Bijlage 1 Toekomstvisie Recreatiegebied Het Hoefsven
Tekst van het document
RECREATIEVISIE UTRECHT SCIENCE PARK TOEKOMSTVISIE RECREATIEGEBIED HET HOEFSVEN 27 juli 2023 Deel A: toekomstvisie Deel B: onderzoeksrapportage 19 februari 2025 Het Hoefsvengebied. Foto: Bureau BUITEN
Deel A: Toekomstvisie
2
Inhoud 1
2
Inleiding
3
Opgaven
1
Speerpunten
2
Inleiding 4
3
Opgaven 5
6
5
4
Toekomstbeeld
Speerpunten 6
Ontwikkelkaart
Toekomstbeeld
Zonering
Ontwikkelkaart
Zonering
7
7
Overzicht voorstellen
Overzicht voorstellen
3
1
1 Inleiding Om de recreatieve potentie van het Hoefsven optimaal te benutten stelt de gemeente Waalwijk met inbreng van gebruikers een nieuwe toekomstvisie op voor het gebied. Recreatiegebied het Hoefsven, in de volksmond ook wel ‘t Lido genoemd, is een natuur- en recreatiegebied aan de rand van Waalwijk, vlakbij de Loonse en Drunense Duinen. Het gebied heeft verschillende mogelijkheden voor recreatie en ontspanning voor de inwoners van Waalwijk waaronder drie plassen (waarvan twee zwemplassen), wandel- en fietspaden, sportvoorzieningen, een speeltuin en er worden gedurende het jaar verschillende evenementen georganiseerd. Het Hoefsven is een populaire plek voor inwoners, recreanten en sportievelingen.
Het Hoefsvengebied. Foto: Bureau BUITEN
Aanleiding voor de visie
Doel van de visie
Vanwege de veranderingen die op het Hoefsven afkomen, zoals de toenemende behoefte aan buitenrecreatie, de woningbouw vlakbij het gebied en de toenemende druk op de natuur van de Loonse en Drunense Duinen, is het tijd voor een duidelijke visie en ontwikkelrichting voor de toekomst als bouwsteen voor de omgevingsvisie. In het coalitieakkoord 2022-2026 is daarom vastgelegd dat er voor recreatiegebied het Hoefsven een visie wordt ontwikkeld.
Doel van de visie is de recreatieve potentie van recreatiegebied het Hoefsven, in de overgang van stedelijk gebied naar natuur, beter te benutten in balans met de natuurwaarden. Hiervoor worden recreatieve mogelijkheden in kaart gebracht, en worden mogelijke ontwikkelrichtingen verkend. De visie bevat een toekomstbeeld voor het Hoefsven met mogelijke functies en een ontwikkelkaart die richting geeft aan toekomstige (recreatieve) ontwikkelingen in het Hoefsven, gebaseerd op het onderzoek naar huidig gebruik, en kansen voor recreatie, landschap en natuur.
Leeswijzer De visie (deel A) is gebaseerd op een uitgebreid onderzoek (deel B) en de resultaten van het participatietraject. In deel A lichten we de belangrijkste opgaven voor recreatie in het Hoefsven toe (H2), gevolgd door de vier speerpunten voor recreatieve ontwikkeling (H3). Dit heeft geleid tot één toekomstbeeld voor het Hoefsven (H4), ondersteund met een ontwikkelkaart (H5) en een bijbehorende zonering (H6). Tot slot zijn alle voorstellen met eventueel beschikbaar budget 4 en prioritering weergegeven (H7). 4
2
2 Opgaven voor recreatie in het Hoefsven Op basis van de onderzoeksrapportage (deel B) zien we een aantal opgaven voor het Hoefsvengebied, die in dit hoofdstuk staan weergegeven.
1. Balans tussen natuur en recreatie • • •
•
De komende jaren gaat het aantal inwoners van Waalwijk toenemen en daarmee ook de vraag naar toegankelijk recreatiegroen. Buiten zijn in het groen wordt steeds vaker gezien als een manier om gezondheid en ontspanning te bevorderen. Het Hoefsven behoort deels tot het Brabants Natuurnetwerk en grenst bovendien als overgangsgebied aan de Loonse en Drunense Duinen, een kwetsbaar natuurgebied. Door het Hoefsven toegankelijker te maken voor eigen inwoners, kan de recreatiedruk op de duinen worden ontlast*. De groeiende recreatiebehoefte vraagt om het bewaken en versterken van de balans van natuur en recreatie.
3. Aandacht voor recreatiewaarde van het Hoefsven De recreatiewaarde van het Hoefsven kan op verschillende vlakken versterkt worden zodat de potentie van het gebied beter benut wordt. Zie deel B voor een uitgebreide analyse van de recreatiewaarde. • • •
•
Het Hoefsven is een belangrijk gebied voor inwoners van Waalwijk en omgeving waar zij kunnen sporten, spelen, wandelen, fietsen en rusten. Er zijn ‘basisvoorzieningen’ voor gebruik van het gebied (wandelen, fietsen, spelen en zwemmen), maar in deze basis ontbreken kleine dingen. Zo is op dit moment de toegang tot het water (nog) niet optimaal, zijn er geen picknickplekken en fietsenstallingen. Het gebied heeft een mooie landschappelijke inrichting met groen, natuur, mooie doorzichten en een afwisseling van open en besloten groene ruimtes (een hoge belevingswaarde). Het groen is op verschillende plekken echter wel eenvormig, en heeft potentie voor meer natuurontwikkeling en biodiversiteit. De Surfvijver heeft op zomerse dagen attractiewaarde, maar daarbuiten zijn er weinig voorzieningen waarvoor inwoners naar dit gebied getrokken worden.
*Dit betekent niet dat bezoekers van de duinen naar het Hoefsven worden geleid, maar juist dat inwoners van Waalwijk hier een eigen recreatieplek vinden, zodat de druk op de duinen afneemt.
2. Aandacht voor actieve levensstijl en diversiteit van activiteiten • • • •
•
Mensen geven steeds meer aandacht aan hun mentale welzijn en verbondenheid met de omgeving en anderen. Mensen hechten daarnaast meer waarde aan een actieve levensstijl en werken daarin doelbewuster aan hun gezondheid door te bewegen, sporten en gezond te eten. In Waalwijk is overgewicht de laatste jaren toegenomen en wordt de beweegnorm (uit 2022) niet gehaald. De diversiteit aan recreatieve activiteiten in het groen neemt daarnaast toe en de behoefte is veranderd. Zo zijn activiteiten als bootcamps, wielrennen, e-bikes en suppen populairder. Dit vraagt om een goede variatie van mogelijkheden om te bewegen en sporten. Het Hoefsven heeft potentie om in te spelen op de veranderende behoefte en voor een (nog) meer beweegvriendelijke inrichting.
5
Groene ruimte in het Hoefsvengebied. Bron: Bureau BUITEN
5
3
3
Speerpunten voor recreatieve ontwikkeling in het Hoefsven
Op basis van de opgaven zetten we in op vier speerpunten voor recreatieve ontwikkeling in het Hoefsven.
1
3
Nieuwe en onderscheidende sport- en recreatiemogelijkheden •
Versterken van de basisvoorzieningen passend bij de kwaliteiten en ruimte van het gebied
•
Daarnaast Uit Het participatie Hoefsven is daarom is het biedt belangrijk blijkt gebied veel eenlang behoefte mogelijkheden een hetzelfde ontwikkelkaart aan rust gebleven, voor enmet een behoud door daarop diversiteit van met heldere groen. een aanfrisse recreatievoorzieningen zonering Mensen blik naar te geven hanteren de aan ruimtelijke het om opgebied de gebied indeling potentie tevan waarderen en van sport, dehet huidige spel gebied vanwege envoorzieningen beweging, optimaal de rust,te mede groen te benutten kijken, omdat en deen kan ruimte ervoorzieningen vanuit het gebied dienatuur er nu versterkt een is, (inen tegenstelling juiste willen worden plek datinin dit tot het deook de basisvoorziening gebied naastliggende zo blijft. te geven. Loonse en de ruimtelijke en Drunense indeling Duinen) en kwaliteiten. relatief veel mogelijk is op recreatief gebied.
•
•
• •
Het Hoefsven biedt veel mogelijkheden voor een diversiteit aan recreatievoorzieningen op gebied van sport, spel en beweging, mede omdat er vanuit natuur (in tegenstelling tot de naastliggende Loonse en Drunense Duinen) relatief veel mogelijk is op recreatief gebied. Daarnaast is het gebied lang hetzelfde gebleven, door met een frisse blik naar de ruimtelijke indeling en de huidige voorzieningen te kijken, kan het gebied versterkt worden in de basisvoorziening en de ruimtelijke indeling en kwaliteiten. Uit participatie blijkt een behoefte aan rust en behoud van groen. Mensen geven aan het gebied te waarderen vanwege de rust, groen en de ruimte die er nu is, en willen dat dit ook zo blijft. Het is daarom belangrijk een ontwikkelkaart met daarop heldere zonering te hanteren om de potentie van het gebied optimaal te benutten en voorzieningen een juiste plek in het gebied te geven.
