Bijlage 2. Evaluatie inburgering Waalwijk - Heusden - 2025

Juni 2025

Evaluatie Inburgering Gemeente Waalwijk & Heusden 2022 - 2025

Inhoudsopgave 1.

Inleiding ..................................................................................................... 4

2. Van Wet naar lokale aanpak ................................................................................ 5 2.1 Landelijk beleidskader ................................................................................... 5 2.2 Wettelijke verantwoordelijkheid ...................................................................... 5 2.3 Lokale aanpak.............................................................................................. 5 3. Statushouders in beeld ....................................................................................... 6 3.1 Aantal statushouders en gezinsmigranten......................................................... 6 3.2 Afkomst en leeftijd ........................................................................................ 7 4. Brede intake ..................................................................................................... 8 4.1 Vroegtijdige start .......................................................................................... 8 4.2 Uitgebreide intake ......................................................................................... 8 4.3 Leerbaarheidstoets ........................................................................................ 9 4.4 Plan Inburgering en Participatie (PIP) .............................................................. 9 5.

Participatieverklaringstraject (PVT) .....................................................................10 5.1 Binnen één jaar ...........................................................................................10 5.2 Ervaringen van statushouders ........................................................................10 6. Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) ..........................................................11 6.1 Uitgebreid trainingsaanbod ............................................................................11 6.2 Ervaringen statushouders ..............................................................................11 7.

Leerroutes .......................................................................................................12 7.1 B1-route .....................................................................................................12 7.1.1 Uitstroom naar werk ...............................................................................12 7.1.2 Werkgevers terughoudend .......................................................................12 7.1.3 Inzet op draagvlak noodzakelijk ...............................................................13 7.2 O-route .......................................................................................................13 7.2.1 Combitraject entree inburgering ...............................................................14 7.2.2 Jongeren in de Z-route ............................................................................14 7.2.3 Huidige routes niet voor alle jongeren passend ...........................................14 7.2.4 Gevolgen politieke ontwikkelingen op jongeren...........................................14 7.3 Z-route .......................................................................................................15 7.3.1 Z-route in Waalwijk ................................................................................15 7.3.2 Z-route in Heusden

.................................................................................16 8. Taallessen ........................................................................................................18 8.1 Taalniveau en afschalen ................................................................................18 8.2 Theorie vs. Praktijk ......................................................................................18 8.3 Flexibele instroom ........................................................................................19

2

8.4 Ervaring docenten ........................................................................................19 8.5 Intensiviteit taallessen ..................................................................................19 8.6 Wachtlijst ....................................................................................................19 9. Maatschappelijke begeleiding .............................................................................20 9.1 Persoonlijke maatschappelijke begeleiding ......................................................20 9.2 Zelfredzaamheid ..........................................................................................20 9.3 Spreekuren .................................................................................................21 10. Financieel ontzorgen........................................................................................22 10.1 Financiële ontzorging kredietbank .................................................................22 10.2 Financiële begeleiding .................................................................................22 10.3 Problemen liggen op de loer .........................................................................22 11.

Monitoren ......................................................................................................24 11.1 Begeleiding Baanbrekers .............................................................................24 11.2 Voortgang monitoren taallessen ...................................................................24 11.3 Verzuimprotocol .........................................................................................25 12. Samenwerking ................................................................................................26 12.1 Samenwerking met gemeenten ....................................................................26 12.2 Samenwerking tussen partijen .....................................................................26 13. Financiën Waalwijk ..........................................................................................27 13.1 Verhoogde instroo ......................................................................................27 13.2 Inkomsten van het Rijk dalen.......................................................................27 13.3 Kosten uitvoering stijgen .............................................................................28 13.4 Inburgeringsmiddelen niet meer toereikend ...................................................28 14.

Conclusies ......................................................................................................29 14.1 Verbeteren kwaliteit ....................................................................................29 14.2 Lesmethode taallessen sluit onvoldoende aan bij de statushouders ...................29 14.3 83% van de statushouders in de Z-route doet mee .........................................29 14.4 Uitstroom naar werk vergt impuls .................................................................29 14.5 Minder uit handen, meer zelf .......................................................................30 14.6 Timing en inhoud van de trainingen moet anders............................................30 14.7 Jongeren vragen om een ander traject ..........................................................30 14.8 Inburgeringsmiddelen onvoldoende toereikend ...............................................30

3

1.

Inleiding

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet inburgering 2021 (WI21)1. Het doel van deze Wet is om statushouders zo snel mogelijk deel te laten nemen aan de Nederlandse maatschappij en hen te helpen met het vinden van werk. Gemeenten hebben een flinke opdracht gekregen om de Wet verder vorm en inhoud te geven. Gemeente Waalwijk en Heusden hebben samen keuzes gemaakt om met de inburgering aan de slag te gaan. Nu, ruim drie jaar na de invoering van de Wet, hebben we het beleid geëvalueerd. Wat gaat goed? Wat kan beter? Deze inzichten vormen de basis voor het beleid de komende jaren. Met deze evaluatie kijken we terug op de periode 1 januari 2022 – 1 april 2025. Om te komen tot de evaluatie hebben we gesprekken gevoerd met: o Taalschool EchtNederlands o Beleid/management Baanbrekers o Uitvoering Baanbrekers o Vluchtelingenwerk Nederland o Uitvoering gemeenten o Twee groepen statushouders, totaal 25 mensen Deze gesprekken hebben veel input en inzicht opgeleverd. Deze input vormt samen met de beschikbare cijfers de basis voor deze evaluatie. Deze evaluatie is gestructureerd volgens alle onderdelen in de W121. Daarnaast zijn er aanvullende hoofdstukken toegevoegd om een goed beeld te kunnen schetsen van het huidige inburgeringsbeleid. Denk aan de huisvestingstaakstelling, doelgroep en samenwerking.

Deze evaluatie biedt input voor het nieuwe inburgeringsbeleid 2026-2029.

1

4

Wet inburgering 2021: https://wetten.overheid.nl/BWBR0044770/2023-01-01

2. Van Wet naar lokale aanpak 2.1 Landelijk beleidskader Sinds 1 januari 2022 zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet inburgering 2021 (WI21). Deze Wet is bedoeld om statushouders zo snel mogelijk mee te laten doen aan de samenleving, het liefst via betaald werk. Gemeenten spelen hierin een centrale rol: wij zorgen voor een vroege en brede intake, stellen samen met de statushouder een persoonlijk plan op, organiseren taalonderwijs en participatietrajecten, en begeleiden statushouders bij hun maatschappelijke ontwikkeling en financiële zelfredzaamheid. Kortom: wij hebben de regie.

2.2 Wettelijke verantwoordelijkheid Zoals eerder benoemd zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van de WI21. Statushouders moeten binnen drie jaar ingeburgerd zijn en de gemeenten moeten hen in staat stellen deze inburgering te halen. De verantwoordelijkheden van de gemeenten bestaan uit: o Het afnemen van een Brede Intake waarin de leerbaarheid, achtergrond, talenten en wensen van de statushouder zichtbaar worden; o Het opstellen van een Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) waarin leerdoelen, participatieactiviteiten en begeleidingsvormen worden vastgesteld; o Het aanbieden van het Participatieverklaringstraject (PVT) waarin er workshops worden gegeven over de kernwaarden van de Nederlandse maatschappij en dat wordt afgesloten met ondertekenen van een participatieverklaring; o Het aanbieden van de Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) waarin er workshops worden gegeven om de kennis te maken en voor te bereiden op deelname aan de Nederlandse arbeidsmarkt; o Het monitoren van de voortgang van alle statushouders.

o Invulling geven aan de verschillende leerroutes; o B1-route: gericht op taalniveau B1 en betaald werk o Onderwijsroute (O-route): gericht op vervolgonderwijs o Zelfredzaamheidsroute (Z-route): gericht op maatschappelijke participatie van statushouders waarvoor betaald werk (nog) niet haalbaar is o Het bieden van maatschappelijke begeleiding voor het regelen van praktische zaken; o Financieel ontzorgen door begeleiding te bieden naar financiële zelfredzaamheid en financiële problemen bij statushouders te voorkomen.

