Dat blijkt uit tal van onderzoeken. Sport zorgt voor een betere conditie, meer spierkracht, een gezonde levensstijl, een goede nachtrust en een minder hoge medische consumptie. Sporten verkleint namelijk het risico op een groot aantal aandoeningen als hart- en vaatziekten, obesitas, osteoporose, beroertes. Personen die regelmatig bewegen hebben bovendien een lager risico van 30 procent om vroegtijdig te overlijden. Sporten kan ook de gezondheidstoestand verbeteren van mensen met een chronische aandoening. Onvoldoende lichaamsbeweging daarentegen, vergroot de kans op een vroegtijdige dood. In Nederland gaat dat om ongeveer 8.000 sterfgevallen per jaar, dat is 6 procent van het totaal aantal sterfgevallen.

Kennisbanksportenbewegen.nl “De kracht van buitenspelen” 23

Sport zorgt niet alleen voor lichamelijke fitheid maar ook voor mentale fitheid. Voldoende fysieke activiteit gaat depressies tegen, vertraagt de ontwikkeling van dementie en vermindert het aantal psychische klachten. Tegelijkertijd kan sporten leiden tot meer eigenwaarde, zelfvertrouwen en (sociale) vaardigheden.13 Wat doet verkeersveiligheid met onze gezondheid? Veilige fiets- en looproutes naar scholen dragen direct bij aan meer beweging, minder drukte rond de school, minder kans op ongevallen, betere luchtkwaliteit en minder geluidoverlast. Door in een buurt samen met bewoners zogenoemde leefstraten te realiseren, ontstaat niet alleen ruimte voor de kinderen om veilig te kunnen spelen, maar ook ruimte voor buurtbewoners om elkaar te ontmoeten. Een goede en veilige fietsinfrastructuur daagt mensen direct uit tot meer bewegen14. Dit realiseren we door: •

gescheiden fietspaden;

•

duidelijke fietsstroken op de openbare weg;

•

fietsdoorsteken;

•

een goed wegdek;

•

stallings- en oplaadmogelijkheden dichtbij voorzieningen;

•

een sluitend fietsnetwerk.

5.2 Waar staan we nu? •

Lopen/fietsen Huidige situatie o

Er is een fijnmazig fiets- en wandelpadennetwerk. Ook zijn we als gemeente aangesloten op het knooppuntennetwerk voor fiets- en wandelroutes in de regio, zodat fietstochten en wandeltochten gemaakt kunnen worden.

Wettelijke norm o

Er is geen wettelijke norm voor het hebben van routes voor lopen of fietsen. De gemeente heeft zelf beleid opgesteld.

Huidig beleid o

Mobiliteitsplan Waalwijk (2015)

Veilig te voet. We willen dat men een bestemming in de bebouwde kom altijd veilig te voet kan bereiken.

We stimuleren fietsgebruik. We verbeteren fietsvoorzieningen zodat het gebruik van de fiets aantrekkelijker is. Hoofdfietsroutes scheiden we van het hoofdwegennet. Toproutes moeten een alternatief bieden voor het gebruik van de auto in vooral het woon-werkverkeer. In het buitengebied zijn verkeersveilige oplossingen nodig voor het ‘schaalconflict’ tussen de (kwetsbare) fietser en het (steeds groter wordende) landbouwverkeer.

Gezondheidsmonitor 2016 o

In de gemeente Waalwijk voldoen 57% van de 19-64 jarigen aan de Nederlandse Norm Gezond Bewegen. Deze norm is: minstens 5 dagen per week 30 min matig intensief bewegen. Voor 65+ers ligt dit percentage hoger, namelijk 78%.

Wanneer we kijken naar de leeftijdscategorie 12-18 jaar voldeed in 2016 24% aan deze norm. In 2019 daalde dit percentage verder naar 21%.

Dit betekent dat maar 1 op de 5 jongeren in Waalwijk voldoet aan de Nederlandse Norm voor gezond bewegen.