• • •
4
Verbeteren van de verbinding met de omgeving • •
2
Verbeteren van de openheid en (natuur)beleving van het gebied
•
Het is gebied belangrijk heeftde een bezoekersbeleving beperkte belevingtedoor verbeteren de afgesloten door uitnodigende randen van het entrees, gebied, bewegwijzering en oogt onrustig en door ontwikkeling auto’s invan het gevarieerde gebied die fout natuur. geparkeerd staan.
• •
Het gebied heeft een beperkte beleving door de afgesloten randen van het gebied, en oogt onrustig door auto’s in het gebied die fout geparkeerd staan. Het is belangrijk de bezoekersbeleving te verbeteren door uitnodigende entrees, bewegwijzering en ontwikkeling van gevarieerde natuur.
Het Hoefsven heeft momenteel een beperkte recreatiewaarde. De recreatieve waarde van de Surfvijver wordt vergroot wanneer de nieuwe horeca en de ontwikkeling van de Surfvijver als zwemplas klaar zijn. Omdat de recreatiebehoeften toenemen en meer uiteenlopen, is aanvullend aanbod in combinatie met een goede zonering mogelijk. Hierbij gaat het om kleinschalige dagrecreatiemogelijkheden. Denk hierbij aan sportieve mogelijkheden, zoals calisthenics (buiten fitness), activiteiten voor jongeren zoals een pumptrack (cross-/skatebaan), of juist routes en natuurbeleving. Er blijft ruimte voor de huidige evenementen om de recreatiewaarde te versterken. Belangrijk is dat het aanbod goed aansluit bij de wensen van bezoekers (leefstijlen), en de ambities van de gemeente.
•
Het Hoefsven is momenteel niet goed aangesloten op routenetwerken zoals fiets-, wandel- en ruiterknooppunten. Daarnaast is de beleving en verbinding met de omliggende woonwijken beperkt. Mensen bewegen meer en gaan eerder op pad bij aanwezigheid van recreatie- en sportvoorzieningen in de buurt (bron: RIVM). Een groene verbinding beginnend vanaf de voordeur, helpt hierbij. Zorg bij de ontwikkeling van het Hoefsven daarom om een goede verbinding met de omgeving en laat verbindingen beter aansluiten op omliggende routestructuren.
6
4
4 Toekomstbeeld het Hoefsven We werken toe naar het Hoefsven als recreatiegebied waar Waalwijkers van jong tot oud prettig kunnen bewegen, beleven, sporten, ontmoeten en recreëren in een natuurlijke omgeving. Recreatie en natuur gaan hand in hand. We streven ernaar dat het Hoefsven een gebied wordt voor alle Waalwijkers. We zetten ons in voor een inclusieve en diverse omgeving waarin iedereen zich welkom voelt. Toegankelijkheid staat centraal: we zorgen voor voorzieningen die rekening houden met verschillende wensen, leeftijden, fysieke mogelijkheden en achtergronden. Qua leefstijlen richten we ons op Verbindingszoekers, Stijlzoekers, Rustzoekers en Harmoniezoekers door de combinatie van plekken en activiteiten om de natuur en rust te beleven en mogelijkheden om actief bezig te zijn, zowel alleen als met familie of vrienden. Deze leefstijlen geven de voorkeur aan een mix van natuur: van open landschap tot zowel natuurlijk als functioneel bos. Harmoniezoekers, Verbindingszoekers en Rustzoekers waarderen daarnaast met name basic voorzieningen en activiteiten, waar Stijlzoekers meer waarde hechten aan aantrekkelijke voorzieningen zoals een zwemplek en speelbos.
7
Toelichting Toekomstbeeld het Hoefsven Het toekomstbeeld sluit goed aan op verschillende beleidsambities: • Faciliteren van een beweegvriendelijke omgeving waarin natuurlijk spelen, urban sports en groene ontmoetingsplekken een plek hebben (bron: Speelruimteplan 2020-2024). • Stimuleren van natuureducatie en natuurbeleving, zowel op landschappelijk als recreatief vlak (bron: Groenbeleidsvisie 2019 en Milieubeleidsplan 2010). • Inzetten op inclusief sporten en bewegen (bron: Sportnota Sport en Bewegen 20202024). • Het versterken van de ontmoetingsfunctie draagt bij aan spontane ontmoetingen buitenshuis en meer (kwetsbare) mensen die mee kunnen doen in de samenleving (bron: Nota ontmoetingsvoorzieningen 2015). Tijdens gesprekken met bezoekers werd duidelijk dat zij zowel het behoud van de natuur en natuurbeleving belangrijk vinden, als behoefte hebben aan actieve recreatiemogelijkheden, zoals ongemotoriseerde wateractiviteiten (kano- en supverhuur), sportvoorzieningen en voorzieningen voor jongeren bij het stadsstrand. Uit peilingen en de herfstmarkt kwam naar voren dat bezoekers voorkeur hebben voor een natuurlijke inrichting van het Hoefsven. Ook werd er interesse getoond in picknickplekken, themaroutes en een rustige zwemplek, die gerealiseerd kan worden door het behoud van de huidige zwemmogelijkheid in de Hoefsvenplas.
Er is, zo bleek uit de herfstmarkt en peiling, ruimte voor nieuwe recreatieve ontwikkelingen en voorzieningen, zolang die recht doen aan het natuurlijke karakter van het Hoefsven. De huidige evenementen vindt men leuk en passen in het gebied. Nieuwe activiteiten mogen niet voor structurele grote drukte en overlast zorgen. De wens voor een zonering waarbij het Hoefsven van noord naar zuid steeds natuurgerichter wordt, werd eveneens positief ontvangen, evenals de behoefte aan kleinschalige recreatie die het gebied niet te veel belast.
8
Toekomstbeeld: Het Hoefsven: bewegen, beleven, sporten, ontmoeten en recreëren in een natuurlijke omgeving.
8
5
5
9
In en rondom de zwemplas
6
6 Zonering We werken met recreatiezonering en een ontwikkelkaart. Deze zonering heeft 2 doelen: 1. Samengaan van natuur en recreatie. Behouden van rustige delen in het gebied en ontwikkelingen concentreren. Daardoor blijven rust en natuur behouden. Zowel planten en dieren als bezoekers hebben hier behoefte aan. 2. Duidelijkheid bieden waar welke ontwikkelingen wel en niet wenselijk zijn. We maken onderscheid tussen drie zones. Hierdoor blijft er ruimte voor bezoekers die in het Hoefsven graag de natuur en rust opzoeken en blijft kwetsbare natuur beter beschermd. Er ontstaan duidelijke centrale plekken met meer ruimte voor recreatieve ontwikkeling en reuring. Bij de zonering is rekening gehouden met natuurwaarden, de inbreng van bezoekers en ruimtelijke mogelijkheden. Hieruit volgen drie zones: 1.
Parkachtige zone met de meeste voorzieningen: met focus op verschillende recreatiemogelijkheden: focus op recreatie en een diversiteit aan recreatieve voorzieningen.
2.
Parkachtige zone met recreatief gebruik: afwisseling van natuur en diverse rustige recreatieve voorzieningen.
3.
Natuurgerichte zone met recreatief medegebruik: focus op natuur met enkele kleinschalige recreatieve voorzieningen (bijv. wandelpaden en bankjes).
We zetten in op het verbeteren van de recreatieve waarde van het Hoefsven door bij de Surfvijver de oevers beter toegankelijk en beleefbaar te maken en aantrekkelijke (nieuwe) recreatieve mogelijkheden te ontwikkelen, bijvoorbeeld: • Een steiger of boulevard op het water waardoor bezoekers dichter bij het water kunnen komen en van het uitzicht en de natuur kunnen genieten. Dit kan ook dienen als plek om te vissen, zonnebaden of rustig te zitten. • Het aanleggen van toegankelijke paden en vlonderpaden langs het water waardoor men beter rond en langs de plas kan wandelen. • Aanleggen van een aantrekkelijke strandzone bij de zwemplas en het realiseren van extra faciliteiten zoals picknickplekken (met daarbij afvalbakken), schaduwrijke zones en zwemsteiger(s). • In Nederland is er een flinke en groeiende groep mensen voor wie de openbare ruimte en vrijetijdslocaties onvoldoende toegankelijk zijn. Daarom zorgen we bij de ontwikkeling van het Hoefsven voor een inclusieve en toegankelijke inrichting voor iedereen. Het is belangrijk dat de strandzone en (deel van de) paden rondom de zwemplas toegankelijk zijn voor mindervaliden. • Ruimte bieden aan ongemotoriseerde watersportverhuur: sup-, kano- en roeibotenverhuur waarmee bezoekers de mogelijkheid krijgen om actief op het water te recreëren en de natuur vanaf een nieuw perspectief te beleven.