2.3 Lokale aanpak De gemeenten Waalwijk en Heusden hebben samen lokaal invulling gegeven aan de WI21. De wettelijke kaders zijn daarbij leidend en lokaal ingericht. De uitgangspunten van deze aanpak zijn: o Vroegtijdig starten met de inburgering, waar mogelijk al op het AZC; o Een integraal aanbod waar taal en participatie worden gecombineerd; o Doorlopende ondersteuning gedurende de inburgeringsperiode waarbij de statushouder centraal staat; o Inburgeringstrajecten worden lokaal vormgegeven zodat statushouders, inwoners en organisaties met elkaar verbinden.

5

3. Statushouders in beeld Om inzicht te krijgen in de resultaten en effecten van het beleid, hebben we het dashboard inburgering van Baanbrekers en de Divosa benchmark gebruik om inzicht te krijgen. Maar cijfers zeggen niks zonder het verhaal erachter. We hebben daarom verschillende gesprekken gevoerd met onze partners en statushouders zelf. Deze input is verwerkt in deze evaluatie. We starten met het in beeld brengen van de statushouders en gezinsmigranten in de gemeenten.

3.1 Aantal statushouders en gezinsmigranten

Gezinsmigranten Heusden; 29

400 350 300 250 190

200

220 Statushouders Waalwijk; 143

163 142

150

115

100 50

203

45

57

64 91

112

128

141

152

34 70 3 56 43 0 29 23 11 0 2 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 2022 2022 2022 2023 2023 2023 2023 2024 2024 2024 2024 2025 Heusden

Statushouders Heusden; 122

Gezinsmigranten Waalwijk; 72

Waalwijk

In de grafiek is te zien dat op 1 april 2025 er 366 statushouders onder begeleiding van Baanbrekers zijn. Waalwijk kende opvallende instroompieken in Q4 2022 en Q4 2023, met 31 en 51 nieuwe deelnemers. Heusden liet een meer geleidelijke groei zien, met de hoogste instroom in Q1 en Q2 2024. Het aantal nieuwe statushouders houd verband met het aantal plaatsingen voor de huisvestingstaatstelling van statushouders. Waalwijk heeft de afgelopen jaren haar taakstelling altijd behaald, soms zelfs meer. In Heusden werd de taakstelling in 2023 voor het eerst niet gehaald; in 2024 lukte dit wel. Dit resulteerde begin 2024 in een toename van het aantal plaatsingen. De toename van plaatsingen komt overeen met de toename van het aantal statushouders in traject. In de cirkeldiagram zien we dat de groep in Waalwijk bestaat uit 72 gezinsmigranten en 143 statushouders. In Heusden bestaat de groep uit 29 gezinsmigranten en 122 statushouders. De inburgeringstrajecten kennen doorgaans een looptijd van drie jaar. Van de huidige groep in begeleiding bevindt 20% zich in het derde jaar van het traject, 43% in het tweede jaar en 37% in het eerste jaar. Door een fout bij DUO zijn de eerste statushouders niet op 1 januari 2022 gekoppeld, maar enkele maanden later. Daardoor duurder het langer voordat de instroom op gang kwam en trajecten daadwerkelijk konden starten.

De eerste statushouders zijn in april 2022 gestart met hun inburgering, nu ruim drie jaar geleden.

6

13%

Ander of onbekend land

1%

1%

45

WAALWIJK

7%

5%

70

HEUSDEN

19%

21% 10%

42

24%

9

29%

13 30%

16

40%

3.2 Afkomst en leeftijd

HEUSDEN

18-26

WAALWIJK

27-35

36-45

46-55

56-65

66>

Eritrea Afghanistan Syrië

In de eerste grafiek zien we dat Heusden opvallend meer statushouders uit Syrië heeft dan de gemeente Waalwijk. In Waalwijk is daarentegen een groter aandeel afkomstig uit Eritrea. Deze verschillen hebben gevolgen voor de begeleidingsbehoefte. Waalwijk heeft vijf locaties waar alleenstaande minderjarige vluchtelingen worden opgevangen (AMV). Door de hoge instroom van jongeren uit Eritrea, zien we ook dat de instroom van volwassenen uit Eritrea hoog is. In 2023 heeft de gemeente Waalwijk hierover het gesprek gevoerd met Sterk Huis, de organisatie die AMV jongeren opvangt en begeleid. Dat gesprek heeft geleid tot een afname van het aantal jongeren uit Eritrea dat instroomt. Een aantal jaren later zien we dat terug in de instroom van volwassenen. Vanaf 2024 zien we een afname uit Eritrea en een toename uit Syrië. In Waalwijk is 40% van de statushouders tussen de 18 en 26 jaar oud, tegenover 30% in Heusden. Dit komt door de AMV opvang in Waalwijk, dit zorgt voor een hogere instroom van jongeren. In Heusden is de leeftijdsgroep 27–45 jaar het sterkst vertegenwoordigd (53% in totaal), met een relatief gelijkmatige spreiding over de subgroepen 27–35 jaar (24%) en 36–45 jaar (29%). In Waalwijk is dit aandeel met 40% lager, wat duidt op een jonger profiel van de statushouders daar.

In de oudere leeftijdsgroepen (46 jaar en ouder) zijn de verschillen kleiner, al heeft Waalwijk met 21% een iets hoger aandeel dan Heusden (16%).

7

4. Brede intake De brede intake is het proces waarin een uitgebreide intake wordt afgenomen bij de statushouders. Het doel van deze intake is om een goed beeld te krijgen van de persoonlijke situatie, vaardigheden, leerbaarheid en ambities van de statushouder. Op basis van deze intake wordt het Persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP) opgesteld waarin onder andere de te volgen leerroute (B1, Z of O) staat. Baanbrekers voert deze intake uit. Wettelijk gezien dient de brede intake in ieder geval te bestaan uit: ▪ Een leerbaarheidstoets bij de Baanbrekers om inzicht te krijgen in de leerbaarheid; ▪ Een onderzoek naar het gevolgde onderwijs en de werkervaring in het land van herkomst; ▪ Een verkenning om de persoonlijke omstandigheden van de statushouder, zoals fysieke en mentale gezondheid, in beeld te brengen.

4.1 Vroegtijdige start In Waalwijk en Heusden hebben we met Baanbrekers afgesproken dat inburgeringsplichtige statushouders die verblijven in het AZC Oisterwijk, al tijdens hun verblijf daar worden uitgenodigd om te starten met de inburgering. Deze statushouders zijn nog niet verplicht om daadwerkelijk met het traject te beginnen. In de praktijk blijkt dat het merendeel dan ook geen gebruik maakt van dit vroege aanbod. De belangrijkste oorzaken zijn de lange reistijd (circa twee uur enkele reis) en het ontbreken van kinderopvang op het AZC. Door het lage aantal deelnemers dat vroegtijdig instroomt en een sterke toename van nieuwe statushouders die al in de gemeente zijn gehuisvest, is er vanaf 2024 voor gekozen om de focus te verleggen naar deze laatste groep. Statushouders in het AZC worden daarom niet langer standaard uitgenodigd voor een vroege start. Wanneer zij echter zelf aangeven toch te willen beginnen, wordt dit op individuele basis alsnog mogelijk gemaakt. Daarmee leveren we maatwerk, maar reguleren we ook de druk op onze uitvoering.

