Bijlage 1 Grondstoffenbeleidsplan stap 2 2024
Tekst van het document
Grondstoffenbeleidsplan Stap 2, 2024
Document:
Toekomstige afvalinzameling, invulling stap 2 van het Grondstoffenbeleidsplan 2024
Auteur:
Simone Lindhout van De AfvalSpiegel Rens Hoffmann TORV
Dossier nummer: Vertrouwelijkheidsclassificatie:
Datum
Versie
Auteur
Openbaar
Omschrijving van de aanpassing
Inhoud 1.
Inleiding ...................................................................................................................... 3
2.
Huidige inzamelsysteem ................................................................................................ 4
3.
Resultaten afvalproeven ................................................................................................ 5
4.
Scenario’s om te komen tot minder restafval ................................................................... 6
4.1
Laagbouw (bebouwde kom) .................................................................................... 7
4.2
Hoogbouw ........................................................................................................... 15
4.3
Buitengebied ........................................................................................................ 17
4.4
Overige voorzieningen algemeen ............................................................................ 18
5.
Communicatie ............................................................................................................. 19
6.
Effect op milieurendement ............................................................................................ 21
7.
Kosten scenario’s......................................................................................................... 23
8.
Milieustraat ................................................................................................................. 30
9.
Overige maatregelen.................................................................................................... 31
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
2
1. Inleiding Grondstoffenbeleidsplan In 2013 heeft de gemeenteraad een Grondstoffenbeleidsplan voor de periode 2014 – 2021 vastgesteld waarin een keuze is gemaakt voor een stapsgewijze invoering van maatregelen: •
Stap 1 Maatregelen voor de korte termijn met als doelstelling 65% hergebruik en maximaal 140 kilogram restafval per inwoner per jaar.
•
Stap 2 Maatregelen voor de lange termijn met als ambitie om richting 85% hergebruik en maximaal 45 kilogram restafval per inwoner per jaar te gaan.
Maatregelen stap 1 Een belangrijke maatregel in stap 1 was het verlagen van de inzamelfrequentie van restafval van één keer in de twee weken naar één keer in de vier weken. Daarnaast werd het aanbieden van de gft-container goedkoper en werd het pmd-afval vaker opgehaald (van één keer in de vier weken naar één keer in de twee weken). Ten slotte zijn op verschillende plekken in de gemeente luiercontainers geplaatst. Op basis van de evaluatie van stap 1 blijkt dat stap 2 noodzakelijk is om richting de ambitie van 85% hergebruik en 45 kilogram restafval per inwoner te gaan. Het is aan de gemeenteraad om te besluiten in welke vorm stap 2 voor het onderdeel huishoudelijk afval wordt gezet. Afvalproeven Het college heeft op 6 februari 2020 het ‘Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2020’ voorgelegd aan de gemeenteraad. Daarin stelde zij voor om het systeem van ‘omgekeerd in zamelen’ in te voeren. De raad heeft ervoor gekozen om toen geen besluit te nemen, omdat het plan in hun ogen nog niet besluitrijp was. Zij heeft het college de opdracht gegeven te komen met een nieuw voorstel, waarbij de nadruk ligt op het betrekken van inwoners en de gemeenteraad. Het college stelde daarom voor om afvalproeven uit te gaan voeren. Het doel van de afvalproeven was het creëren van draagvlak.
Ook kon de gemeente door middel van proeven ervaringen opdoen over de effecten van diverse wijzigingen, zoals op de hoeveelheid restafval, de kwaliteit van gescheiden ingezamelde afvalstromen, de acceptatie door inwoners, de (on)mogelijkheden in de uitvoering en de kosten. De resultaten van de afvalproeven zijn mede bepalend geweest voor de invulling van stap 2 uit het Grondstoffenbeleidsplan 2024. Opbouw rapport Hoofdstuk 2
Huidige inzamelsysteem
Hoofdstuk 3
Resultaten afvalproeven
Hoofdstuk 4
Scenario’s om te komen tot minder restafval
Hoofdstuk 5
Communicatie
Hoofdstuk 6
Effect op milieurendement
Hoofdstuk 7
Kosten scenario’s
Hoofdstuk 8
Milieustraat
Hoofdstuk 9
Overige maatregelen
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
3
2. Huidige inzamelsysteem In dit hoofdstuk beschrijven we het inzamelsysteem zoals het er nu uitziet in de laagbouw, hoogbouw en het buitengebied. Laagbouw Voor de vier belangrijkste afvalstromen restafval, gft-afval, pmd-afval en papier functioneert in de laagbouw van Waalwijk het volgende inzamelsysteem.
Figuur 1 Huidig inzamelsysteem rest, gft-afval, pmd-afval en papier in de laagbouw Voor restafval en gft-afval betalen huishoudens een tarief per lediging en een tarief per kilogram. Grote gezinnen die onvoldoende capaciteit hebben voor restafval kunnen tegen betaling van een eenmalig bedrag een extra 240 liter container krijgen. Nagenoeg alle huishoudens hebben overigens een 240 liter volumemaat in gebruik. Papier wordt ingezameld zonder inzamelmiddel. Inwoners zetten het papier gebundeld aan de straat. Vanaf 1 april 2023 halen verenigingen het oud papier niet meer op in de avonduren en op zaterdag, maar wordt dit overdag op doordeweekse dagen door een inzamelaar gedaan. Ook is de inzamelfrequentie verhoogd van iedere maand naar 1 keer in de 4 weken. Pmd-aval wordt ingezameld met zakken. Vanaf 2019 verstrekt de gemeente de pmd-zakken gratis. In de periode hier voorafgaand moesten inwoners hiervoor betalen. Hoogbouw en buitengebied In de hoogbouw en in het buitengebied hebben inwoners niet de mogelijkheid om gft-afval gescheiden aan te bieden. In de hoogbouw kunnen de meeste inwoners hun restafval aanbieden in een ondergrondse container nabij het complex. Men betaalt een tarief per inworp. Een deel van de inwoners in de hoogbouw maakt nog gebruik van een gemeenschappelijke bovengrondse container.
Voor pmd-afval en papier zijn de voorzieningen in de hoogbouw en in het buitengebied gelijk aan die in de laagbouw. In de openbare ruimte zijn verder inzamelpunten voor glas, textiel en luiers/ incontinentiemateriaal. Vanaf 2019 moeten inwoners de luiers aanbieden in speciale, doorzichtige zakken die de gemeente gratis verstrekt. Op de milieustraat kunnen inwoners diverse grof afvalstromen kwijt. Voor slechts een beperkt aantal afvalstromen moet apart worden betaald.