Dit stimuleert zowel sportieve als ontspannende activiteiten voor jong en oud. • Realiseren van een (water)speelplaats (passend binnen zwemwaterprofiel) als uitbreiding op het aan te leggen strand en zwemzone. Een avontuurlijke en speelse omgeving waar kinderen veilig kunnen spelen en ontdekken. Dit maakt het Hoefsven aantrekkelijk voor gezinnen en bevordert interactie met water en natuur op een speelse manier. • Realiseren van een extra drinkwatertappunt, wat in het kader van (toekomstige) hittestress belangrijk is. Een mogelijke locatie hiervoor is het strand bij de Surfvijver.
Per zone worden de relevante thema's toegelicht.
Zone 1: Parkachtige zone met de meeste voorzieningen Deze zone richt zich op diverse recreatiemogelijkheden en is ontworpen als de meest actieve en voorzieningenrijke zone van het Hoefsven. Hier kunnen bezoekers genieten van een mix van sportieve activiteiten, waterplezier en ontspanning. Het gebied biedt een toegankelijke en uitnodigende omgeving die verschillende doelgroepen aanspreekt. 10
Binnen deze zone passen de volgende voorzieningen en ontwikkelingen: Voorbeeld ingerichte zwemplas (bron: Meesterhof)
10
Sporten In de gemeente Waalwijk is behoefte aan (extra) plekken waar de bezoeker kan bewegen en sporten. De zichtbaarheid en functionaliteit van de huidige sportvoorzieningen in het Hoefsven moet worden verbeterd en er is ruimte voor nieuwe vormen van sport en beweging, bijvoorbeeld: • Ontwikkelen van een sportplein met diverse sportmogelijkheden voor iedereen: bijvoorbeeld voor sporttoestellen (verplaatsen vanaf huidige locatie), bootcamps en sportieve ontmoetingsplekken. • Bij jongeren in de gemeente is veel interesse in een pumptrack, een aaneengesloten circuit met bulten en kombochten, te gebruiken door o.a. crossfietsen (BMX), mountainbikes, stuntstepjes, loopfietsen, inline skates, longboards en skateboards. Belangrijk is dat de baan minimaal 1.000 m2 is. Door jongeren mogelijk zelf een rol te geven in het onderhoud kan de toe-eigeningswaarde (eigenaarschap) in het gebied versterkt worden. Vanuit de afdeling sport zijn hier middelen voor beschikbaar. • Realisatie van een beachvolley- / voetbalbalveld, een speciaal aangelegd zandveld waar bezoekers actief kunnen sporten en samenkomen. Dit biedt mogelijkheden voor zowel recreatief gebruik als georganiseerde activiteiten, zoals toernooien en clinics en maakt het Hoefsven aantrekkelijker voor sportieve recreanten. • Ook op het gebied van bewegen is toegankelijkheid een belangrijk element.
Denk aan het realiseren van brede en verharde paden naar (sport)voorzieningen toe en een buitengym/pumptrack die ook door (jonge) rolstoelgebruikers te gebruiken is. Voorbeeld entree recreatiegebied (bron: opwegmetmama.nl)
Voorbeeld pumptrack (bron: Velozine & Kompan)
Voorbeeld fietsstraat (bron: VrijwilligersNet)
Beachvolleybal (bron: Strandfabriek)
Voorbeeld calisthenics (bron: meinbezirk)
Mobiliteit en bereikbaarheid Om de natuurbeleving en recreatiewaarde te versterken is het belangrijk om in te zetten op het Hoefsven als autoluw recreatiegebied en duurzame mobiliteit te stimuleren. De bezoekerspeiling gaf aan dat zo’n 40% van de bezoekers met de auto naar het gebied komt, daarvan komt 80% uit de gemeente Waalwijk en dus de nabije omgeving. Daarom zetten we in op een bezoek per fiets of wandelend. De aanleg van nieuwe voorzieningen, zoals de horecagelegenheid en het zwemstrand, zal de aantrekkingskracht van het Hoefsven versterken. Hiermee zal naar verwachting de druk op onder andere parkeervoorzieningen en de (aan)rijroutes in het gebied toenemen. De Vijverlaan zal de aanrijroute worden voor de horeca en Surfvijver, terwijl de Hoefsvenlaan fungeert als toegang tot de Hoefsvenplas en de evenementenlocatie. • We behouden de grote parkeerplaats aan de Hoefsvenlaan en er is parkeergelegenheid voor auto’s bij de horeca (nog niet aangelegd) en voegen hier fietsenstallingen toe. Verder geen recreatief autoverkeer door het gebied. • Om autoluw te worden stellen we voor de Vijverlaan en Hoefsvenlaan in te richten als fietsstraten: auto’s blijven toegestaan maar zijn op deze wegen ‘te gast’.
De barrière tegen doorgaand verkeer op de Hoefsvenlaan blijft bestaan, maar wordt verplaatst naar de parkeergelegenheid bij de horeca, en er komt een nieuwe barrière bij de parkeerplaats aan de Hoefsvenlaan. Deze kunnen eventueel in een meer natuurlijke vorm. • Om wandelen en fietsen op een veilige manier naast elkaar te laten bestaan, kunnen er wandel- en fietsstroken op het asfalt aangebracht worden. En waar nodig paden verbreden. • Bij drukte (op zomerse dagen) stellen we voor zoveel mogelijk buiten het gebied te parkeren (o.a. bij de parkeerplaats van het zwembad) en dit met bebording naar het gebied toe aan te geven (om 11 onnodige verkeersstromen in het gebied te voorkomen).
• Verbeteren verkeersveiligheid door voldoende borden en signalering in het gebied en monitoring. • Om duurzame mobiliteit te bevorderen, kunnen fietsenrekken op strategische plekken geplaatst worden, zoals bij de entrees, de parkeerplaatsen, de zwemplassen en de sportvoorzieningen. • Verbeteren van de kwaliteit van de verbinding tussen de Surfvijver en manege en scouting.
Voorbeeld kern-mantel-zoom vegetatie (bron: Bijenlandschap)
Horeca Het Hoefsven heeft jarenlang de bekende horecagelegenheid ’t Lido gehad. Na een lange tijd zonder horecalocatie is er nu ruimte voor nieuwe ontwikkelingen, wat goed aansluit bij het creëren van een aantrekkelijk Hoefsvengebied met nieuwe recreatieve voorzieningen. • Ruimte bieden aan een nieuwe horecagelegenheid met een terras dat uitzicht biedt op de plassen. Hier kunnen bezoekers genieten van eten en drinken, wat een aantrekkelijke plek creëert voor zowel dagrecreanten als buurtbewoners om te ontspannen en samen te komen. Tevens is dit ook de plek waar de toiletten zich bevinden.
Veiligheid Er zijn uitdagingen op het gebied van overlast en veiligheid welke verbeterd kunnen worden, bijvoorbeeld: • Verbeteren van sociale controle en veiligheid in het gebied door de nieuwe horeca, het (ver)plaatsen van het sportplein naar een plek in de zichtlijn en enkele doorzichten te creëren. • Heb hierbij ook aandacht voor de veiligheid rondom verkeer en evalueer de verkeerssituatie (in en rondom het gebied) nadat de horeca in gebruik is genomen én op het moment dat er eventuele problemen ontstaan.
Zone 2: Parkachtige zone met recreatief gebruik Deze zone combineert rustige recreatieve voorzieningen met een natuurlijke omgeving, waarbij ruimte wordt geboden voor ontspanning, educatie en sociaal samenzijn. Het ontwerp is gericht op het creëren van een evenwicht tussen recreatie en natuur, met mogelijkheden voor interactie en activiteiten in een rustiger vorm. Binnen deze zone zouden de volgende voorzieningen en ontwikkelingen passen:
Landschap
Groene ruimte in het Hoefsvengebied. Bron: Bureau BUITEN
Impressie nieuwe Lido (bron: entreemagazine)
De landschappelijke beleving en inrichting van het Hoefsven kan worden versterkt om de ervaring en natuurbeleving voor de bezoeker te verbeteren. Door aanpassingen in het landschap door te voeren kunnen natuurwaarden en natuurbeleving worden versterkt, denk bijvoorbeeld aan: • Maken van natuurlijke oeverzones bij de Roeivijver, in overleg met o.a. de visverenigingen. • Het ontwikkelen van kern-mantel-zoom vegetatie op plekken waar het grasveld nu direct overgaat in bos. Dit versterkt de beleving van het landschap 12 en compenseert groen dat eventueel weggaat door dergelijke voorzieningen als 12 een pumptrack/sportplein.
