Bijlage 1 Koersdocument Omgevingsvisie gemeente Waalwijk



We zetten in op natuur inclusieve en energie neutrale nieuwe woonomgevingen. Hierbij houden we oog voor de betaalbaarheid. We gaan daarbij uit van een minimaal basisniveau dat altijd moet, plus nader te bepalen kwaliteitsimpuls een per project.



Naast het streven naar een passend woonaanbod werken we de verstedelijkingsambitie verder uit. In Waspik en Sprang-Capelle speelt vooral het behoud van de leefbaarheid. Hier voegen we woningen toe met een dorps karakter die daaraan bijdragen. In het centrum van Waalwijk en de aansluitende wijken zetten we in op verstedelijking met een meer stads karakter. Dit betekent dat we op vrijkomende locaties woningen toevoegen, waardoor dit gebied verdicht en verstedelijkt. Dit doen we in combinatie met het verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving en met oog voor de kwaliteit van leven van inwoners. Ook kijken we naar de mogelijkheden om de bestaande woningvoorraad optimaler te benutten. Door in te zetten op verstedelijking kan Waalwijk voldoende draagvlak creëren voor een fatsoenlijk voorzieningenniveau van zowel commerciële en maatschappelijke voorzieningen en mobiliteit, wat ook is afgestemd op de regionale vraag en aanbod.

3.2.8 Brede voorzieningen voor alle leeftijden in alle kernen 

Ontmoeten is een belangrijk onderdeel binnen de sociale basis van ‘Samen redzaam’, omdat het in belangrijke mate bijdraagt aan de gezondheid en het geluksgevoel van onze inwoners. Om dit voor de hele gemeente optimaal in te richten wordt zoveel mogelijk aangesloten bij bestaande voorzieningen en functies en wordt dit verder uitgewerkt in samenwerking met inwoners en partners.

Koersdocument omgevingsvisie januari 2025

30



Onze centra met voorzieningen zijn plekken waar onze inwoners samenkomen en die bijdragen aan de levendige kernen. We werken aan compacte, levendige centra in alle kernen. Hierbij trekken we op met het programma Samen Redzaam en zorgen we voor verbinding en versterking van de samenhang tussen het sociale en het fysieke domein. Door de bestaande centra compact te houden bevorderen we de levendigheid doordat voorzieningen dichtbij elkaar zitten en mensen elkaar makkelijker treffen. De openbare ruimte richten we in met bijvoorbeeld bankjes, speelmogelijkheden en groen. Zo zijn dit fijne plekken om te verblijven voor alle leeftijden.



De centra krijgen een bredere functie. Waar dit voorheen plekken waren voor winkels en horeca (kopen) zien we in de toekomst meer mogelijkheden (verblijven). Bijvoorbeeld met cultuur, vrijetijdsvoorzieningen, werkplekken, zoals een kantoor of flexwerkplek, cultuur of kleinschalige kennisintensieve (maak)industrie en ambachten.



In de wijken zetten we in op toegankelijke en vitale maatschappelijke voorzieningen. We werken aan een nauwe samenwerking tussen sport, onderwijs en verenigingen. Mogelijkheden voor functiemenging stimuleren we, zoals een multifunctionele accommodatie waar onderwijs, kinderopvang, sport en verenigingen samen gebruik van maken. We bieden inwoners en sociaal ondernemers in de gemeente de mogelijkheid om zelf actief bij te dragen aan het behoud van goede voorzieningen in de wijk.



De gemeente Waalwijk is er voor alle leeftijden. We verbeteren de voorzieningen voor jongeren. In alle kernen kijken we of we samen met bijvoorbeeld sport of culturele en sociale verenigingen meer kunnen organiseren. We doen dat samen met de jongeren; zij weten immers het beste waar ze behoefte aan hebben.



In de gemeente is het basis- en middelbaar onderwijs op orde. We vinden het belangrijk dat onze jeugd in hun eigen omgeving onderwijs kan volgen. Op het gebied van vervolgonderwijs werken we aan een actieve verbinding tussen bedrijven en opleidingen, bijvoorbeeld in de vorm van stages en afstudeeropdrachten. Op die manier blijven onze jongeren verbonden met de gemeente Waalwijk.

