Bijlage 1 Waalwijk stadscentrum - Stedenbouwkundig Masterplan
Tekst van het document
Waalwijk stadscentrum. Stedenbouwkundig Masterplan mei 2022
Waalwijk stadscentrum. Stedenbouwkundig Masterplan mei 2022
Vooraf
Voor u ligt het Stedenbouwkundig Masterplan voor het stadscentrum van Waalwijk. Het Stedenbouwkundig Masterplan heeft als doel om de stedenbouwkundige ontwikkeling van het stadscentrum van Waalwijk in beeld te brengen. Op basis hiervan kan sturing gegeven worden aan projecten die lopen en op initiatieven die in de toekomst worden ontwikkelt. Voor deze stedenbouwkundige visie biedt de Centrumvisie uit 2017 de basis. Aan de hand van lopende deelprojecten en, alomvattende thema’s wordt in het Stedenbouwkundig Masterplan getekend aan de stedenbouwkundige ontwikkeling van het stadscentrum. Het biedt antwoord op de vragen waar verdichting plaats kan vinden, waar groen toegevoegd kan worden en waar bereikbaarheid verbeterd kan worden. Daarmee schetst het een ruimtelijk toekomstbeeld voor het stadscentrum van Waalwijk.
Inhoud 01
Verkenning
06
Verkenning 08 De opgave 10 Deelprojecten 14 02 Hoofdstructuur 16 Het versterken van de hoofdstructuur 18 Verscheidenheid in het centrum 20 Verkeerssysteem 24 03
Ontwerpmotieven 26
Stedelijke ambitie 30 Hoogbouwvisie 34 Karakter van de openbare ruimte 38 Bereikbaarheid 40 Verbinding met de bedrijventerreinen 44 Ontwikkelvisie 46 04 Deelprojecten 48 Identiteit van de hoofdstructuur 50 De Els 56 Unnaplein / St Jan 62 Winterdijk-zone 66 Taxandria-zone 68 Gedempte Haven 70 De voormalige Brandweerkazerne 72 Ontwikkelvisie 78
Colofon 80
5
6
01 Verkenning
7
Verkenning
De Waalwijkse binnenstad Waalwijk is een middelgrote stad met een gekend verleden in de schoenenindustrie. Een ondernemende stad, het hart van de Langstraat, met bedrijvigheid die, vanwege de vele arbeidsplaatsen, regionaal belangrijk is en die met voorzieningen zoals het theater De Leest, winkels, en het ziekenhuis mensen van buiten de gemeentegrenzen naar de stad brengt. Een typisch Brabantse stad op de grens van zand en klei met een zekere trotsheid, eigenwijsheid (of eigenheid). Met een sterke focus op Waalwijk zelf (de eigen identiteit) en daarnaast deel van de wereld, oftewel het ondernemende. Waalwijk als Brabantse stad midden in de wereld. Het centrum van Waalwijk is direct herkenbaar. De Grotestraat, als historische hoofdader van de Langstraat, met haaks daar op de dwarsstraten zoals de Stationsstraat en de Mr. Van Coothstraat. Het laat zien hoe de stad de laatste 150 jaar is gegroeid vanaf het bebouwingslint aan de Winterdijk richting het zuiden. Ondanks alle veranderingen is deze hoofdstructuur nog steeds goed zichtbaar en vormt het een sterke drager voor alle ontwikkelingen in het Waalwijkse centrum. Deze hoofdstructuur wordt aangevuld met enkele markante iconen zoals de kerk St Jan de Doper, het Raadhuis, historische bebouwing langs de Grotestraat en de Kerk aan de Haven. Opvallende gebouwen die het centrum uittillen boven het alledaagse.
8
Een geborgen, deels historisch, centrum waar door de jaren heen veel (al dan niet succesvol) is vernieuwd. Hierdoor is een zekere gelaagdheid ontstaan in het stadscentrum met bebouwing uit verschillende tijdsperioden naast elkaar. De stad is gegroeid aan de zuidzijde van de Winterdijk, de voormalige waterkering. Daardoor is het centrum decentraal komen te liggen ten opzichte van de woonwijken. Aan de noordzijde van de binnenstad ligt de snelweg A59. De weg vormt een strakke grens. Aan de zuidzijde ligt het intieme stadscentrum en aan de noordzijde de grote schaal van moderne bedrijventerreinen met logistiek en slimme maakindustrie. De bedrijventerreinen zijn snel gegroeid en zullen het komende decennium verder groeien. Meer bedrijvigheid zal zich op deze locatie vestigen. Een strategische locatie vanwege de positie in het wegennet en insteekhaven langs de Bergsche Maas. Een haven die zich de komende jaren moet ontwikkelen naar Smart Port Waalwijk, een (robot) haven vol slimme en duurzame oplossingen. Een innovatief bedrijventerrein dat zowel fysiek als mentaal een goede verbinding heeft met het stadscentrum en het omliggende landschap. Geen afzijdig deel van Waalwijk, maar een integraal onderdeel van de stad.
1925
1950
1970
Bedrijventerreinen aan de noordzijde van de A59
Waalwijk ca 1925, hoofdstructuur met karakteristieke straten
Ontwikkeling Waalwijk (kaarten P8) Groei van Waalwijk vanuit de Grotestraat en de Winterdijk (kaart 1925). Woningbouw vond plaats langs noord-zuid straten, volgend aan het slagenlandschap. Daartussen ontstonden tussenstraten (kaart 1950). De grote gebieden binnen deze orthogonale opzet waren gevuld met fabrieken en open land. Na 1950 werden deze gebieden stapsgewijs gevuld met woonwijken, parkruimtes, en het winkelcentrum De Els (kaart 1970). Aan de noordzijde van de A59 is de laatste decennia een grootschalig bedrijventerreinen gebouwd.
9
De opgave Waalwijkse stedelijkheid
De opgave Er zit dynamiek in het stadscentrum. Zoals in veel middelgrote steden is er sprake van een krimpend winkelbestand, daar staat tegenover dat mensen graag wonen in het centrum van Waalwijk en er dus vraag is naar nieuwe woningen. De nadruk verschuift van een centrum met veel winkelruimte naar een meer gemengde binnenstad met naast winkels meer woningen, werkplekken, en een goed niveau van voorzieningen en openbare ruimte. Dit volgt de Brabantse verstedelijkingsopgave en de bestuurlijke ambitie van de gemeente om de stadskern te verdichten en een vorm van stedelijkheid te realiseren in de binnenstad van Waalwijk. Een schaalsprong voor de binnenstad met aandacht voor klimaatadaptatie (vergroening), een gezonde bereikbaarheid (fiets, wandelaar, deelmobiliteit, OV) en een betere verbinding met de bedrijventerreinen aan de noordzijde van de A59. Een sterke stadskern met een goed voorzieningenniveau waar meer mensen wonen, werken en recreëren. Met de geborgen binnenstad rond de Grotestraat heeft de binnenstad een krachtige eigen identiteit. Nieuwe ontwikkelingen zullen deze identiteit, oftewel de Waalwijkse stedelijkheid, versterken, zodat een veranderende binnenstad herkenbaar blijft als Waalwijk. Met de Centrumvisie is een richtinggevende koers voor de ontwikkeling van het winkelbestand in de binnenstad bepaald.
Een compact winkelrondje met daarnaast een transformatie van winkelen naar wonen in gedeeltes van de Binnenstad. Een visualisatie uit dit plan, gemaakt door DTNP, is op bladzijde 13 toegevoegd.
10
Het voorliggende Stedenbouwkundig Masterplan biedt een stedenbouwkundige uitwerking voor deze transformatie. Geen dichtgetimmerd Masterplan, maar een document dat lopende ontwikkelingen in het grotere verband van de binnenstad laat zien. Concreet zijn er in het centrum vijf grotere projecten, of deelgebieden die behandeld worden in deze studie. Deze lopende projecten laten zien dat de binnenstad van Waalwijk in de nabije toekomst zal veranderen en de Waalwijkse stedelijkheid zal bepalen. 1. De Gedempte Haven, een verdichtingslocatie rond de voormalige haven van Waalwijk; 2. De Els, de transformatie van een binnengebied met het overdekte winkelcentrum; 3. De Taxandria-zone, een praktisch parkeerveld langs de rand van de binnenstad dat mogelijk inzetbaar is als HOV-zone; 4. De voormalige brandweerkazerne, een leegstaande locatie in een bouwblok langs de Grotestraat; 5. Het Unnaplein, mogelijkheden voor een ondergewaardeerd binnengebied.