• Aanwijzen van een zone voor natuurlijk spelen met bijvoorbeeld omgevallen bomen en stokken (aanvullend op de speeltuin). • Groene schaduwstructuren aanleggen, zoals bomen, groene daken en pergola’s, om schaduw te bieden en zo (toekomstige) gevolgen van hittestress te verminderen voor bezoekers. De bestaande ‘weide’ inrichten met acacia’s als rustige schaduwplek voor ontmoeting en verblijf tijdens warme dagen.
Mobiliteit We zetten in op het Hoefsven als een autoluw recreatiegebied. Zie voor de algemene toepassing hiervan de toelichting bij mobiliteit en bereikbaarheid in Zone 1. Voor Zone 2 geldt rondom mobiliteit het volgende: • Ontwikkelen van voldoende gehandicaptenparkeerplaatsen ter hoogte van de speeltuin en bij de Surfvijver. • Toepassen van fysieke maatregelen tegen foutparkeren, zoals bloemen, beplanting of paaltjes.
Voorbeeld fietsenstalling (bron: Tim Meeuwsen)
Natuurlijk spelen (bron: bierenappelsap)
Toiletten In het gebied is momenteel geen toiletvoorziening. Met de komst van de nieuwe horeca komt er een toiletvoorziening, maar een extra toiletvoorziening in het gebied is fijn. • Bij het hertenkamp kan mogelijk een toiletvoorziening gecreëerd worden (i.v.m. de al aanwezige riolering).
Cultuurhistorie Het Hoefsven is een gebied met een bijzondere geschiedenis. Zowel vanuit landschappelijke historie en het ontstaan van de drie vennen als de voorzieningen uit het verleden zoals ’t Lido en het oude zwembad. Deze verhalen die het gebied identiteit geven bieden de kans de narratieve waarde te versterken, door bijvoorbeeld: • Vertel het verhaal over het voormalige zwembad bij de zuidelijke parkeerplaats. Versterk de contouren en plaats een informatiepaneel.
13
Groene ruimte in het Hoefsvengebied. Bron: Bureau BUITEN Voorbeeld ecologisch groen (bron: Ecopedia) Voorbeeldhondenspeelplaats groene parkeerplaats (bron: BVB Landscaping)Ut Poeleke) Voorbeeld (bron: Hondenzwemvijver
13
Recreatieve voorzieningen
Voorbeeld (vlonder)wandelpad langs het water (bron: Harderwijk Nieuws)
We zetten in op het versterken van de recreatieve waarde van het Hoefsven door aantrekkelijke (nieuwe) recreatieve mogelijkheden te ontwikkelen, bijvoorbeeld: • Ruimte geven aan landschapskunst op basis van lokale initiatieven. Zo kan het gebied worden verrijkt met kunst en krijgen lokale kunstenaars de kans te exposeren. Dit kan ook de toeeigeningswaarde (eigenaarschap) van het gebied versterken. • Het ontwikkelen van een vissteiger bij de Roeivijver (die ook rolstoeltoegankelijk is). • Het verder inrichten van grasvelden tot picknickweides (met daarbij afvalbakken) waar bezoekers bij tafels en bankjes kunnen zitten. Heb hierbij ook aandacht voor rolstoelgebruikers. • Het realiseren van een (vlonder)wandelpad langs het water om de beleving van bezoekers te versterken. • Het verrijken van het hertenkamp met educatieve activiteiten voor kinderen: kijk- en doekaarten met vragen en opdrachten, thematische routes zoals een puzzeltocht, etc.
Sporten Naast het sportplein en diverse sportieve voorzieningen in zone 1, zijn er ook kansen voor sportvoorzieningen in deze zone, bijvoorbeeld: • Ontwikkel (thematische) hardlooproutes langs de plassen en door het gebied. • Realiseer een multifunctionele plek waar bezoekers in een natuurlijke omgeving kunnen sporten, bewegen, mediteren, yoga uitoefenen, wat bijdraagt aan de (mentale) gezondheid en het welzijn van de bezoekers.
Groene het Hoefsvengebied. Bron: Bureau BUITEN Wolluk Stockruimte (bron:in Brabants Dagblad)
Evenementen Afgelopen jaar vonden diverse evenementen plaats in het Hoefsven, variërend van groot tot klein. Grote evenementen (meer dan 1.600 bezoekers) waren onder andere Wolluk Stock, RetRock, British Auto Jumble en de Oldtimerdag Waalwijk. Middelgrote evenementen (350-1.600 bezoekers) omvatten activiteiten zoals circusvoorstellingen, sportevenementen zoals de Langstraat Triatlon en outdooractiviteiten zoals spooktochten en scoutingweekenden. Kleinschalige evenementen (tot 350 bezoekers) bestonden voornamelijk uit sport- en viswedstrijden, een demonstratie politiehonden en jeugdkampen (zie onderzoekrapportage p. 11). Deze evenementen zijn belangrijk voor het Hoefsven: ze zorgen voor reuring in het gebied en verhogen de recreatiewaarde. Het is wel belangrijk dat de evenementen passen in het gebied en eventuele overlast beperkt blijft, voor zowel omwonenden als de natuur en druk op voorzieningen. • Het huidige aanbod van evenementen past naar verwachting binnen de maximale belastbaarheid van het gebied. Het blijven behouden van bestaande evenementen blijft wenselijk voor de reuring/recreatiewaarde in het gebied, mits binnen de juiste zone. Het bestaande evenementenveld is hier een geschikte locatie voor.
• Voor aanvullende grotere evenementen (meer dan 1.600 bezoekers) of met een categorie C (risico-evenement) is het voorstel om bij nieuwe aanvragen maatwerk toe te passen en te kijken of dit past binnen de visie van het Hoefsven en de belastbaarheid van het gebied (inschatting effecten op zowel natuur, sociale overlast, natuur, verkeer en voorzieningen). • Ontwikkel een nieuw evenementenbeleid voor gemeente Waalwijk met het Hoefsven als specifiek onderdeel hiervan om eventuele toekomstige evenementen goed te kunnen toetsen op belastbaarheid en inpasbaarheid van het gebied. 14
Routes We zetten in op het versterken van de beleefbaarheid van het gebied. Onder andere door het ontwikkelen van (thema)routes en activiteiten, bijvoorbeeld: • Ontwikkelen van speurtochten, die bezoekers (en vooral gezinnen met kinderen) aanmoedigen om de natuur te ontdekken door middel van interactieve opdrachten en uitdagingen. Deze speurtochten kunnen verschillende thema's hebben, zoals dieren, planten, of het ontdekken van verborgen natuurwonderen. • Ontwikkel ten minste één rolstoelvriendelijke route en zorg daarnaast dat paden breed genoeg zijn voor o.a. rolstoel- en scootmobielgebruikers. Denk bijv. ook aan routes met contrasterende kleuren of reliëfstenen voor visueel beperkten. • Realiseren van een blotevoetenpad, een route waar bezoekers het gevoel van de natuur kunnen ervaren door met blote voeten over verschillende natuurlijke ondergronden te lopen, zoals gras, zand, modder en stenen. Dit pad biedt een unieke ervaring die de zintuigen prikkelt en kan helpen bij het bevorderen van mindfulness en ontspanning in de natuur.
Ontmoetingsplaats Het Hoefsven is een geschikte locatie om plekken voor ontmoeting en samenzijn te creëren. Zo kunnen spontane ontmoetingen worden gestimuleerd en kan eenzaamheid worden tegengegaan. Bijvoorbeeld:
Voorbeeld blotevoetenpad (bron: VVV Brabantse Wal)
• Ruimte geven aan beleef- en bewondertuinen: bloementuin, moes- en kruidentuin, fruittuin, etc. Door te werken met lokale beheerders of ambassadeurs kan de toe-eigeningswaarde (eigenaarschap) van het gebied worden versterkt. • Maken van doorzichten rondom de speeltuin, zodat die vanaf meerdere paden zichtbaar is en een grotere functie voor ontmoeting kan krijgen. • Sluit aan op de doelen van Samen Redzaam voor een veerkrachtige, gezonde en gelukkige gemeenschap. Mogelijk zijn hieruit ook middelen beschikbaar.
