Bijlage 1 Integraal Waterplan Waalwijk 2025-2027
Tekst van het document
INTEGRAAL WATERPLAN WAALWIJK 2025-2027
Document:
Integraal Waterplan Waalwijk
Auteur:
afdeling TOOR
Goedgekeurd door:
College van burgemeester en wethouders d.d.
InProces document:
2024-004776
Vertrouwelijkheidsclassificatie:
Openbaar
Datum
Versie
Auteur
Omschrijving van de aanpassing
26-10-2023
1.0
JPh
Eerste concept
09-11-2023
2.0
JPh
Verwerken ambtelijke opmerkingen
05-02-2024
2.1
JPh
Verwerken financiële informatie
13-03-2024
3.0
JPh
Definitief voorstel
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
2
Inhoudsopgave Samenvatting ..................................................................................................................... 1 1.
2
3
4
Inleiding ...................................................................................................................... 3
1.1
Het integraal waterplan Waalwijk (IWW)................................................................... 3
1.2
Omgevingswet ...................................................................................................... 3
1.3
Het watersysteem is de basis voor onze ontwikkeling ................................................. 4
1.4
Voor wie is dit plan bedoeld .................................................................................... 5
1.5
Leeswijzer ............................................................................................................ 5
Wat hebben we gedaan ................................................................................................. 6 2.1
Zorg voor riolering en oppervlaktewater ................................................................... 6
2.2
Leerpunten en wat gaan we ermee doen................................................................... 9
2.3
Wat hebben we bij de raad en het college opgehaald ................................................. 9
Wat willen we.............................................................................................................. 10 3.1
Ambities rondom samenwerken .............................................................................. 11
3.2
Ambitie en drinkwater ........................................................................................... 12
3.3
Ambitie en stedelijk afvalwater ............................................................................... 13
3.4
Ambitie en hemelwater .......................................................................................... 13
3.5
Ambitie en grondwater .......................................................................................... 15
3.6
Ambitie en oppervlaktewater .................................................................................. 17
3.7
Doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden .......................................... 17
Wat hebben we ........................................................................................................... 19 4.1
Aanwezige voorzieningen ....................................................................................... 19
4.2
Wat is de kwaliteit van het watersysteem ................................................................ 21
4.3
Hoe functioneert ons watersysteem ........................................................................ 22
4.4
Grondwater .......................................................................................................... 23
4.5
Vergunningen en handhaving ................................................................................. 24
5 Wat gaan we doen ........................................................................................................... 25
6
7
5.1
Maatregelen op samenwerken ................................................................................ 25
5.2
Maatregelen op drinkwater..................................................................................... 26
5.3
Maatregelen op stedelijk afvalwater ........................................................................ 26
5.4
Maatregelen op hemelwater ................................................................................... 27
5.5
Maatregelen op grondwater.................................................................................... 29
5.6
Maatregelen op oppervlaktewater ........................................................................... 30
5.7
Onderzoeken en onderhoudsmaatregelen ................................................................ 31
5.8
Verordeningen ...................................................................................................... 32
5.9
Wat verwachten wij van onze burgers en bedrijven ................................................... 33
Wat voor gevolgen heeft dit voor de personele inzet en financiën ...................................... 34 6.1
Personeel............................................................................................................. 34
6.2
Financiële middelen............................................................................................... 35
6.3
Kostendekking ...................................................................................................... 40
Voortgangsbewaking .................................................................................................... 43 7.1
Inleiding .............................................................................................................. 43
7.2
Operationele jaarprogramma’s ............................................................................... 43
7.3
Samenwerking waterpartners ................................................................................. 43
Bijlage 1:
Begrippenlijst .................................................................................................. 46
Bijlage 2:
Relevante wet- en regelgeving .......................................................................... 48
Bijlage 3:
Functionele eisen, Maatstaven en Meetmethoden ................................................. 50
Bijlage 4:
Maatstaven bij het beoordelen van de toestand van de riolering ............................ 54
Bijlage 5:
Overzichtstekening gemeentelijk watersysteem ................................................... 55
Bijlage 6:
Eisen aan het watersysteem bij nieuwbouw en bestaande bouw ............................ 62
Bijlage 7:
Kostendekkingsplan ......................................................................................... 65
Bijlage 8:
Reactie waterschap .......................................................................................... 67
Bijlage 9:
Motivatie verrekeningen ................................................................................... 68
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
2
Samenvatting Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Daardoor is het GRP (in Waalwijk IWW genaamd) niet meer verplicht. De zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater zijn wel nog gemeentelijke verplichtingen. Om die zorgplichten goed in te vullen en te verantwoorden, is het IWW nog steeds een prima instrument. Het IWW is zo opgezet dat het aansluit bij de instrumenten van de Omgevingswet: omgevingsvisie, programma’s en omgevingsplan. In het vorige IWW is fors ingezet op afkoppelen van verhard oppervlak. Omdat meer dan de helft van de verharding in particulier bezit is, is er veel energie gestoken om de inwoners en bedrijven aan te sporen tot afkoppelen. Daartoe is een stimuleringsregeling afkoppelen opgezet. Deze regeling bleek te ambitieus van opzet te zijn met een budget dat in een gemeente als Tilburg niet zou misstaan. Daarnaast moest de jaarlijkse opgave van rioolvervanging versnellen van minder dan 2 km/jaar naar meer dan 4 km/jaar. Dit vraagt veel van de organisatie. Ondertussen is de voorbereiding van de plannen op het gewenste niveau gekomen en zien we ook dat de uitvoering de doelstelling van 4 km/jaar gaat halen. De ambities voor dit IWW zijn enerzijds afgeleid van de Global Goals en anderzijds ingegeven door het principe ‘water en bodem sturend’ zoals het rijk, de provincie en de regio hanteert.
Dat wil zeggen dat het bodem-watersysteem een doorslaggevende rol speelt bij de inrichting van onze leefomgeving, met als doel klimaatadaptatie en meer biodiversiteit. Om dat te bereiken, werken we samen met provincie, waterschappen en buurgemeenten (Hart van Brabant). Bij de rioleringsprojecten (IUP) doen we aan burgerparticipatie om samen de wateropgaven in te vullen. We willen afvalwater reduceren en zo veel mogelijk hemelwater lokaal opvangen en liefst infiltreren in de bodem. Daarbij hebben we aandacht voor gebieden die kwetsbaar zijn voor grondwaterfluctuaties. Er is op veel locaties oppervlaktewater in het stedelijk gebied aanwezig. Ruimte kan dubbel worden gebruikt om opgaven van water en groen in te vullen. Daarmee worden kansen benut om de robuustheid van ons watersysteem en de groene structuur te versterken. Het areaal aan water en riolering is de afgelopen planperiode met 7 à 8% toegenomen. Er ligt bijna 350 km riolering met bijna 24.000 aansluitingen. Er zijn 325 pompgemalen in bedrijf. Het oppervlaktewater en de wadi’s hebben een oppervlak van 106 ha.
De kwaliteit bewaken we door jaarlijks een deel te inspecteren. Het functioneren van de riolering toetsen we door modelberekeningen uit te voeren. Er zijn veel plannen die invloed hebben op de grondwaterstand: infiltreren, drinkwaterproductie en beoogde peilopzet. We monitoren de grondwaterstand met een uitgebreid meetnet en benaderen actief onze partners als plannen nadelige consequenties kunnen hebben voor onze inwoners en bedrijven. De komende planperiode zorgen we door goed beheer en onderhoud dat het stelsel naar behoren blijft functioneren. Daarnaast investeren we fors in rioolvervanging. Ten opzichte van de vorige periode is significant meer budget nodig. Dat heeft drie redenen. In het vorige IWW was gerekend met een eenvoudige standaardoplossing voor de hemelwatervoorziening: een groot hemelwaterriool onder de weg. Dat blijkt in de praktijk vaak niet te passen. Er zijn meerdere voorzieningen nodig die samen de doelstelling halen, zoals een wadi, waterbergende fundering en een hemelwaterriool. Deze hybride oplossing is duurder dan de standaard oplossing. Tenslotte heeft er in 2022-2023 een forse prijsstijging van 20-30% plaatsgevonden. In de gemeente Waalwijk ligt een aantal riolen die bij een calamiteit een grote impact hebben qua overlast in de omgeving. Een aantal van deze riolen heeft onderhoud nodig dat deze planperiode is ingepland.