3.2.9 Een bloeiende economie die die bijdraagt aan de gemeenschap 

Onze economie staat niet op zichzelf maar kan en moet bijdragen aan de samenleving. Naast het genereren van materiële welvaart moet de economie dus bijdragen aan het welzijn van onze inwoners. Bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid, onderwijs, milieu en duurzaamheid, leefomgeving, sociale cohesie, persoonlijke ontplooiing, zingeving en veiligheid. Dit principe is leidend in de (economische) keuzes die we maken.



We zien kansen voor een verbreding van onze economie. De logistieke sector is een belangrijke pijler van onze economie. Daar staat Waalwijk om bekend. We zien echter dat deze sector op sommige vlakken zorgt voor knelpunten, bijvoorbeeld als het gaat om de afhankelijkheid van internationale medewerkers en verkeersbewegingen. We willen daarom onze economie verbreden met kennisintensieve (maak)industrie (waaronder High Tech Systemen en Materialen, kortweg HTSM) en ambachten. In de gemeente wonen relatief veel mensen die praktisch zijn opgeleid. We bieden onze inwoners graag werk dichtbij huis, zodat we de

Koersdocument omgevingsvisie januari 2025

31

potentie van onze inwoners lokaal kunnen inzetten. Historisch gezien stond de gemeente zoals gezegd bekend om leer- en schoenenindustrie. Met deze verbreding van onze economie brengen we deze maaksectoren op een moderne manier terug. Tot slot maken we afspraken in een convenant met bedrijven over de ondersteuning van internationale medewerkers en vragen we bedrijven om een financiële bijdrage. Daarmee verlagen we de maatschappelijke lasten en zorgen we voor betere ondersteuning en integratie van internationale medewerkers. 

Waalwijk heeft – met haar ligging aan water- en snelwegen, logistieke capaciteit en kennis – een sleutelpositie in de transitie naar een circulaire economie. Deze transitie vraagt immers om extra fysieke ruimte, multimodaal bereikbare bedrijven- en haventerreinen, en technische kennis en kunde. De transitie doet bovendien een groot beroep op logistieke kennis en capaciteit. Dit zijn stuk voor stuk factoren die Waalwijk in huis heeft. Het is daarom van regionaal en nationaal strategisch belang dat Waalwijk – vanuit haar eigen kracht – een bijdrage levert aan de ruimtevraag voor circulaire activiteiten. Tegelijkertijd gaat de ontwikkeling van werklocaties voor circulaire bedrijvigheid naar verwachting ook gepaard met negatieve effecten op de directe omgeving. Denk aan een toename van verkeersbewegingen, geluids- en geurhinder, en effecten op het landschap. De sleutelpositie van Waalwijk maakt het opportuun om eventuele negatieve effecten van circulaire bedrijventerreinen met een (boven)regionale bril te bezien en aan te pakken. Door slimmer om te gaan met de beschikbare ruimte kunnen negatieve effecten effectiever aangepakt worden. Dit vraagt om actieve bestuurlijke en ambtelijke (lobby)inzet via regionale (o.a. Hart van Brabant) en nationale kanalen.7



Waalwijk is in 2043 klimaatneutraal en de bedrijventerreinen leveren daar een substantiële bijdrage aan. In 2043 hebben we een circulaire economie met schone en slimme vervoerswijzen. Onze bedrijventerreinen richten we slim in. We benutten eerst de beschikbare ruimte optimaal voordat we gaan uitbreiden.



Onze agrarische sector is een belangrijk onderdeel van onze economie en is bepalend in de beleving van ons buitengebied. Door de verschillende bodemtypen (zand, klei, veen) is er veel vruchtbare landbouwgrond. Tegelijkertijd zien we grote opgaven, zoals de omslag naar een duurzame manier van landbouw, verbreding van functies (stoppende boeren), klimaatadaptatie en energie. Samen met agrariërs maken we de omslag naar natuur inclusieve landbouw, verbrede landbouw en landschapsbeheer (groene en blauwe diensten). We houden hierbij rekening met de verschillende bodemtypen in de gemeente.