4.2 Uitgebreide intake Iedere statushouder krijgt bij Baanbrekers en bij de taalschool EchtNederlands een uitgebreid intakegesprek om kennis te maken, uitleg te geven en input op te halen. Bij de start van de WI21 hebben we ervoor gekozen om de brede intake lokaal uit te breiden ten opzichte van de wettelijke minimumeisen met een achtwekelijks programma. Dit programma bestaat aanvullend uit: o Trainingen Baanbrekers o Workshops participatieverklaringstraject o Kennismakingsgesprek taalschool o Taalles, rekenles en digitale vaardigheden Het idee van dit aanvullende programma is dat de partners gezamenlijk de eerste 8 weken de tijd nemen om de statushouder te leren kennen en te starten met een aantal onderdelen van de inburgering. Dit moet input opleveren voor het PIP. Uit de evaluatiegesprekken met de uitvoerende partijen blijkt dat de brede intake conform de wettelijke eisen wordt uitgevoerd. Maar vanaf 2023 is er wel voor gekozen om de onderdelen te implementeren in de eigen programma’s van de betrokken partijen. Daarmee worden bovenstaande punten nog steeds uitgevoerd, maar niet meer in een gezamenlijk programma. Tot 2024 is er nog wel een startklas geweest bij de taalschool, door onvoldoende instroom is de startklas geïntegreerd in de reguliere taallessen en blijft flexibele instroom mogelijk.

De taalschool geeft aan dat de intake bij de taalschool voldoende inzicht geeft, naast de leerbaarheidstoets, om een statushouder rechtstreeks te laten instromen. Daarmee kan het proces versneld worden en kan een statushouder eerder starten. De oorspronkelijke onderdelen zijn dus wel uitgevoerd, maar niet gebundeld in één programma.

8

Een groepsgewijs startmoment van de inburgering wordt door partijen in de toekomst wel als positief gezien, alleen niet meer als een achtwekelijks programma. Tijdens dit startmoment kan wel uitleg worden gegeven over de inburgering, maar ook is er ruimte om uitleg te geven over verzuim en de geldende regels. Ondanks dat een vast startmoment mogelijkheden biedt, blijft het wel belangrijk dat statushouders flexibel kunnen instromen in de taallessen. Dit moet geborgd blijven.

4.3 Leerbaarheidstoets De wettelijke leerbaarheidstoets biedt volgens de ketenpartners voldoende inzicht. Wel benadrukken ze dat het gaat om een momentopname. Hierdoor kan het in de praktijk blijken dat het gegeven advies (met betrekking tot de te volgen leerroute) niet meer overeenkomt als de statushouder verder in zijn of haar inburgeringstraject is. 100%

9%

9%

90%

8%

14%

80%

8%

70% 60%

54%

50% 40% 69%

30% 20%

28%

10% 0% B1-route haalbaar B1-route

Z-route

B1-route niet haalbaar

O-route

onbekend

In de grafiek hiernaast zien we inderdaad dat de uitkomst van de leerbaarheidstoets niet altijd leidend is bij de uiteindelijke keuze voor de leerroute. Voor personen met het advies B1haalbaar is 69% daadwerkelijk in de B1-route geplaatst. 22% van deze groep is uiteindelijk in een andere route is beland (8% Z-route, 14% O-route). Bij de groep waarvoor B1 niet haalbaar is, is 28% toch in de B1-route terechtgekomen. Tegelijkertijd zien we dat 54% van deze groep in de Z-route is geplaatst, wat in lijn ligt met het advies.2 We zien dan ook een enkele keer dat in de loop van het traject van route moet worden gewisseld. Dit is tot 1 april 2025, 9 keer voorgekomen. Wijziging van route gedurende het traject is meestal het gevolg van het feit dat de beperkingen in de mentale, fysieke en sociale belastbaarheid pas later zichtbaar wordt. Dit is moeilijk aan de voorkant te voorkomen. In veruit de meeste geval is de inschatting juist.

4.4 Plan Inburgering en Participatie (PIP) Op basis van onder andere de leerbaarheidstoets, de brede intake en de input van de statushouder, wordt het PIP opgesteld. In het PIP staan de leerdoelen, participatieactiviteiten en begeleiding. Het is een op maat gemaakt plan met als doel: zo snel mogelijk deelnemen aan de Nederlandse samenleving. Daarnaast wordt ook de te volgen leerroute bepaald. Het PIP moet uiterlijk binnen 10 weken, na de dag dat de statushouder kennis heeft genomen over de inburgeringsplicht, worden opgesteld. Dit is wettelijk bepaald. Baanbrekers stelt het PIP op. Het lukt Baanbrekers in veruit de meeste gevallen om de PIP binnen de 10 weken vast te stellen. In een enkel geval lukt dit niet, dat kan met de persoonlijke situatie van de statushouder te maken hebben. Uit de evaluatiegesprekken blijkt dat de PIP enkel per post naar de statushouder wordt toegestuurd en niet in een persoonlijk gesprek wordt toegelicht. Dat is niet volgens de afspraken. Het is belangrijk dat dit in de toekomst wel gebeurd om ervoor tot zorgen dat de PIP voor statushouders duidelijk is. Hier is extra aandacht voor nodig blijkt uit de gesprekken die we hebben gevoerd met de statushouders.

2

9

Van een deel van de personen in de leerbaarheidstoets wel al afgenomen, maar is de route nog onbekend. Dit kan worden verklaard doordat de leerbaarheidstoets een van de eerste stappen in de brede intake is, terwijl de route pas definitief wordt vastgelegd aan het einde hiervan.

5. Participatieverklaringstraject (PVT) Het doel van het PVT is om statushouders kennis te laten maken met de kernwaarden van de Nederlandse samenleving. Tijdens het traject leren statushouders over de rechten, plichten en waarden die belangrijk zijn in Nederland. Bijvoorbeeld gelijke rechten voor mannen en vrouwen, vrijheid van meningsuiting en het recht op onderwijs. Het traject bestaat uit een introductie in deze kernwaarden en wordt afgesloten met het ondertekenen van de participatieverklaring. Door deze verklaring te ondertekenen, geeft de statushouder aan dat hij of zij kennis heeft genomen van de Nederlandse waarden en deze respecteert. VluchtelingenWerk voert deze trajecten uit en het PVT is wettelijk verplicht. Gemeenten hebben de vrijheid om het PVT zelf vorm te geven. In Waalwijk en Heusden bestaat het traject uit: o Kennis over de Nederlandse grondwet en het politieke stelsel o Inventarisaties van de eigen ideeën, kennis en vragen van statushouders over Nederlandse kernwaarden o Uitleg over de bibliotheek en de voorzieningen daarin o Een feestelijke ondertekening van de participatieverklaring op het gemeentehuis Tijdens de ondertekening op het gemeentehuis, spreekt de wethouder of burgemeester de statushouders toe. VluchtelingenWerk geeft aan dat dit gewaardeerd wordt door statushouders.

5.1 Binnen één jaar 35 30 25 20 15 10 5 0

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 >12

Aantal personen

In de grafiek hiernaast is te zien dat op 1 april 2025 139 van de 265 statushouders hun PVT hebben afgerond. Volgens de WI21 moeten statushouders hun PVT binnen drie jaar voltooien. Omdat kennis van de Nederlandse kernwaarden voor ons essentieel is voor een goede inburgering, hebben we in samenwerking met Vluchtelingenwerk afgesproken dat we mensen in jaar één de PVT willen laten doorlopen. Ongeveer 94% van de statushouders die het PVT hebben afgerond, heeft dit binnen één jaar gedaan. Gemiddeld duurt het vijf maanden vanaf de start van de inburgering totdat iemand het PVT heeft afgerond.