De stimuleringsregeling afkoppelen is aangepast. Het budget is op basis van ervaring teruggebracht naar een haalbaar niveau en de reikwijdte van de regeling is verbreed. Om de afkoppelopgave te halen is een verplichting toegevoegd. De meeste verharding is immers van particulieren. Daarom worden aanwonenden verplicht de voorkant van hun dak af te koppelen wanneer de riolering in hun straat wordt vervangen. Zij krijgen daar een onkostenvergoeding voor. Het aantal medewerkers op het gebied van water is voldoende om alle watertaken uit te (laten) voeren. Bij de planvoorbereiding is er druk om de benodigde programma’s tijdig voor te bereiden en uit te voeren. In deze planperiode zien we toenemende kosten, met name door de uit te voeren rioolvervangingen en afkoppelinspanning. Om deze kostenstijging te financieren, wordt gedeeltelijk ingeteerd op de rioolvoorziening. Daarnaast wordt de rioolheffing met 5,5% per jaar verhoogd om structureel meer inkomsten te genereren.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
2
1. Inleiding Goede waterhuishouding is nodig voor de bescherming van de volksgezondheid, het milieu, het tegengaan van wateroverlast, droogte en hittebestrijding. Dit is dan ook de reden dat de Omgevingswet
de
zorgplichten
voor
stedelijk
afvalwater,
afvloeiend
hemelwater
en
grondwatermaatregelen toedeelt aan gemeenten.
1.1
Het integraal waterplan Waalwijk (IWW)
Het huidige (verplichte) IWW heeft een geldigheidsduur tot en met 2024. Met de invoering van de omgevingswet vervalt de verplichting voor een ‘rioleringsplan’. In het belang van de bewaking van de zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater stellen we toch dit IWW op. Het voorliggende IWW met de looptijd 2025-2027. Naast genoemde zorgplichten, komen de volgende actuele thema’s in dit IWW aan bod:
Veranderende wet en –regelgeving;
Klimaatverandering (toename neerslag, hitte, droogte);
Toenemende verharding;
Toename van de betrokkenheid van burgers en bedrijven.
Hieruit volgen werkzaamheden die in dit plan worden beschreven. Een groot deel van de werkzaamheden heeft betrekking op de riolering, maar in toenemende mate moet ook rekening gehouden worden met groen, wegen en nutsvoorzieningen. Ook oppervlaktewater binnen en buiten de bebouwde kom speelt een steeds grotere rol. Uitgangspunten voor het samen uitvoeren van werkzaamheden worden in dit IWW benoemd. Ten slotte zijn de financiën en personele inzet belangrijk. In dit plan wordt aangegeven wat de personele en financiële gevolgen zijn van de keuzes die gemaakt zijn.
1.2
Omgevingswet
Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. In artikel 2.16 zijn de gemeentelijke taken beschreven. Het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP), dat we in Waalwijk IWW noemen, is niet langer wettelijk
verplicht.
De
Omgevingswet
biedt
wel
de
mogelijkheid
om
een
gemeentelijk
rioleringsprogramma op te stellen (artikel 3.14, Omgevingswet). Dat is een vrijwillig programma. In bijlage 2 is een overzicht van de relevante wetten en regelingen gegeven. Gezien het grote belang voor de volksgezondheid, het milieu en de klimaatadaptatie, is blijvende aandacht nodig. Het voorliggende IWW is zodanig opgezet dat de verschillende hoofdstukken eenvoudig zijn toe te delen aan de instrumenten zoals die in de omgevingswet zijn benoemd. In het volgende schema (figuur 1) is aangegeven hoe de onderwerpen uit het IWW zijn gekoppeld aan de instrumenten van de omgevingswet. Nu de Omgevingswet van kracht is, gaat het IWW onderdeel uitmaken van de instrumenten van de Omgevingswet: omgevingsvisie, programma’s en omgevingsplan. Deze instrumenten zijn nog in ontwikkeling. Met dit IWW is dan een actuele thematische bouwsteen beschikbaar. Hierbij wordt het thema water in samenhang afgewogen in relatie tot andere thema’s zoals groen, mobiliteit, wonen enzovoort.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
3
Huidig IWW
Kerninstrumenten Omgevingswet
Beleidskeuzes zorgplichten (H3)
Omgevingsvisie
Doelen water en riolering (H3) Uitvoeringsstrategie (H5)
Programma
Maatregelen (H5) Onderzoek (H5) Personeel en bekostiging (H6) Regels (Bijlage 2)
Omgevingsplan
Figuur 1: relatie tussen IWW en Omgevingswet De thema’s uit de vorige paragraaf ‘klimaatverandering’ en ‘toenemende verharding’ sluiten naadloos aan bij het principe ‘water en bodem sturend’ zoals het rijk, de provincie en de regio hanteert. ‘Water en bodem sturend’ wil zeggen dat het bodem-watersysteem een doorslaggevende rol speelt bij de inrichting van Nederland. Daardoor is ons land beter bestand tegen klimaatverandering en voorkomen we nog meer druk op de biodiversiteit. U zal dit herkennen in de ambities van dit IWW.
1.3
Het watersysteem is de basis voor onze ontwikkeling
Riolering is ooit aangelegd om het vuile water van huishoudens en bedrijven af te voeren. Later is daar het regenwater bijgekomen om wateroverlast tegen te gaan. En soms is ook grondwater op het riool gekoppeld. Door ontwikkelingen en uitbreidingen van ons stedelijk gebied, is in de loop der jaren steeds meer water op het rioolstelsel aangesloten. Er moet dus steeds meer water door hetzelfde systeem worden afgevoerd. Dat systeem bestaat niet alleen uit riolering, maar ook uit oppervlaktewater en ruimtes met een gecombineerde functie voor groen en water zoals wadi’s. De gemeente onderhoudt dit gemeentelijke systeem en verwacht dat de inwoners en de bedrijven hun eigen voorzieningen onderhouden. Bij nieuwbouwprojecten wordt het watersysteem inclusief de riolering uitgebreid. In bestaand gebied worden waar nodig verbeteringen doorgevoerd door bijvoorbeeld het afkoppelen van verhard oppervlak en het realiseren van meer ruimte voor water in de openbare ruimte. Ook zijn er acties waar de gemeente de inwoners en bedrijven duidelijk probeert te maken dat de zorg voor riolering en de afwatering van hemelwater niet alleen een zorg van de gemeente is. Ook in de toekomst zal de gemeente zich moeten blijven inspannen, zeker gelet op de klimaatverandering. We moeten rekening houden met zwaardere buien, maar ook met langdurige droogte.
In dit plan zijn verschillende scenario’s uitgewerkt die hier in meer of mindere mate invulling aan geven. Keuzes gemeenteraad Het watersysteem heeft een grote invloed op de ontwikkeling van de gemeente. Vuilwater wordt met riolering afgevoerd, zodat een gezonde leefomgeving ontstaat. In het stedelijk gebied wordt ook het meeste overtollige hemelwater met riolering afgevoerd. Maar er zijn grenzen aan wat een gemeente kan doen. Bij hevige neerslag kan soms niet al het regenwater tijdig worden afgevoerd. Verschillende wetten, zoals de Omgevingswet (zie bijlage 2) geven aan wat de verplichtingen zijn voor de
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
4
gemeenten. Ook voor de bewoners en bedrijven zijn er verplichtingen. Denk bijvoorbeeld aan waterdichtheid van kelders en kruipruimtes. Wat de gemeente, bewoners en bedrijven moeten doen, ligt dus vast. Wat we daarnaast mogen doen en vanuit onze ambities willen doen, wordt in dit IWW bepaald door de gemeenteraad. Dit IWW beschrijft de kaders van de zorgplicht van de gemeente voor afvalwater, hemelwater en grondwater. Het geeft aan wat de gemeente zelf doet en wat de verantwoordelijkheid is van het waterschap, onze inwoners en bedrijven en anderen. Onze inwoners en bedrijven lezen in dit IWW wat wij als gemeente doen voor ons watersysteem. We beschrijven ook wat wij van hen verwachten en hoe wij samen tot de maatregelen komen. Jaarlijks wordt veel geld gestoken in onderhoud, vervangingen
en
verbeteringen
van
het
watersysteem en de riolering. Het moet voor eenieder duidelijk zijn wat we met onze financiële middelen doen en wat we er op langere termijn mee willen bereiken. Het IWW geeft aan welke financiële uitgaven er zijn op de korte termijn en wat de prognose is voor
de
uitgaven
op
lange
termijn.