3.2.10 Beleefbare cultuur en erfgoed met plekken voor ontspanning en recreatie 

We zijn trots op het rijke verenigingsleven en vele culturele instellingen. Dit zijn organisaties die door en voor inwoners gedraaid worden. Als gemeente blijven we dit stimuleren en vinden we het belangrijk dat inwoners en organisaties hier samen met de gemeente aan werken en de verbinding met elkaar weten te leggen.

7 Verkenning lokaal economisch ecosysteem gemeente Waalwijk, gemeente Waalwijk 2024.

Koersdocument omgevingsvisie januari 2025

32



Ons erfgoed vertelt de geschiedenis van de gemeente. Dat gaat om de bijzondere gebouwen, oude structuren en het landschap dat al eeuwenlang gezichtsbepalend is en de identiteit vormt van onze gemeente. We vinden het belangrijk om ons waardevol erfgoed te behouden en door te kunnen geven aan de volgende generaties. Bij de uitwerking van dit koersdocument wordt gebruik gemaakt van transformatiekaders (per initiatief) als vroegtijdig onderdeel van het ontwerpproces. Ons erfgoed houden we levendig door ruimte te bieden aan vernieuwende functies. Dit gaat bijvoorbeeld om het verhaal van de schoen- en lederindustrie die beleefbaar is in onze openbare ruimte. Daarnaast gebruiken we ons erfgoed als leidraad bij ontwikkelingen. Hiermee dragen we de cultuur en historie van de gemeente uit, wat bijdraagt aan gevoel van gemeenschap en thuis voelen. Dat geldt zowel voor ons materiële als immateriële erfgoed in de kernen en in het landschap.



In de kern Waalwijk zien we de meeste kansen voor het versterken van ons cultuuraanbod en aantrekkelijk maken van de stad. Inwoners, culturele instellingen, de verenigingen en stichtingen spelen daarin een belangrijke rol. We bieden ruimte om met cultuur te innoveren en experimenteren. We leggen verbinding met het sociaal domein en onderwijs zodat cultuur ook in de wijken en dorpen beleefbaar is.



Het is belangrijk dat de druk op huidige recreatiegebieden, zoals de Westelijke Langstraat en de Loonse en Drunense Duinen, niet toeneemt. Dit biedt mogelijkheden voor de recreatie voor inwoners van de gemeente voor de inrichting van bestaande recreatiegebieden (lees bijvoorbeeld Hoefsvengebied) en mogelijkheden in andere delen van het landelijke gebied van de gemeente.



De vrijetijdseconomie (leisure/toerisme) is een opkomende economische sector in de gemeente Waalwijk. We spelen in op kansen om dit te versterken. We zorgen voor een onderscheidend vrijetijdsaanbod, wat onderscheidend is ten opzichte van het vrijetijdsaanbod in de regio, zoals de Efteling, de grote steden, vestingstad Heusden en de Biesbosch.

Koersdocument omgevingsvisie januari 2025

33

Bijlage 1 Participatieverslag Samen met onze partners Het koersdocument gaat over de toekomst van de gemeente Waalwijk. Dit raakt al onze inwoners, organisaties en ondernemers in de gemeente. Daarom hebben we het koersdocument met hulp van onze inwoners, maatschappelijke organisaties, verenigingen, buurgemeenten, provincie en andere partners opgesteld. We zijn ontzettend blij met ieders inzet en bedanken iedereen die met ons mee wilde denken. In dit participatieverslag is te lezen wat de opbrengst van de participatie was. De gerichte participatie voor het koersdocument bestond uit twee fases. Allereerst zijn we in gesprek gegaan over het karakter van de gemeente en de opgaven die spelen. Daarna zijn in de Week van de toekomst gesprekken gevoerd over de verschillende manieren waarop de gemeente kan ontwikkelen. Verder is ook gebruik gemaakt van de opbrengst van de stads- en dorpsgesprekken over de toekomst van gemeente Waalwijk die eind vorig jaar en begin dit jaar plaatsvonden. Het karakter van de gemeente Waalwijk Wat voor gemeente is Waalwijk? Wat maakt ons bijzonder? En waar moeten we aan werken om leven in de gemeente fijn te houden? Met deze vragen onder de arm zijn we in gesprek gegaan met onze inwoners. Dat deden we tijdens de markt in Sprang-Capelle, Waspik en Waalwijk.