Hertog Jans
st ovense
traat
E m mik h
e m pt e
raat t raa lst Heu
d 1. G e
Haven
x 3. Ta
a zo n e a n d ri
4. Brand weerkazerne
G r ot e s
traat
ein 5. Unnapl ls 2. De E
traat
at Stationsstra
G r ot e s
an er Moonenla
t Verw ielstraa
me
van e s t er
d er K
nlaan lokke
us Sint Antoni
B ur g e
raat Wilhelminast
Burgem eest
Meester van Coothstraat
Burgem eester
t Besoyenstraa
t Irenestraa
raat Margrietst
straat
11
Elk van deze locaties draag bij aan de woningbouwopgave en de transformatie van de binnenstad naar een stedelijk netwerk met variatie aan verblijfskwaliteit en voorzieningen. Deze, en andere projecten in de binnenstad ontwikkelen zich los van elkaar met ieder hun eigen randvoorwaarden en timing. Deze projecten zullen het beeld van de stad veranderen. Dat is gunstig, het centrum vernieuwt, maar er is ook de behoefte om enige grip te hebben op deze veranderingen. Wat voor beeld levert de optelling van al deze projecten op en past dit bij de binnenstad van Waalwijk. Om deze projecten in het grotere verband van de binnenstad te plaatsen zijn vijf ontwerpmotieven benoemd. Deze motieven gaan over het gehele stadscentrum en plaatsen de deelprojecten in het grotere geheel. De motieven betreffen de ruimtelijke structuur van de binnenstad en meer omvattende motieven van bereikbaarheid, verblijfskwaliteit en woonmilieu. Een meer stedelijke binnenstad met een compact winkelhart en meer woningen betekent immers een intensiever gebruik van de openbare ruimte. Een divers woonmilieu, verblijfskwaliteit (daarmee vergroening / wateropgave), en bereikbaarheid zijn daarom belangrijke thema’s om op te pakken.
12
In dit stedenbouwkundig Masterplan staat eerst een korte introductie van de genoemde deelprojecten en ontwerpmotieven. Daarna worden achtereenvolgens de ontwerpmotieven en de deelprojecten verder toegelicht. Centraal in deze studie staat de Masterplan kaart voor de binnenstad (pagina 31) die het samenhangende totaalbeeld van de binnenstad laat zien.
Bron: DTNP - Centrumvisie Waalwijk (2017)
13
Deelprojecten Lopende pojecten in het stadscentrum
De Els
Het Unnaplein/Kerk St Jan de Doper
De Taxandria-zone
Winkelcentrum De Els is vanaf de jaren ’80 in verschillende stappen ontwikkeld naar een gedeeltelijk overkapt winkelcentrum tussen de Grotestraat en de Julianastraat. Het complex en de parkeerplaatsen vullen de binnenkant van het bouwblok helemaal op. Het winkelcentrum heeft een generieke uitstraling en vormt, met zijn grote rondom liggende parkeervlakken een breukvlak in de Mr. Van Coothstraat en Julianastraat. In en rond De Els zijn er verschillende initiatieven (onder meer van de VVE De Els) voor vernieuwing, toevoeging van woningen en ander programma.
De prachtige Kerk St Jan de Doper, het kerkhof, en enkele parkeerterreinen liggen in dit binnengebied. Een binnengebied dat vroeger gedeeltelijk een kloostercomplex was, maar nu weinig betekenis heeft in de Waalwijkse binnenstad. Een gebied dat wordt gedomineerd door achterkanten en met een lage verblijfswaarde.
Een goed bereikbaar, functioneel, sterk verhard parkeerterrein naast het gemeentekantoor op korte afstand van de binnenstad. Dit terrein van ruim 2 hectare is gevoelsmatig eerder deel van de snelwegzone dan van de binnenstad.
Ontwikkeling van De Els en omgeving biedt kansen voor stedelijke verdichting, vernieuwing van het winkelbestand, vergroening en een meer fijnmazig en continu stratenpatroon van de binnenstad.
14
Er liggen kansen om dit gebied met zijn monumentale kerk en kerkhof beter te betrekken bij het stadscentrum. Een betere routing, aansluiting met rondom liggende straten en vergroening dragen bij aan een betere verblijfskwaliteit. Beperkte verdichting, een mogelijke nieuwe invulling van de Kerk St. Jan de Doper, en het mogelijk toevoegen van meerdere toegangen naar de begraafplaats zullen bijdragen aan een beter gebruik van dit gebied waarin parkeren minder dominant moet zijn.
Dit terrein heeft de potentie om, met behoud van de parkeerplaatsen, deel te worden van de Winterdijkzone in plaats van de snelweg. Dit kan bijvoorbeeld met vergroening die voor schaduw zorgt. Een hub voor aanvullend transport en goede bereikbaarheid maken deze parkeerplaats aantrekkelijk voor bezoekers van de binnenstad. Een mogelijk alternatief is het verplaatsen van het busstation van het Vredesplein naar de
Taxandria-zone. Deze plek biedt mogelijk een snellere aansluiting op het snelwegennet zodat de OV-bereikbaarheid van Waalwijk verbeterd kan worden. Als uit onderzoek naar het functioneren van het OV-netwerk in Waalwijk en uit de resultaten van de verstedelijkingsstrategie Brabant blijkt dat verplaatsing naar de Taxandria-zone wenselijk is. Dit betekent dat het een overtuigend deel zal moeten worden van de binnenstad. Woonprogramma en voorzieningen horen daar bij.
De Gedempte Haven
De Voormalige Brandweerkazerne
Met de horeca rond de Winterdijk is de Gedempte Haven een bestemming geworden in Waalwijk. Met het industriële verleden als uitgangspunt worden de terreinen rond de gedempte haven ontwikkeld tot een gemengd stedelijk milieu met de nadruk op wonen. De voormalige haven wordt een pleinruimte aan de Winterdijk die een nieuw brandpunt vormt in de binnenstad.
De Hertog Janstraat is een van de entrees van Waalwijk. De voormalige brandweerkazerne was origineel onderdeel van een groot winkelpand tussen de Grotestraat en de Winterdijk. Nadat deze winkelruimte vrij kwam is deze gedeeltelijk in gebruik genomen als brandweerkazerne. Na het vertrek van de brandweer staat het gebouw leeg. Door meerdere transformaties van het winkelcomplex is het originele winkelpand opgeknipt geraakt in verschillende delen met verschillend gebruik.
De plannen voegen woningen toe en bieden daarmee ruimte voor verdichting. Een betere aansluiting via de Winterdijk en de Grotestraat zal het gebied echt opnemen in de routing en het onlosmakelijk onderdeel laten zijn van de binnenstad.
Leegstand van de brandweerkazerne biedt de mogelijkheid om een nieuw markant gebouw langs deze entreestraat te realiseren. Een woongebouw dat een groot deel van het voormalige winkelpand vernieuwd.
15
FO
THEMA OF HOOFDSTUK 02 Hoofdstructuur
TO
De Hoofdstructuur Straten, pleinen en binnengebieden
De binnenstad transformeert van een centrum met de nadruk op winkelen naar een binnenstad met een combinatie van winkelen, wonen, werken en recreëren. Een kwalitatief hoogwaardig binnenstedelijk milieu waar al deze functies samengaan en waar het voorzieningenniveau en de leefbaarheid op peil blijven. Een comfortabele, duurzame binnenstad met een hoge verblijfskwaliteit en een mix aan functies waar men graag woont en naar toe komt. Een binnenstad die, bij gebrek aan een treinstation, goed bereikbaar is met de (elektrische)fiets, de auto, de bus en te voet. Deze drie thema’s, verdichting, verblijfskwaliteit en bereikbaarheid zijn de algemene ontwerpthema’s voor de ruimtelijke ontwikkeling van de binnenstad. Waalwijk laat zich echter niet geheel vangen in deze algemene thema’s. Veranderingen moeten voortbouwen op de bestaande karakteristiek en identiteit, een moderne stad met een sterke historie. De bestaande identiteit komt terug in de ontwerpthema’s hoofdstructuur, continu stedelijk netwerk en de verbinding met de bedrijventerreinen aan de noordzijde van de A59.