De
gemeenteraad krijgt hierbij informatie om te besluiten over financiële onderwerpen als de
Terminologie De scope van het IWW gaat over riolering, regenwatervoorzieningen, grondwater, oppervlaktewater en andere (groene) voorzieningen die een rol spelen bij de gemeentelijke zorgplicht voor vuil water, regenwater en grondwater. In dit plan noemen we dat het watersysteem. Een abstracte term die daardoor wel de lading dekt. Per hoofdstuk beschrijven we eerst een breed beeld van het watersysteem om vervolgens per onderdeel (riolering, oppervlaktewater, enzovoort) in te zoomen.
rioolheffing.
1.4
Voor wie is dit plan bedoeld
Dit plan is in de eerste plaats bedoeld voor de raad om de kaders vast te stellen ten aanzien van beleid, doelen en financiën. Ook voor onze partners in de regio, het waterschap en Brabant Water is dit relevant. Dit geeft vervolgens duidelijkheid bij ontwikkelingen waar water gerelateerde zaken spelen. Dat geldt intern voor onze eigen organisatie en extern voor ontwikkelaars, onze bewoners en bedrijven in de gemeente Waalwijk.
1.5
Leeswijzer
In hoofdstuk 2 evalueren we het voorgaande IWW. De ambities voor dit IWW staan beschreven in hoofdstuk 3. Nadat in hoofdstuk 4 de huidige situatie is beschreven, volgt in hoofdstuk 5 de ‘opgave’ die gaat worden uitgevoerd. De financiële en personele middelen zijn beschreven in hoofdstuk 6. Ten slotte gaat hoofdstuk 7 in op de verantwoording van de uitvoering van dit IWW.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
5
2
Wat hebben we gedaan
De afgelopen planperiode is er fors ingezet op het afkoppelen van verhard oppervlak, zowel bij reconstructies van de openbare ruimte als door stimulering van inwoners en bedrijven om hun eigen verharding af te koppelen. Daardoor kunnen we meer neerslag opvangen en vasthouden om perioden van droogte en hitte beter te overbruggen. Ieder project dat we uitvoeren draagt bij aan een robuuster watersysteem. In juli 2023 is een evaluatie over de jaren 2021-2022 in een raadsinformatiebrief aangereikt. Deze brief is tijdens de raadsinformatieavond van 31 augustus 2023 toegelicht.
2.1
Zorg voor riolering en oppervlaktewater
De evaluatie in dit hoofdstuk is uitgesplitst naar de drie zorgplichten stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater. Evaluatie van de zorgplicht stedelijk afvalwater Op de meeste plekken is de kwaliteit van de riolen naar behoren. Toch hebben we onderzoek laten uitvoeren naar de kwaliteit risicovolle riolen. Dat zijn riolen met een grotere diameter en riolen nabij kabels en leidingen. Bij een calamiteit hebben deze riolen een grotere impact qua overlast op de openbare ruimte dan de niet risicoriolen. Het blijkt dat voor een aantal van deze riolen binnen nu en vijf jaar een ingreep nodig is. Voor de afgelopen planperiode was ten opzichte van eerdere jaren (2016-2020) een versnelling voorzien van vervanging van gemengde riolering. Van 1 à 1,5 km per jaar zou moeten worden toegewerkt naar ruim 4 km per jaar. We zien dat de planvoorbereiding deze versnelling al heeft behaald, maar de uitvoering blijft daarop achter. Volgens de laatste informatie realiseren we nu 2 km/jaar. Bij opstelling van het Integraal Uitvoeringsprogramma (IUP) houden we rekening met de inspectieresultaten van de riolering. Riolering van 40 jaar en ouder wordt eens per 10 jaar geïnspecteerd. Voor riolen die als ‘slecht’ worden aangemerkt, zoeken we binnen een verantwoorde tijdshorizon naar samenwerking met wegbeheer, groenbeheer en verkeer.
Door die samenwerking kunnen we onze financiële en personele middelen optimaal inzetten. Deze efficiëntie is terug te zien in de toename van het aantal meters reconstructie per jaar. Naast de integrale aanpak zorgt in een aantal situaties de wijkgerichte benadering voor een extra efficiënte aanpak. In de wijkgerichte benadering worden circa vijf bij elkaar gelegen straten in één project opgepakt. Bij reconstructies van de openbare ruimte zijn we steeds bewuster bezig met afkoppelen, duurzaamheid en klimaatadaptief ontwerp. Bestrijding van wateroverlast gaat dan vaak hand in hand met het terugdringen van gevoeligheid voor hitte en droogte. Het betrekken van openbaar groen en oppervlaktewater biedt daar prima kansen voor.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
6
Afvoer vanuit het rioolstelsel naar de rioolwaterzuivering gaat vaak via zogenaamde hoofdgemalen. De hoofdgemalen worden jaarlijks geïnspecteerd en indien nodig worden er onderdelen vervangen of wordt het gemaal geheel of gedeeltelijk gerenoveerd. Dit wordt bepaald door de resultaten van de uitgevoerde inspectie conform de BRL. Los van de inspectie worden de gemalen meerdere keren per jaar gereinigd. In het buitengebied hebben we kleine, zogenaamde ‘minigemalen’ die het huishoudelijk afvalwater van één of enkele panden verpompen. De inspectie van deze gemaaltjes gaat in dezelfde onderhoudsronde mee als de hoofdgemalen. Bij 8 panden staat een IBA (een minizuivering). Ook deze worden jaarlijks geïnspecteerd. Het Afvalwaterakkoord (AWA) tussen Waterschap Brabantse Delta en gemeente Waalwijk is in 2021 geactualiseerd. Het AWA legt afspraken vast over de afvoer van vuilwater uit het gemeentelijk stelsel naar de rioolwaterzuiveringen van het waterschap. In 2022 is een nieuw Basisrioleringsplan (BRP) opgesteld. In het BRP hebben we getoetst of ons rioleringsstelsel voldoet aan de laatste normen. Uit de theoretische berekeningen blijkt dat bij een normale bui (19,8 mm neerslag in een uur) er enkele locaties kwetsbaar zijn voor wateroverlast. Doordat veel water een weg zoekt over het oppervlak, valt daadwerkelijke overlast mee.
Bij extreme neerslag (60 mm neerslag in een uur) worden diverse wegen potentieel onbegaanbaar en is schade aan gebouwen niet uit te sluiten. Om deze reden is gemeente Waalwijk al jaren bezig om verharde oppervlakken af te koppelen van de huidige riolering en aan te sluiten op nieuwe robuuste hemelwatervoorzieningen. Een belangrijke aanbeveling in BRP gaat over onderzoek naar pompcapaciteiten en overstorten die een kritische hoogte hebben ten opzichte van het oppervlaktewater. De onderzoeken en het onderhoud dat was gepland, zijn uitgevoerd. Dit zijn onderzoeken zoals het uitvoeren van hydraulische berekeningen, inspecteren van riolering en duikers en onderzoeken naar foutaansluitingen. Bij onderhoud gaat het om maatregelen zoals reinigen en reparaties van riolering en gemalen en maaien van oevers langs oppervlaktewateren. Evaluatie van de zorgplicht hemelwater In deze planperiode is sterker ingezet op de verantwoordelijkheid voor de eigenaar van een perceel om het regenwater op eigen perceel te verwerken. De gemeente doet dat voor de openbare ruimte, de bewoner of het bedrijf doet dat voor haar/zijn eigen perceel. Bij de nieuwbouw wordt op het eigen perceel waterretentie aangelegd die liefst leegloopt door infiltratie in de bodem. Waar infiltratie niet kan, is een afvoer naar oppervlaktewater toegestaan.