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
4
3. Resultaten afvalproeven Van 1 november 2022 t/m 31 oktober 2023 hebben we de volgende afvalproeven uitgevoerd: •
Wegbrengen van restafval naar een ondergrondse container in combinatie met een pmdcontainer (240 liter) in de proefwijk Laageinde.
•
Kleine container voor restafval (140 liter) in combinatie met een pmd-container (240 liter) in de proefwijk Besoyen.
•
Gescheiden inzameling van gft-afval in de hoogbouw bij 5 appartementencomplexen verdeeld over de kernen Waspik, Sprang-Capelle en Waalwijk.
De resultaten van de afvalproeven zijn begin 2024 gedeeld met de gemeenteraad. Hieronder volgt een korte samenvatting. Resultaten afvalproeven De proeven zijn geëvalueerd op basis van drie prestatiegebieden: •
Service: wat vinden inwoners? Dit is bepaald aan de hand van de resultaten van vragenlijsten en berichten in de speciale mailbox en op Hoplr.
•
Milieu: wat is het effect op het milieurendement? Dit is bepaald aan de hand van de ingezamelde hoeveelheden, de samenstelling van het restafval en de kwaliteit van het ingezamelde pmd-afval en gft-afval.
•
Kosten: hoeveel hebben de afvalproeven gekost? Dit is bepaald aan de hand van de financiële gegevens van de gemeente.
Service Inwoners in alle proefgebieden en –complexen zijn tevreden over de manier van inzamelen tijdens de proef. Ze geven hoge rapportcijfers en zijn bereid om door te gaan met de huidige manier van inzamelen. Inwoners in Laageinde hebben de voordelen van het wegbrengen van restafval kunnen ervaren. In Besoyen hebben veel inwoners gemerkt dat ze met een 140 liter container voor restafval ook uit te voeten kunnen. Veel inwoners uit de hoogbouw zijn blij dat ze het gft-afval gescheiden kunnen aanbieden, al doet niet iedereen hier aan mee. Milieu In alle drie de proeven is het aantal kilo’s restafval per aansluiting in de proefperiode afgenomen, in Laageinde met 27%, in Besoyen met 31% en in de hoogbouw met 2%. De hoeveelheid gft-afval en pmd-afval is daarentegen juist toegenomen met respectievelijk 3% en 7% in Laageinde en 27% en 34% in Besoyen. In de hoogbouw was voorheen geen inzameling van gft-afval. De hoeveelheid pmd-afval is hier met 5% toegenomen. De inzet van de minicontainers voor pmd-afval in Laageinde en Besoyen heeft niet geleid tot een toename van vervuiling in het ingezamelde pmdafval. Ook de kwaliteit van het ingezamelde gft-afval in de hoogbouw was goed. Kosten De kosten voor de afvalproeven zijn binnen de begroting gebleven. Met name de uitvoeringskosten zijn lager uitgevallen dan begroot.
Dit komt vooral doordat de inzameling van het restafval en pmd-afval in de huidige routes/bezetting zijn ingezameld.
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
5
4. Scenario’s om te komen tot minder restafval Door uitvoering van de afvalproeven hebben we twee manieren getest om te komen tot minder restafval in de laagbouw: het wegbrengen van restafval en een kleine container voor restafval, beide in combinatie met een container voor pmd-afval. In allebei de proefwijken hebben we dus enerzijds de service op de herbruikbare afvalstromen verhoogd en anderzijds de service op restafval verlaagd. Hiermee zijn goede resultaten gehaald. Een grote reductie van de hoeveelheid restafval kan worden bereikt. Het is echter de vraag of de ambitie van 45 kilogram restafval per inwoner haalbaar is in deze scenario’s. Marktontwikkelingen De resultaten van de afvalproeven spelen een belangrijke rol in het vormgeven van dit Grondstoffenbeleidsplan stap 2, maar het proces omvat meer dan alleen de resultaten van de evaluatie. We hebben ook te maken met ontwikkelingen op de afvalmarkt. Een belangrijke ontwikkeling is de manier waarop papier wordt ingezameld. Vroeger werd papier met name door vrijwilligers van verenigingen ingezameld, in samenwerking met een inzamelaar/transporteur. Dat gebeurde in de avonduren en in het weekend en zonder inzamelmiddel (dus los, gebundeld of in dozen). In heel het land en dus ook in Waalwijk zagen we echter dat steeds meer inzamelaars hier geen interesse meer in hadden.
Het aantal inschrijvers op aanbestedingen daalde daarom steeds verder. Door veranderingen op de afvalmarkt zijn we in onze gemeente genoodzaakt sinds 1 april 2023 over te stappen op inzameling op doordeweekse dagen, overdag, zonder vrijwilligers. De verwachting is dat het daar niet bij blijft. Ook de inzameling van papier zonder inzamelmiddel staat zwaar onder druk. De verwachting is dat de markt over een aantal jaar alleen nog maar papier wil inzamelen als dit in een container wordt aangeboden, op doordeweekse dagen, overdag en zonder vrijwilligers. Momenteel wordt in Waalwijk het papier nog altijd los gebundeld, dan wel in doosjes of kratten door inwoners aangeboden, maar de vraag is of dit in de toekomst nog interessant genoeg is voor marktpartijen. Steeds meer gemeenten stappen daarom over op een papiercontainer. Maximaal aantal containers aan huis De afvalproef met een kleine container voor restafval en een extra pmd-container heeft laten zien dat drie containers aan huis door het overgrote gedeelte van de inwoners wordt geaccepteerd. Uit de verschillende vragenlijsten die we hebben afgenomen, blijkt echter dat er voor vier containers (op dit moment) nog weinig draagvlak is. Dit betekent dat we in het scenario met een kleine container voor restafval een keuze moesten maken tussen een pmd-container en een papiercontainer.
In het scenario met het wegbrengen van restafval, was het mogelijk om beide containers een plek te geven zonder het maximaal aantal containers van drie te overschrijden. Papiercontainer vs. pmd-container Ondanks de positieve ervaringen met de pmd-container in de proefwijken, hebben we in het scenario van de kleine restafvalcontainer gekozen voor een papiercontainer. Het pmd-afval blijven inwoners in de speciale zakken aanbieden. Hiervoor zijn verschillende afwegingen gemaakt:
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
6
•
De inzameling met pmd-containers kost veel meer tijd dan inzameling met zakken. Invoering van de pmd-container zou in dit scenario betekenen dat we een extra voertuig nodig hebben. Dit brengt grote investeringen met zich mee.
•
Uit onderzoek blijkt dat de kwaliteit van pmd-afval dat wordt ingezameld met een minicontainer lager ligt dan pmd-afval dat met zakken wordt ingezameld.