13 14

NOC*NSF Bron: themapagina Verkeer BrOS 24

Daarnaast hebben in onze gemeente 79% van de volwassenen (19 jaar en ouder) aangegeven dat ze vinden dat de buurt aantrekkelijk is om in te bewegen. Dit percentage is vergelijkbaar met het percentage voor de provincie Noord-Brabant.

OMWB o •

Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.

Spelen Huidige situatie o

We hebben in veel wijken speelvoorzieningen voor de jeugd. Maar, een deel van de speelplekken is eenzijdig ingericht of verouderd. De nieuwere speelplekken, zoals in landgoed Driessen, zijn uitdagender. Meer dan 15 speelplekken onderhouden de bewoners zelf, zoals aan de Marijkelaan in Waspik.

Wettelijke norm o

Beheerders van speeltoestellen moeten aan een aantal wettelijke verplichtingen voldoen om ervoor te zorgen dat het toestel geen gevaar oplevert. Dit is geregeld in de ‘Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen’ en maakt geen deel uit van het omgevingsrecht.

Huidig beleid o

Speelruimteplan samen spelen, gemeente Waalwijk

Stimuleren van een gezonde en actieve leefstijl. De gemeente heeft zelf beleid opgesteld. De gemeente Waalwijk wil kinderen stimuleren tot een gezonde en actieve levensstijl. Kinderen die vaak buiten spelen bewegen meer en zijn daardoor gezonder. De gemeente Waalwijk gaat investeren in uitdagende speelplekken van hoge kwaliteit centraal in de wijk. In elke wijk moet een centrale speelplek zijn, goed ingericht met veel speelwaarden en geschikt voor alle leeftijden. Wanneer we nieuwe speelplekken aanleggen of een speelplek renoveren, betrekken we de doelgroep. Naast deze speelplekken is ook informele speelruimte belangrijk. Dit zijn grasvelden, bosjes, bomen, straten, pleintjes, stoepen, steegjes, vijvers en slootjes.

Gezondheidsmonitor 2016 o

Van de ouders in onze gemeente die meededen geeft 17% aan dat ze een speeltuintje in de buurt missen. 19% van de ouders geeft aan dat ze een veilige speelplek in de buurt missen. En 11% geeft aan een grasveld te missen.

OMWB o •

Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.

Sporten Huidige situatie o

We kennen in onze gemeente een rijk verenigingsleven, met in totaal 135 sportaanbieders (inclusief (semi)commerciële sportaanbieders zoals sportscholen, dansscholen, yogastudio’s en medische fitness/sportaanbieders), waarvan 81 sportverenigingen. We hebben in onze gemeente een breed aanbod van binnen- en buitensportaccommodaties, zowel in eigendom van de gemeente als geprivatiseerd. Zo zijn er bijvoorbeeld het zwembad Olympia, het openluchtbad Zidewinde, enkele sporthallen en diverse gymzalen en Sportpark Elzenhage.

Wettelijke norm o

Er is geen wettelijk kader voor sporten in het omgevingsrecht. Gemeenten voelen zich echter wel verantwoordelijk voor het beleidsterrein. Hoewel er geen wettelijk kader is voor dit beleid, hebben gemeenten wel te maken met andere wet- en regelgeving die invloed heeft op sport- en beweegbeleid en de financiering daarvan. Denk bijvoorbeeld aan de verhuur en exploitatie van sportaccommodaties maar ook aan de verstrekking van subsidies.

Huidig beleid o

Nota Sport en Bewegen in de gemeente Waalwijk 2020-2024

Lokaal gezondheidsbeleid Waalwijk 2020-2023 (2020)

We stimuleren sport en beweging. Dit doen we door mee te doen aan ‘Jongeren op gezond gewicht (JOGG)’ en werken aan goede sport- en beweegmogelijkheden voor alle Waalwijkers.