Daarnaast konden inwoners een online enquête invullen over het karakter en kwaliteiten van gemeente Waalwijk en de opgaven. Ruim 300 mensen hebben de enquête ingevuld. Hieronder is te lezen welke punten het meest naar voren zijn gebracht. Hierbij is ook aangegeven wat herkenning opleverde ten opzichte van de stads- en dorpsgesprekken. "Ons kent ons" Tijdens deze participatieronde hebben we de vraag gesteld: Waar denk je aan als je aan de gemeente Waalwijk denkt? De uitspraak dat Waalwijk een stad is met een dorps karakter sprong er als meest herkenbaar uit. Verder kwam regelmatig terug dat Waalwijk echt iets anders is dan Waspik of Sprang-Capelle. Waalwijk heeft een streepje voor op Sprang Capelle en Waspik Sprang-Capelle en Waspik zijn ook onderdeel van gemeente Waalwijk Dit sluit aan bij één van de genoemde uitdagingen voor de gemeente Waalwijk. De kernen Waspik en Sprang-Capelle voelen zich achtergesteld ten opzichte van de stad Waalwijk. Dit kwam zowel in de eerdere stads- en dorpsgesprekken als in de afgelopen enquête en de marktinterviews terug. Een treinstation Ook de slechte bereikbaarheid met het OV werd vaak genoemd. Een treinstation is gewenst. Voor de verbinding met steden als ‘s-Hertogenbosch, Tilburg en Breda is de bus zeer inefficiënt. Willen we meer mensen en werkgelegenheid naar Waalwijk halen zal de bereikbaarheid sterk verbeterd moeten worden.

Meer appartementen/seniorenwoningen en beter voor doorstroming Er werden zorgen geuit over het tekort aan woningen, met name voor starters en senioren.

Koersdocument omgevingsvisie januari 2025

34

Aanbod en kwaliteit voorzieningen Daarnaast werd de aandacht gevestigd op het belang van voldoende voorzieningen in de wijken: 

Winkels, horeca en plekken waar je elkaar kunt ontmoeten.



Verder kwam vaak terug dat het groen in de breedte een belangrijk onderwerp wordt gevonden en dat het onderhoud beter kan.



Ten slotte werd belangrijk gevonden dat het centrum van Waalwijk wordt getransformeerd om het voor alle leeftijdsgroepen aantrekkelijk te maken.

Meer luisteren naar bewoners en niet alleen maar eigenbelang voor gemeente Uit zowel de eerdere stads- en dorpsgesprekken als afgelopen enquête kwamen twee duidelijke boodschappen aan ons als gemeente naar voren: 1.

Betrek de inwoners bij beslissingen;

2.

Geen woorden maar daden.