1. Hoofdstraten De hoofdstraten van Waalwijk zijn een sterke drager van de Waalwijkse identiteit. Langs deze straten is de stad gegroeid en is de historische gelaagdheid zichtbaar. De hoofdstraten hebben ieder een duidelijk eigen karakter dat uitgangspunt zal zijn voor de ontwikkeling van de straatprofielen en de aansluitende bebouwing. De cultuurhistorie van de Grotestraat, de stedelijkheid van de Stationstraat,
18
het groene karakter van de Mr. Van Coothstraat en de Wilhelminastraat vormen samen met de langs de kern liggende Kerkstraat, Verwielstraat en Noorder Parallelweg de hoofdstructuur van Waalwijk centrum (een ladder). Tussen de hoofdstraten is een verfijnd en gevarieerd netwerk van tussenstraten gemaakt. Straten die de sporten van de ladder verbinden. Het netwerk wordt gecompleteerd door een stelsel van doorsteken en steegjes voor de wandelaar en de fietser. Het uitgangspunt voor de hoofdstructuur is behoud van het historisch karakter en verbinding van het centrum met de rest van Waalwijk.
2. Pleinen Langs deze hoofdstructuur liggen enkele pleinen die, door hun positie langs doorgaande straten, belangrijk zijn in het beeld van de binnenstad (het Raadhuisplein/Marktplein, het Vredesplein en het nog te ontwikkelen Mr. van Coothplein). De belangrijkste functie van de pleinen is om verblijfskwaliteit toe te voegen.
3. Binnengebieden De hoofdstructuur in de binnenstad is grofmazig en omkaderd enkele grote bouwblokken met daarbinnen binnengebieden. Binnengebieden waarin het wandelpark, De Els en de St Janskerk een plek hebben. Ze zijn gevarieerd in functie en uitstraling, maar vaak niet kwaliteitsvol ingericht. De vele harde parkeervelden doorbreken de continuïteit van de routes en maken de binnengebieden tot breukvlakken in het centrum. De focus op de binnengebieden moet verblijfskwaliteit toevoegen en routes voor langzaam verkeer binnen het centrum verbinden.
Verbeelding van de hoofdstructuur
19
Verscheidenheid in het centrum Het versterken van de hoofdstraten, pleinen en binnengebieden Hoofdstraten 1. Grotestraat; cultuurhistorisch zwaartepunt De Grotestraat is het hart van de Langstraat met een rijke cultuurhistorie die ter hoogte van het Waalwijkse centrum prominenter is en rijker van detail. Doordat bebouwing langs de Grotestraat in verschillende tijdsperioden is gebouwd heeft de straat een rijkdom aan bouwstijlen. Blikvangers zijn de meer oudere gebouwen, deze bepalen (nog steeds) het karakter. Bebouwing langs de Grotestraat is veelal vrijstaand en pandsgewijs gebouwd. Tussen de gebouwen liggen stegen (privé of openbaar) richting het achterliggende gebied (Winterdijk, De Els, Unnaplein). De hoogte van de panden is overwegend 2 lagen met een kap (incidenteel 3 lagen). Verschil in hoogte wordt bepaald door variatie in verdiepingshoogte tussen de gebouwen. Karakteristieke gebouwen langs de Grotestraat hebben een recht opgaande gevel met een duidelijke plint-begane grond, een hoog middendeel en kroonlijst. De gevels zijn vaak transparant met veel raamvlakken. 2. Winterdijk; doorgaande groene ruimte Een groene, historische dijk aan de noordrand van het stadscentrum. Tot de aanleg van de Delta-werken was de Winterdijk de primaire waterkering, een constante doorgaande dijk achter de Grotestraat. Na de aanleg van de Delta-werken heeft de dijk zijn functie verloren.
Aanleg van wegen door de dijk heen heeft de Winterdijk opgedeeld in verschillende stukken. In de binnenstad zijn de delen op zichzelf groen van karakter met doorgaande bomenrijen. De Emminkhovensestraat, Hertog Janstraat en Dijkstraat onderbreken deze groene route. Daardoor
20
vormt het geen kwalitatieve, doorgaande verbinding tussen Besoyen, het Raadhuisplein en verder richting Baardwijk. Bebouwing aan de Winterdijk staat niet in een strakke, doorgaande gevellijn (informaliteit). Tussen de afzonderlijke gebouwen is ruimte voor groen en doorzicht. Het hoofdadres van de gebouwen ligt wisselend aan de Winterdijk, of de Grotestraat. 3. Stationsstraat; een stadse straat De Stationsstraat is de primaire winkelstraat van Waalwijk. Vanaf de Noorder Parallelweg loopt de 600 meter lange straat richting de Markt met het karakteristieke raadhuis steeds centraal in beeld. Met het krimpende winkelbestand in Waalwijk zullen de winkels zich concentreren tussen de Markt en de Bernhardstraat. Zuidelijk van de Bernhardstraat zal de nadruk van ontwikkeling op wonen liggen. Twee nu al duidelijk te onderscheiden delen van de Stationsstraat. Met name in het autovrije gedeelte tussen de Markt en de Bernhardstraat is het straatprofiel zeer versteend en voelt breed aan. Het bestratingsvlak loopt van gevel tot gevel met een enkele bomenrij aan de oostzijde. De bebouwing langs de Stationsstraat is pandsgewijs gebouwd. De voorgevels van de panden hebben vaak een duidelijk eigen silhouet (de vorm van de voorgevels). Met de doorgaande, gevarieerde bebouwing zonder tuinen doet de Stationsstraat over de gehele lengte stads aan.
De Stationsstraat als winkelstraat van Waalwijk heeft duidelijk zijn sporen nagelaten. De nadruk ligt bij veel panden op de begane grond. Op enkele stukken leidt dit tot een schraal gevelbeeld met gesloten bovenverdiepingen, soms zelfs zonder raamvlakken.
Enkele positieve uitzonderingen, bijvoorbeeld de panden van Van Dijk, brengen een meer stedelijke kwaliteit in de straat. Bebouwing van 1, of 2 lagen met kap wordt afgewisseld met hogere bebouwing van 3 lagen met kap en, richting de Noorder Parallelweg hogere bebouwing (vm. schoenfabriek van Schijndel (5 lagen) en appartementencomplexen (3-4 lagen)). 4. Mr. van Coothstraat; Groen woonprofiel Een prachtige groene woonstraat begeleidt door rijk gedetailleerde jaren ‘30 woningen. Woningen, vrijstaand, of twee onder een kap, met riante voortuinen en zijtuinen. De tuinen geven samen met haagblokken en bomen in het straatprofiel een overtuigend groen karakter aan deze straat. Dit sluit aan op het achtergelegen wandelpark. De bestrating bestaat uit betonstraatstenen met aan beide zijden een fietssuggestiestrook. Het continue, rijke straatprofiel verandert ter hoogte van De Els. Parkeerterreinen en achterkanten van winkels domineren aan de oostzijde van de straat het beeld. Aan de westzijde verandert het beeld van losse bebouwing in grotere appartementengebouwen. Tot 4 lagen hoog. Met name de parkeerterreinen van De Els en de achterzijde van het winkelcentrum vormen een breukvlak in deze straat.
Wilhelminastraat
Stationsstraat
Onder andere de Stationsstraat en Grotestraat zijn aan verandering onderhevig maar dragen sterk bij aan de hoofdstructuur van Waalwijk. Zie voor verdere toelichting hoofdstuk 3.1 Identiteit van de hoofdstructuur.
Grotestraat
21
5. Wilhelminastraat; groene entreestraat Voor verkeer dat vanuit het oosten de stad binnenrijdt is de Wilhelminastraat, samen met de Hertog Janstraat, een van de entreestraten van Waalwijk. De twee straten liggen bijna in elkaars verlengde en zijn daarmee bijna doorgaand te noemen. Aan de westzijde van deze straten staat grotere bebouwing. Schoolgebouwen, de bibliotheek, appartementengebouwen in een ritme van langere gevels. Al deze gebouwen hebben ondiepe, afgekaderde voortuinen. De oostzijde van de straat is kleiner van korrel met vrijstaande en twee-ondereen-kapwoningen. De woningen staan met een kleine voortuin-zone bijna direct aan de straat (trapje, hekje). Het merendeel van de beeldbepalende gebouwen aan de Wilhelminastraat en Hertog Janstraat zijn in de periode 1940-1960 gebouwd. De meest recente vernieuwing aan de Wilhelminastraat zijn twee appartementengebouwen van 5 lagen die haaks op de straat staan en doorzicht bieden naar de St Janskerk. Aan het Vredesplein staat Theater De Leest. Een gebouw met de voorkant naar het plein en een duidelijke achterzijde naar de kruising Wilhelminastraat-Irenestraat. Het straatprofiel is ingericht als een doorgaande straat met asfaltverharding en aan beide zijden fietssuggestiestroken. Langs de straat staan haagblokken en op gedeeltes aan de westzijde korte bomenrijen.