Bestaande verharding wordt door een aantal bewoners en bedrijven vrijwillig afgekoppeld. De stimuleringsregeling afkoppelen en het advies van onze afkoppelcoaches draagt daar sterk aan bij. Het beschikbare budget blijkt erg ambitieus te zijn ingestoken en is tussentijds naar een meer realistisch niveau bijgesteld. In het najaarsbericht 2023 is dat verwoord.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
7
Voor de reconstructies van de openbare ruimte geldt dat bij vervanging van riolering in beginsel wordt voorzien in de aanleg van een hemelwatervoorziening met een inhoud van 60 mm. In de praktijk blijkt dat bij meerdere projecten de beschikbare ruimte ontbreekt om te voldoen aan onze eigen norm en de Keur van het waterschap. Daarom hebben we voor de relevante wijken afkoppelplannen op wijkniveau opgesteld. Enerzijds geeft dat op voorhand inzicht in de haalbaarheid van afkoppelen. Anderzijds bieden afkoppelplannen inzicht dat in sommige straten wellicht minder berging wordt gehaald die in andere straten wordt gecompenseerd. Vaak blijkt de ruimte zo beperkt dat het onmogelijk is om aan de norm te voldoen en treden we vroegtijdig met het waterschap in overleg om tot een passende maatregel te komen. Ten opzichte van de geplande meters reconstructie, zien we dat de ontwerpcapaciteit op orde is, maar dat de versnelling in de uitvoering nog gaande is. Evaluatie van de zorgplicht grondwater De gemeentelijke zorgplicht voor grondwater is tweeledig. Het bieden van de loketfunctie voor meldingen en het bewaken dat het grondwater geen structurele nadelige invloed heeft op het gebruik van de grond. De gemeente Waalwijk bewaakt de grondwaterstanden met een grondwatermeetnet dat in samenwerking met Deltares is opgezet.
Ook bij de uitgevoerde bouwplannen zoals Landgoed Driessen zijn meetpunten geplaatst. Daardoor is er voor de gemeente Waalwijk een goed meetnet beschikbaar. De grondwatergegevens zijn in de basisregistratie ondergrond in te zien. Dit is een landelijke databank voor bodem- en grondwatergegevens. Op een aantal locaties in de gemeente Waalwijk ligt drainage om de drooglegging van wegen te borgen. Evaluatie watergangen In het verleden werd de zorg voor de stedelijke waterlopen sectoraal opgepakt. Nu wordt dit steeds meer integraal. De opgaven waar de gemeente en het waterschap voor staan, kunnen en willen zij niet meer sectoraal aansturen. We groeien steeds meer naar een gezamenlijke aanpak en daardoor worden meer integrale oplossingen gevonden. Dit komt onder andere tot uiting in een betere leefomgeving. Waterkwantiteit In de afgelopen periode hebben we een eerste aanzet gemaakt om gezamenlijk met het waterschap en integraal naar de vraagstukken in een gebied te kijken. Door deze benadering hebben we ervaren dat onderhoud van waterlopen en inzet van groenvoorzieningen als tijdelijke waterberging meerwaarde biedt. Ook de samenwerking met het waterschap bij baggerwerken draagt hieraan bij.
Waterkwaliteit De waterpartijen en waterlopen in Waalwijk vormen een natuurlijke structuur door de wijken van de gemeente Waalwijk en zijn daarmee een drager voor verdere natuurontwikkeling in de stadskern. Steeds meer waterpartijen worden natuurlijk beheerd. Het waterschap is meestal bij deze
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
8
ontwikkeling betrokken. Zo versterken we enerzijds de biodiversiteit en bewaken we tevens dat er voldoende doorstroming mogelijk blijft tijdens neerslag. Biodiversiteit zorgt daarbij voor een zuiverende werking van het oppervlaktewater.
2.2
Leerpunten en wat gaan we ermee doen
Bij reconstructies van de openbare ruimte staat de aanleg van een robuust hemelwatersysteem centraal. Afgelopen planperiode bleek dat de versnelling om meer meters per jaar uit te voeren tijd vergt. Er is een grote afhankelijkheid van aanwezigheid van kabels en leidingen, boomwortels en eventuele bodemverontreiniging. In de voorbereiding is er vroegtijdig inzicht nodig in de haalbaarheid van onze hemelwaterambities. Daarom stellen we afkoppelplannen op voor wijken met aanstaande reconstructies waarbij haalbaarheid van de hemelwateropgave wordt onderzocht. Het jaarlijks budget voor de stimuleringsregeling was enerzijds erg hoog ingezet. Anderzijds was de reikwijdte beperkt tot gebieden met een gemengd rioolstelsel. Op basis van de opgedane ervaringen, verlagen we het budget naar een realistisch niveau en verbreden we de regeling. Daardoor komen in specifieke situaties ook gebieden met een gescheiden stelsel binnen de regeling te vallen.
2.3
Wat hebben we bij de raad en het college opgehaald
Om een goed beeld te krijgen wat in de gemeenteraad leeft met betrekking tot waterbeleid, is de gemeenteraad uitgenodigd voor een bustour door Waalwijk in het voorjaar van 2023. In juli 2023 is een raadsinformatiebrief aangeleverd waarin de evaluatie van de planjaren 2021 en 2022 is opgenomen. Tijdens de raadsinformatieavond op 31 augustus 2023 is deze brief kort toegelicht, zijn er vragen gesteld en hebben we een aantal stellingen aan de raad voorgelegd. De informatie die tijdens deze avond is opgehaald hebben we gebruikt om dit IWW uit te werken.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
9
OMGEVINGSVISIE
3
Wat willen we
De wijze waarop wij ons watersysteem inrichten, is van enorme invloed op onze kwaliteit van leven. Riolering heeft meer gebracht voor de volksgezondheid dan de medische wetenschap. Daarmee is water een heel belangrijke drager om onze ambities waar te kunnen maken. Daarom heeft water veel raakvlakken met andere beleidsthema’s. Dat vraagt om een integrale benadering vanaf het prille begin van een initiatief. Alleen dan zijn optimale oplossingen mogelijk. De uitdagingen die voor ons liggen, zoals klimaatverandering, vragen erom dat iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt. De gemeente Waalwijk heeft daarbij de inwoners en bedrijven hard nodig. Voor de gemeente Waalwijk zijn de Global goals leidend. Er zijn 6 water gerelateerde Global goals die in dit plan zijn uitgewerkt. Global goals
Dat water veel belangen dient, blijkt uit een analyse van de global goals: #6 Schoon water & sanitair (dat is trouwens dé basis voor een goede volksgezondheid #3), #9 Water als infrastructuur voor aan- en afvoer van drink- en afvalwater, #11 Duurzame steden en gemeenschappen: hergebruik, circulariteit, gezondheid, #13 Klimaatactie: water vasthouden ter bestrijding van droogte en hitte, #14 Leven in het water: een gezond en aantrekkelijk ecosysteem (daarmee draagt water ook bij aan voedselproductie #2), #17 Juist omdat water zoveel functies heeft, zijn partnerschappen nodig om het watersysteem optimaal in te richten (drinkwater, vaarwegen, transportmiddel van afval en energie, recreatie, natuur, landbouw, verfraaiing). Figuur 2: Globale Goals Binnen de gemeente Waalwijk zijn er nog twee raakvlakken die we hier expliciet benoemen:
De Visie Duurzaam Waalwijk. Hierin is één pijler benoemd op water en groen. De opgave om de gemeente Waalwijk klimaatbestendig te maken is groot. Denk hierbij aan het scheiden van ‘afvalstromen’ en het voorzien van een watersysteem dat zowel zware neerslag als langdurige droogte aan kan. Er zitten dus veel raakvlakken tussen de Visie Duurzaam Waalwijk en dit Integraal Waterplan Waalwijk.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
10
Het groenbeleidsplan. Hier noemen we de ambitie om ons stedelijk gebied te vergroenen en daarmee de leefkwaliteit te verhogen. De aanpak van wateroverlast en bestrijding van droogte gaan hand in hand met de ambities uit dit plan.