Aantal maanden

5.2 Ervaringen van statushouders Statushouders geven in de evaluatiegesprekken aan niet altijd te begrijpen wat er gezegd en besproken wordt in de PVT traingen. Omdat zij het eerste jaar de taal nog niet goed beheersen en de trainingen voornamelijk theoretisch zijn, is het niet altijd goed te volgen. Ondanks de inzet van de tolken blijft de theorie niet hangen en begrijpt een deel niet wat er wordt besproken. Ook is bij niet alle statushouders het nut en de noodzaak van de participatieverklaring duidelijk. Door de trainingen meer praktijkgericht te maken en de toespraak vanuit de gemeente bij de ondertekening uit te breiden, kunnen we dit traject verbeteren.

10

6. Module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP) Het doel van de MAP is om statushouders kennis te laten maken en voor te bereiden op deelname aan de Nederlandse arbeidsmarkt. De module is verplicht voor alle statushouders, behalve die deelnemen aan de onderwijsroute. Baanbrekers verzorgt de trainingen binnen deze module met twee trainers. Gemeenten hebben de vrijheid om de MAP aan te passen aan de persoonlijke situatie van statushouders en de lokale arbeidsmarkt.

6.1 Uitgebreid trainingsaanbod Met twee ervaren trainers voert Baanbrekers de trainingen voor de statushouders uit. Alle statushouders, met uitzondering van de onderwijsroute, krijgen de trainingen van Baanbrekers voor minimaal 16 weken. Ook de Z-route deelnemers die daarna naar de gemeente gaan voor het traject. Baanbrekers verzorgt trainingen op: o Systeem Nederland cirkel “Ik doe mee” (belasting/uitkering) o Medewerkingsverplichting o Klantreis statushouder van AZC naar woning o Inlichtingenplicht o Participatiewet o Inburgeringssysteem o Arbeidsverplichtingen o Vreemdelingenwet o Re-integratieverplichting o Sociale zekerheid o DUO (dienst uitvoering onderwijs) o Module Werk en veranderingen o Module toeslagenwet en belastingen o Toets proeve van bekwaamheid deel 1 o Toets proeve van bekwaamheid deel 2 o Werknemersvaardigheden o Verwachtingen bedrijfsleven o Sollicitatieproces Bovenstaande trainingen krijgen de statushouders fysiek en groepsgewijs bij Baanbrekers. Dit zijn theorietrainingen die ook in het Arabisch en Tigrinya (taal in Eritrea) worden gegeven. Daarnaast wordt er in deze module ook praktijkervaring opgedaan. Voor statushouders in de B1-route, is dit minimaal 40 uur. Deze uren maken statushouders voornamelijk bij het ‘Startpunt’ van Baanbrekers, waar zij werkzaamheden uitvoeren om de werknemersvaardigheden te monitoren.

Daarnaast biedt Baanbrekers mogelijkheden, vanuit de Participatiewet, zoals werkervaringsplekken, volgen van opleidingen en proefplaatsingen om de uitstroom naar werk te bevorderen. De werkmakelaars van Baanbrekers ondersteunen hierbij en voeren acquisitie uit richting potentiële werkgevers voor statushouders.

6.2 Ervaringen statushouders Statushouders geven in de evaluatiegesprekken aan niet altijd te begrijpen wat er gezegd en besproken wordt in de trainingen. Omdat zij het eerste jaar de taal nog niet goed beheersen en de trainingen voornamelijk theoretisch zijn, is het niet altijd goed te volgen. De statushouders gegeven aan meer behoefte te hebben aan praktijk en uitleggen bij zaken waar zij dagelijks tegenaan lopen. Bijvoorbeeld belastingaangifte en het gebruik van DigiD. De behoefte aan meer praktijk zien we vooral terug bij de statushouders in de Zroute. Statushouders in de B1-route zouden meer theorie kunnen volgen indien zij de taal beter spreken en begrijpen, bijvoorbeeld na het eerste jaar. De werkzaamheden bij het Startpunt van Baanbrekers wordt door het overgrote deel van de statushouders als positief ervaren tijdens de gevoerde evaluatiegesprekken.

11

7. Leerroutes De WI21 bestaat zoals eerder gezegd uit drie leerroutes: B1, Onderwijsroute (O) en zelfredzaamheidsroute (Z). Iedere leerroute heeft een andere aanpak, snelheid en uitgangspunt. Hieronder gaan we dieper in op de verschillende leerroutes en resultaten.

HEUSDEN

WAALWIJK

O-route 11%

O-route 23%

Z-route 28%

B1-route 51% B1-route 61% Z-route 26%

Wanneer we kijken naar het aantal personen per leerroute, valt op dat Waalwijk relatief meer deelnemers in de onderwijsroute heeft, terwijl Heusden juist relatief meer deelnemers in de B1-route kent. Dit sluit aan bij het eerdere inzicht dat Waalwijk een groter aandeel jongvolwassen statushouders (18-26 jaar) heeft dan Heusden. Jongeren volgen namelijk vaker de onderwijsroute dan statushouders van 27 jaar en ouder. De verdeling over de leerroutes in beide gemeenten komt grotendeels overeen met het landelijke gemiddelde (cijfers tot en met 2023): 56% van de statushouders volgt de B1route, 27% de Z-route en 12% de onderwijsroute.

7.1 B1-route Betaald werk is een van de belangrijkste uitgangspunten van de Wet Inburgering. Als je kan werken, dan ga je aan het werk. Om deze reden is bij de komst van de huidige Wet Inburgering de taal eis ook verhoogd van A2 naar B1. De wettelijke inburgeringsroute naar werk wordt om die reden de B1-route genoemd. Naast de taallessen en de bijbehorende examens is de ondersteuning naar werk een groot onderdeel van de begeleiding.

7.1.1 Uitstroom naar werk Van de tien statushouders die momenteel hun inburgering hebben afgerond, zien we dat vier (40%) statushouders daadwerkelijk werk hebben gevonden. Eén daarvan is daardoor uit de bijstand uitgestroomd en daarmee niet meer afhankelijk van een bijstandsuitkering. De andere kandidaten zijn nog wel afhankelijk van de bijstand of krijgen aanvullende bijstand. In 2026 gaan we meer statushouders zien die hun inburgering afronden, we krijgen dan beter zicht op het aantal statushouders dat daadwerkelijk uitstroomt naar betaald werk. Vooralsnog blijft de uitstroom naar werk uit.

7.1.2 Werkgevers terughoudend Een van de redenen waardoor statushouders niet kunnen uitstromen naar betaald werk, is de terughoudendheid van werkgevers om statushouders aan te nemen. We concluderen dat dit vaak te maken heeft met de hoge taal eis die werkgevers stellen aan statushouders. Zeker in de eerste periode van hun inburgering, blijft het moeilijk voor statushouders om

12

Nederlands te spreken. Maar juist een Nederlandse werkomgeving helpt en stimuleert de ontwikkeling van de Nederlandse taal. Desondanks stellen veel werkgevers het (goed) spreken van de Nederlandse taal als voorwaarde. Een tweede reden is de beperkte tijd die een statushouders overdag beschikbaar is voor werk. Dit komt door de verplichten van de inburgering zoals de taallessen. Het creëren van meer beschikbare tijd op het eind van de inburgering, kan de kansen op werk vergroten. Om ervoor te zorgen dat het werk duurzaam is, is het belangrijk dat statushouders niet te snel gaan werken volgens Baanbrekers. Sommigen vinden snel en zelfstandig werk, bij ondernemers die zij via hun netwerk kennen. Dit zijn vaak werkgevers die zelf nog maar kort in Nederland zijn. Deze banen zijn meestal niet stabiel. Statushouders weten dan nog weinig over hun rechten en plichten op de arbeidsmarkt. Soms stoppen ze zelfs met hun verplichte taallessen, bijvoorbeeld onder druk van hun werkgever. Om dat te voorkomen, stelt Baanbrekers dat het belangrijk is dat statushouders eerst de MAP-trainingen afronden, voordat zij aan het werk gaan. Zo wordt de kans op uitval kleiner.