22
Pleinen
Binnengebieden
Langs de hoofdstraten liggen een viertal stedelijke pleinen met ieder hun eigen karakteristiek en functie.
Tussen de hoofdstraten in de binnenstad liggen drie grote binnengebieden en de zone rond de Winterdijk.
1.
2.
3.
4.
Op de kruising van de Grotestraat met de Stationsstraat ligt de markt en Raadhuisplein, het hart van Waalwijk, Een plein met winkels, horeca en de wekelijkse markt. Het centrale stedelijke plein van Waalwijk. In het Stedenbouwkundig Plan voor de Gedempte Haven ligt op de plek van de voormalige haven een plein dat refereert naar het havenverleden. Een plein aan de Winterdijk met aan een zijde horeca. Het Vredesplein ligt voor Theater de Leest aan de Wilhelminastraat. een volledig verhard plein zonder een duidelijke functie. In de vernieuwingsplannen voor De Els is een nieuw plein opgenomen; het Mr. van Coothplein. Aan dit plein, gelegen aan de Mr. van Coothstraat, worden volgens de plannen woningen en winkels gebouwd. De pleinruimte zelf is gastvrij en groen van karakter met beperkte ruimte voor parkeren. Een stedelijke pleinruimte als entree van winkelcentrum De Els.
1. De Els 2. Het Unnaplein/St Jan 3. Het wandelpark en omgeving 4. Winterdijk-zone. Met name de binnengebieden van De Els en het Unnaplein/St Jan zijn in grote mate verhard en weinig groen ingericht. Veel terrein in deze twee binnengebieden is onbebouwd, en voornamelijk bestemd voor parkeren. Dat geeft deze terreinen de sfeer van een achterkant. Het opnieuw doordenken en ontwikkelen van de bouwblokken De Els en Unnaplein/St-Jan biedt de mogelijkheid stedelijke variatie toe te voegen. Het terugdringen van parkeren, gericht verdichten, en vergroenen ontwikkelt deze binnengebieden van een achterkant van de hoofdstructuur naar een binnenstedelijk netwerk. Door ieder binnengebied te karakteriseren en een ontwikkelperspectief te schetsen zal ontwikkeling van deze terreinen bijdragen aan een gevarieerd stadscentrum. De continuïteit van de hoofdstraten wordt aangevuld met afwisseling in de binnengebieden. In dit stuk staat een korte beschrijving per binnengebied/Winterdijk-zone, in hoofdstuk 4 (deelprojecten) worden mogelijke ontwikkelingen van de binnengebieden van De Els, het Unnaplein/St-Jan en de Winterdijk-zone verder uitgewerkt.
Beeld vanaf het Vredesplein richting Unnaplein
23
Verkeerssysteem
Het centrum van Waalwijk wordt momenteel ontsloten door de Taxandriaweg, de Wilhelminastraat, de Meester van Coothstraat en de Burgemeester van der Klokkenlaan (Noorder Parallelweg). Deze straten vormen een ring rondom het centrum waarbij de auto vrij dominant is. Ter hoogte van de Emmikhovensestraat ligt er een driepoot die de Taxandriaweg ontsluit (Heulstraat). De Hertog Janstraat wordt beëindigd door een rotonde. Beide knooppunten zijn een belangrijke entree voor bezoekers van Waalwijk.
Wilhelminastraat
Vanaf de ringontsluiting worden drie grote parkeerterreinen ontsloten; de Tax-zone, De Els en het Unna-plein. Dit benadrukt de druk van autoverkeer op de vier straten.
Meester van Coothstraat
Taxandriaweg
24
P
P
P
25
FO
THEMA OF HOOFDSTUK 03 Ontwerpmotieven
TO
Ontwerpmotieven Verdichting, Verblijfskwaliteit en bereikbaarheid
1. Stedelijke ambitie
3. Groene verblijfskwaliteit
5. Verbinding met het bedrijventerrein
Ontwikkeling van de binnengebieden van De Els, Gedempte Haven en het Unnaplein dragen bij aan stedelijke verdichting en een meer verfijnd en continu stedelijk netwerk. Het kiezen van een eigen dichtheid, functie en sfeer voor de binnengebieden, met name De Els en Unnaplein, voegt een variatie aan woonmilieus toe aan de binnenstad. Dit maakt de binnenstad aantrekkelijk voor verschillende groepen bewoners en bezoekers en komt daarmee de diversiteit ten goede. Het centrum waar je komt om te winkelen moet transformeren naar een plek waar wonen, werken, ontmoeten, recreëren én winkelen hand in hand gaan; van een ‘place to buy’ naar een ‘place to be’.
Verdichting van het stadscentrum betekent dat, naast de bezoekers van het winkelhart meer inwoners gebruik gaan maken van de openbare ruimte in de binnenstad. Een intensiever gebruik van de openbare ruimte die comfortabel en herkenbaar moet zijn ingericht. Vergroening speelt daarin een belangrijke rol. Het vergroten van de verblijfskwaliteit en een comfortabele binnenstad gaat handin hand met oplossingen voor klimaatverandering. Het toevoegen van groen brengt verkoeling in de steeds vaker voorkomende warme dagen en zal bijdragen aan de wateropvang voor de vaker voorkomende piekbuien.
De bedrijventerreinen aan de noordzijde van A59 liggen dichtbij, maar afzijdig van het centrum. Dit terwijl ze een krachtige drager zijn voor de economie van Waalwijk. Een betere verbinding, met name voor fiets en wandelaar tussen binnenstad en bedrijventerreinen laat ze van elkaar profiteren. Het beeld van Waalwijk langs de snelweg is daarmee tweezijdig: moderne bedrijventerreinen aan de noordzijde en een duurzame groene binnenstad aan de zuidzijde.
2. Hoogbouw Het silhouet van Waalwijk bestaat uit lagere bebouwing die overwegend reikt tot een hoogte van 9 à 14 meter. Enkele kerken en de toren van het gemeentehuis steken hier duidelijk boven uit. De kerk St Jan de Doper is met zijn maximale hoogte van 67 meter, en koepel van 41 meter beeldbepalend en van ver buiten Waalwijk zichtbaar. Met de vraag naar stedelijke verdichting komt ook de vraag om hoger te kunnen bouwen in de beperkt beschikbare ruimte. Hoogbouw die enerzijds nieuwe woningen, en een nieuw woonmilieu toevoegt aan de binnenstad van Waalwijk. Anderzijds zal het toevoegen van hoogbouw het silhouet van de stad veranderen en betekenisvolle plekken in de binnenstad markeren.
28
4. Een bereikbare binnenstad Binnenstedelijke verdichting en verbetering van de verblijfskwaliteit kosten ruimte. Ruimte die nu gedeeltelijk wordt gebruikt door de auto (wegen en parkeerplaatsen). Om de binnenstad een kwaliteitsslag te laten maken zal de auto minder dominant moeten worden. Het actief sturen op alternatieve vormen van transport (lopen, fietsen, deelvervoer en OV) om de binnenstad te bezoeken en het goed afstemmen van de hoeveelheid verkeersruimte en het aantal (gebouwde) parkeerplaatsen biedt extra ruimte voor verblijfskwaliteit en verbetering van fiets- en voetgangersverbindingen. Daardoor wordt de binnenstad minder afhankelijk van de auto. Autobereikbaarheid blijft, met het ontbreken van een treinstation, echter wel belangrijk voor de binnenstad. Een goede routing en goed vindbare parkeerplaatsen (parkeergeleidingssysteem) dragen bij aan een efficiënt gebruik van de aanwezige parkeerplaatsen.
Ambities van Waalwijk in Vogelvlucht
29
1. Stedelijke ambitie Hoofdstraten, pleinen en binnengebieden
Hoofdstraten De hoofdstraten van Waalwijk hebben ieder hun eigen karakteristiek en tijdsbeeld. Dit levert een gevarieerd beeld op en een sterk gevoel van oriëntatie in de binnenstad (herkenbaarheid en identiteit). Ontwikkeling van gebouwen langs de hoofdstructuur sluit aan op de bestaande karakteristiek en laat de doorgaande straatprofielen intact, of versterkt deze. In dit deel wordt de karakteristiek van de hoofdstructuur aangeduid. Doel is dat nieuwe ontwikkelingen deze karakteristiek versterken. In hoofdstuk 4 (deelprojecten) worden mogelijke ontwikkelingen van de hoofdstructuur verder uitgewerkt.