In de Omgevingswet wordt een aantal beginselen benoemd (artikel 3.3) die voor het waterbeheer relevant zijn: het voorzorgsbeginsel, het beginsel van preventief handelen, het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron dienen te worden bestreden en het beginsel dat de vervuiler betaalt. Deze beginselen staan aan de basis van de ambities die in dit hoofdstuk zijn beschreven.
3.1
Ambities rondom samenwerken
Onze ambities met samenwerken: 1. Vroegtijdig betrekken van de gemeentelijke wateradviseur in projecten. Dit geldt zowel voor de projecten in de openbare ruimte als voor projecten op privaat terrein. 2. Burgers mogen meedenken in plannen. Daarbij gelden de kaders die financiën, de techniek en de wet stellen. Samenhang in de afvalwaterketen is het vertrekpunt voor samenwerking. Gemeenten, waterschap en Brabant Water zijn gelijkwaardige partners. Participatie van burgers en bedrijven is van belang om aan hun vraag en wensen te kunnen voldoen. Ook is een goede samenwerking met provincie, Rijkswaterstaat en de omgevingsdienst nodig. Samenwerking moet leiden tot verhoogde kwaliteit, verminderde kwetsbaarheid en kostenbeheersing van de waterketen en het watersysteem. Samenwerking in de waterketen (Hart van Brabant) Samen met de gemeenten Tilburg, Hilvarenbeek, Heusden, Loon op Zand, Dongen, Oisterwijk, GilzeRijen,
Goirle,
Waalwijk,
de
waterschappen
Brabantse Delta, de Dommel, Aa en Maas en Brabant Water werken wij aan het verhogen van de kwaliteit, kennisdeling en een robuuste regionale waterhuishouding. De samenwerking in de waterketen is ondergebracht in de REKS (regionale energie en klimaatstrategie). Binnen het samenwerkingsverband Hart van Brabant, maken de deelnemende gemeenten gebruik van elkaars kennis en kunde. Iedere gemeente brengt haar eigen specialismen in en deelt dat met elkaar. Denk bijvoorbeeld aan kennis en ervaring op het gebied van afkoppelen van particuliere verharding en het beheer van groene parkeerplaatsen. De samenwerking vermindert onze kwetsbaarheid en zorgt ervoor dat de kwaliteit van de waterketenzorg toeneemt. Noodzaak van integraal samenwerken Integraal samenwerken met externe partijen is nodig waar beheeropgaven van het waterschap, de provincie en de gemeente elkaar raken. Dit geldt bijvoorbeeld voor het maaien en baggeren bij oppervlaktewateren.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
11
Intern, binnen de gemeente Waalwijk, is die integrale benadering ook van belang. Dat doen we al bij het opstellen van het IUP, waar beheerders voor het watersysteem, wegen, groen en verkeer en andere relevante vakgebieden samen het programma bepalen voor de benodigde werkzaamheden. Diezelfde samenwerking hanteren we als standaard bij de voorbereiding van bouwplannen. Vanaf het eerste initiatief is die integrale benadering nodig om tot een optimale inrichting te komen. Dat betekent dat de wateradviseur vroegtijdig meedenkt over inpassing van de opgaven die er voor het watersysteem liggen. Participatie De zorg voor het watersysteem in het algemeen en de riolering in het bijzonder is voor een groot deel door de wetgeving bepaald. Ook vanuit de techniek en financiële haalbaarheid liggen de kaders vast. Bij reconstructies gaan we binnen die kaders het gesprek aan met bewoners en bedrijven over de vormgeving en het ontwerp. Green Deal De Green Deal is een lopende regeling die specifiek inspeelt op klimaatadaptieve inrichting van bedrijfspercelen. Stichting Waalwijk CO2-vrij begeleidt de Green Deal voor de Waalwijkse ondernemers. In deze Stichting participeren onder andere gemeente, waterschap, provincie en ondernemers.
3.2
Ambitie en drinkwater
Onze ambities met drinkwater: 1. Bijdrage aan een robuuste en beschermde grondwatervoorraad. 2. Samenwerken in het samenwerkingsverband Hart van Brabant. Samen
met
buurgemeenten,
provincie,
waterschap
en
Brabant
Water
delen
we
de
verantwoordelijkheid voor de waterketen. Dat is leidend bij de beslissingen die we nemen. Acties en keuzes van ons als gemeente Waalwijk hebben invloed op de resultaten van de Hart van Brabantpartners en andersom. Daarom wegen we de belangen van onze partners mee bij de beslissingen die wij nemen en verwachten we dat onze belangen meewegen bij de beslissingen van onze partners. Uiteindelijk bepalen we altijd zelf wat er binnen onze gemeentegrenzen gebeurt. Wij kijken verder dan de plek waar het water de gemeentegrens passeert. Als er door ons handelen een vervolgeffect te verwachten is buiten de gemeentegrens, dan nemen we dit mee in onze overwegingen. Andersom zorgen we dat we goed op de hoogte blijven van plannen die bovenstrooms van Waalwijk plaatsvinden en effect kunnen hebben op de waterhuishouding in onze gemeente. De overleggen binnen de regio Hart van Brabant dragen daar sterk aan bij.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
12
Ten aanzien van het grondwaterbeschermingsgebied in Waalwijk zijn we alert op ontwikkelingen. Het vergroten van dit gebied heeft namelijk directe gevolgen voor de inrichting van de waterhuishouding in Waalwijk, omdat infiltratie van hemelwater hierdoor wordt beperkt. In de visie Duurzaam Waalwijk staat dat we in 2050 60% van het totaal verhard oppervlak afgekoppeld hebben en door middel van infiltratie of vertraagde afvoer naar oppervlaktewater verwerken. Momenteel is circa 10% afgekoppeld. Tijdens het afkoppelen zorgen we voor passende maatregelen in kwetsbare gebieden zoals grondwaterbeschermingsgebieden. Zo beschermen we ook de kwaliteit van het grondwater. Zo voeden we de grondwatervoorraad en dat is van belang om onze drinkwatervoorziening in stand te houden.
3.3
Ambitie en stedelijk afvalwater
Onze ambities met stedelijk afvalwater: 1. Hinder door tijdelijk ontoegankelijke wegen, niet vaker dan eens per 10 jaar. 2. Schade aan gebouwen door extreme neerslag, niet vaker dan eens per 25 jaar. 3. We koppelen verharding af van het gemengde stelsel. Dit heeft de volgende positieve effecten: a.
Minder veel en minder vaak overstortend vuilwater naar het oppervlaktewater.
b.
Minder kans op hinder en schade zoals benoemd onder 1. en 2.
c.
Minder afvoer van hemelwater naar de rioolwaterzuivering.
Afvalwater reduceren Veel gebieden in de gemeente Waalwijk zijn voorzien van een gemengd rioolstelsel. Hierin wordt zowel vuilwater als regenwater afgevoerd. Een bui die volgens Stichting Rioned in Nederland gemiddeld eens in de 2 jaar voorkomt, moet ons rioolstelsel probleemloos kunnen verwerken. Hinder door tijdelijk ontoegankelijke wegen mag eens in de 10 jaar voorkomen. Schade aan gebouwen mag niet vaker dan eens in de 25 jaar voorkomen. De waterstromen (vuilwater en hemelwater) gaan we doelmatig scheiden als we de riolering vervangen. Tijdens zo’n rioolvervanging koppelen we zo veel mogelijk regenwater af van het gemengd rioolstelsel. Daardoor ontstaat er meer ruimte in het riool voor het vuilwater en het restant van aangesloten regenwater. Het effect van deze aanpak is dat riooloverstorten minder vaak en een kleinere hoeveelheid rioolwater op onze watergangen lozen. Dit komt de kwaliteit van het oppervlaktewater ten goede. Het uiteindelijke doel is om het overstorten geheel te voorkomen. Bovendien
beperken
we
de
hoeveelheid
(afval)water
dat
naar
de
centrale
rioolwaterzuiveringsinrichting moet worden getransporteerd.