Honden De lusten en lasten van honden in het Hoefsven kunnen beter in balans worden gebracht. Zo kan het gebied een prettige plek voor honden(eigenaren) blijven terwijl de overlast beperkt blijft, bijvoorbeeld: • De trainingen van de politiehondenvereniging vinden plaats op verschillende locaties in het gebied. Er moeten duidelijke afspraken gemaakt worden met de vereniging over de locatie van hun trainingen, tijden, frequentie, etc. om ze op een juiste wijze een plek te laten hebben in het gebied. • Opstellen van duidelijke regels rondom opruimplicht, aanlijnen en definiëren van een duidelijk losloopgebied en zwemlocatie voor honden (en deze locaties duidelijk markeren). Dit moet waar nodig opgenomen worden in het hondenbeleid en worden afgestemd met Natuurmonumenten. Voorbeeld hondenspeelplaats (bron: Hondenzwemvijver Ut Poeleke)
15
Zone 3: Natuurzone met recreatief medegebruik Deze zone richt zich met name op het behoud en de versterking van de natuur en de ecologische waarden (passend binnen de richtlijnen voor beheer van deze natuur), met enkele kleinschalige recreatieve voorzieningen die bezoekers in staat stellen om de natuur op een rustige en respectvolle manier te beleven. Binnen deze zone zouden de volgende voorzieningen en ontwikkelingen passen:
Voorzieningen In deze zone staat natuur(beleving) centraal, met de focus op het integreren van natuurlijke elementen waarbij enkele kleinschalige voorzieningen passen, bijvoorbeeld: • Het ontwikkelen van (thematische) wandelroutes, die bezoekers de mogelijkheid bieden om de natuur in het gebied te verkennen en te ervaren. De routes kunnen specifieke thema’s hebben, zoals flora en fauna of juist een stilteroute, zodat bezoekers op een interactieve en educatieve manier de natuur leren kennen. • Plaatsen van enkele bankjes (waarvan een aantal met arm- en rugleuning) zodat bezoekers mogelijkheid hebben om te rusten en van de natuur te genieten. • De zwemplas Hoefsven blijft een locatie voor natuurzwemmen waar bezoekers kunnen zwemmen in een stille en natuurlijke omgeving.
Bron: IVN
Gehele gebied Naast de drie zones zijn er enkele overkoepelende voorzieningen en ontwikkelingen, die in elk van de zones een plek kunnen krijgen. Bij ontwikkeling van voorzieningen is het belangrijk de partners rondom inclusiviteit te betrekken om het gebied toegankelijk en inclusief voor iedereen te ontwikkelen.
Gewenst bezoekersgedrag Het Hoefsven moet een schone en sociaal veilige plek zijn. Goede informatie en voorzieningen zijn nodig om gewenst gedrag te stimuleren, bijvoorbeeld: • Plaatsen van voldoende (grote) prullenbakken op strategische plekken (met name bij (picknick)bankjes). Zorg dat de bakken op piekmomenten niet overvol raken, want rommel trekt rommel aan. Vanuit het zwerfafvalbeleid is hier middelen voor beschikbaar. • Inzetten van toezicht of samenwerking met lokale jongeren voor het voorkomen van overlast in het gebied. • De parkachtige zone met verschillende recreatiemogelijkheden vraagt om goede handhaving op gebied van afval, honden en overlast. Het plaatsen van entreeborden met duidelijke symbolen over wat wel en niet mag in deze zone/het gebied helpt hierbij. Bron: Natuurmonumenten
16
Versterken landschap en biodiversiteit & verbinding Het is belangrijk dat de landschappelijke beleving in het gebied versterkt wordt. Daarnaast kan de verbinding met de woonwijken rondom het Hoefsven worden verbeterd. Door bijvoorbeeld: • Aanleggen van natuurlijke halfopen randen zoals hagen of bloemrijke bermen. • Vervangen van uitheemse beplanting zoals prunusvakken, door inheemse beplanting die zorgen voor meer biodiversiteit. • Waar mogelijk fysieke barrières, zoals hekken, en vervangen door natuurlijke overgangen. • Realiseren van veilige en aantrekkelijke oversteekplaatsen naar omliggende gebieden en woonwijken. • Aansluiten van wandel-, fiets- en ruiterroutes op bestaande regionale netwerken.
Informatievoorziening Om te zorgen voor gewenst bezoekersgedrag en het verbeteren van de informatievoorziening in het gebied kunnen de entrees en voorzieningen worden verbeterd, door bijvoorbeeld: • Creëren van aantrekkelijke en herkenbare entrees, die duidelijk maken dat je een bijzonder gebied binnen gaat. Doe dit bij de belangrijkste ingangen. • Plaats bij elke ingang informatie over de regels in het gebied (toegangstijden, (niet) toegestane activiteiten, etc.). • Plaatsen van routeaanwijzingen (handwijzers) richting speeltuin, zwemplas en belangrijke recreatieve voorzieningen. • In overleg met lokale verengingen plaatsen van informatieve panelen over flora, fauna en geschiedenis van het gebied.
Voorbeeld entreepoort (bron: opwegmetmama.nl)
Voorbeeld houten handwijzer (bron: Foretti)
Voorzieningen die niet wenselijk zijn X Grootschalige ontwikkelingen (bijv. in de vorm van bebouwing) X Door de lokale focus van het Hoefsven heeft het gebied geen verblijfsfunctie: het gebied biedt geen ruimte aan langdurig en structureel verblijf (bijv. campers). Incidenteel verblijf voor 1 tot 2 nachten (bijv. door de scouting) kan in overleg plaatsvinden en is maatwerk. X Veel extra drukte: het Hoefsven blijft een recreatiegebied voor de inwoners van Waalwijk om natuur en recreatie in balans te houden. Het Hoefsven wordt geen Natuurpoort. X Er moeten regels komen m.b.t. het gebruik van elektrische vaarvoertuigen met een laagvermogen in de Surfvijver. X Grootschalige commerciële activiteiten voor groepen (bijv. pitch & putt, paintball, survivalbanen, etc.).
17
Voorbeeld houten poort met kaart
17
7
Overzicht
7
Prioritering: hoge prioriteit Voorstel
Zone
Nieuw of bestaand voorstel
Budget beschikbaar
Nieuwe horecagelegenheid
1
Bestaand voorstel
n.v.t
Strandzone bij de zwemplas en toewijzen zwemwater
1
Bestaand voorstel
n.v.t
Zwemplas: extra faciliteiten zoals picknickplekken (met daarbij afvalbakken), schaduwrijke zones en zwemsteiger(s).
1
Nieuw voorstel
Voor afvalbakken budget beschikbaar. Overige nog geen bestaand budget
Evenementenbeleid
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Fietsenstallingen bij parkeerplaatsen en in gebied
1 en 2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Borden en signalering (verkeer)
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Aantrekkelijke en herkenbare entrees
Zone 1 en 2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Informatieborden over de regels in het gebied
1 en 2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Plaatsen van routeaanwijzingen (handwijzers)
1, 2 en 3
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Fysieke maatregelen foutparkeren
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Huidige fysieke barrière verplaatsen en extra barrière toevoegen, in natuurlijke uitvoering
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Verbreden paden + toevoegen stroken fietsers/wandelaars
1, 2 en 3
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Veilige en aantrekkelijke oversteekplaatsen
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Vijverlaan en Hoefsvenlaan als fietsstraat
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Vissteiger
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Rolstoelvriendelijke route
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Doorzichten speeltuin
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Voorzieningen weggooien hondenpoep
1, 2 en 3
Nieuw voorstel
Mogelijk budget: afval
Markeren hondenlosloopgebieden
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Bankjes en prullenbakken
1, 2 en 3
Nieuw voorstel
Mogelijk budget prullenbakken: afval
Sportplein met sporttoestellen, bootcamps en sportieve ontmoetingsplekken
1
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Pumptrack
1
Nieuw voorstel
Picknickweide
2
Nieuw voorstel
Budget al beschikbaar 18 Nog geen bestaand budget
18
Overzicht
Prioritering: wenselijk Voorstel
Zone
Nieuw of bestaand voorstel
Budget beschikbaar
Drinkwatertappunt
1
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Verrijking hertenkamp activiteiten
2
Nieuw voorstel
Mogelijk budget: samen redzaam
Ontmoetingsplek: bijv. beleef en bewondertuin
2
Nieuw voorstel
Mogelijk budget: samen redzaam
Thematische wandelroutes
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Aanleggen van natuurlijke, halfopen randen zoals hagen of bloemrijke bermen
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Vervangen van uitheemse beplanting
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Aansluiten routes op regionale netwerken
1, 2 en 3
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Zwemplas: steiger/boulevard
1
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Toegankelijke paden en vlonderpaden 2x plassen
1, 2 en 3
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Verhuurlocatie niet-gemotoriseerde watersport
1
Nieuw voorstel
Extern initiatief
Verwijzingen buiten gebied parkeren
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Natuurlijke oeverzones bij de Roeivijver
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Ontwikkelen van kern-mantel-zoom vegetatie
2 en 3
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Een zone voor natuurlijk spelen
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Groene schaduwstructuren aanleggen
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Toiletvoorziening hertenkamp
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
19
Overzicht
Prioritering: extra Voorstel
Zone
Nieuw of bestaand voorstel
Budget beschikbaar
Informatieve panelen over flora, fauna en geschiedenis van het gebied
2 en 3
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Informatiepaneel voormalig zwembad
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Hardlooproute
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Multifunctionele plek voor sport, bewegen, yoga, meditatie, etc.