Binnengebied: De Els (1.) In het bouwblok tussen de Grotestraat, Stationsstraat, Julianastraat, en de Mr. Van Coothstraat ligt De Els, een één laags winkelcentrum met rondom veel verharding voor met name parkeren. Een binnengebied middenin het stadshart dat stedelijke variatie mist en waar een kans ligt voor stedelijke verdichting. Een opgave die het monofunctionele winkelcentrum omzet naar een gebied voor wonen, recreëren, winkelen en werken. Een binnengebied waar nieuwe woonmilieus en binnenstedelijk netwerk wordt toegevoegd. Een nieuw stads woon-, winkel- en werk milieu in Waalwijk.
Pleinen Aan de hoofdstraten zijn vier pleinen gekoppeld; het Raadhuisplein, het Vredesplein, en in de toekomst het havenplein bij de Gedempte Haven en het Mr. van Coothplein bij De Els. Het Raadhuisplein is het centrale plein in de binnenstad. Er zitten winkels, horeca, het schoenenmuseum en het is de plek voor de weekmarkt. Het Vredesplein ligt aan de Wilhelminastraat en vormt een stenig, onderbenut voorplein voor theater De Leest. In de herontwikkeling van de Gedempte Haven is een plein opgenomen. Met de stadsbrouwerij en de nieuwe woningen als aanleiding wordt dit een plek voor ontspanning en horecafuncties die verwijst naar deze voormalige haven. Het toekomstige Mr. van Coothplein is de entreeruimte voor winkelcentrum De Els en maakt een overgang tussen de winkels en het wandelpark. Het is belangrijk om de vier pleinen complementair aan elkaar te laten zijn zodat ze niet gaan concurreren.
Binnengebied: Unnaplein/Kerk St Jan de Doper (2.) Het Unnaplein/Kerk St Jan de Doper ligt tussen de Grotestraat, de Stationsstraat, de Bernhardstraat, en de Wilhelminastraat met daarbinnen de Sint Jan, het kerkhof en de parkeerplaats Unnaplein. Deze voormalige kloostertuin is versnipperd en omliggende gebouwen keren hun rug, of achterkant naar het binnengebied. Het gebied ligt daardoor afzijdig van de binnenstad en lijkt enkel voor het parkeren bij het stadscentrum te horen. Een gemiste kans met de schitterende kerk en bescheiden, maar aanwezige groenkwaliteit van het kerkhof. Er is potentie voor een groen publiek netwerk in dit binnengebied. Dit kan worden gecombineerd met kleinschalige inpassing van woningen met het adres, of voorzijde naar het binnengebied.
30
Halter en Sluisdijk, Den Helder - Geurst en Schulze Combinatie van winkels en boven gelegen woningen
Nijmegen, Hessenberg - MTD Landschapsarchitecten Stedelijk netwerk
Kleine der A, Groningen - Zwarte Hond Pandsgewijze vernieuwing in de binnestad
Hoofdstraten, pleinen en binnengebieden
de
orgaan ijk; do Winterd ruimte groene
3.
uuraat; cult Grotestr ch zwaartepunt s histori
2. 1. 4.
lweg
ralle
r Pa oorde
N
straat; Wilhelmina treee groene en
raat; Stationsst raat Stadse st
othstraat; Meester van Co iel groen woonprof
Kerkstraat
Burgemeester Verwielstraat
Binnengebieden
1. De Els 2. Unnablok 3. Taxandria-zone 4. Wandelpark
Binnengebied: Winterdijk-zone (3.) De Winterdijk-zone is het doorgaande gebied tussen Winterdijk en Taxandriaweg. Tussen de dijk en de Taxandriaweg liggen verschillende gebieden naast elkaar die duidelijk van elkaar verschillen. Het is een afwisseling van woningen, bedrijfsmatige invulling en parkeren. Wat de locaties met elkaar verbindt is hun ligging aan de Winterdijk. Een verrassend mooie landelijke dijk die vroeger de primaire waterkering was, maar deze functie nu niet meer heeft. De gebouwen richten zich afwisselend op de Taxandriaweg en/of de Winterdijk. Rond de nieuwe brandweerkazerne richten de gevels zich met een duidelijk adres op de Taxandriaweg. De woonhofjes tussen Heulstraat en Gedempte haven richten zich juist de andere kant op richting de Winterdijk, met een autotoegang aan de Taxandriaweg. Het Gemeentehuis en de Rabo-bank doen beide. Ze maken een duidelijk publiek adres aan de Winterdijk en richten zich naar het noorden op de snelweg. Met name het Gemeentehuis markeert het stadscentrum van Waalwijk langs de snelweg A59.
32
Binnengebied: Wandelpark (4.) Tussen de Grotestraat, Kerkstraat, Burgemeester Moonenlaan en de Mr. Van Coothstraat ligt het wandelpark. Een publiek park met langs de randen vrijstaande woningen met grote tuinen. Aan de noordzijde liggen enkele losse appartementenblokken in het park. Een volgende ontwikkeling aan de zijde van de Mr. van Coothstraat voegt enkele woonblokken toe. Onderdeel van dit plan is een nieuwe toegang en verbinding voor voetgangers aan de Mr. van Coothstraat tegenover De Els. Het karakter van het Wandelpark is groen en ontspannen en vervult daarmee een belangrijke rol voor de binnenstad van Waalwijk.
Zuidelijk van de Margrietstraat/Irenestraat beginnen de woonbuurten. Ontspannen binnengebieden tegen de gemengde binnenstad aan. De ambitie is om te werken aan meer doorwaadbare bouwblokken die het wandelnetwerk op buurtniveau aansterken (verbindingen maken) en waar mogelijk ontharden.
Principe verbeelding van drie deelgebieden
ELS
UNNA
WINTERDIJK
Verbeelding van drie deelgebieden, De Els, Unnaplein en de Winterdijk ter hoogte van de Brandweerkazerne.
33
2. Hoogbouw Inpassing
Ontwikkeling van de binnenstad van Waalwijk De binnenstad van Waalwijk vernieuwd en zal de komende jaren sterk veranderen. Een krimpend winkelbestand, een grote vraag naar woningen en de wens om de binnenstad stedelijk te verdichten zijn de aanjagers van deze doorgaande transitie. De laatste decennia heeft het centrum plaats geboden aan een groot aantal winkels. Krimp van het aantal winkels brengt een ontwikkeling op gang waarbij winkels worden omgebouwd naar ander programma, voornamelijk wonen. Het centrum, met zijn voorzieningen, is dan ook een aantrekkelijke plek om te wonen. Vandaar dat vanuit de markt vragen komen om, naast de transitie van winkelen naar wonen, meer woningen (en aanvullend programma) toe te voegen aan de binnenstad; binnenstedelijke verdichting. Vanuit vogelvlucht bekeken zien we de binnenstad van Waalwijk als een geborgen, intiem centrum in contrast met het grootschalige bedrijventerrein aan de noordzijde van de A59. Een centrum en stad met weinig contrast in hoogte. Het merendeel van de gebouwen is tot 4 lagen hoog (tot 14 meter) met enkele uitschieters naar 6 lagen (tot ca 20 meter). Daarbovenuit steken enkele hogere gebouwen zoals de oude kerk en het gemeentehuis aan de A59. De kerk St Jan de Doper steekt er met kop en schouders bovenuit met een hoogte van 67 meter van de toren (hoogte koepel 41 meter).
De binnenstad is compact en dicht bebouwd met veel cultuurhistorie en kwaliteit op ooghoogte (straten en pleinen).
34
Bij de vragen uit de markt klinkt in enkele gevallen de vraag door naar hogere bebouwing. Woongebouwen van 8 tot 13 lagen die een nieuwe typologie aan de binnenstad toevoegen. Stedelijkheid gaat voor een belangrijk deel over netwerk en stedelijke variatie. Een netwerk met een zekere continuïteit en een aantrekkelijke opeenvolging van pleinen, straten en stegen waar programma op aansluit. Hoogbouw kan hier onderdeel van zijn en brengt extra reuring van bewoners die gebruik maken van de openbare ruimte en voorzieningen.
Hoogbouw in Waalwijk Hoogbouw is een relatief begrip, het steekt duidelijk uit boven de gemiddelde bouwhoogte in de omgeving. In de binnenstad van Waalwijk is de nominale hoogte 3 tot 4 lagen. Alles boven deze nominale hoogte wordt snel ervaren als hoogbouw. Uitgaande van de 3 tot 4 lagen nominale hoogte is 6 tot 8 lagen (19-25m) hoogte in Waalwijk midden hoogbouw, het steekt net boven de rest uit. Gebouwen hoger dan 8 lagen steken duidelijk boven de rest uit, dit is hoogbouw.