•
De inzameling van papier met een papiercontainer is aan de andere kant sneller dan de inzameling van los papier. Bovendien is de inzameling met containers veel gebruiksvriendelijker voor de beladers.
•
De afvalmarkt stuurt aan op het gebruik van een papiercontainer. Indien we niet voor een papiercontainer kiezen, kan het zijn dat er steeds minder partijen inschrijven bij toekomstige aanbestedingen.
Twee scenario’s Vanwege bovenstaande afwegingen wijken de twee scenario’s een beetje af van de systemen die we hebben uitgetest in de afvalproeven. In dit hoofdstuk beschrijven we de twee scenario’s. We richten ons daarbij op de vier belangrijkste afvalstromen die aan huis worden ingezameld: restafval, gft-afval, pmd-afval en papier. We kijken hierbij specifiek naar de laagbouw, hoogbouw en het buitengebied. We gaan daarbij steeds in op de keuzes die centraal staan. We beschrijven de argumenten voor deze keuze, maar ook de aandachtspunten.
4.1 Laagbouw (bebouwde kom) Scenario 1: Kleine restafvalcontainer in combinatie met papiercontainer In vergelijking met het huidige inzamelsysteem wijzigt het volgende voor de vier belangrijkste afvalstromen die bij de laagbouw in de bebouwde kom aan huis worden ingezameld:
•
Voor de inzameling van restafval ontvangen alle huishoudens een kleinere restafvalcontainer (140 liter). De inzamelfrequentie blijft één keer per vier weken.
•
Het aanbieden van gft-afval wordt gratis gemaakt. Inwoners kunnen eenmalig hun kleine 140 liter gft-container omruilen voor een grote 240 liter gft-container*. De inzamelfrequentie blijft één keer per twee weken.
•
De bestaande restafvalcontainer wordt ingezet voor de inzameling van papier. De container krijgt een blauwe deksel, zodat duidelijk is dat deze voor papier bedoeld is. Indien inwoners nu een kleine restafvalcontainer (140 liter) hebben, kunnen zij die gratis omruilen voor een 240 liter papiercontainer. Indien inwoners nu een grote restafvalcontainer (240 liter) hebben, kunnen zij die gratis omruilen voor een 140 liter papiercontainer. De inzamelfrequentie blijft één keer per vier weken.
•
De inzameling van pmd-afval verandert niet. Inwoners kunnen pmd-afval in de speciale pmdzakken blijven aanbieden. De inzamelfrequentie blijft één keer per twee weken.
* De huidige gft-containers zijn aan vervanging toe en wordt daarom vervangen voor nieuwe.
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
7
Figuur 2 Inzamelsysteem rest, gft-afval, papier en pmd-afval in de laagbouw in scenario 1 Scenario 2: Wegbrengen restafval in combinatie met pmd-container en papiercontainer In vergelijking met het huidige inzamelsysteem wijzigt het volgende voor de vier belangrijkste afvalstromen die bij de laagbouw in de bebouwde kom aan huis worden ingezameld:
•
Inwoners brengen het restafval weg naar een ondergrondse container in de wijk, bij voorkeur op maximaal 250 meter loopafstand. Alle huishoudens ontvangen een afvalpas om de container mee te openen. Zij betalen een tarief per inworp. De pas registreert de inworp.
•
Het aanbieden van gft-afval wordt gratis gemaakt. Inwoners kunnen eenmalig hun kleine 140 liter gft-container omruilen voor een grote 240 liter gft-container*. De inzamelfrequentie blijft één keer per twee weken.
•
De bestaande restafvalcontainer wordt ingezet voor de inzameling van papier. De container krijgt een blauwe deksel, zodat duidelijk is dat deze voor papier bedoeld is. Indien inwoners nu een kleine restafvalcontainer (140 liter) hebben, kunnen zij die gratis omruilen voor een 240 liter papiercontainer. Indien inwoners nu een grote restafvalcontainer (240 liter) hebben, kunnen zij die gratis omruilen voor een 140 liter papiercontainer. De inzamelfrequentie blijft één keer per vier weken.
•
Inwoners ontvangen een grijze container met oranje deksel voor pmd-afval. Zij mogen zelf kiezen tussen een 140 liter of 240 liter container. De inzamelfrequentie blijft één keer per twee weken.
* De huidige gft-containers zijn aan vervanging toe en wordt daarom vervangen voor nieuwe.
Figuur 3 Inzamelsysteem rest, gft-afval, papier en pmd-afval in de laagbouw in scenario 2
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
8
Toelichting keuze kleine container voor restafval in scenario 1 Wat zijn de argumenten om te kiezen voor een kleine container voor restafval en wat zijn aandachtspunten?
Argumenten voor keuze •
Deze maatregel heeft een positief effect op het scheidingsgedrag en leidt tot minder restafval.
•
Inwoners worden gedwongen om hun afval beter te scheiden, doordat de capaciteit wordt verminderd (van 240 liter naar 140 liter).
•
Inwoners kunnen blijven betalen per lediging en per kilogram die ze aanbieden.
•
Het is voor inwoners geen grote verandering in de manier waarop ze restafval aanbieden.
Aandachtspunten Inwoners worden beperkt in hun capaciteit voor het aanbieden van restafval. Hierdoor zoeken ze mogelijk andere manieren om hun afval af te voeren. In de proefwijk Besoyen geeft een kwart van de inwoners aan dat ze het restafval naar de milieustraat brengen als de container vol is en ze het restafval niet meer kwijt kunnen. Dit betekent dat de druk op de milieustraat kan toenemen. Een kleinere groep neemt het restafval mee naar het werk, naar familie of vrienden. Hierdoor raakt dit afval uit het zicht van de gemeente. Daarnaast is er een kans dat inwoners ander ontwijkgedrag gaan vertonen. Toelichting keuze wegbrengen restafval in scenario 2 Wat zijn de argumenten om te kiezen voor een systematiek waarbij inwoners restafval wegbrengen naar een ondergrondse container en wat zijn aandachtspunten? Argumenten voor keuze •
Deze maatregel heeft een positief effect op het scheidingsgedrag en leidt tot minder restafval.
•
Een ondergrondse container in de wijk sluit aan bij de inzamelsystematiek in de hoogbouw.
•
Toepasbaar met een eenvoudige vorm van tariefdifferentiatie, namelijk betalen per inworp.
•
Inwoners kunnen 24 uur per dag hun restafval kwijt.
•
Inzameling met behulp van ondergrondse containers is efficiënt, doordat er kan worden geleegd op vulgraad en er slechts één medewerker nodig is.