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Speurtochten
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Blotevoetenpad
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Landschapskunst
2
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
(Water)speelplaats
1
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
Beachvolley- / voetbalveld
1
Nieuw voorstel
Nog geen bestaand budget
20
Deel B: Onderzoeksrapport
1
Inhoud 1
5.1 Bezoekerswaardering 5.1.1 Bezoekersenquête Swipocratie
39 39
Gebieds- en recreatieanalyse
3
5.1.2 Herfstmarkt
40
1.1 Algemene beschrijving 1.2 Landschappelijke analyse 1.3 Natuuranalyse 1.4 Bereikbaarheid en routestructuren 1.5 Recreatieve analyse 1.5.1 Dagrecreatief aanbod
3 3 5 6 8 8
5.2
41
1.5.2 Verblijfsaanbod
12
1.6 1.7
Recreatieve waarde Ruimtelijke mogelijkheden bestemmingsplan
12 14
2
Doelgroepen en gebruikers
18
2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6
Leefstijlen en het aanbod Leefstijlen en de vraag (inwoners) Leefstijlen en vraag (bezoekers) Huidige gebruikers Sporten in het Hoefsven (Strava-data) Resono-analyse bezoekers
18 18 20 20 20 23
3
Trends en ontwikkelingen
30
3.1 3.2
Trends Ontwikkelingen
30 32
4
Beleidsanalyse
34
4.1 4.2
Bestaande stukken Lopende trajecten
34 37
5
Hoe kijken stakeholders en bezoekers naar het Hoefsven?
39
Gesprekken stakeholders
Bijlage 1 Leefstijlen
44
2
1 Gebieds- en recreatieanalyse Het Hoefsven ontwikkelde zich tot een divers gebied met een hoofdzakelijk recreatieve functie. In dit hoofdstuk bieden we een analyse van het gebied, met speciale aandacht voor de landschappelijke, cultuurhistorische, natuurlijke en recreatieve kwaliteiten van Het Hoefsven. 1.1 Algemene beschrijving Recreatiegebied Het Hoefsven is een natuur- en recreatiegebied aan de rand van Waalwijk, vlakbij de Loonse en Drunense Duinen. Het gebied heeft verschillende mogelijkheden voor recreatie en ontspanning en is een populaire plek voor inwoners, recreanten en sportievelingen. Het Hoefsvengebied is een waardevol en natuurlijk overgangsgebied naar de Loonse en Drunense Duinen waar inwoners uit Waalwijk kunnen recreëren. Het gebied wordt voor extensieve recreatieve doeleinden en natuurbeleving gebruikt. In het gebied ligt een grote voormalige zandwinplas waar gesurfd kan worden. Daarnaast liggen er groene weiden die omzoomd zijn met bosschages. Deze bosschages worden door bomenlanen met elkaar verbonden. De Waalwijkers noemen het Hoefsven nog vaak ’t Lido’. Dit was een uitgaansgelegenheid die twee keer afbrandde en daarna niet meer werd herbouwd. Het Hoefswiel, een deel van het huidige recreatiegebied, was oorspronkelijk een zwemgelegenheid. In 1954 werd bij dit bosbad een openluchtzwembad gebouwd (bestaande uit 2 zwembaden) dat de naam Het Hoefsven kreeg.
Dit openluchtbad is inmiddels weg, maar in 2010 werd een nieuw overdekt zwembad, het Olympiabad, dicht bij de Surfvijver gebouwd.
De weidsheid van zichtlijnen over de waterpartijen en het contrast met de beslotenheid van de bossen op de overgang naar de Loonse en Drunense Duinen bepalen de sfeer in het Hoefsvengebied. Visie Hoefsven Groene Wig, 2007
Het Hoefsven heeft drie forse waterpartijen die verschillen in maat, schaal en karakter en zijn van ecologische en recreatieve waarde voor het gebied. De lanen in het bos en het contrast tussen de weidsheid van het open water en de beslotenheid van het bos versterkt het karakter en de beleving van het gebied.
1.2 Landschappelijke analyse Oorsprong De zuidelijke plassen en het natuurgebied zijn ontstaan door een dijkdoorbraak in de 17e eeuw waaruit verschillende kolken (wielen) ontstonden. De noordelijke plas (Surfvijver) is ontstaan na zandwinning. Geschiedenis Uit het onderzoek ‘Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek’ voor het plangebied Akkerlanen is de geschiedenis rondom het plangebied in kaart gebracht. Ook de kaarten uit de Topotijdreis (figuur 1) blijkt het dat gebied veel ontwikkelingen heeft doorgemaakt. • Op de kaarten van 1832 en 1900 zien we vooral bouwlandpercelen. In zuiden van het plangebied bevindt zich een plas (Het Nieuwe Wiel of het Hoefsven). • In 1958 is het ven uitgebreid en was er ook een vijver direct ten noorden daarvan. • In 1969 is deze vijver vergroot en kwam het overeen met de huidige situatie, waarbij het water als ‘Roeivijver’ deel uitmaakt van het Hoefsven. Oostelijk zien we landbouwgebruik.
3
•
Tussen 1969 en 1981 is het recreatiegebied uitgebreid met de huidige ‘Surfvijver’ (noordelijke plas – als gevolg van zandwinning), bos, ligweides en het hertenkamp.
Figuur 1 Het Hoefsven door de jaren heen (bron: Topotijdreis)
4
1.3 Natuuranalyse
Figuur 2 Deel van het Hoefsven is NNN gebied (bron: Atlas Leefomgeving)
Het Hoefsven is bestemd als ‘recreatiegebied’, met in het zuiden een deel NNN. Het omliggende gebied ten zuiden en ten oosten, de Loonse en Drunense Duinen, is geclassificeerd als Natura-2000 gebied. Voor dit gebied zijn instandhoudingsdoelstellingen vastgesteld. Hierbij wordt de prioriteit gelegd op het tegengaan van verslechtering voor aangewezen habitattypen- en soorten, waarvoor de instandhouding nog niet is bereikt1 Omdat deze gebieden elkaar raken is dit bij keuzes en inrichting omtrent de randen van het Hoefsven belangrijk om mee te nemen. In 2014 is in het kader van de plannen voor de nieuwbouwwijk Akkerlanen een Quickscan gedaan naar de Flora en Faunawet van het Hoefsven2. Hierin is het plangebied (Akkerlanen) en de omgeving meegenomen. Hieruit blijkt dat het niet waarschijnlijk is dat er beschermde planten direct in de buurt van het plangebied voorkomen. Verderop in het Hoefsven, ten zuiden van de Roeivijver, komt wel de beschermde plant Glad biggenkruid voor. Het is daarnaast waarschijnlijk dat er licht beschermde dieren, zoals mollen of egels, aanwezig zijn. Het zuidelijke deel van het Hoefsven is onderdeel van het Nederlands Natuur Netwerk (NNN) en ten oosten grenst het Hoefsven aan NNNgebied, zie figuur 2. Het NNN is een samenhangend geheel van bestaande en nieuw te ontwikkelen natuurgebieden in Nederland.
Dit netwerk verbindt natuurgebieden beter met elkaar en met het omliggende agrarische landschap. Provincie Noord-Brabant ziet erop toe dat bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen van gemeenten het NNN niet schaden.