In de online enquête is gevraagd hoe mensen een aantal kerneigenschappen zien. Met name het gemeenschapsgevoel, het economische karakter van de gemeente, de verschillende landschappen en bijzondere natuur, de rijke geschiedenis en sterke verbinding met de regio werden herkend. Als het gaat om de opgaven waar de gemeente de komende jaren aan moet werken vinden mensen het bouwen van betaalbare woningen, zorgen voor fijne en gezellige stads- en dorpscentra, verbeteren van openbaar vervoer, fiets- en wandelpaden belangrijk. Week van de toekomst Tijdens de week van de toekomst zijn we in gesprek gegaan over de verschillende manieren waarop de gemeente kan ontwikkelen. Dat gesprek hebben we gevoerd aan de hand van ontwikkelrichtingen. We hebben hierbij bewust uitersten opgezocht, om scherp te krijgen hoe mensen tegen een bepaalde keuze aankijken. Dit maakte de keuze soms lastig, maar het geeft gelijk een goed beeld van de lastige keuzes waar we in de realiteit vaak voor staan We hebben bijeenkomsten georganiseerd voor keten- en regiopartners, onze (maatschappelijke) organisaties en verenigingen en voor onze inwoners in Sprang-Capelle, Waalwijk en Waspik. Bij het gesprek in Waalwijk waren ook onze jongerenambassadeurs aanwezig. Naast de toekomstgesprekken tijdens de bijeenkomsten stond ook een online enquête uit over de ontwikkelrichtingen.

Hierin konden mensen antwoord geven op stellingen. De stellingen bestonden uit keuzes die ook in de ontwikkelrichtingen naar voren kwamen. Meer dan 500 mensen hebben de online enquête ingevuld. Hieronder zijn de belangrijkste bevindingen uit de gesprekken en de online enquête te lezen. Eerst bouwen in de kernen, daarna pas daarbuiten Er moeten woningen worden gebouwd, met name betaalbare woningen die aansluiten bij onze veranderende woonbehoefte. Hiervoor zijn voldoende kansen in de kernen om te transformeren of op te toppen. Woningbouw buiten de kernen wordt niet uitgesloten, maar dat zou pas mogen als in

Koersdocument omgevingsvisie januari 2025

35

de kernen geen geschikte locaties meer zijn. Het is belangrijk om in alle kernen evenredig te bouwen. Belang van samen leven De waarde die wordt gehecht aan de gemeenschap is groot. De sociale cohesie en mogelijkheden voor ontmoeting worden als belangrijk gezien. De keuze om zorg meer collectief te organiseren in de vorm van zorggemeenschappen wordt dan ook door veel mensen gewaardeerd. Daarnaast ziet men ook kansen in het combineren van woonvormen waar jong en oud samen leven. In het woningbouwprogramma rekening houden met de behoefte van inwoners en inzetten op eenpersoonshuishoudens, starters en senioren wordt als belangrijk gezien. Voorzieningen combineren en meer ruimte voor cultuur De aanwezigheid van voorzieningen wordt als belangrijk gezien. Het voorstel om in de verschillende centra in te zetten op een mix van wonen, werken en verblijven wordt als positief gezien. Daarnaast wordt ook het clusteren van voorzieningen, waarbij bijvoorbeeld onderwijs, sport en kinderopvang een gebouw delen, als positief ervaren. Met name de jeugd gaf aan dat ze graag meer voorzieningen willen waar ze samen kunnen komen. Dat kan een plek zijn voor feestjes of voor een filmavond. Nu zijn ze daarvoor vaak aangewezen op ‘s-Hertogenbosch of Tilburg. Daarnaast zou het een kans zijn voor de gemeente als er meer culturele plekken zijn.

Dat kan een plek zijn waar meerdere creatieve bedrijven samen gebruik van maken en waar inwoners naartoe kunnen. Bedrijven moeten bijdragen aan Brede Welvaart De logistiek is een belangrijk onderdeel van onze economie en velen beamen dat. Echter wordt de verdozing niet als wenselijk beschouwd. Het is belangrijk dat bedrijven bijdragen aan het welzijn van de inwoners in de gemeente. Ze moeten zorgen voor werkgelegenheid voor de inwoners, hun steentje bijdragen als het gaat om duurzaamheid en bedrijven die voor overlast zorgen kunnen beter verplaatst worden naar de bedrijventerreinen. Daarnaast wordt ook aandacht gevraagd voor internationale medewerkers. Het is belangrijk dat voor deze groep zaken als huisvesting, ondersteuning en integratie op orde is. Hierover zijn afspraken met de bedrijven noodzakelijk, zij hebben ook een verantwoordelijkheid. Stimuleren, niet opleggen Een aantal vragen ging over de manier waarop bepaalde zaken verwezenlijkt kunnen worden. Het ging bijvoorbeeld over het opleggen van regels om de gezondheid van inwoners te verbeteren, meer verantwoordelijkheid bij inwoners leggen om openbaar groen te onderhouden of inwoners de taak te geven om energie te besparen. Veel mensen zijn meer voorstander van het stimuleren van gedrag in plaats van het opleggen van regels. Toch zijn veel inwoners wel bereid om mee te helpen.