Motieven voor hoogbouw Als nieuwe hoogbouw, of midden hoogbouw wordt toegevoegd aan de binnenstad is het belangrijk dat het positief bijdraagt aan de bestaande stad. Daarbij spelen de volgende punten een rol: • Stadssilhouet: van grotere afstand is de nieuwbouw zichtbaar en wordt daarmee een oriëntatiepunt als je door de stad beweegt en
•
•
onderdeel van het stadssilhouet. Ruimte: Het is een locatie met voldoende ruimte die betekenis heeft voor de gehele binnenstad zoals een stadsentree, een plein of een eindpunt van een straat of watergang. Woonmilieu: Hoogbouw voegt een nieuwe woningtypologie toe aan de binnenstad van Waalwijk. Wonen met uitzicht op de stad.
Locaties voor hoogbouw zijn geen vanzelfsprekendheid. Het effect van hoogbouw zal altijd op verschillende schaalniveaus (stad, binnenstad en straat) zichtbaar gemaakt moeten worden (hoogbouw Effect Rapportage).
Locaties in de binnenstad Locaties met de nodige ruimte en zichtbaarheid.
De A59 zone als kansrijke zichtlocatie De zone langs de A59 is een gebied waar hoogbouw goed voorstelbaar is. Tussen de Winterdijk en de snelweg liggen locaties die zichtbaar zijn vanaf de snelweg, of entreewegen van Waalwijk en daarmee bijdragen aan de herkenbaarheid van de stad. In deze zone is, met het gemeentekantoor, al hoogbouw aanwezig. Deze A59 zone ligt niet in het fijnmazige stedelijk netwerk van de binnenstad, en kan daardoor duidelijk grootschaliger zijn. • Voorbeeld is de inpassing van een woontoren (13 lagen) in de herontwikkeling van de Gedempte Haven. De grotere bouwblokken worden gecompleteerd met een woontoren op een zichtlocatie langs de Taxandriaweg (toegangsweg van Waalwijk).
Gedempte Haven
De Els Brandweerkazerne
Stadssilhouet vanuit het zuiden gezien
35
Inpassingen in de bestaande bouwblokken In het stedelijk weefsel van de binnenstad komen plekken in aanmerking waar ruimte is en die bijdragen aan oriëntatie. Pleinruimtes met daar langs (midden)hoogbouw, markante gebouwen als eindpunt van zichtlijnen, of aan grotere groene ruimtes. • Pleinruimtes als het nieuw te ontwikkelen Mr. van Coothplein, of andere pleinen. • Locaties op het eind van langere zichtlijnen zoals de locatie van de voormalige brandweerkazerne.
Het gebouw: De opbouw van hogere gebouwen: • • • •
• Dit zijn twee concrete locaties die nu actueel zijn, er zijn meer locaties mogelijk.
•
De opbouw van het hoge gebouw: plint (begane grond), bovenbouw, beëindiging; Plint: entree, transparantie, programma; Bovenbouw: hoogte-breedte verhouding van de hoogbouw (een slanke, of dikke toren); Beëindiging: Aandacht voor de beëindiging van de bovenzijde van de hoogbouw (die is het meest in beeld).; Technische aspecten voor de leefbaarheid zoals windhinder en schaduw; Impact op de grondexploitatie van een project.
Inpassing langs bestaande bebouwing De hoofdstraten van Waalwijk zijn een belangrijke drager voor de identiteit van de binnenstad. De hoogte langs deze straten is 3 tot 4 lagen. Nieuw in te passen hoogbouw staat niet direct aan
Hoek accent Kooiplein - Leiden Geurst & Schulze
36
Verticale gelaagdheid Kings Crescent Estate Karakusevic Carson
deze hoofdstructuur. Er wordt altijd ruimte gemaakt om de schaalsprong naar een hoger gebouw te maken. Daarnaast moet er ruimte zijn om de schaalsprong van de hoofdstraten naar een hoger gebouw te maken. Enige afstand en een trapsgewijze opbouw van het bouwvolume helpt hierbij.
Parkeren De parkeeropgave verdient daarbij speciale aandacht. Meer woningen op een kleinere footprint levert een groter parkeerprogramma op dat, bij voorkeur, dicht bij het gebouw wordt opgelost. Zoek naar duurzame parkeeroplossingen die geen extra druk leggen op de openbareruimte, maar kwaliteitsvol (passend bij de binnenstad) moet worden ingericht.
Hoogbouw op tweede linie Jozefzorg, Tilburg SHIFT architecture
Accent aan plein Nijmegen, Plein 44 Common Affairs
Locatie hoogbouw op plek met betekenis voor de stad
Opdeling: begane grond - middendeel - Beëindiging (bovenste verdieping/kroonlijst)
Schaalsprongen in hoogte zorvuldig inpassen.
Duidelijk adres en uitnodigende invulling begane grond
Aandacht voor het uitzicht vanuit hoogbouw
Nieuw woonmilieu (hoog wonen) toevoegen aan de stad
37
3. Karakter van de openbare ruimte Verweving van stad en groen
De openbare ruimte van de binnenstad is herkenbaar als binnenstedelijk in de Grotestraat en de Stationsstraat. In deze straten wijkt de inrichting duidelijk af van de rest van de stad. Een meer stedelijke binnenstad breidt dit gebied uit waarbij een groter gedeelte van de kern van Waalwijk herkenbaar wordt ingericht als deel van de binnenstad. Dit versterkt het beeld van een binnenstad die zich uitstrekt over een breder gebied met woningen, winkels en werkplekken. De vloer van de stad, of de basisbestrating is daarin een belangrijk onderdeel dat eenheid brengt en de binnenstad op een subtiele manier kan onderscheiden van de omliggende woonwijken. Vergroening is in de hedendaagse inrichting van steden een belangrijk onderdeel. Klimaatverandering zorgt in stenige ruimtes voor hittestress en vaker voorkomende piekbuien kunnen rioolsystemen overbelasten en daarmee wateroverlast veroorzaken. Vergroening van de binnenstad biedt hiervoor oplossingen. Water wordt meer geïnfiltreerd, of vertraagd afgevoerd en bomen en planten brengen schaduw en daarmee verkoeling. Dit verbetert de klimaatbestendigheid en het verblijfsklimaat van de binnenstad. Groen is daarbij niet overal hetzelfde, maar wordt gecombineerd met gebruik en plek in de stad. Een binnenstedelijk netwerk rond De Els vraagt om een andere groeninpassing dan de omgeving van het Unnaplein/St Jan of het wandelpark.
De openbare ruimte van de binnenstad heeft daarmee een gemene deler (de vloer als het verband) en specifieke oplossingen per plek. Pleinruimtes zijn belangrijke plekken in de binnenstad die bij inrichting (en vergroening) speciale
38
aandacht verdienen. De Markt/Raadhuisplein heeft een nieuwe inrichting die aansluit bij een stedelijk, representatief plein. Op de locatie van de Gedempte Haven wordt een plein aangelegd met een waterelement als referentie naar de haven, en het Mr. Van Coothplein dat een gastvrij winkelplein moet worden met veel ruimte voor groen (en beperkt parkeren). Naast deze pleinruimtes waaraan wordt gewerkt biedt het Vredesplein kansen voor vergroening. Nu is dit plein versteend, een ruimte van 60 x 70 meter als vergroende ontmoetingsruimte voor theater De Leest kan een belangrijke bijdrage leveren aan de vergroening van de binnenstad.
Havenplein, Zierikzee
Gelderseplein, Rotterdam
Industrieplein Hengelo, Buro Lubbers
Verweving van stad en groen
4. Bereikbaarheid Van autostad naar fietsstad
Doel is een binnenstad die comfortabel en fijnmazig is voor langzaam verkeer en die daarnaast goed bereikbaar is voor auto’s. Comfort en veiligheid voor de voetganger en de fietser gaan daarbij boven snelheid en gemak voor de automobilist. Om de dominantie van de auto terug te dringen is een gedragsverandering nodig waarin meer bezoekers en bewoners kiezen voor een alternatieve vorm van verplaatsing, in plaats van het automatisme om de auto te pakken. Per modaliteit wordt hiernaast aangegeven welke maatregelen mogelijk zijn om dit doel te bereiken. In de structuur van de binnenstad onderscheiden we een hoofdinfrastructuur voor auto’s, fietsers en wandelaars. Voor auto’s is er de ringroute rond het centrum met Noorder Parrallelweg, Verwielstraat, Taxandriaweg, en Wilhelminastraat met daaraan gekoppeld de parkeerterreinen van het Unnaplein en Taxandria-zone. Vanuit deze ring rond de binnenstad zijn, via de Mr. van Coothstraat, de parkeerterreinen van De Els bereikbaar. Voor de fietser zijn op de meeste wegprofielen fietssuggestiestroken aangegeven. Het Halvezolenpad is de vrij liggende hoofdfietsroute van oost naar west. Vanuit dit fietspad kun je op verschillende plekken de Noorder Parallelweg richting het centrum oversteken.