1
https://www.brabant.nl/onderwerpen/natuur-landschap/natura-2000gebieden/loonse-drunense-duinen-leemkuilen/
Het Natuurbeheerplan van provincie Noord-Brabant geeft aan dat het NNN-gebied in het Hoefsven tot ‘bestaande natuur’ behoort. Dit betekent dat het gebied moet blijven voldoen aan de eisen voor het type beheer. Het beheertype voor dit gebied is ‘vochtig bos met productie’: een gebied dat voornamelijk bestaat uit loofbossen, gedomineerd door boomsoorten als populier, es, esdoorn, beuk, haagbeuk, eik, iep en els. Dit bostype levert een belangrijke bijdrage aan de houtvoorziening door de groei van diverse gewilde (hardhout) loofboomsoorten. 2
https://www.planviewer.nl/imro/files/NL.IMRO.0867.BPWWakkerlanenVA01/b_NL.IMRO.0867.BPWWakkerlanen-VA01_tb8.pdf
5
Het andere deel van het Hoefsven is een combinatie van recreatief gazon (rood en paars in figuur 4), bestaande uit kort gras, en natuurveldjes (groen, oranje en blauw in figuur 4), bestaande uit hoog gras tot ca. 50 centimeter met veel kruidachtige plantsoorten. Deze indeling is in het verleden bedacht, maar het is onduidelijk waar deze op is gebaseerd en of de indeling nog steeds wenselijk is. Het is daarom mogelijk om in de indeling te schuiven. Er geldt daarbij één uitzondering voor het veldje waar de beschermde plant Glad biggenkruid groeit. Voor behoud van deze plant moet dit stuk een natuurveld blijven en recreatief gebruik vermeden worden.
Figuur 4 Grastypen in het Hoefsvengebied (bron: gemeente Waalwijk)
Figuur 3 Glad biggenkruid (bron: Wolverlei, Martin Stevens)
Glad biggenkruid Daarnaast heeft een das zijn burcht op de begraafplaats ten noordoosten van het Hoefsvengebied en gebruikt voornamelijk het oostelijke deel, dicht bij het kanaal, als foerageergebied. Dit betekent dat bijvoorbeeld een mountainbikepad in dit gedeelte niet mogelijk is. Kansen voor het Hoefsven op gebied van natuur en recreatie liggen o.a. bij het combineren van kruidenrijk gras met wandelpaden, meer afwisseling in lagen van vegetatie (bos, kruidenrijk gras en recreatief gazon) voor meer natuurbeleving en natuureducatie.
1.4 Bereikbaarheid en routestructuren Bereikbaarheid met de auto & parkeren Het Hoefsven is met de auto goed bereikbaar. Het gebied grenst aan de Drunenseweg en de Akkerlaan. Er zijn twee parkeerplaatsen in het gebied.
6
Hier is bij elk plaats voor zo’n 20-30 auto’s. Tijdens locatiebezoeken blijkt wel dat er ook diverse auto’s buiten de officiële parkeerplaatsen worden geparkeerd. Onder andere in de berm bij de Roeivijver. Dit draagt niet bij aan de recreatieve beleving. Er ligt een weg deels door het gebied heen, welke is afgesloten met betonblokken om doorgaand verkeer tegen te houden. Dit draagt niet bij aan de beleving en uitstraling van het gebied, en kan verwarrende situaties veroorzaken. Figuur 5 Parkeren bij het Hoefsven (bron: eigen foto)
• •
• • •
In de nabije omgeving van het Hoefsven bevinden zich geen Toeristisch Overstap Punten (TOP). De dichtstbijzijnde zijn de natuurpoorten in Drunen en Loon op Zand. Door het Hoefsvengebied zijn verschillende wandel- en fietspaden aangelegd. Aan de rand van het gebied loopt een fietspad richting de Loonse en Drunense Duinen. Er zijn geen specifieke routes in het gebied aangegeven. Het gebied maakt geen onderdeel uit van het ruiter- en mennetwerk. Er bevindt zich één knooppunt van de fietsknooppuntroute net buiten het Hoefsvengebied. Er gaat geen route door het gebied. Er zijn een aantal wandelknooppunten in het gebied. Via de knooppuntroute kan onder andere een rondje om de Roeivijver gelopen worden.
Figuur 6 Fiets- en wandelpaden in het Hoefsven (bron: eigen foto)
Openbaar vervoer Met het openbaar vervoer is het gebied matig bereikbaar. Er zijn twee bushaltes aan de rand van het gebied, halte ‘Akkerlaan’ en halte ‘Eikendonklaan’. Routestructuren Rondom het Hoefsven ligt een netwerk van wandel- en fietsroutes,
7
Figuur 7 Knooppuntnetwerken (bron: fietsnetwerk, anwb, ruiteren & mennen.nl)
1.5 Recreatieve analyse Het Hoefsven heeft diverse recreatieve voorzieningen en mogelijkheden. Daarnaast beschrijven we de huidige recreatieve waarde van het gebied. 1.5.1 Dagrecreatief aanbod Voorzieningen (bankjes & prullenbakken) Door het gebied staan verschillende zitbankjes, er zijn geen picknickbanken of tafeltjes aanwezig. Er zijn kansen voor een grotere diversiteit in rustmogelijkheden. Ook staan er prullenbakken in het gebied, die opvallen door hun blauwe kleur. Uit gesprekken met BOA’s en bezoekers blijkt dat er ondanks de hoeveelheid prullenbakken veel afval in het gebied rondslingert. Een mogelijke verklaring hiervoor kan zijn de aanwezigheid van zwervers en (hang)jongeren, maar ook het dumpen van huisafval zodat er niet betaald hoeft te worden. Vanuit communicatie is aan de hand van borden geprobeerd te stimuleren dat men het afval in de prullenbakken gooit of meeneemt. Dit lijkt nog niet voldoende effectief te zijn. Figuur 8 Voorzieningen in het gebied (bron: eigen foto)
8
Horeca Vroeger bevond zich de bekende horecazaak ‘Het Nieuwe Lido’ op deze locatie. In 2007 brandde het pand volledig af, en sindsdien is er geen nieuwe horecagelegenheid meer bij het recreatiegebied gebouwd. Op dit moment wordt er een nieuwe horecagelegenheid ontwikkeld. Hier is nog geen exploitant voor bekend. In eerdere plannen staat dat ‘het nieuwe complex twee terrassen krijgt, een openbare toiletvoorziening en plaats zal bieden aan tweehonderd gasten. Bezoekers kunnen er zeven dagen per week terecht voor koffie, lunch, borrel of diner met uitzicht op het water. De tweede verdieping van het restaurant biedt ‘hospitality with a view’ voor besloten bijeenkomsten. (bron: Entree Magazine)’ Figuur 9 Ontwikkelplannen nieuwe horeca (bron: Entree magazine)
Zwemmen en waterrecreatie Het gebied heeft momenteel één erkende zwemplas, het Hoefsven. De Surfvijver wordt daar aan toegevoegd, deze wordt aangewezen als zwemwater. Het onderzoek daarvoor is bijna afgerond, waarna de zwemwaterlocatie vanaf mei 2025 opengaat. De ligweide aan de plas wordt daarbij ingericht als zwemstrand. Momenteel zijn de oevers van zowel de Surfvijver als het Hoefsven beperkt toegankelijk. Door begroeiing van planten, struiken en bomen en het niet-aflopen van de randen is het water nog niet goed begaanbaar. Bij de Surfvijver wordt dit aangepast als onderdeel van de ontwikkeling van de Surfvijver als zwemwaterlocatie waardoor het mogelijk wordt om op een veilige en fijne manier het water in te gaan. Bij het Hoefsven zijn er kansen om de toegang naar het water te verbeteren. De drie waterpartijen zijn momenteel populair voor wateractiviteiten zoals zwemmen en vissen. Met name de Roeivijver wordt actief gebruikt door vissers. Ook is de Roeivijver een plek om te schaatsen. Daarnaast is de triatlon vereniging actief in en rondom de Surfvijver. Figuur 10 Zwemwater in het Hoefsven (bron: eigen foto + Omroep Brabant)
9
Sporten Het Hoefsven biedt verschillende sportmogelijkheden. Er staan sporttoestellen waar je kunt trainen en sportoefeningen kunt doen, zoals fitness of bootcamptrainingen. De toestellen liggen verscholen in het gebied. Daarnaast staan er open voetbaldoelen op een groot grasveld in het gebied. Deze zijn wel enigszins vervallen.
Figuur 12 Het populaire (illegale) bikepark in het Hoefsven (bron: AD)
Figuur 11 Sporttoestellen bij het Hoefsven (bron: eigen foto)
Bikepark Verschillende mensen hebben rond 2017 een fietsparcours/bikepark gebouwd aan de Vijverlaan in het Hoefsven. Het parcours bestond uit houten constructies, hobbels, brug en schans voor speciale sprongen. De baan werd gebruikt door bmx-ers, dirt jumpers en (freestyle) mountainbikers. Het terrein was illegaal, maar was in de loop der jaren gedoogd door de gemeente. Echter is er vanwege veiligheid besloten het parcours te sluiten en af te breken. Dit zorgde voor veel onrust en teleurstelling bij de gebruikers van de baan (bron: AD).