Extra service richting inwoners 1. Inwoners kunnen gebruik maken van alle ondergrondse containers in de gemeente Op dit moment kunnen inwoners uit de hoogbouw gebruik maken van alle ondergrondse containers in de gemeente. De meest logische keuze is om deze extra service ook voor inwoners uit de laagbouw mogelijk te maken. Waar men ook is in de gemeente, men kan het afval kwijt. De buitendienst kan de containers blijven legen op vulgraad. De inzameldienst krijgt dan een bericht als de container bijvoorbeeld voor 70% vol is en kan deze dan gaan legen.
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
9
2. De ondergrondse containers worden voorzien van zowel een 60 liter opening (standaard) als een 30 liter opening Op dit moment hebben de ondergrondse containers nabij de hoogbouw alleen een 60 liter opening. Het is een grote service richting inwoners om daarnaast ook de mogelijkheid te bieden om gebruik te maken van een 30 liter opening tegen de helft van het tarief van een 60 liter opening. Kiezen voor ondergrondse containers waar je ook een kleine 30 liter zak kunt aanbieden, betekent dat ouderen en inwoners die slecht ter been zijn kleinere hoeveelheden restafval kunnen wegbrengen zonder de volle mep te hoeven betalen. Het voorkomt ook dat deze inwoners met een zware zak naar de container moeten lopen. De kleine inwerpopening biedt bovendien ook voordelen voor inwoners met weinig restafval. Zij hoeven niet te wachten tot zij een grote zak restafval vol hebben. De bestaande ondergrondse containers bij de hoogbouw die nu alleen een tarief kennen voor een 60 liter zak kunnen eenvoudig worden omgebouwd. Het gebruik van een 30 liter inwerpopening kan ertoe leiden dat inwoners proberen om hier een grote zak in te proppen om zodoende kosten te besparen. Mogelijk dat dit leidt tot meer storingen. Ervaringen elders laten zien dat dit zich in beperkte mate voordoet. 3.
We zoeken naar maatwerk oplossingen voor inwoners die het restafval zelf niet kunnen wegbrengen Voor ouderen en minder validen die mogelijk hun restafval niet zelf kunnen wegbrengen vragen we in eerste instantie of zij kunnen terugvallen op hun sociale netwerk (familie, vrienden, buren). Indien dit niet lukt, kan een afvalcoach bij deze mensen langs gaan en samen zoeken naar een oplossing, door bijvoorbeeld aan te bellen bij buren om samen te vragen om hun hulp. In andere gemeenten blijkt dit slechts voor een handjevol inwoners te gelden. 4. Inwoners met medisch afval ontvangen een aparte pas Nu is het zo in Waalwijk dat inwoners die door ziekte veel medisch afval hebben, bijvoorbeeld als gevolg van incontinentieproblemen, nierdialyse aan huis of stomapatiënt een extra afvalcontainer kunnen aanvragen. Deze container wordt één keer per twee weken kosteloos geleegd. Een extra restafvalcontainer is in dit scenario geen optie meer. Inwoners in de hoogbouw van Waalwijk en in de proefwijk Laageinde hebben nu een aparte pas voor medisch afval, waarmee ze dit afval gratis kunnen wegbrengen naar een ondergrondse container. Alle inwoners met medisch afval kunnen straks een dergelijke pas ontvangen. 5. Zap-ers ontvangen een aparte pas Nu is het zo in Waalwijk dat (een deel van de) inwoners die zwerfafval pakken (ZAP-ers) een extra container hebben voor het zwerfafval wat zij opruimen.
Deze container wordt één keer per vier weken kosteloos geleegd (gelijktijdig met de restafvalcontainers). Een extra container is in dit scenario geen optie meer. Zap-ers in de hoogbouw van Waalwijk en in de proefwijk Laageinde hebben nu een aparte pas voor zwerfafval, waarmee ze dit opgeruimde zwerfafval gratis kunnen wegbrengen naar een ondergrondse container. Alle Zap-ers kunnen straks een dergelijke pas ontvangen.
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
10
Aandachtspunten Bij de keuze voor het wegbrengen van restafval naar een ondergrondse container in de wijk zijn er een aantal belangrijke aandachtspunten. 1. Locaties voor ondergrondse containers zijn lastig te vinden Als alle inwoners in de gemeente het restafval gaan wegbrengen naar een ondergrondse container, betekent dit dat er een groot aantal containers bij moet komen. De schatting is dat er 160 containers bij moeten worden geplaatst. Het zoeken naar locaties voor deze containers is een grote uitdaging. De gemeente heeft al criteria vastgesteld waaraan een locatie dient te voldoen. Zoals geen kabels en leidingen in de grond, bereikbaar voor het inzamelvoertuig, niet te dicht bij woningen, bereikbaar voor minder validen, e.d. Het proces om te komen tot de locaties vergt samenwerking vanuit verschillende disciplines, zoals groen, verkeer en de buitendienst. Dit vergt veel tijd en energie. Een locatie die op het oog erg geschikt is, is soms niet mogelijk vanwege kabels en leidingen in de grond. De infrastructuur onder de grond is bovendien erg vol, waardoor het aantal mogelijkheden maar beperkt is. Bovendien is er vanwege de energietransitie ruimte nodig voor uitbreiding van het energienetwerk. 2.
Participatie: inwoners betrekken bij de locatiekeuzes voor de ondergrondse containers Voor de meeste inwoners is het systeem van wegbrengen van afval geheel nieuw en dit kan mogelijk weerstand oproepen. De weerstand heeft voor een belangrijk deel te maken met het feit dat inwoners liever geen container voor hun deur willen. Men heeft vooral de vrees dat er afval wordt bijgeplaatst. Het College van B&W van Waalwijk vindt het daarom belangrijk dat inwoners in een vroegtijdig stadium en intensief betrokken worden bij de locatiekeuze. Dit ook om draagvlak te creëren onder haar inwoners. Het is belangrijk om de criteria waarin locaties dienen te voldoen ook te communiceren met de inwoners. Aan de hand van deze criterialijst kiest de gemeente de best mogelijke locaties. Deze worden vervolgens voorgelegd aan de inwoners. Het is belangrijk om met inwoners in gesprek te gaan en proberen te komen tot oplossingen wanneer men tegen een bepaalde keuze is. Zo proberen we te voorkomen dat bezwaar- of beroepsprocedures worden gestart. Persoonlijke brieven en inloopavonden zijn de beste middelen om inwoners de gelegenheid te geven om mee te denken over de locaties, uiteraard binnen de kaders en de mogelijkheden (criterialijst die het college heeft vastgesteld). Deze werkwijze is ook in de proefwijk gehanteerd. Daar zijn uiteindelijk geen formele bezwaren ingediend op de zes nieuwe locaties. 3.