De voetganger is het meest belangrijk op de Winterdijk, enkele stegen aansluitend op de Grotestraat, de voetgangerszone in de binnenstad (gedeelte Grotestraat en gedeelte Stationsstraat), het wandelpark en het Vredesplein.
40
Fiets Waalwijk heeft de ambitie om zich meer te profileren als aantrekkelijke fietsstad. Een stevig netwerk van goede fietspaden, fietsstraten en hoogwaardige stallingen maakt fietsen de vanzelfsprekende manier om naar het centrum te komen en erdoorheen te bewegen. Het Halvezolen fietspad biedt nu een uitstekende verbinding in de oost-west richting van de stad. Het verbeteren van de fietsverbindingen noord-zuid, verbindt de woonwijken zuidelijk van centrum beter met de binnenstad (sneller dan met de auto). Doorkoppeling van de fietsroutes naar de noordzijde van de snelweg A59 versterkt het verband tussen de binnenstad en de woonwijken met de bedrijventerreinen. • Voor veel fietsers is de Stationsstraat bij de kruising met de Noorder Parrallelweg de entree van het centrum. Het transformeren van het zuidelijk deel van de Stationsstraat (gedeelte Parallelweg-Julianastraat) naar een fietsstraat (de fiets heeft voorrang boven de auto) levert een comfortabele route vanuit de zuidelijke woonwijken naar het stadscentrum. Door bij de kruising Stationsstraat-Irenestraat de Stationsstraat (en daarmee de fietser) voorrang te geven verbeterd het comfort en de veiligheid van de fietser. • De kruising tussen de Stationsstraat en de Noorder Parallelweg is nu niet comfortabel ingericht voor de fietser, deze is hier duidelijk ondergeschikt aan de auto.
Door op deze kruising de fietser meer dominant te maken wordt een comfortabele (en snelle) oversteek richting de binnenstad gemaakt. Gedacht kan worden aan directe, recht doorgaande rijlijnen voor de fietser, duidelijke markeringen, opstelstroken en snel groen licht voor de fietser. Het ‘knippen’ van de Sint Antoniusstraat voor autoverkeer tussen de Parallelweg en de Eerste Zeine is voorstelbaar.
• Het verbeteren van de noord-zuid fietsroutes door de binnenstad. Dit zijn de Mr. van CoothstraatEmminkhovensestraat-bedrijventerreinen, en de Wilhelminastraat-Hertog Janstraat-bedrijventerreinen. Het invoeren van eenrichtingsverkeer in delen van de binnenstad zorgt voor meer ruimte en veiligheid voor de fietser. In aanvulling op de bestaande fietsbrug ter hoogte van de Besoyensestraat zijn verbeterde fietsroutes centraal en oostelijk van de binnenstad een goede aanvulling op het groeiende bedrijventerrein. Fietsenstallingen Gekoppeld aan het netwerk van fietspaden stellen we drie locaties voor, voor een goede fietsenstalling. Deze locaties zijn ook geschikt voor aanvullende functies zoals het aanbieden van deelvervoer, oplaadpunt, fietsverhuur en reparatie. • Aan het einde van de nieuwe fietsstraat - Stationsstraat op de kruising met de Bernhardstraat • Ter hoogte van het Mr. van Coothplein • Gekoppeld aan parking bij de Taxandriaweg Voetgangers Het wandelnetwerk in de binnenstad is momenteel niet continu. Aantrekkelijke stukken worden onderbroken door onaantrekkelijke stukken over parkeervelden, of langs achterkanten van woningen. In de toekomst wordt in een groter deel van de binnenstad de nadruk gelegd op voetgangers. Waar mogelijk worden fijnmazige verbindingen en routes toegevoegd. Hierdoor wordt gebouwd aan een wandelnetwerk dat gevarieerd is.
Niet enkel langs de winkelstraten, maar juist ook richting het wandelpark, de Winterdijk en het Vredesplein. Wandelroutes die zonder onderbreking aantrekkelijk zijn om te lopen.
Voorbeeld fiets kruising C. van Eesterenlaan, Amsterdam
Ezelsveldlaan, Delft - fietsstraat
Naast de al aanwezige oost-west verbindingen zijn ook de noord-zuid routes erg belangrijk. Via deze routes worden de Oude Maas en Loonse, en Drunense duinen verbonden.
Fietspakhuis, Zaandam, Nunc Architecten
41
Auto Goede autobereikbaarheid is, met het ontbreken van een treinstation, een belangrijke voorwaarde om het voorzieningenniveau in de binnenstad op peil te houden. Dit terwijl we autoverkeer in de binnenstad willen verminderen. Voor zowel bezoekers als bewoners geldt dat ze snel en efficiënt vanaf de ringroute (Taxandriaweg, Wilhelminastraat, Noorder Parrallelweg, Verwielstraat) op een parkeerplaats vlakbij de binnenstad of hun woning kunnen komen. Aanpassingen zorgen er voor dat verkeer makkelijker de ringroute gebruikt en vanaf deze route de binnenstad insteekt. Concreet worden de volgende aanpassingen voorgesteld: •
•
•
42
Eenrichtingsverkeer in de binnenstad ontmoedigt autoverkeer (met name bezoekers) om sluiproutes te nemen. De Emmikhovensestraat is momenteel een driepoot die veel ruimte vraagt ten koste van de continuïteit van de Winterdijk. Volgens de verkeerskundige aantallen is deze aansluiting niet nodig, of voldoet één poot. Transformatie van het viaduct naar een fietsverbinding zorgt er voor dat minder autoverkeer hier de binnenstad in- of uitrijdt. De Tempelierstraat loopt via de Dijkstraat en de Zomerdijksestoep naar de Taxandriaweg. Het omzetten van de huidige route naar een route die vanaf de Tempelierstraat rechtstreeks aansluit op de Taxandriaweg, biedt kansen op een betere doorstroming en een betere continuering van de Winterdijk. Dit is enkel mogelijk als er een herontwikkeling plaats zou vinden van de woonblokken aan de Noordstraat.
Parkeren De binnenstad van Waalwijk heeft drie grote parkeerplaatsen; de Taxandria-zone, het Unnaplein en De Els. Parkeerplaatsen die noodzakelijk zijn en niet zomaar weggehaald kunnen worden. Het aantal parkeerplaatsen op deze terreinen is gedimensioneerd op piekmomenten zoals de zaterdagmiddag. Buiten piekmomenten is vaak een groot aantal parkeerplaatsen niet in gebruik. Parkeerplaatsen die veel ruimte vragen en veelal versteend zijn. Een realistische limitering van het aantal parkeerplaatsen en een parkeergeleidingsysteem bevordert een efficiënt gebruik, en daarmee het aantal parkeerplaatsen. Ruimte die gebruikt kan worden voor vergroening of verdichting. Dit gaat gelijk op met het stimuleren van fietsgebruik en deelvervoer. Andere vormen van mobiliteit die minder ruimte vragen. Naast het, waar mogelijk, verminderen van het aantal parkeerplaatsen is gebouwd parkeren een mogelijkheid. Te denken valt aan een gebouwde parkeervoorziening bij De Els waar, door stedelijke verdichting, minder ruimte op maaiveld overblijft voor parkeren. Openbaar vervoer De bus verbindt Waalwijk met Den Bosch en Tilburg. Deze verbindingen zijn direct, maar stoppen wel op veel verschillende plekken langs de route. Verbetering van deze verbindingen verbeterd de positie van Waalwijk in de regio wat gunstig is voor het vestigingsklimaat (bewoners en bedrijven) en de voorzieningen.