7.1.3 Inzet op draagvlak noodzakelijk Het is belangrijk om meer werkgevers te enthousiasmeren om statushouders in dienst te nemen en te informeren over de mogelijkheden en regelingen die er zijn. Om het draagvlak bij werkgevers te vergroten, adviseert Baanbrekers te focussen op maatschappelijk betrokken werkgevers. Ook kan het helpen om voorlichtingsbijeenkomsten te organiseren. Bijvoorbeeld om regelingen onder de aandacht te brengen en statushouders een podium te geven. Gemeenten zouden dit samen met Baanbrekers verder kunnen uitwerken.

7.2 O-route De O-route is gericht op statushouders met een hoge leerbaarheid die kunnen doorstromen naar het reguliere onderwijs, oftewel een Nederlandse mbo, hbo- of universitaire opleiding. Ook in deze route is het gewenste taalniveau B1. We zien in deze route vooral jonge statushouders tot en met 27 jaar. De onderwijsroute kopen we regionaal, met de gemeenten in Hart van Brabant, in bij drie onderwijsinstellingen. Bij Yonder (voorheen ROC), Fontys en de universiteit van Tilburg. In het diagram hiernaast is te zien dat van de 60 statushouders in de onderwijsroute, 40% MBO 2 (regulier) onderwijs volgt. Dit doen zij op het Yonder in Tilburg en sommige op het Koning Willem I college. 28% volgt op dit moment MBO 1 om vervolgens door te stormen naar MBO 2. Daarnaast volgt 27% het Taalschakeltraject, een traject ter voorbereiding op het MBO. En 5% het Taalschakeltraject aan de universiteit, ter voorbereiding op een vervolgopleiding op de universiteit. Inmiddels hebben 6 jongeren het Taalschakeltraject volledig doorlopen, waarvan 4 (67%) dit traject succesvol heeft afgerond. De andere twee jongeren zijn al wel gestart aan hun vervolgopleiding.

13

5% 28% 27%

40%

MBO 1

MBO 2

Taalschakeltraject MBO

Taalschakeltraject universiteit

7.2.1 Combitraject entree inburgering Voor jongeren die in de B1-route vallen bieden we, in samenwerking met de regio Hart van Brabant, sinds september 2023 een alternatief: het combitraject entree inburgering. Dit traject combineert de entree-opleiding (MBO 1) met de B1-route. Hierdoor kunnen jongeren hun inburgeringsdiploma en entree-diploma behalen. Door beide trajecten inhoudelijk op elkaar af te stemmen, leren jongeren op hun eigen niveau, terwijl ze zich voorbereiden op een vervolgopleiding of werk. De combinatie van taallessen, beroepsvaardigheden en praktijkervaring vergroot de kans op succesvolle afronding van beide trajecten en op integratie. Voor dit combitraject konden jongeren uit alle gemeenten in de arbeidsmarktregio MiddenBrabant deelnemen, er zijn maar beperkt plekken. In de afgelopen periode is er enkel één statushouder uit Waalwijk aangemeld die de route volgt, de rest voldeed niet aan de criteria van het combitraject. Dit komt voornamelijk door de eis dat de jongere B1-taalniveau moet kunnen behalen. De meeste jongeren voor wie de onderwijsroute niet haalbaar blijkt, vallen in de Z-route.

7.2.2 Jongeren in de Z-route Voor jongeren die in de Z-route vallen is half september 2023 een jongerengroep gestart bij onze taalschool EchtNederlands. Deze jongeren kregen naast hun reguliere lessen extra begeleiding gericht op het behalen van schrijftoetsen, leestoetsen en luistertoetsen. De training was maatwerk, waarbij de jongeren zelf konden aangeven welke onderdelen ze moeilijk vonden. De docenten gaven klassikale uitleg over actuele thema’s en werkten daarnaast individueel met de jongeren aan hun taalvaardigheden. Hoewel de jongerengroep goed werd ontvangen door de deelnemers, bleek de opkomst na enkele maanden te laag om deze voort te zetten. Van de 15 deelnemers die zijn gestart bleef na enkele maanden nog maar een groep van 6 tot 8 jongeren over. Door de lage opkomst en hoge tijdsinvestering, is besloten de groep te stoppen. We concluderen wel dat er extra aandacht voor jongeren nodig is. Zij hebben een andere route nodig.

7.2.3 Huidige routes niet voor alle jongeren passend Voor sommige jonge statushouders blijkt de reguliere onderwijsroute niet passend. Zij behalen niet het niveau om een Taalschakeltraject te volgen en door te kunnen stromen naar het reguliere onderwijs. Daarom gaan zij de B1-route of de Z-route volgen. We concluderen op basis van de gevoerde gesprekken dat deze routes onvoldoende aansluiten bij onze jongen statushouders. Zij zitten met volwassenen in de klas en in sommige gevallen zijn dat hun eigen ouders. Daarnaast vraagt de groep jongeren extra begeleiding op verzuim, een meer praktijkgerichte vorm van onderwijs en meer focus op stages en werk. Daarnaast lijkt het essentieel te zijn om een leeromgeving met enkel leeftijdsgenoten te creëren waarin ruimte is voor kennismaking met beroepssectoren, praktijkervaring en voorbereiding op vervolgonderwijs of werk.

7.2.4 Gevolgen politieke ontwikkelingen op jongeren Er blijft behoefte aan passend aanbod voor jongeren. Sinds de ontwikkelingen in Syrië zien we dat politieke onzekerheid invloed heeft op hun motivatie. Sommige jongeren hopen terug te keren en investeren daarom minder in hun toekomst in Nederland. Anderen zijn bang dat zij worden teruggestuurd nu Syrië mogelijk als "veilig" wordt gezien. Ook dit vermindert de motivatie om de taal te leren. 3

3

14

Onrust en onzekerheid zien we ook terug bij volwassenen afkomstig uit Syrië. Bij hen uit zich dit echter eerder in concentratieverlies tijdens de lessen en een toename van verzuim als gevolg van mentale klachten dan een vermindering van de motivatie.

7.3 Z-route De Z-route is voor statushouders met een lagere leerbaarheid of geen/een laag opleidingsniveau. De Z-route kent twee uitstroomprofielen: maatschappelijke participatie en werk. De route is gericht op het leren van de basisvaardigheden in de Nederlandse taal en het vergroten van de zelfredzaamheid. In afwijking van de B1- en O-route, kent deze route geen examen maar een eindgesprek. De statushouders moeten wel minimaal 800 uur Nederlandse taalles volgen en minimaal 800 uur maatschappelijk participeren in de gemeente. Onder de oude Wet kregen deze statushouders vaak een ontheffing van de inburgeringsplicht. Met de komst van deze route is dit in de meeste gevallen niet meer aan de orde en werken we aan zelfredzaamheid. Ondanks de verminderde leerbaarheid binnen deze groep is voor een deel van de deelnemers uitstroom naar werk wel mogelijk. Personen met het uitstroomprofiel werk worden momenteel door Baanbrekers op vergelijkbare wijze naar werk begeleid als deelnemers uit de B1-route. Een ander deel van de Z-route deelnemers kampt, naast verminderde leerbaarheid, ook met een lage belastbaarheid. Bijvoorbeeld door fysieke of psychische problematiek. Voor deze groep ligt de nadruk op participatie: zij moeten 800 uur besteden aan activiteiten zoals vrijwilligerswerk of deelname aan buurtactiviteiten.

In de grafiek hiernaast zien we een opvallend verschil tussen de twee gemeenten. In Heusden gaat een meerderheid van de statushouders in de Z-route het uitstroomprofiel werk volgen. In Waalwijk volgen veruit de meeste statushouders in de Z-route het uitstroomprofiel participatie.