We willen een aantrekkelijke sportieve gemeente zijn voor onze inwoners. We willen zoveel mogelijk Waalwijkers vitaal in beweging krijgen en houden. Daarbij zijn vitale sportverenigingen en goede, toekomstgerichte accommodaties van belang. Eind 2024 beschikt de gemeente Waalwijk over een toekomstbestendige, multifunctionele sportinfrastructuur en een sportief ingerichte (openbare) ruimte. De sportaccommodaties voldoen na nieuwbouw en renovaties aan de geldende wet- en regelgeving en sluiten aan bij onze visie Duurzaam Waalwijk.

Gezondheidsmonitor 2016 o

In de leeftijdscategorie 19-65 jaar sport 56% van de inwoners van Waalwijk minimaal 1 dag per week en is 37% lid van een sportvereniging in 2016. Deze percentages liggen net iets lager dan het gemiddelde voor de provincie NoordBrabant. 26

In de leeftijdscategorie 65+ sport 36% van de inwoners van Waalwijk minimaal 1 dag per week en is 25% lid van een sportvereniging in 2016. Ook deze percentages liggen net iets lager dan het gemiddelde voor de provincie Noord-Brabant.

OMWB o •

Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.

Verkeersveiligheid Huidige situatie o

In 2020 waren er in onze gemeente drie verkeersdoden en 33 gevallen met letsel.

Wettelijke norm o

Primair is verkeersveiligheid geregeld in de weg- en verkeerswetgeving. Deze regelgeving maakt geen onderdeel uit van het omgevingsrecht. Daarnaast zijn er voor het inrichten van veilige weginfrastructuur richtlijnen en aanbevelingen beschikbaar. Deze kennen weliswaar geen wettelijke basis, maar uit jurisprudentie blijkt dat een goede onderbouwing nodig is om van richtlijnen af te wijken.

Huidig beleid o

Mobiliteitsplan Waalwijk (2015)

De gemeente heeft zelf beleid opgesteld voor verkeersveiligheid. Ieder verkeersongeval is er één te veel, zeker als er letsel bij optreedt. De gemeente wil bijdragen aan het sterk terugdringen van het aantal verkeersdoden en –gewonden. Educatie en gedragsbeïnvloeding zijn daarvoor essentieel. Voor de voetgangers ligt het accent op basisvoorzieningen en voorzieningen voor specifieke gebruikers (ouderen, gehandicapten, jongeren). We richten ons daarbij op routes van en naar voorzieningen.

Gezondheidsmonitor 2016 o

In de leeftijdscategorie 19-65 jaar is 1% bezorgd over de gezondheid door wonen in een drukke straat.

OMWB o

Bij de OMWB zijn over dit thema geen gegevens bekend.

Dit betreft de Europese Directive 2008/96/EG (voor rijks- en hoofdwegen), Wegenverkeerswet en het Reglement verkeersregels en verkeerstekens 1990). 15

5.3 Wat vindt de samenleving? Voldoende plek om te bewegen noemen de geïnterviewden als 2e, als het gaat om een positieve invloed op de gezondheid. Het stimuleren tot beweging benaderen we vanuit verschillende invalshoeken. We leggen de relatie met de aanwezigheid van voldoende groen, een veilige infrastructuur met voet- en fietspaden inclusief goede verlichting. Maar ook het stimuleren van een lidmaatschap bij een sportvereniging. We bekijken of we diegenen die dit zelf niet kunnen betalen financieel kunnen ondersteunen. Daarnaast zien we dat de beschikbaarheid van routes voor fietsen en wandelen voor de respondenten van de peiling het belangrijkste is, als het gaat om een positieve bijdrage aan de gezondheid. Daarbij geeft 80% van de ondervraagden aan dat er bij hem of haar voldoende plekken in de buurt zijn om te wandelen of te fietsen. Als het gaat om spelen en sporten zien we dat circa twee-derde van de ondervraagden aangeeft dat daarvoor voldoende plekken in de buurt zijn.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10759789/1