Het bestaande busstation ligt langs het Vredesplein, centraal voor de stad, maar aan de rand van de binnenstad. Het ligt echter iets verder van de snelweg waardoor het voor bussen meer tijd kost
het busstation vanaf de snelweg te bereiken. De centrale ligging zorgt er echter wel voor dat de totale reistijd inclusief voor- en natransport voor de reiziger gunstiger is. Snelle verbindingen en een gunstige ligging ten opzichte van de reizigersbestemming is zeer belangrijk. Daarnaast is een busstation meer dan enkel een in- en uitstaphalte. Het is een betekenisvolle plek in de stad die inwoners en bezoekers goed kunnen bereiken, herkenbaar is en die een zekere gastvrijheid uitstraalt. Er worden momenteel enkele locaties onderzocht voor het realiseren van een halte voor hoogwaardig openbaar vervoer. Mogelijke locaties binnen het stadscentrum daarvoor zijn de huidige plek aan het Vredesplein en de Taxandria-zone. Wanneer voor het realiseren van een nieuw busstation voor een van deze twee locaties gekozen wordt, dient deze niet afzijdig te liggen, maar juist een integraal onderdeel te vormen van de binnenstad. Het wordt daarbij een aansprekende plek met aantrekkelijke verblijfskwaliteiten die, ook in de avond, gastvrijheid en stedelijkheid uitstraalt. Het busstation heeft bovendien logische en comfortabele verbindingen met de rest van de binnenstad. Het busstation wordt gecombineerd met een mobiliteitshub. Een plaats waar vormen van deelmobiliteit zoals e-steps, of e-scooters worden aangeboden.
Deze vormen van voor- of natransport is een snelle en comfortabele manier voor de reiziger om, via het netwerk van fietspaden, de afstand tussen OV-halte en de bestemming te overbruggen. Maar ook als voortransport naar het busstation om vanaf daar verder te reizen.
Van autostad naar fietsstad
5. Verbinding met de bedrijventerreinen Versterken van de wisselwerking
De snelweg A59 ligt vlak langs de noordrand van het centrum. Een scherpe, functionele scheiding tussen de stad Waalwijk en de bedrijventerreinen van Waalwijk die in de toekomst verder groeien richting het afwateringskanaal. Beide zijden van de snelweg laten een compleet andere wereld zien; de geborgen binnenstad tegenover een grootschalig innovatief bedrijventerrein. Nu zijn beide delen verbonden door enkele autopassages en een fietsbrug. Het verbeteren van deze verbindingen vergroot de wisselwerking tussen beide delen. Werknemers zullen met een betere verbinding eerder geneigd zijn gebruik te maken van de voorzieningen in de binnenstad, of een woning willen vinden dicht bij de werkplek. Mogelijkheden liggen er in het verbeteren van bestaande (fiets)verbindingen. Het Emmikhovense viaduct als fiets- en wandelverbinding die vanuit het centrum direct aansluit op de bedrijfsterreinen. Meer oostelijk kan precies gekeken worden naar de onderdoorgang bij de Hertog Janstraat. Een krappe verbinding waar alle verkeerssoorten intensief gebruik van maken. Een meer riante doorgang maakt het voor automobilist, fietser en voetganger meer comfortabel en veilig om de bedrijventerreinen vanuit de binnenstad te bereiken. Een bredere onderdoorgang biedt daarnaast ook meer zicht tussen binnenstad en bedrijventerrein wat de barrière werking van de snelweg plaatselijk verminderd.
onderstreept daarmee de ligging van Waalwijk tussen Maas en duin, oftewel zand en klei. Voor inwoners van Waalwijk is het een grote kwaliteit dat deze verschillende landschappen op een goede manier bereikbaar zijn (recreatieve verbindingen). Het beeld van Waalwijk vanaf de snelweg is rommelig. Op het wegvak van ongeveer 4km (2,5 minuten bij 100km/u) kom je een verkeersplein met viaducten, een geluidsscherm, bebouwing, vergroening en veel bedrijvigheid tegen. Aan de oostkant van de binnenstad tot het afwateringskanaal komt, met een groene Winterdijk, meer rust in het beeld. Vergroening van de noordzijde van de (binnen)stad (Taxandria-zone), en mogelijk ook het geluidsscherm (bijvoorbeeld met het toevoegen van klimplanten), bouwt voort op dit beeld. Een geborgen, groene binnenstad met het gemeentehuis als markant gebouw langs de snelweg.
Paleisbrug Den Bosch - groene passerel
Spoorwegviaduct, Maastricht - BOOM! landscapes
Voorbij de bedrijventerreinen ligt de Maas en het land van Heusden en Altena. Verbetering van de noord-zuid verbindingen ontsluit deze gebieden en Willem II Passage Tilburg - CIVIC Architects
44
1. Taxandriabrug 2. Emmikhovensestraat 3. Hertog Janstraat 4. Hoogeindse Rondweg
45
Ontwikkelvisie
De ontwerpmotieven zijn gecombineerd in de ruimtelijke ontwikkelvisiekaart: • Stedelijke verdichting langs de hoofdstructuur sluit altijd aan op de bestaande karakteristiek en laat de doorgaande straatprofielen intact. • Maak de binnenstad meer een geheel door de inrichting van de openbare ruimte consequent door te zetten over een groter gebied. • Breid het stedelijk netwerk uit in de binnengebieden met een mix van wonen, winkelen, werken en recreëren (stedelijke verdichting). • Vergroening van de openbare ruimte vergroot de verblijfskwaliteit en biedt verkoeling en wateropvang. • Bied meer ruimte in de binnenstad voor de fietser en de voetganger. • Maak de randen van de binnenstad goed bereikbaar voor auto’s, ontmoedig autoverkeer in de binnenstad inclusief aantrekkelijke parkeerplaatsen. • Limiteer het aantal parkeerplaatsen in de binnenstad op een realistische manier, deels met gebouwde parkeervoorzieningen. • Verbeter de verbinding tussen de (groeiende) bedrijventerreinen noordelijk van de snelweg met de binnenstad.
46
Ontwikkelvisie
47
Waalwijk heeft hoge ambities op het gebied van verduurzaming, fietsvriendelijkheid, vergroening en een kwalitatieve openbare ruimte. Deze ambities worden het beste vastgelegd in het openbare netwerk van straten, pleinen en parken; een sterke hoofdstructuur. In dit hoofdstuk beschrijven we de verschillende lagen van deze hoofdstructuur en de karakteristieken van de verschillende stedelijke gebieden daarin.
48
04 Deelprojecten
49
Identiteit van de hoofdstructuur Werken aan een herkenbare stad
50
Hoofdstraten: Stationsstraat
Lopende ontwikkeling: Bestaande winkels worden omgebouwd naar woningen.
Winkelen maakt plaats voor wonen
Strakke rooilijn
Zichtbare historie schoenenindustrie
Variaties in gevelindeling
Aandachtspunten: • Begane grond: Een verhoogde begane grond verdieping maakt de woning meer prominent in het straatbeeld. Geen loggia’s op de begane grond, eventueel een voorzone voor de woningen. • Silhouet: De Stationsstraat is pandsgewijs gebouwd waarbij individuele panden een herkenbare vorm hebben (silhouet). Nieuwe panden voegen iets toe aan dit silhouet en oriënteren op de Stationsstraat (entree). • Opbouw van de gevel: plint, middendeel met voldoende ramen en duidelijke daklijst. • Wanneer winkels worden vernieuwd maak plaats voor programma op de verdieping(en). • Nieuwbouw kan hoger dan de huidige bebouwing waardoor het profiel van de bestaande straat stapsgewijs iets hoger wordt. • Gebouwen hebben recht opgaande gevels (geen uitpandige balkons).
3-deling in de gevel
Werken aan een duidelijk silhouet
2 1
Stationsstraat: silhouet van gebouwen, omzetten van winkel naar woning verandert de uitstraling van de begane grond verdieping
Stationsstraat: silhouet (1), duidelijke entree en geopende eerste verdieping. Nieuwbouw zonder uitstraling (2)
51
Hoofdstraten: Grotestraat
Lopende ontwikkeling:
Steegjes tussen de woningen
Individuele panden met een uniforme rooilijn
Bestaande winkels worden omgebouwd naar woningen of ander programma.
•
• • • • •
éénzijdige bomenrij
Etalering van winkels
luxe profilering gericht op langzaam verkeer
Aandachtspunten: •
Sierlijke kroonlijsten
De lengte van aaneengesloten bebouwing is beperkt. Stegen tussen de bebouwing zijn bij voorkeur open. Eventuele poorten zijn transparant, passend bij de bebouwing en terugliggend van de gevellijn. Gebouwen hebben recht opgaande gevels (geen uitpandige balkons). Verhoogde begane grondverdieping met aandacht voor de overgang publiek-openbaar Hoog middendeel, of eerste verdieping. Gebouwen hebben een transparante uitstraling met veel glas. Gebouwen hebben een duidelijke kroonlijst, of beëindiging van het gevelvlak.
1
2
Grotestraat: recht opgaande gevel, verhoogde eerste verdieping met veel glas.