45 40 40 35 30 25

22

20 15 15 9

10 5

2

3

0 Heusden Werk

Participatie

Waalwijk Nog niet bekend

7.3.1 Z-route in Waalwijk De meeste statushouders in de Z-route in Waalwijk, volgen het uitstroomprofiel participatie en worden begeleid door de coaches maatschappelijke activering van de gemeente Waalwijk. Dit hangt samen met de samenstelling van de doelgroep: bij een groot deel van de statushouders is een lagere leerbaarheid vastgesteld en vaak is er geen of zeer beperkt onderwijs gevolgd. De gemeente Waalwijk geeft sinds oktober 2023 zelf invulling aan de Z-route met behulp van twee coaches maatschappelijke activering, specifiek voor de inburgering. Een van deze twee coaches is tevens tolk Tigrinya, de taal die in Eritrea wordt gesproken. Hierdoor is er veel flexibiliteit en kunnen we goed aansluiten op de situatie en behoeften van de statushouders. Deze aanpak wordt gewaardeerd door statushouders zelf, zij zijn blij met de invulling van de route en de begeleiding die zij krijgen. Dit is onder andere ook terug te zien in het verzuim dat nagenoeg nul is. Statushouders zijn vrijwel altijd aanwezig en op tijd.

15

30

27

25 20 20 15 9

10 5

1

3

1

7 1

1

3

0

In totaal bevinden zich 42 statushouders in deze leerroute waarvan de eerste statushouder naar verwachting in november 2025 de route zal afronden. Van deze 42 statushouders, hebben 35 statushouders (83%) een of meerdere lokale participatieactiviteiten. Totaal zijn er 73 activiteiten ingezet, gemiddeld twee activiteiten per persoon. In bovenstaande grafiek zijn deze activiteiten weergegeven. Een groot deel van de statushouders neemt deel aan activiteiten van ContourdeTwern in de buurthuizen, maar ook doen veel statushouders mee met de fietslessen. Negen statushouders doen op dit moment vrijwilligerswerk en twee statushouders zijn gestart met re-integratie gefocust om uit te stromen naar betaald werk. Naast deze activiteiten gaan de coaches wekelijks praktisch aan de slag met de groep. Oefenen met DigiD, oefenen met taal, langs bij organisaties in Waalwijk en ieder jaar meedoen met NL doet. We zien groei bij de statushouders, praktisch aan de slag, veel begeleiding en inzet op activiteiten/vrijwilligerswerk is van essentieel belang. Het voorzien in voldoende participatieplekken zodat statushouders de verplichte 800 participatie-uren kunnen afronden, is uitdagend. Vanuit de gemeente wordt er actief gezocht naar deze plaatsen en er wordt bemiddeld.

Desondanks hanteren veel participatieplekken/vrijwilligersplekken strenge taaleisen waaraan de statushouders (nog) niet kunnen voldoen. Maar deze plekken zijn heel belangrijk voor de integratie van deze statushouders, daarnaast leren zij op deze plekken beter en sneller de Nederlandse taal. De proactieve inzet van de twee coaches heeft erin geresulteerd dat er verschillende plekken beschikbaar zijn gekomen. Van activiteiten tot vrijwilligerswerk. De coaches van de gemeente Waalwijk adviseren om in gesprek te gaan met lokale organisaties om meer participatieplekken te werven met een maatschappelijk effect en waarbij er veel contact is met Nederlandssprekende mensen. Dit om de taalontwikkeling te bevorderen. De inzet van de coaches vanuit de gemeente is daarbij van waardevol belang, het netwerk van de gemeente helpt daarbij.

7.3.2 Z-route in Heusden De gemeente Heusden heeft gedurende de evaluatieperiode nog geen invulling gegeven aan de begeleiding gericht op het behalen van de participatie-uren voor deelnemers aan de Z-route met uitstroomprofiel participatie. Hoewel een beperkt aantal personen op eigen initiatief activiteiten onderneemt, leidt het uitblijven van een gestructureerd aanbod bij de meeste deelnemers tot een achterstand in het vervullen van deze verplichting. Dit gebrek aan duidelijkheid veroorzaakt onzekerheid bij de betrokken statushouders. In de tussentijd richten zij hun leven in Nederland verder in, wat kan betekenen dat het extra

16

aanpassingsvermogen vergt wanneer op een later moment alsnog inspanningen van hen worden gevraagd. Bovendien brengt de vertraging met zich mee dat veel deelnemers waarschijnlijk niet binnen de wettelijke termijn van drie jaar aan hun inburgeringsplicht kunnen voldoen. In dergelijke gevallen is het mogelijk om via DUO uitstel aan te vragen, op basis van het argument dat de gemeente niet tijdig een passend aanbod heeft gerealiseerd. Op dit moment lopen gesprekken met diverse betrokken partijen om alsnog invulling te geven aan deze component van de Z-route.

17

8. Taallessen Een van de doelen van de WI21 is dat statushouders het voor hen hoogst haalbare taalniveau behalen binnen de inburgeringsperiode. Om dit te doen, volgen zij taallessen. EchtNederlands verzorgt deze voor statushouders in de B1- en Z-route. Statushouders in de B1-route dienen binnen drie jaar te slagen voor het B1-taalexamen. Statushouders in de Z-route, volgen taallessen op A1-nivau. Zij hoeven geen taalexamen af te leggen maar dienen minimaal 800 taallesuren te maken, hebben een inspanningsverplichting en voeren een eindgesprek.

8.1 Taalniveau en afschalen Het streven is dat statushouders in de B1route slagen voor het B1-examen. Op basis van eerdere ervaring is bekend dat dit niet voor iedereen haalbaar is. Daarom is afschalen naar A2-niveau mogelijk na 600 uur taallessen gevolgd te hebben. Dit afschalen kan voor één of meerdere examenonderdelen: lezen, schrijven, luisteren en spreken. Op dit moment is de verwachting dat van de 89 deelnemers in de B1-route, 33 het volledige B1-niveau zullen behalen. De overige 56 zullen waarschijnlijk minstens één onderdeel op A2-niveau moeten afronden. Tot 1 april 2025 hebben zes personen uit beide routes de verplichtingen rond taallessen afgerond.

37%

63%

(Deels) afschalen naar A2

B1 is haalbaar

8.2 Theorie vs. Praktijk In de afspraken met onze taalschool EchtNederlands zijn afspraken gemaakt over de ‘manier van lesgeven’. Daarbij was er ook aandacht om in de praktijk met taal aan de slag te gaan. Denk aan het bezoeken van praktijklocaties, het ontvangen van gasten in de klas, het aanbieden van de taalplus-module en de koppeling aan taalmaatjes van VluchtelingenWerk en ContourdeTwern. We concluderen tijdens de evaluatie dat er de afgelopen periode maar beperkt aandacht is geweest voor deze onderdelen en het praktijkgericht lesgeven. Momenteel bestaat 97% van het aanbod uit theorie en slechts 3% uit praktijk. Volgens EchtNederlands is de afgelopen periode vooral aandacht geweest om het lesaanbod behapbaar te houden. Zij merken dat de Nederlandse manier van lesgeven niet voor alle statushouders vanzelfsprekend is. De mate waarin een statushouder zich aan kan aanpassen, verschilt per inburgeringsroute en situatie. Als de Nederlandse manier de eerste aanraking is met het onderwijs, is het vaak gemakkelijker voor een statushouder om zich aan te passen. Als dit niet is, is er vaker weerstand. Desalniettemin constateert ook EchtNederlands dat er (te) weinig aandacht is besteed aan praktijkgericht onderwijs.

Daarom heeft zij per 1 januari 2025 de volgende maatregelen genomen: o Praktijkgericht taalonderwijs verplicht voor docenten o Praktijklessen vaste pijler binnen het programma o Senior docent om docenten te ondersteunen Tijdens de evaluatiegesprekken met statushouders hebben verschillende statushouders aangegeven praktischer aan de slag te willen tijdens de taallessen. Hierdoor lukt het hen beter om de taal te leren en zich te ontwikkelen, aldus de statushouders.