3.4
Ambitie en hemelwater
Onze ambities met hemelwater: 1. Hemelwater wordt zoveel mogelijk verwerkt op het perceel waar het valt. 2. Bij bestaande verharding stimuleren we de eigenaar met advies en subsidie om hemelwater af te koppelen van de riolering en op eigen perceel te verwerken.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
13
3. Hemelwater wordt bij voorkeur geïnfiltreerd in de bodem. 4. 60mm neerslag willen we (op termijn) lokaal kunnen verwerken zonder schade aan gebouwen. Perceeleigenaren, zoals gemeente, burgers en bedrijven hebben een eigen verantwoordelijkheid voor het hemelwater dat op hun eigen terrein valt. Dit is vastgelegd in artikel 2.16 van de Omgevingswet. Harder regenen Het gaat harder regenen. Daarom richten we de riolering en oppervlaktewateren anders in: niet al het regenwater kan ondergronds worden afgevoerd, ook de bovengrondse ruimte hebben we nodig. Dit is niets nieuws, want we houden al steeds meer rekening met extreme buien bij het ontwerpen van riolering en straten. De gemeente kan deze opgave niet alleen aan en heeft daar in toenemende mate de inbreng van perceeleigenaren bij nodig. In de wet is om die reden vastgelegd dat iedere perceeleigenaar verantwoordelijk is voor verwerking van het hemelwater dat op zijn/haar perceel valt. We hebben een BRP laten opstellen en klimaatstresstesten laten uitvoeren om de gevolgen van extreme situaties te simuleren. Dit geeft ons inzicht welke locaties gevoelig zijn voor wateroverlast. Bij nieuwbouw is er de verplichting om een hemelwaterstructuur
aan
te
leggen
die
60mm neerslag kan verwerken. In bestaand stedelijk gebied is de ruimte beperkter en werken we zoveel mogelijk toe naar die 60mm-norm.
Afhankelijk
van
de
mogelijkheden in het gebied, moeten we
Water en groen Door water vast te houden, creëren we een buffer. Die buffer zetten we in tijdens perioden van droogt en hitte. De bomen en ander groen hebben dan meer water ter beschikking om groen te blijven. En zij zorgen voor verkoeling van de omgeving.
soms met minder berging genoegen nemen. Daarbij hanteren we 20 mm als ondergrens. Bestrijden van droogte en hitte Het is steeds vaker langdurig droog. Deze droogte kunnen we bestrijden door water vast te houden waar het valt. Om hittestress te verminderen combineren we groen en water op een slimme manier: in de ideale vorm (bij voldoende ruimte) meer bomen die schaduw geven in combinatie met waterberging. Zowel ondergronds als bovengronds zoeken we ruimte voor water. Burgers en bedrijven doen dat, als dat redelijkerwijs mogelijk is, op eigen terrein. Iedereen gaat meedoen We maken de bewoners en bedrijven bewuster over hun omgang met hemelwater. Bij bestaande bouw stimuleren wij tot het nemen van maatregelen en bij nieuwbouw is er een verplichting, omdat daar maatregelen eenvoudiger zijn in te passen. Er is sprake van nieuwbouw wanneer na 1 januari 2025 het initiatief tot bouwen wordt genomen en/of daar een vergunning voor wordt aangevraagd.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
14
In tabel 1 staan de eisen aangegeven. De wateradviseur en afkoppelcoaches van de gemeente Waalwijk zijn dagelijks actief om bewoners en bedrijven te adviseren over de mogelijkheden om het hemelwater zo goed mogelijk te verwerken. Tabel 1: Minimum eisen voor waterberging Situatie
Minimum bergingseis privaat perceel
Nieuwbouw
60 mm (ofwel 60 liter per vierkante meter)
Aanbouw en uitbreiding bestaande verharding
60 mm (ofwel 60 liter per vierkante meter)
Bestaande verharding afkoppelen van het gemengde riool
20 mm (ofwel 20 liter per vierkante meter)
De 60 mm wordt berekend over het nieuwe verharde oppervlak (daken en terreinverharding). De 20 mm wordt berekend over het af te koppelen oppervlak. Ook de “Stichting Steenbreek” heeft veel informatie beschikbaar om onze leefomgeving zo groen en klimaatadaptief mogelijk in te richten. Zij geven praktische oplossingen voor burgers en bedrijven. Zie www.operatiesteenbreek.nl. Voor de openbare ruimte van de gemeente Waalwijk geldt een vergelijkbare aanpak:
Bij nieuwbouw wordt minimaal 60 mm waterberging aangelegd.
Bij reconstructies in bestaand gebied, streven we ook naar 60 mm en hanteren we 20 mm als ondergrens. In uitzonderlijke situaties kan het zelfs voorkomen zijn dat aanleg van een hemelwaterstructuur niet op doelmatige wijze realiseerbaar is. Dat kan komen door ruimtegebrek, een hoge grondwaterstand of niet verlegbare (hoofdtracés van) kabels en leidingen. Bij afwijking van 60 mm is er altijd overleg met het waterschap.
Recente ervaringen hebben ons geleerd dat er in het bestaande stedelijk gebied vaak veel kabels en leidingen in de ondergrond aanwezig zijn, dat de energietransitie om extra ondergrondse ruimte vraagt, dat bomen (en hun wortels) de ruimte beperken en dat bepaalde wijken en straten weinig openbare ruimte hebben om alle hedendaagse opgaven in te vullen.
3.5
Ambitie en grondwater
Onze ambities met grondwater: 1. Ons grondwatermeetnet geeft inzicht in het verloop van de grondwaterstanden. Deze grondwaterstanden delen wij met de basisregistratie ondergrond (verplicht). 2. We hebben een bereikbaar
meldpunt voor grondwatermeldingen (de zogenaamde
loketfunctie). 3. We hebben goede contacten met waterschap, provincie en Brabant Water om meldingen bij de juiste organisatie te laten behandelen. Iedere perceeleigenaar is zelf verantwoordelijk voor het grondwater onder zijn/haar perceel. Wanneer een gebied, waarvan de grond in gebruik is conform de bestemming, structureel nadelige
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
15
gevolgen ondervindt van het grondwater, vervult de gemeente Waalwijk de loketfunctie om tot een oplossing te komen. “Structureel nadelig” betekent voor de gemeente Waalwijk dat over een periode van vijf jaar, meerdere malen per jaar gedurende een aaneengesloten periode van minimaal twee weken de grondwaterstand hoger is dan 0,7 meter minus maaiveld. We houden water langer vast en voeren het minder snel af. We herstellen daarmee de sponswerking van de bodem en bereiken een robuust grondwatersysteem. Dit wordt in gebiedsprocessen geborgd. Waar nodig schrijven we maatregelen voor om het grondwater te beschermen tegen verontreiniging. Sommige vervuilde verhardingen kunnen daarom beter niet afwateren naar oppervlakte- of grondwater. Met ons hemelwaterbeleid (zie vorige paragraaf) zorgen we ervoor dat voldoende schoon hemelwater de grondwatervoorraad aanvult. Met name door hemelwater te infiltreren in de bodem brengen we tekorten aan grondwater terug. In de directe omgeving van Waalwijk liggen twee Natura-2000 gebieden: de Westelijke Langstraat en de Loonse en Drunense Duinen. De waterpeilen in deze gebieden en de grondwaterstand in de wijde omgeving, hebben invloed op elkaar en vormen één systeem. Het is daarom belangrijk om ontwikkelingen in dit ene systeem goed af te stemmen. Provincie, waterschap, Brabant Water en gemeente Waalwijk zijn hierin de stakeholders.