Bijplaatsingen De gemeente Waalwijk heeft zelf de ervaring met een aantal hotspots bij de hoogbouw: locaties waar inwoners structureel afval naast de container plaatsen. Op de meeste locaties gebeurt dit
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
11
overigens slechts beperkt of niet. Dit zijn ook de ervaringen in gemeenten waar alle inwoners hun restafval moeten wegbrengen naar een ondergrondse container. Door een goede locatiekeuze (niet langs uitvalswegen waar auto’s gemakkelijk kunnen stoppen, containers in het zicht zodat sociale controle mogelijk is), aantrekkelijke uitstraling van de inwerpzuil en voetgangersplatform, en ook actieve communicatie met direct omwonenden in het hele proces om te komen tot plaatsing, kunnen veel problemen worden voorkomen of opgelost. Het is daarom ook heel belangrijk om inwoners actief te betrekken bij de locatiekeuze. In de proefwijk Laageinde laten de ervaringen zien dat er nauwelijks bijplaatsingen zijn aangetroffen bij de nieuw geplaatste containers en de hoeveelheid bijplaatsingen bij de oude containers niet of nauwelijks is toegenomen. Bijplaatsingen kunnen echter niet worden uitgesloten. Meer ondergrondse containers, betekent nou eenmaal een grotere kans op bijplaatsingen. Indien er toch nieuwe hotspots ontstaan, dan kunnen we actief inzetten op het verminderen van bijplaatsingen. In ‘gedragsland’ worden veel oplossingen bedacht om het bijplaatsen van afval te voorkomen.
•
Het creëren van tuintjes (gebeurt ook al in Waalwijk) of een kunstobject maken van de container heet placemaking. Je geeft de container een andere functie in de omgeving. Door het er aantrekkelijker uit te laten zien roep je andere associaties op. Dan voel je je onbewust bezwaard om daar afval neer te zetten.
•
Ervoor zorgen dat de containers schoon zijn, mooi glimmen en voorzien zijn van de juiste kleuren en iconen. Een rommelige omgeving trekt namelijk rommel aan.
•
Inwoners een handelingsperspectief bieden. Bijvoorbeeld met stickers op de container, borden, schermen of gronduitingen laten zien hoe inwoners hun (grof) afval op de juiste manier dienen aan te bieden of wat ze kunnen doen als er een storing is.
•
In de communicatie laten terugkomen dat mensen in de wijk het belangrijk vinden dat hun omgeving schoon is, werkt ook positief. Laat vooral zien hoe het wel moet en niet hoe het niet moet. De afvalcoach (zie communicatie paragraaf 4.3) heeft hierin een belangrijke rol.
Toelichting keuze gft-afval gratis in scenario 1 en 2 Wat zijn de argumenten om het aanbieden van gft-afval via de gft-container gratis te maken en wat zijn aandachtspunten? Argumenten voor keuze •
De gemeente kiest voor het principe dat inwoners nagenoeg alle herbruikbare afvalstromen gratis kunnen aanbieden.
•
Het aanbieden van tuinafval op de milieustraat is ook gratis.
•
Het gratis maken van het aanbieden van gft-afval heeft een positief effect op het scheidingsgedrag.
•
Inwoners krijgen meer service voor het aanbieden van gft-afval.
•
In alle andere regiogemeenten is het aanbieden van gft-afval al gratis.
•
In de meeste gemeenten met tariefdifferentiatie is het aanbieden van gft-afval gratis.
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
12
Aandachtspunten Het gratis kunnen aanbieden van gft-afval zal naar verwachting niet leiden tot meer vervuiling van het aangeboden gft-afval. Dit is althans niet gebleken in andere gemeenten. Controle op de kwaliteit is echter noodzakelijk. Toelichting keuze papiercontainer in scenario 1 en 2 Wat zijn de argumenten voor een papiercontainer en wat zijn aandachtspunten?
Argumenten voor keuze •
Een papiercontainer biedt meer service voor het aanbieden van oud papier. Een container is fijn in gebruik en zorgt voor meer gemak.
•
Een papiercontainer zorgt voor minder rommel op straat. Los papier waait makkelijk weg, wat voor veel zwerfafval zorgt. Ook wordt het papier nat als het regent. Dit zorgt ervoor dat de kwaliteit van het papier achteruit gaat en maakt het een stuk zwaarder en lastiger om in te zamelen.
•
Door in te zamelen met behulp van containers, is er meer zicht op wie het papier aanbiedt. Hierdoor kan de gemeente inwoners aanspreken indien zij containers met verkeerd afval aanbieden. Nu is dat niet mogelijk, omdat het onduidelijk is van wie het afval is. De inzamelaar kan een container met te veel vervuiling laten staan. Hierdoor blijft er na een inzamelronde geen verkeerd afval achter, dat als zwerfafval moet worden opgeruimd.
•
De inzameling van oud papier door middel van een container is minder belastend voor de beladers. Hierdoor is de kans groter dat meer inzamelaars zich inschrijven op aanbestedingen. Wellicht dat dit zelfs in de toekomst een eis wordt van inzamelaars.
•
Inzameling van papier met een container biedt de mogelijkheid om de bestaande restafvalcontainer hiervoor in te zetten. Voor de volumineuze fractie papier komt capaciteit beschikbaar in de vorm van een 240 liter container. Hiervoor wordt de bestaande restafvalcontainer voorzien van een blauwe deksel.
Extra service richting inwoners 1. Inwoners kunnen zelf kiezen welk formaat container ze willen Voor veel huishoudens is een 240 liter volumemaat noodzakelijk. Dit komt doordat het aandeel verpakkingen in het oud papier steeds meer toeneemt en dit meer ruimte in neemt. Ervaringen in andere gemeenten laten zien dat veel ouderen en alleenstaanden bij een inzamelfrequentie van één keer per vier weken voldoende capaciteit hebben aan een 140 liter volumemaat. Door de keuze aan de inwoners te laten, bieden we extra service richting de inwoners. Zij kunnen dan zelf bepalen welke capaciteit zij nodig hebben. Het gaat hierbij om een eenmalige keuze bij de invoering van de papiercontainer of bij verhuizingen. Indien inwoners op een later moment van formaat willen veranderen, kan dit alleen tegen betaling worden uitgevoerd. Aandachtspunten Introductie van een papiercontainer leidt tot meer gescheiden ingezameld papier. De kwaliteit van het ingezamelde papier staat echter meer onder druk dan bij de inzameling van los papier. Uit
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
13
onderzoek naar de samenstelling en vervuiling van gescheiden ingezameld papier blijkt dat de vervuiling groter is bij een container dan wanneer het los wordt ingezameld. Veel capaciteit kan ook uitnodigen om restafval in de papiercontainer te gooien. Eenmaal in de container is het ook onzichtbaar geworden. Dit is bij het aanbieden van papier zonder inzamelmiddel niet mogelijk. Los papier aan de straat is immers zichtbaar voor iedereen en daardoor ook schoner. Daar tegenover staat dat papier droog blijft in de papiercontainer. Zeker in de herfst- en wintermaanden is los ingezameld papier vaker nat, doordat het op de inzameldagen kan regenen. Als het dan een aantal dagen duurt voordat het ingezamelde papier bij de fabriek aankomt, gaat het schimmelen en is het minder goed her te gebruiken. Komt het vochtgehalte boven een bepaald percentage, dan wordt de vracht zelfs afgekeurd. Met behulp van goede communicatie en controles op de inhoud van de aangeboden papiercontainers kan gezorgd worden voor een zuivere fractie. Toelichting keuze pmd-container in scenario 2 Wat zijn de argumenten voor een pmd-container en wat zijn aandachtspunten?