18

8.3 Flexibele instroom Gemiddeld bestaat een klas uit vijftien statushouders. EchtNederlands ziet dat een homogene klas, op basis van taalniveau en afkomst, bevorderlijk is voor zowel statushouders als docenten. De flexibele in- en doorstroom die de gemeenten hanteren, gaan ten koste van deze homogeniteit. Alhoewel homogene groepen de voorkeur hebben, kennen zij ook nadelen: er is minder contact met andere nationaliteiten en statushouders moeten langer wachten voordat zij kunnen starten. Daarom heeft flexibele instroom de voorkeur van onze partners. De statushouders zelf geven aan dat de groepssamenstelling goed is, maar dat het belangrijk is hoe docenten hiermee omgaan. Indien de docenten onderscheid kunnen maken binnen een klas, in tempo en opdrachten, kunnen statushouders toch op hun eigen tempo aan de slag.

8.4 Ervaring docenten Statushouders geven aan dat er veel verschil is tussen de docenten. Zo kan de ene docent goed omgaan met het niveauverschil binnen een klas, een ander niet. Maar ook de manier van lesgeven verschilt. Dit lijkt voort te komen uit de ervaring van de docenten. Echt Nederlands herkent het verschil tussen de docenten. De oorzaak hiervan is het niveauverschil. Door de enorme vraag naar docenten is het moeilijk om ervaren docenten te vinden. Blik op Werk, de organisatie die toezicht houdt op de taalscholen, heeft daarom versoepelde maatregelen genomen in hun eisen voor docenten. Docenten die bezig zijn met de opleiding, en dus nog geen certificaat NT2 hebben, mogen toch al les geven. Vanaf januari 2025 heeft EchtNederlands een senior docent in dienst genomen die startende docenten gaat ondersteunen. Zij doet lesbezoeken, geeft praktische tips en brengt focus aan op praktijkgericht werken. Daarmee worden startende docenten beter ondersteunt.

8.5 Intensiviteit taallessen Het aantal te volgen taallessen is evenredig verdeeld over de inburgeringstermijn van statushouders. Zij krijgen drie keer per week drie uur Nederlandse taalles in een van de buurthuizen van ContourdeTwern door EchtNederlands. Statushouders geven zelf aan graag te willen starten met meer dagdelen taallessen. Zij willen sneller Nederlands leren en hopen daarmee sneller te integreren en te kunnen starten met werken. We constateren ook dat organisaties voor vrijwilligerswerk of werkgevers voor betaald werk, hoge taaleisen stellen. Het sneller leren van de taal kan er daarom voor zorgen dat statushouders sneller mee kunnen doen.

8.6 Wachtlijst Sinds december 2024 zijn de ruimtes op de bestaande locaties in de buurthuizen van ContourdeTwern volledig in gebruik voor de taallessen. Statushouders staan daarom op een wachtlijst voordat zij kunnen starten met taalles. Om dit probleem deels op te lossen, zijn er twee avondklassen gestart. De wachtlijst is daardoor nog niet verdwenen, maar de avondlessen hebben wel voordelen. Overdag werken wordt bijvoorbeeld makkelijker. Zoals eerder gezegd, is beperkte beschikbaarheid overdag een belemmering om werk te vinden. Om hieraan tegemoet te komen zijn twee avondlessen gestart. De avondlessen zijn gestart in maart 2025. De effecten zijn nog niet bekend. Op dit moment werken we aan een nieuwe locatie om taallessen te kunnen geven. Deze locatie gaat op 1 september 2025 open, hierdoor zal er geen wachtlijst meer zijn en kunnen statushouders aan de slag met het leren van de Nederlandse taal.

19

9. Maatschappelijke begeleiding Het doel van maatschappelijke begeleiding is om statushouders te ondersteunen bij hun integratie en participatie in de Nederlandse samenleving. Het richt zich op het vergroten van zelfredzaamheid, het bieden van praktische hulp bij het regelen van basisvoorzieningen en het wegwijs maken in de Nederlandse maatschappij. Daarnaast helpt het bij het opbouwen van sociale netwerken. Vluchtelingenwerk biedt deze begeleiding. Om de integratie en participatie van statushouders te versnellen, zijn er aanvullend op de maatschappelijke begeleiding, onderstaande voorzieningen ingericht in Heusden en Waalwijk: o Juridische en maatschappelijke spreekuren Tijdens deze spreekuren wordt er informatie en advies gegeven over onder andere: asielprocedures, gezinshereniging, praktische regelzaken en culturele en maatschappelijke oriëntatie. Statushouders kunnen hier met al hun vragen terecht. o Taalcoaching Hierbij wordt er met behulp van een vrijwillige taalcoach, ingezet op het laagdrempelig en persoonlijk leren van de Nederlandse taal. o De workshop ‘Gezondheid in Nederland’ VluchtelingenWerk biedt deze aan in samenwerking met de GGD. De workshop is gericht om statushouders te informeren over het Nederlandse zorgsysteem en het bevorderen van de psychische en fysieke gezondheid.

9.1 Persoonlijke maatschappelijke begeleiding De gemeenten hebben met VluchtelingenWerk afgesproken dat iedere statushouder in beginsel voor de duur van één jaar maatschappelijke begeleiding ontvangt. Een groot deel van de statushouders heeft aan dit jaar voldoende, maar Vluchtelingenwerk constateert dat dat zeker niet voor iedereen het geval is. Soms is er extra maatschappelijke begeleiding nodig, bijvoorbeeld wanneer er jonge kinderen in het gezin zijn of er problematieken in de gezinssituatie spelen. In Waalwijk kan het traject al verlengt worden, in Heusden nog niet. Een verlenging zou mogelijk moeten zijn indien de situatie daarom vraagt. In Waalwijk zijn er gemiddeld één tot vier verlengingen per jaar. Daarnaast constateren we dat niet iedere statushouder een persoonlijke maatschappelijke begeleider krijgt vanuit Vluchtelingenwerk, dit is vooral aan de orde in Waalwijk. Dit wordt veroorzaakt door een afname van het aantal vrijwilligers. Aangezien Vluchtelingenwerk met vrijwilligers werkt, heeft dit gevolgen voor de dienstverlening. Alle statushouders kunnen wel altijd (twee keer per week) bij de spreekuren van Vluchtelingenwerk terecht. Gemeenten hebben hierover al gesprekken gehad met Vluchtelingenwerk, er wordt gezocht naar een oplossing.

9.2 Zelfredzaamheid Zelfredzaamheid is een van de belangrijkste onderdelen van de inburgering en de maatschappelijke begeleiding. Het eerste jaar ondersteunt Vluchtelingenwerk, na de begeleidingsperiode zou een statushouder de weg moeten kunnen vinden en gebruik kunnen maken van de reguliere voorzieningen. Er vind dan ook een overdracht naar ContourdeTwern plaats. We zien dat statushouders, na één jaar begeleiding, vaak een beroep doen op de ondersteuning van ContourdeTwern. Vragen over brieven, belastingaangiften of opvoedvragen. Sommige statushouders komen wekelijks terug. Het is belangrijk dat we daarom nog meer focussen op de zelfredzaamheid van de statushouders in de begeleiding. Maar ook zorgen voor een betere overdracht naar ContourdeTwern. VluchtelingenWerk geeft aan dat het reguliere aanbod, van onder andere ContourdeTwern, onvoldoende aansluit bij de statushouders. Zo is er geen tolk aanwezig bij de spreekuren van ContourdeTwern. In Waalwijk is sinds een ruim half jaar wel een Eritrese tolk aanwezig, maar geen Arabische tolk. Het is noodzakelijk om afspraken te maken tussen ContourdeTwern en Vluchtelingenwerk.