We verhogen de grondwaterpeilen met mogelijk 10 cm tot 50 cm. Daardoor wordt op de hoge zandgronden verdroging bestreden. Dat gaat in het zuidelijk deel van de gemeente Waalwijk wel, maar in het noordelijk deel vaak niet. Omdat het hier maatwerk betreft, wordt dit in gebiedsprocessen verder uitgewerkt. Anderzijds kan een teveel aan grondwater leiden tot vernatting en in extreme situaties leiden tot overlast. Ook dit is niet wenselijk. Bij grondwateroverlast brengen we de betrokken partijen bij elkaar en werken toe naar een zo goed mogelijke uitkomst. Samen met inwoners en bedrijven zorgen de betrokken
partijen,
ieder
vanuit
zijn/haar
eigen
verantwoordelijkheid,
voor
een
goede
grondwaterhuishouding. Verontreiniging van het grondwater voorkomen we door onze riolen van het gemengde en DWAstelsel te inspecteren op lekkages. In bijlage 4 is beschreven op welk moment we ingrijpen om een lekkage te verhelpen. Het zo natuurlijk mogelijk beheren van grondwater is een gezamenlijke uitdaging. De gemeente Waalwijk houdt het grondwatermeetnet in stand om altijd over goede gegevens te beschikken en bijzonderheden te kunnen signaleren.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
16
3.6
Ambitie en oppervlaktewater
Onze ambities met oppervlaktewater 1. Er is voldoende capaciteit in ons oppervlaktewater om een bui van 60 mm op te vangen. 2. Het oppervlaktewater heeft bij extreme buien voldoende capaciteit om overtollig water af te voeren. 3. Ons oppervlaktewater is zodanig ingericht dat het meerwaarde biedt voor de leefomgeving in termen van klimaatadaptatie en biodiversiteit. Er is een spanningsveld tussen het vasthouden van water om perioden van droogte te overbruggen en het afvoeren van overtollig hemelwater in situaties van extreme neerslag. Schoon water vormt de basis voor ons welzijn en natuurontwikkeling. Om dat te realiseren, moeten we onze plannen integraal afstemmen. Zowel binnen onze eigen gemeentelijke organisatie als met onze externe partners zoals het waterschap en Brabant Water. Dat geldt zowel voor het ontwerp als het beheer. Daarbij zijn prognoses voor de toekomst van belang om te anticiperen op de verwerking van neerslagpieken die in hevigheid steeds verder toenemen. We kijken vooral ook in regionaal verband naar deze opgave, omdat neerslagpieken en de gevolgen daarvan niet stoppen bij gemeentegrenzen. Gemeenten en waterschap zijn van elkaar afhankelijk om voldoende oppervlaktewater van goede kwaliteit te hebben, zowel binnen als buiten bebouwd gebied.
Dit bereiken we door doelmatig beheer van zowel het water en de waterbodem als door het beperken van ongewenste lozingen op het oppervlaktewater, zoals overstortingen vanuit het riool. Waterschap
en
gemeente
zetten
zich
gezamenlijk
in
voor
het
realiseren
van
schoon
oppervlaktewater. Dit hebben we gedaan door de Kader Richtlijn Water (KRW)-opgaven te realiseren en blijven we op lange termijn doen door doelmatig hemelwater af te koppelen van de riolering. Samen zetten we ons in om de gewenste bescherming te realiseren tegen wateroverlast vanuit watergangen voor onze inwoners, bebouwing, landerijen en infrastructuur. Dat doet ieder vanuit zijn/haar eigen verantwoordelijkheid. Als wij zien dat aanpassingen nodig zijn, gaan we in overleg met het waterschap. Bij nieuwbouw en herontwikkeling zorgen we door een goede afstemming dat de watergangen en – buffers optimaal bijdragen aan een robuuste waterhuishouding en een mooie, goed bruikbare leefomgeving.
3.7
Doelen, functionele eisen, maatstaven en meetmethoden
We hebben het watersysteem aangelegd om: a.
de volksgezondheid te beschermen;
b.
droge voeten te houden;
c.
een goede en veilige leefomgeving te bevorderen.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
17
Vanuit de visie, ambities beschrijven we de doelen voor het watersysteem. Door aan deze doelen functionele eisen en maatstaven te koppelen, maken we de zorg voor ons watersysteem toetsbaar.
Figuur 3: Relatie doelen, eisen, maatstaven en meetmethoden Binnen de (brede) gemeentelijke zorg voor het watersysteem kennen we de volgende doelen, die op doelmatige wijze zijn in te vullen: 1. Zorgen voor inzameling van stedelijk afvalwater. 2. Zorgen voor transport van stedelijk afvalwater. 3. Zorgen voor inzameling van hemelwater (waar private partijen dat niet kunnen). 4. Zorgen voor verwerking van ingezameld hemelwater. 5. Zorgen dat het grondwater de bestemming van een gebied niet structureel belemmert. Met name voor het hemelwater en grondwater geldt dat we niet meer alleen sturen op een goede afvoer, maar dat we juist water willen vasthouden om droogte en hitte te bestrijden. Met behulp van de Leidraad Riolering van Stichting Rioned hebben we een set van functionele eisen, maatstaven en meetmethoden opgesteld waaraan de riolering dient te voldoen. Ook hebben we een aantal voorwaarden aangegeven, die nodig zijn om effectief te kunnen sturen. Deze zijn opgenomen in bijlage 3.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
18
4
Wat hebben we
4.1
Aanwezige voorzieningen
Het areaal aan riolering en wateren dat de gemeente Waalwijk beheert, is op hoofdlijnen benoemd in onderstaande tabel 2. Daarnaast zijn er nog watergangen, gemalen, leidingen en RWZI’s in beheer bij de waterschappen Brabantse Delta en Aa en Maas. De Bergsche Maas is in beheer bij Rijkswaterstaat. Tabel 2: Gegevens riolering en wateren Areaal
circa
Hoofdriool
345
km
Rioolaansluitingen
23.850
stuks
Pompen (gemalen)
270
stuks
Persleiding
60
km
IBA’s (met pomp)
8
stuks
Oppervlaktewater en wadi’s
30,1
ha
Het hoofdriool is onder te verdelen in:
gemengde riolering (voor een combinatie van vuilwater en hemelwater)
droogweerafvoer (DWA) voor vuilwater
hemelwaterafvoer (HWA) voor hemelwater
58
199
88
DWA HWA Gemengd
Figuur 4: Verdeling vrijverval riolering in kilometers
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
19
In de volgende figuur 5 is te zien dat tot 1990 vooral gemengde riolering werd aangelegd en daarna vooral gescheiden riolering.
120
kilometers
100 DWA
80
HWA
60
Gemengd
40 20 0 <1950
1950-1970
1970-1990
1990-2010
>2010
Figuur 5: Aangelegde meters vrijverval riolering per periode Nagenoeg alle percelen zijn in de gemeente Waalwijk aangesloten op de riolering. Acht panden zijn voorzien van een IBA, een individuele behandeling afvalwater, omdat een aansluiting op het gemeentelijk stelsel niet doelmatig is. In het riolering beheersysteem van de gemeente Waalwijk worden de areaalgegevens bijgehouden. Vanuit dit systeem wordt ook het model voor hydraulische berekeningen periodiek aangepast. De gemeente Waalwijk beheert zelf 30,1 ha aan oppervlaktewateren en wadi’s. De waterschappen en Rijkswaterstaat beheren de meeste andere wateren.
4,0
Hoofdwatergang 2,7
Secundaire watergang Bermsloot
14,9 4,6
Wadi Vijver
3,9
oppervlaken in ha.
Figuur 6: Oppervlakken in beheer bij gemeente Waalwijk
Een overzicht van het watersysteem dat in beheer is bij de gemeente Waalwijk is opgenomen als bijlage 5. Hier is ook een lijst met de overstorten opgenomen.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
20
Bij nieuwbouw neemt het areaal toe: meters riolering, putten en bijvoorbeeld wadi’s voor het verwerken
van
hemelwater.