Argumenten voor keuze •
Een pmd-container biedt meer service voor het aanbieden van pmd-afval. Een container is fijn in gebruik en zorgt voor meer gemak. Inwoners uit de proefwijken waren dan ook erg enthousiast over de pmd-container.
•
Een pmd-container zorgt voor minder rommel op straat. Zakken kunnen kapotgaan of wegwaaien wat voor veel zwerfafval zorgt. Beesten kunnen niet bij het afval als dit in een container zit en een container waait minder snel om.
•
Door in te zamelen met behulp van containers, is er meer zicht op wie het pmd-afval aanbiedt. Hierdoor kan de gemeente inwoners aanspreken indien zij containers met verkeerd afval aanbieden. Nu is dat niet mogelijk, omdat het onduidelijk is van wie het afval is. De buitendienst kan een container met te veel vervuiling laten staan. Hierdoor blijven er na een inzamelronde geen zakken met verkeerd afval achter, dat als zwerfafval moet worden opgeruimd.
Extra service richting inwoners 1. Inwoners kunnen zelf kiezen welk formaat container ze willen Een gemiddeld huishouden heeft elke twee weken drie tot vier pmd-zakken van 60 liter. Voor deze huishoudens is een 240 liter volumemaat dus noodzakelijk. Ervaringen in andere gemeenten laten zien dat veel ouderen en alleenstaanden bij een inzamelfrequentie van één keer per twee weken voldoende capaciteit hebben aan een 140 liter volumemaat. Door de keuze aan de inwoners te laten, bieden we extra service richting de inwoners. Zij kunnen dan zelf bepalen welke capaciteit zij nodig hebben. Het gaat hierbij om een eenmalige keuze bij de invoering van de pmd-container of bij verhuizingen. Indien inwoners op een later moment van formaat willen veranderen, kan dit alleen tegen betaling worden uitgevoerd.
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
14
Aandachtspunten Introductie van een pmd-container leidt tot meer gescheiden ingezameld pmd-afval. De kwaliteit van het ingezamelde pmd-afval staat echter meer onder druk dan bij inzameling met een zak. Uit onderzoek naar de samenstelling en vervuiling van gescheiden ingezameld pmd-afval blijkt dat de vervuiling (met restafval en niet-verpakkingen) groter is bij een container dan bij een zak. Veel capaciteit kan ook uitnodigen om restafval in de pmd-container te gooien. Eenmaal in de container is het ook onzichtbaar geworden. Dit is bij gebruik van de zak niet mogelijk. De zak is transparant. Ook is het bijna niet mogelijk om hierin nog veel restafval te stoppen. In de proefwijken zagen we gelukkig geen toename in de vervuiling van het pmd-afval. Daar hebben we zowel voor als tijdens de proef een sorteeranalyse gedaan van het pmd-afval. Daaruit bleek dat de vervuiling van het pmd-afval uit pmd-containers niet hoger lag dan de vervuiling van het pmd-afval uit de pmd-zakken. Goede communicatie en verschillende controles van de inhoud van de aangeboden pmd-containers hebben hieraan bijgedragen.
4.2 Hoogbouw In vergelijking met het huidige inzamelsysteem wijzigt het volgende in de hoogbouw en gestapelde bouw in beide scenario’s:
•
Inwoners uit de appartementencomplexen kunnen hun gftafval aanbieden in gft-zuilen nabij het complex. De zuil is een metalen behuizing waar een reguliere 240 liter container in staat. Deze zuil openen ze met hun huidige afvalpas. Zij kunnen dit afval op ieder moment van de dag kwijt. Het aanbieden van het gft-afval is gratis. De container wordt gelijktijdig met de inzameling van gftcontainers in de laagbouw geleegd. We plaatsen alleen een zuil bij complexen met minimaal 20 aansluitingen. Dit stellen we nog voor de implementatie vast in de vorm van beleidsregels. Voor kleinere complexen gaan we op zoek naar maatwerkoplossingen. Alle inwoners uit de appartementencomplexen ontvangen bij de start daarnaast een keukenbakje om het gft-afval in te verzamelen in huis. Hierbij ontvangen ze ook een rolletje met biologisch afbreekbare zakjes en een flyer over het belang van gft-afval scheiden en het gebruik van het bakje.
•
Inwoners uit de appartementencomplexen kunnen een individuele of gezamenlijke container aanvragen voor papier indien zij deze inpandig of op het eigen terrein kunnen stallen uit het zicht vanaf de openbare ruimte. Zij dienen de container zelf aan de straat te zetten, gelijktijdig met de inzameling van papier in de laagbouw. Ruimte in de directe omgeving van en in de appartementencomplexen is bepalend voor de te maken keuzes voor de gescheiden inzameling oud papier. Dit vereist dus maatwerk per complex. Indien er geen ruimte is voor een container, blijven inwoner uit de hoogbouw oud papier en karton één keer per vier weken gebundeld of in dozen aanbieden (zonder inzamelmiddel).
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
15
•
De inzameling van pmd-afval verandert niet. Inwoners uit de hoogbouw kunnen pmd-afval één keer per twee weken blijven aanbieden met de speciale pmd-zakken.
De manier van inzamelen van restafval blijft grotendeels ongewijzigd:
•
Inwoners blijven het restafval wegbrengen naar een ondergrondse container nabij het complex. Zij gebruiken de afvalpas om de container te openen en betalen een tarief per inworp. De pas registreert de inworp. De huidige ondergrondse containers worden omgebouwd zodat inwoners de mogelijkheid krijgen om gebruik te maken van een 30 liter opening tegen de helft van het tarief van een 60 liter zak.