20

9.3 Spreekuren Het spreekuur vindt twee keer per week plaats bij Vluchtelingenwerk in Heusden en Waalwijk. VluchtelingenWerk ziet dat de opkomst van de spreekuren goed is. Statushouders geven zelf ook aan vaak gebruik te maken van de spreekuren en daar erg blij mee te zijn. Zeker in het eerste jaar kunnen er veel vragen beantwoord worden en ontlasten we daarmee een organisatie als ContourdeTwern. Dergelijke spreekuren moeten daarom vooral behouden blijven.

21

10. Financieel ontzorgen Financieel ontzorgen gebeurt op twee manieren: door begeleiding bij het zelfstandig op orde brengen van de financiële administratie en door statushouders te begeleiden naar financiële zelfredzaamheid. Zo wordt er geprobeerd te voorkomen dat zij in financiële problemen raken en hun inburgering vertraagd. Zowel VluchtelingenWerk, Bijeen Heusden, de coaches Z-route gemeente Waalwijk als team geldzorgen van de gemeente Waalwijk bieden deze begeleiding. Om statushouders te ondersteunen bij hun start in Nederland, zijn gemeenten wettelijk verplicht om gedurende de eerste zes maanden de vaste lasten te beheren. Het doel is dat deze tijdelijke financiële ontzorging statushouders ruimte biedt om te focussen op hun inburgering en om stapsgewijs vertrouwd te raken met het Nederlandse systeem van financiën, inkomen en werk.

10.1 Financiële ontzorging kredietbank In 2022 werd deze taak door de gemeenten belegd bij de kredietbank. De uitvoering leek sterk op bewindvoering: de volledige financiële regie lag bij de kredietbank, die wekelijks leefgeld beschikbaar stelde aan de statushouder. Dit leidde tot verwarring en weerstand bij statushouders, die niet begrepen waarom zij geen eigen zeggenschap over hun geld hadden. Bovendien veroorzaakte de overgang na zes maanden, waarin de verantwoordelijkheid weer bij de statushouder kwam te liggen, dubbel werk voor zowel de kredietbank als de begeleiders van VluchtelingenWerk. Zodra alles was ingericht, moest de afbouw alweer worden voorbereid. Dit leidde tot frustratie bij statushouders, vrijwilligers en teamleiders van VluchtelingenWerk, die de aanpak als onuitvoerbaar hebben ervaren. Halverwege 2022 is er daarom voor gekozen om te stoppen met deze werkwijze.

10.2 Financiële begeleiding Sinds medio 2022 wordt de financiële begeleiding op maat aangeboden. Bij huisvesting ondersteunt VluchtelingenWerk statushouders bij het regelen van hun financiële basis: het openen van een bankrekening, het aanvragen van een uitkering en zorgverzekering, en het instellen van automatische betalingen. Daarnaast wordt ingezet op financiële zelfredzaamheid via: o Budget coaching en - gesprekken Statushouders worden met behulp van vrijwilligers ondersteund bij het zelfstandig opzetten van hun administratie. Daarnaast wordt er twee keer per jaar een budgetgesprek gevoerd. o De cursus “Omgaan met Geld” Tijdens deze cursus krijgen statushouders inzicht in hoe ze hun inkomsten en uitgaven kunnen beheren en krijgen ze informatie over bankzaken, het afsluiten van verzekeringen en culturele en praktische verschillen in geldbeheer. De cursus wordt vier keer gegeven met een interval van één week. Budget coaching wordt drie maanden nadat een statushouder is gehuisvest aangeboden. Wat hierin opvalt volgens VluchtelingenWerk is dat soms statushouders in de Z-route, structureel te veel geld sturen naar familieleden in het land van herkomst. Zij hebben moeite met prioriteren en het beheren van hun financiën. Zij kunnen niet overzien wat de gevolgen zijn van hun keuzes en hebben daarmee de financiën onvoldoende in beeld. Hierdoor liggen financiële problemen op de loer.

10.3 Problemen liggen op de loer Team geldzorgen van de gemeente Waalwijk beaamt dit. Ongeveer een kwart van hun klantenbestand, denk aan de vroeg-signalering, schuldhulpverlening en de spreekuren, bestaat uit statushouders. Dit zijn statushouders die momenteel aan het inburgeren zijn,

22

maar ook statushouders die onder de oude Wet hun inburgering jaren geleden hebben afgerond. De statushouders die zij spreken, hebben onvoldoende kennis over de “basis”zaken in Nederland. Denk aan toeslagen, belastingen, het gebruik van DigiD en de zorgverzekering. Maar ook hebben zij hun financiën niet in beeld, hier ontstaan de problemen. Net zoals de overige ketenpartners, geeft team geldzorgen aan dat herhaling nodig is bij statushouders. Dit vanwege het lage taalniveau en dat bepaalde zaken die in Nederland normaal zijn, bijv. aanleveren van loonstroken of het betalen van kostgeld aan ouders, dat niet zijn in het land van herkomst. Zij geven aan dat er tijd nodig is om deze cultuurverschillen te begrijpen en te accepteren, herhaling van cursussen is noodzakelijk. Dit onderdeel moet structureel verwerkt worden in het programma. Op het gebied van belastingen, toeslagen en zorgverzekering zien zij dan ook snel een (problematische) schuld. Dit omdat het inkomen van deze groep laag is en zij, zoals eerder vermeld, de gevolgen van hun keuzes niet goed kunnen inschatten. Bijvoorbeeld: ze kiezen onterecht een niet-passend pakket van de zorgverzekering waardoor ze de zorgkosten niet kunnen betalen of er ontstaan betaalachterstanden op het gebied van energie.

Net zoals andere ketenpartners, ziet team geldzorgen graag een langere begeleidingsperiode dan één jaar voor statushouders om verder te werken aan financiële zelfredzaamheid. Hierdoor kunnen problematische schulden, de (onnodige) betrokkenheid van meerdere zorgprofessionals en hoge zorgkosten worden voorkomen. De reguliere begeleiding van onder andere ContourdeTwern, sluit volgens team geldzorgen onvoldoende aan bij statushouders. Enkel hoogopgeleide statushouders die de taal voldoende beheersen, kunnen hier gebruik van maken. Concreet adviseert team geldzorgen om (meer) te gaan werken met (schulden)maatjes speciaal voor statushouders. Herhaling, vertrouwen en “de juiste weg naar hulpinstanties vinden” zijn hierbij cruciaal. Team geldzorgen ziet dat bijvoorbeeld de statushouders die binnen de gemeente Waalwijk de Z-route volgen, eerder bij hen binnenlopen tijdens de spreekuren. Daarmee kunnen grotere problemen voorkomen worden. Los van de fysieke nabijheid, stimuleert de coach Z-route de statushouders hierin. Dit geeft de statushouders een vertrouwd gevoel.

23

11. Monitoren Gemeenten hebben de verantwoordelijkheid om de voortgang van statushouders te monitoren. Denk hierbij aan: het bijhouden van het PIP, het voeren van voortgangsgesprekken om te beoordelen of de statushouder zijn doelstellingen behaalt, het bewaken van de kwaliteit van het inburgeringsaanbod en het uitvoeren van interventies bij achterblijvende voortgang. Baanbrekers voert namens de gemeenten Waalwijk en Heusden deze monitoring uit. Een van de manieren om de voortgang van de statushouder te monitoren, is het bieden van doorlopende begeleiding door trajectbegeleiders. Voorbeelden van deze begeleiding zijn: o Het opstellen, monitoren en indien nodig aanpassen van het PIP; o Het adviseren en bieden van praktische hulp op bijvoorbeeld het gebied van werk– en studieoriëntatie; o Voortgangsgesprekken.