Na
aanleg
worden
deze
gegevens
opgenomen
in
het
rioleringsbeheersysteem. Om ook die nieuwe voorzieningen goed te beheren, is in de exploitatie een verhoging nodig van de budgetten. Deze verhoging wordt bij het opstellen van een nieuw IWW bepaald.
4.2
Wat is de kwaliteit van het watersysteem
Vrijverval riolering Het vrijvervalstelsel is in een goede conditie. Om die kwaliteit goed te houden, voeren we jaarlijks een programma uit. De kwaliteit van het riool blijkt uit de inspecties die wij ieder jaar uitvoeren, waarbij telkens ongeveer 10% van het rioolstelsel wordt gereinigd en geïnspecteerd. De inspecties worden uitgevoerd en beoordeeld volgens de NEN-normen. In bijlage 4 is een overzicht gegeven van de maatstaven die wij hanteren om te bepalen of een rioolstreng onderhoud of vervanging behoeft. Bij afwijkingen stellen we een maatregelenpakket op dat aangeeft welke maatregel (onderhoud, reparatie, renovatie of vervanging) nodig is en wanneer dit wordt uitgevoerd. De kolken en lijngoten blijven goed functioneren door het vuil eruit te verwijderen. Hierdoor kan water zonder problemen het riool instromen. Ook worden straten regelmatig gereinigd om te voorkomen dat straatvuil afstroomt in de kolken en riolen. Deze werkzaamheden zijn meegenomen in de recente concessie voor verschillende gemeentelijke diensten. Gemalen en minigemalen De gemalen en minigemalen voldoen aan de BRL-norm en de elektrische installaties zijn gekeurd volgens de NEN 3140. Daarmee is de kwaliteit geborgd. Dat blijkt ook uit het beperkte aantal storingen. Om de kwaliteit goed te houden, wordt elk gemaal 1x per jaar geïnspecteerd en 1 tot 4 x per jaar gereinigd.
De keuring van de elektrische installatie doen we iedere 5 jaar. Op basis van de inspectie en keuring wordt beoordeeld welke onderdelen moeten worden vervangen. Indien meerdere en omvangrijke onderdelen aan vervanging toe zijn, wordt besloten om het gemaal of het minigemaal volledig te vervangen. Persleidingen en drukleidingen De pers- en drukleidingen worden op dit moment correctief onderhouden. Dit betekent dat er onderzoek en onderhoud plaatsvindt zodra er aanleiding toe is. Een verminderd functioneren van de gemalen en drukrioolunits kan bijvoorbeeld zo’n aanleiding zijn. Het inspecteren van pers- en drukleiding is kostbaar en geeft beperkte zekerheid over de toestand, daarom vindt dit niet structureel plaats. Uit het zeer beperkt aantal storingen leiden we af dat de kwaliteit goed is.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
21
Oppervlaktewateren De kwaliteit van de oppervlaktewateren wordt steeds beter. Dat blijkt uit de rapportage van het waterschap “de KRW Watersysteemanalyse van de Beneden Donge”. Het verbod op toepassing van chemische stoffen heeft daar een positieve invloed op. Grondwater Het grondwatersysteem is een natuurlijk systeem. Grondwaterstromen en infiltratie zorgen dat er water toestroomt. Door diezelfde grondwaterstromen, verdamping en onttrekking gaat grondwater het gebied uit. Met name bij de infiltratie wordt per project een afweging gemaakt of er aanvullende maatregelen nodig zijn om de kwaliteit van het grondwater te beschermen tegen vervuiling die met hemelwater mee infiltreert in de bodem.
4.3
Hoe functioneert ons watersysteem
4.3.1 Hydraulisch Riolering Door het waterschap en de gemeente is in 2021 een afvalwater akkoord (AWA) gesloten. De maatregelen die daarin zijn opgenomen, zijn op dit moment voor een deel uitgevoerd. Voor andere maatregelen loopt onderzoek naar de meest optimale maatregel. In hoofdzaak zijn de maatregelen erop gericht om de afvoer vanuit het gemeentelijk stelsel naar de rioolwaterzuiveringen zo optimaal mogelijk in te richten. Uit het BRP van 2022 blijkt dat er een aantal knelpunten aanwezig is. Bestaande stelsels toetsen we met bui 8 uit de Leidraad Riolering die statistisch eens in de twee jaar voorkomt. Op de meeste plaatsen waar overlast is berekend, hebben wij al aanpassingen uitgevoerd. Voor de andere locaties zijn er aanpassingen gepland die meelopen in de werkzaamheden van het IUP. De huidige riolering is nooit bedoeld om de huidige grote hoeveelheden hemelwater af te voeren. We merken dat zwaardere buien steeds vaker voorkomen. Ook zien we dat grote gebieden zijn verhard, waardoor meer water afstroomt naar de riolering. De hydraulische grenzen van de riolering zijn hiermee bereikt. Om de belasting van de riolering terug te brengen, is daarom de laatste 10 jaar veel verhard oppervlak afgekoppeld van de gemengde riolering. Bij nieuwe ontwikkelingen leggen we direct een gescheiden watersysteem aan.
Het vuilwater gaat naar de zuivering en het regenwater wordt zowel in de openbare ruimte als op het eigen perceel geïnfiltreerd of gebufferd. In Landgoed Driessen heeft iedere woning een eigen waterbuffer en in de openbare ruimte zijn de wadi’s duidelijk zichtbaar. Oppervlaktewater Oppervlaktewater speelt een steeds grotere rol in het voorkomen van wateroverlast, zowel in het bebouwd gebied als daarbuiten. Er is steeds meer overleg en afstemming met het waterschap om de wisselwerking van het gemeentelijk stelsel en watersysteem van het waterschap te verbeteren.
Integraal waterplan Waalwijk 2025-2027
22
In de nieuwe woonwijken wordt steeds meer aandacht besteed aan het oppervlaktewater. Het vuilwaterstelsel dient alleen nog voor de afvoer van vuilwater naar de rioolwaterzuivering. Het hemelwater houden we zoveel mogelijk lokaal vast. Door de aanleg van berging op private percelen, de aanleg van wadi’s, retentievijvers en waterlopen, houden we het water lokaal vast. Dat dient twee doelen: het tegengaan van verdroging en geen afwenteling van de wateroverlast naar lagergelegen gebieden. De oppervlaktewateren die in onderhoud zijn bij de gemeente Waalwijk functioneren goed, al is er zeker nog ruimte voor verbetering. Die verbetering is te vinden in het opvangen van piekafvoeren bij extreme neerslag. Dat kan door de inzet van bestaande openbare groenvoorzieningen. Denk hierbij aan de groenvoorzieningen op locaties met wateroverlast. Door omvorming van groen naar (groene) wadi, wordt de overlast aangepakt. Voorwaarden voor deze aanpak zijn een integrale benadering (wegen-riolering-groen) en scheiden van vuilwater en schoon water. Het resultaat is dat op efficiënte wijze, tegen relatief geringe kosten, een optimaal functionerende buitenruimte ontstaat. 4.3.2 Milieukundig presteren Het gemeentelijk rioleringsstelsel voldoet aan de regelgeving.
In het verleden zijn randvoorzieningen gebouwd die bij een overstort zorgen voor een gedeeltelijke reiniging, voordat het rioolwater in het oppervlaktewater komt. Het scheiden van vuil en schoon water doen we in de gemeente Waalwijk al vele jaren. Daardoor wordt het gemengde riool tijdens neerslag minder belast. Het gemengde rioolstelsel stort daardoor minder vaak en een kleinere hoeveelheid rioolwater over naar het oppervlaktewater. Daardoor verbetert de kwaliteit van het oppervlaktewater. 4.3.3 Klachten en meldingen Er is een klachtenregistratie ‘Fixi’, die ervoor zorgt dat klachten en meldingen bij de juiste medewerker terecht komt. Daar wordt de melding binnen de gestelde termijn afgehandeld. Vaak betekent dat dat er de volgende werkdag al contact wordt opgenomen.