•
Een deel van de inwoners gebruikt een gemeenschappelijke bovengrondse container nabij het complex. Zij blijven deze container gebruiken in scenario 1. In scenario 2 gaan ook deze inwoners gebruik maken van een ondergrondse container in de wijk. De gemeenschappelijke bovengrondse container kan eventueel worden ingezet voor de inzameling van oud papier.
Toelichting keuze gft-afval in de hoogbouw in scenario 1 en 2 Wat zijn de argumenten om inwoners in de hoogbouw de mogelijkheid te bieden gftafval gescheiden te kunnen aanbieden en wat zijn aandachtspunten? Argumenten voor keuze •
De verschillen tussen de laagbouw en hoogbouw worden kleiner. Alle inwoners in de gemeente krijgen zo de mogelijkheid om gft-afval te scheiden.
•
Inwoners in de hoogbouw kunnen hun hoeveelheid restafval verminderen en daarmee ook kosten besparen.
•
In steeds meer (regio)gemeenten kunnen inwoners uit de hoogbouw gft-afval aanbieden.
•
De Kaderrichtlijn afvalstoffen schrijft voor dat gemeenten met ingang van 1 januari 2024 verplicht zijn overal gft-afval in te zamelen. Gemeenten kunnen een uitzondering maken wanneer het scheiden van gft-afval technisch niet haalbaar is of buitensporig hoge economische kosten met zich meebrengt. Met de proef in de hoogbouw hebben we laten zien dat het gescheiden inzamelen van gft-afval in de hoogbouw haalbaar en betaalbaar is. Hierdoor gelden deze uitzonderingen niet meer en is de gemeente verplicht om ook in de hoogbouw het gft-afval in te zamelen.
Aandachtspunten De kans op vervuiling in een gft-zuil is groter dan in een minicontainer. Toch hebben we in de proef gezien dat de vervuiling laag was. Door eenmalig een keukenbakje en zakjes uit te delen aan inwoners in de hoogbouw, verlagen we de kans dat inwoners plastic zakken gebruiken om het gftafval in te doen. Hierdoor is de kans op dit type vervuiling lager. In de zomer kan het gft-afval in de zuil gaan stinken. De container bevat namelijk met name groente-, fruit- en etensresten. Anders dan de inhoud van de meeste containers in de laagbouw, die met name tuinafval bevatten. Als inwoners het gft-afval in een afgesloten composteerbaar zakje aanbieden, kunnen we veel stank voorkomen.
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
16
4.3 Buitengebied Scenario 1: Kleine restafvalcontainer in combinatie met papiercontainer In vergelijking met het huidige inzamelsysteem wijzigt het volgende in het buitengebied in scenario 1:
•
Inwoners in het buitengebied ontvangen ook een kleinere restafvalcontainer (140 liter). De inzamelfrequentie wordt verlaagd van één keer per twee weken naar één keer per vier weken. Men blijft betalen per lediging en per kilogram.
•
Inwoners ontvangen een grijze container met groene deksel voor gft-afval. Zij mogen zelf kiezen tussen een 140 liter of 240 liter container. De gft-container wordt één keer per twee weken geleegd.
•
De bestaande restafvalcontainer wordt ingezet voor de inzameling van papier. De container krijgt een blauwe deksel, zodat duidelijk is dat deze voor papier bedoeld is. Indien inwoners nu een kleine restafvalcontainer (140 liter) hebben, kunnen zij die gratis omruilen voor een 240 liter papiercontainer. Indien inwoners nu een grote restafvalcontainer (240 liter) hebben, kunnen zij die gratis omruilen voor een 140 liter papiercontainer. De inzamelfrequentie blijft één keer per vier weken.
•
De inzameling van pmd-afval verandert niet. Inwoners kunnen pmd-afval in de speciale pmd-zakken blijven aanbieden. De inzamelfrequentie blijft één keer per twee weken.
Scenario 2: Wegbrengen restafval in combinatie met pmd-container en papiercontainer In vergelijking met het huidige inzamelsysteem wijzigt het volgende in het buitengebied in scenario 2:
•
Inwoners in het buitengebied behouden hun restafvalcontainer.* De inzamelfrequentie wordt verlaagd van één keer per twee weken naar één keer per vier weken. Men blijft betalen per lediging en per kilogram. Daarnaast krijgen inwoners uit het buitengebied de mogelijkheid om restafval weg te brengen naar een ondergrondse container binnen de bebouwde kom. Zij ontvangen hiervoor ook een afvalpas. Indien ze gebruik maken van de ondergrondse container, betalen ze per inworp.
•
Inwoners ontvangen een grijze container met groene deksel voor gft-afval. Zij mogen zelf kiezen tussen een 140 liter of 240 liter container. De gft-container wordt één keer per twee weken geleegd.
•
Inwoners ontvangen een grijze container met blauwe deksel voor papier. Zij mogen zelf kiezen tussen een 140 liter of 240 liter container. De inzamelfrequentie blijft één keer per vier weken.
•
Inwoners ontvangen een grijze container met oranje deksel voor pmd-afval. Zij mogen zelf kiezen tussen een 140 liter of 240 liter container. De inzamelfrequentie blijft één keer per twee weken.
Voor huishoudens met kleine percelen kunnen vier containers vanwege ruimtegebrek problematisch zijn. In het buitengebied hebben huishoudens over het algemeen ruime percelen, waardoor vier containers nergens een probleem zal zijn.
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
17
*In het buitengebied kan restafval niet op een efficiënte manier worden ingezameld met behulp van ondergrondse containers. Voor een efficiënte inzameling is het noodzakelijk dat minimaal 50 huishoudens op één ondergrondse container kunnen worden aangesloten. Bij een loopafstand van maximaal 250 meter zou het aantal huishoudens dat kan worden aangesloten op één ondergrondse container veel te weinig zijn. Inwoners in het buitengebied behouden daarom hun restafvalcontainer. Toelichting keuze gft-afval in het buitengebied in scenario 1 en 2 Wat zijn de argumenten om inwoners in het buitengebied de mogelijkheid te bieden gftafval gescheiden te kunnen aanbieden en wat zijn aandachtspunten?
Argumenten voor keuze •
De verschillen tussen de laagbouw binnen de bebouwde kom en het buitengebied worden kleiner. Alle inwoners in de gemeente krijgen zo de mogelijkheid om gft-afval te scheiden.
•
Inwoners in het buitengebied kunnen hun hoeveelheid restafval verminderen en daarmee ook kosten besparen.
•
In bijna alle (regio)gemeenten kunnen inwoners uit het buitengebied gft-afval aanbieden met behulp van een container aan huis.