Spelen Het gebied beschikt over een grote speeltuin, verscholen in het gebied. De speeltuin is in het voorjaar/zomer van 2024 gebouwd en op 3 september 2024 geopend. De speeltuin beschikt over een speelhuis en nieuwe en opgeknapte speeltoestellen. Daarnaast zijn er in de vernieuwde inrichting ook picknicktafels en extra bankjes geplaatst. Verder heeft het Hoefsven verschillende lig- en speelweiden, zonder voorzieningen om te spelen. Figuur 13 Speeltuin in het Hoefsven (bron: eigen foto)
10
Evenementen Jaarlijks worden er ca. 200 evenementen georganiseerd in gemeente Waalwijk, waarvan momenteel een aantal evenementen in het Hoefsven. Voorbeelden van evenementen zijn het jaarlijks terugkerende evenement Wolluk Stock, een familievriendelijk festival met optredens, workshops voor jong en oud, kunst, ambacht en dans, de Oldtimerdag waarop grote aantallen ‘oldtimers’ in het gebied tentoon worden gesteld, en Retrock festival, een combinatie van Retor en Rock. Gemeente Waalwijk maakt onderscheid in kleine (tot 350 bezoekers), middel (350 tot 1.600 bezoekers en grote (meer dan 1.600 bezoekers) evenementen. Voor evenementen boven de 350 bezoekers is een vergunning nodig (bron: gemeente Waalwijk). Onderstaand overzicht geeft de evenementen weer die momenteel in het Hoefsven worden georganiseerd, onderverdeeld in de drie categorieën:
• • •
Swimming to fight Cancer Back Yard Ultra Groepsdag AZG
Klein (tot 350 bezoekers) • Weekend Kamp Judo Vereniging • Cross Duathlon Run en ATB Run • Jeugd Karper Wedstijd • Mendurance • Demonstratie politiehonden • Wedstijd nachtvissen Figuur 14 Wolluk-stock (bron: stichting wereldboom)
Groot (meer dan 1600 bezoekers) • Wolluk stock • RetRock • British Auto jumble • Oldtimerdag Waalwijk Middelgroot (350 – 1600 bezoekers) • Circus Freiwald • Circus Barani • Spooktocht • Lidocross • Scouting AZG Sport- en Outdoorweekend • Scoutng AZG Welpen en kabouterdag • Spooktocht Judovereniging Asahi • Jurrasic Expo • Langstraat Triatlon
11
Figuur 15 Oldtimer dag (bron: Brabants dagblad)
Figuur 16 Retrock Festival (bron: Retrock)
Bezoekers mogen overdag recreëren in het gebied, van 6.00 uur ’s ochtends tot 22.00 uur ’s avonds. Echter blijkt uit gesprekken met BOA’s en beheerders dat het gebied wel vaak na 22.00 uur wordt bezocht door jongeren en daklozen. Hier worden in sommige gevallen meldingen van gemaakt, vooral wanneer er overlast is. Hertenkamp Aan de rand van het gebied ligt een hertenkamp dat wordt beheerd door de buitendienst van de gemeente. In 2021 zijn er investeringen rondom beheer en onderhoud doorgevoerd, en is er een dierenverzorgster aangesteld. Ook waren er plannen om het hertenkamp in te zetten als werklocatie voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Hiervoor is een coach aangesteld, ingevuld door Met Andere Ogen (MAO). De ontwikkeling van het Hertenkamp is daarmee afgerond. Manege en scouting Aan de oostelijke kant van het gebied zijn een manage en scouting te vinden. De scouting gebruikt het gebied regelmatig voor hun activiteiten en spellen. 1.5.2 Verblijfsaanbod Er is geen logiesaanbod in het gebied. Echter blijkt uit gesprekken dat er wel soms illegaal wordt overnacht in het gebied door daklozen. De vraag is opgekomen of het Hoefsvengebied in de toekomst mogelijk een kansrijke locatie voor camperplaatsen is.
Honden Het gebied is geliefd bij hondenbezitters. Zij mogen in het gebied met de hond wandelen. Er is een klein losloopgebied, daarbuiten moeten de honden aangelijnd zijn. Er vinden daarnaast regelmatig jacht- en politiehondentrainingen plaats op de grasvelden ten zuiden van de Roeivijver.
1.6 Recreatieve waarde Om inzicht te krijgen in welke waarde het gebied recreatief heeft, is er een recreatieve analyse uitgevoerd, waarin vijf waarden onderzocht zijn: • Gebruikswaarde: wat voor activiteiten zijn er mogelijk? • Belevingswaarde: welke belevingssferen zijn er in het gebied • Attractiewaarde: wat trekt bezoekers juist naar dit gebied?
Toegankelijkheid
12
• •
Toe-eigeningswaarde: (voelen gebruikers een band met het gebied?) Narratieve waarde: (welke verhalen geven de plek een identiteit?)
Gebruikswaarde Wat voor activiteiten zijn er mogelijk? De gebruikswaarde van het gebied is redelijk. Er zijn verschillende mogelijkheden om te sporten, spelen en rusten, maar het schort nog aan goede voorzieningen hiervoor. Knelpunten die we zien zijn: • De Hoefsven plas is aangewezen als zwemplas, maar er zijn geen duidelijke plaatsen waar recreanten het water makkelijk in kunnen. Het ontbreekt in het gebied aan duidelijke informatievoorziening, met name bij de entrees van het gebied. Er is één bord in het gebied met regels over wat wel en niet in het gebied mag, maar deze staat in het midden van het gebied. • De sport- en speelvoorzieningen liggen relatief verscholen in het gebied. Zo staan de voetbaldoelen op een groot open veld, de sporttoestellen op een ander veld en de speeltuin ook op een ander veld, een beetje verscholen. • Het is een mooi natuurgebied maar heeft geen natuurbeleving en natuureducatie. Belevingswaarde Welke belevingssferen zijn er in het gebied? Belevingssferen in het Hoefsven zijn de groene, natuurlijke uitstraling, mooie doorzichten en de afwisseling van open en besloten groen. In de belevingswaarde is wel ruimte voor verbetering: In de belevingswaarde van het gebied is er ruimte voor verbetering:
•
•
•
De samenhang in het gebied is soms onduidelijk. Zo zijn er verschillende veldjes en hoekjes met zo nu en dan een enkele voorziening die vaak verscholen zijn opgesteld. Dit zorgt er ook voor dat de functie van een veldje of hoekje niet altijd even duidelijk is. In het gebied zijn twee parkeerplaatsen aangelegd en daarnaast worden auto’s regelmatig langs de paden geparkeerd. Vanaf de plassen en verschillende velden is er vaak zicht op deze geparkeerde auto’s wat de doorzichten in het gebied minder aantrekkelijk maakt. Cultuurhistorie (o.a. de Liniedijk ten oosten van het gebied) is niet beleefbaar.
Figuur 17 Voorbeeld van vervaagd pad en veldje zonder duidelijke functie in het Hoefsven (bron: eigen foto)
Attractiewaarde Wat trekt bezoekers juist naar dit gebied? De Surfvijver heeft op zomerse dagen attractiewaarde, welke zal toenemen als de nieuwe horeca en het zwemstrand af zijn. Verder heeft het gebied weinig attractiewaarde. Het gebied is nu ingericht voor wandelen, fietsen, rusten en vissen, met weinig voorzieningen. Er zijn
13
enkele voorzieningen om te spelen en sporten in het gebied, maar deze liggen verscholen in het gebied. De horecagelegenheid die in ontwikkeling is en het zwemstrand dat daarnaast ingericht wordt, zouden een rol kunnen spelen bij het verhogen van de attractiewaarde. Toe-eigeningswaarde Voelen gebruikers een band met het gebied? Uit de Swipocratie blijkt dat veel bezoekers naar het Hoefsvengebied komen om te zwemmen en er daardoor veel waarde gehecht wordt aan het behoud van de zwemplassen. Al jaren zijn de Surfvijver en de Hoefsvenplas populaire zwemplekken, onder meer voor een vaste groep zwemmers die wekelijks vroeg in de ochtend de zwemplassen opzoekt. Op de Herfstmarkt gaf deze groep aan het belangrijk te vinden dat de Hoefsvenplas behouden wordt als rustige zwemplek. Daarnaast komen er veel bezoekers dagelijks met hun hond naar het gebied. De honden lopen zowel aan de lijn als los, ook buiten het losloopgebied, en door de grote aanwezigheid niet uit het gebied en het landschap weg te denken. Over het algemeen voelen veel mensen zich betrokken bij het gebied, dat blijkt uit de hoge respons op de Swipocratie, maar ook uit de resultaten van de Herfstmarkt.