Bijvoorbeeld als het gaat om het aanpassen van hun energiegebruik of het verbeteren van de biodiversiteit door tegels uit de tuin te halen en voor inheemse planten te kiezen. Openbaar vervoer, fietsen en wandelen op orde voordat de auto wordt ontmoedigd Het verbeteren van het openbaar vervoer is een belangrijk punt. De komst van Bus Rapid Transit (BRT) zal veel verbeteren. Er wordt aandacht gevraagd voor een goede aansluiting van het

Koersdocument omgevingsvisie januari 2025

36

openbaar vervoer in de dorpen op de BRT. Daarnaast is het belangrijk om te investeren in goede (snel-)fietsroutes en wandelpaden. Pas als er een goed alternatief is voor de auto is het mogelijk om autogebruik af te bouwen of zelfs te ontmoedigen. Verduurzamen waar de meeste winst kan worden behaald en de grote schouders de zwaarste lasten laten dragen Als het gaat om de transitie naar duurzame energie wordt aangegeven dat het verstandig is om daarbij te kijken naar de plekken waar de meeste winst kan worden behaald. Het gaat dan met name om grote bedrijven waar bijvoorbeeld zonnepanelen op daken kunnen worden geplaatst of waarbij het gebouw geïsoleerd kan worden. Het ontlasten van kwetsbaardere inwoners wordt als belangrijk gezien. Deze groep mensen moet niet meer kosten of zorgen krijgen door verduurzaming.

Koersdocument omgevingsvisie januari 2025

37

Bijlage 2 Bronvermelding Figuur 1 KuiperCompagnons, 2023 Figuur 2 KuiperCompagnons, 2023 Figuur 3 https://www.naturetoday.com/intl/nl/nature-reports/message/?msg=27195; bewerkt door KuiperCompagnons Figuur 4 https://www.ravon.nl/Soorten/Soortinformatie/grote-modderkruiper Figuur 5 https://www.ravon.nl/Soorten/Soortinformatie/kleine-modderkruiper Figuur 6 https://publicaties.brabant.nl/vrn2020/westelijke-langstraat/ Figuur 7 https://www.bezoekdelangstraat.nl/de-beste-adresjes/478180362/ode-aan-de-zandrug Figuur 8 https://rbtdelangstraat.nl/waalwijk/ Figuur 9 https://www.bd.nl/waalwijk-heusden-e-o/halve-zolen-festival-toch-weer-in-waspik~ad6a2a02/ Figuur 10 https://tavenu.nl/muziekfeest-op-het-plein-14-juni/ Figuur 11 https://www.ovi-enschede.nl/referentie/rkc-waalwijk/ Figuur 12 https://www.gowaalwijk.nl/gowaalwijkfestival Figuur 13 https://www.museum.nl/nl/het-schoenenkwartier Figuur 14 https://www.tweesnoekenarchitectuur.nl/projecten/waalwijk-kindcentrum-besoyen/ Figuur 15 https://www.langstraatzon.nl/

Koersdocument omgevingsvisie januari 2025

38

Figuur 16 https://www.bd.nl/waalwijk-heusden-e-o/er-gloort-hoop-voor-nieuwe-haven-in-waalwijk-maarwat-gaat-vertraging-kosten~a9bedb59/?referrer=https%3A%2F%2Flens.google.com%2F Figuur 17 KuiperCompagnons, 2024 Figuur 18 KuiperCompagnons, 2024 Figuur 19 t/m 22 Foto’s gemaakt door de gemeente Waalwijk

Koersdocument omgevingsvisie januari 2025

39