•
De Kaderrichtlijn afvalstoffen schrijft voor dat gemeenten met ingang van 1 januari 2024 verplicht zijn overal gft-afval in te zamelen. Gemeenten kunnen een uitzondering maken wanneer het scheiden van gft-afval technisch niet haalbaar is of buitensporig hoge economische kosten met zich meebrengt. Hoewel het zeker kosten met zich mee brengt om ook in het buitengebied gft-afval in te gaan zamelen, is het maar de vraag of deze kosten nog buitensporig genoemd kunnen worden. Technisch is het in ieder geval haalbaar, aangezien we ook andere afvalstromen in het buitengebied ophalen. Hierdoor gelden deze uitzonderingen niet meer en is de gemeente verplicht ook in het buitengebied gft-afval in te zamelen.
Aandachtspunten Door de grote spreiding aan woningen in het buitengebied zal de inzameling van gft-afval hier relatief veel tijd kosten. Dit is nu ook het geval voor de inzameling van de andere afvalstormen in dit gebied. We houden hier rekening mee met de berekening van de benodigde capaciteit wat betreft voertuigen en personele bezetting voor de inzameling van gft-afval.
4.4 Overige voorzieningen algemeen De wijze waarop inwoners glas, textiel en luiers/ incontinentiemateriaal kunnen aanbieden, blijft in beide scenario’s ongewijzigd. Het aanbieden van gft-afval op de milieustraat wordt afgeschaft. Deze mogelijkheid is in het leven geroepen om inwoners uit de hoogbouw en het buitengebied de mogelijkheid te geven om gft-afval aan te bieden. Aangezien we gft-afval overal aan huis/nabij het complex gaan inzamelen, is deze mogelijkheid op de milieustraat niet meer nodig.
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
18
5. Communicatie Elk huishouden heeft afval en staat iedere dag voor de afweging waar welk afval in moet. Een wijziging in de afvalinzameling grijpt dus in op het dagelijks leven. Door de inwoners van Waalwijk op de juiste wijze deelgenoot te maken van de veranderingen ontstaat meer draagvlak voor de maatregelen. Een goede communicatie met de inwoners en zorgen voor participatie is dan ook de basis voor meer afvalscheiding en minder restafval. Bewustwording is nodig bij de inwoners om het gedrag te veranderen. Gezien bovenstaande is het doel van het communicatietraject:
•
Het informeren van de inwoners over de fysieke maatregelen die de gemeente gaat nemen.
•
De inwoners zoveel mogelijk aan te zetten tot het (beter) scheiden van afval.
Wat we met laatstgenoemde hopen te bereiken is een gedragsverandering. Om verdere afvalreductie en betere scheiding van herbruikbare afvalstromen te realiseren, zullen inwoners ook meer betrokken moeten worden bij de behaalde resultaten. Bij het vergroten van kennis en het bieden van service zijn inwoners bereid herbruikbare afvalstromen te scheiden. Met het geven van feedback op hun inspanningen wordt dit effect versterkt. Uiteindelijk maken de inwoners het verschil. Wanneer het optimaal scheiden van herbruikbare afvalstromen voor inwoners persoonlijk van belang is werkt dit stimulerend. Bij de transitie naar een andere manier van afvalinzameling is een duidelijke communicatiecampagne en zorgen voor participatie dan ook essentieel. Initiatieven van inwoners om te komen tot meer afvalscheiding zijn welkom. Een belangrijke rol kan zijn weggelegd voor een afvalcoach die fungeert als een fysiek aanspreekpunt in de wijk om inwoners actief te informeren over het bijplaatsen van afval en voorlichting te geven over afvalscheiding. De interactie met de inwoners heeft een positieve invalshoek. De afvalcoach moedigt inwoners aan om mee te denken, heeft echt contact met de inwoners en informeert/ inspireert hen. Doel van de communicatiecampagne:
•
Inwoners begrijpen de aankomende veranderingen in het afvalbeleid;
•
Aansporen tot gedragsverandering: betere afvalscheiding leidt tot minder restafval.
Doelgroep van de communicatiecampagne:
•
Alle inwoners van gemeente Waalwijk;
•
Aandacht voor verschillende inzamelmiddelen;
•
Speciale aandacht voor laaggeletterden en anderstaligen.
De content bestaat uit een combinatie van informeren en nudging (inwoners worden op een positieve manier gestimuleerd om zich op een bepaalde wijze te gedragen). In een communicatieplan dient te worden uitgegaan van minimaal de volgende uitgangspunten:
•
Boodschap is: afval is waardevol;
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
19
•
Inzicht bieden in gehele keten;
•
Gestructureerde inzet van sociale en conventionele media;
•
Scholen en bewonersgroepen betrekken bij afvalscheiding en de noodzaak ervan;
•
Terugkoppeling van resultaten;
•
Aparte focus op afvalpreventie, met name het weggooien van voedsel.
Bij het invoeren van het nieuwe inzamelsysteem kunnen we de volgende communicatiemiddelen inzetten: •
Huis-aan-huis (nieuws)brieven voor het verspreiden van belangrijke informatie
•
Inloopbijeenkomsten om uitleg te geven over het nieuwe systeem en bewoners de mogelijkheid om vragen te stellen.
•
Een aparte webpagina op www.waalwijk.nl/afval voor inwoners met alle informatie over het nieuwe systeem en de antwoorden op veel gestelde vragen.
•
Een apart mailadres zodat inwoners op een laagdrempelige manier bij ons terecht kunnen met vragen en we op tijd kunnen bijstellen als er problemen ontstaan.
•
De AfvalwijzerApp om belangrijke informatie op wijkniveau te delen.
•
Een afvalcoach die fungeert als ambassadeur van het nieuwe systeem en van afvalscheiding, maar die controleert ook of inwoners de regels naleven. De afvalcoach geeft tips, beantwoordt vragen en biedt hulp bij afval scheiden. Daarnaast haalt de afvalcoach ervaringen op in de wijk.
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
20
6. Effect op milieurendement Het effect van stap 2 op het milieurendement geven we weer in scheidingsrendement; wat is de totale hoeveelheid afval, hoeveel wordt gescheiden en wat blijft over aan restafval. De prognoses voor de te verwachten productie van huishoudelijk afval, maximale hoeveelheid restafval en scheidingspercentage zijn gebaseerd op de resultaten van de proeven en ervaringen in andere gemeenten. Wij zijn uitgegaan van prognoses die naar verwachting zeker ook in Waalwijk kunnen worden gehaald. Hoe de introductie van dit inzamelsysteem specifiek uitpakt voor Waalwijk wordt sterk bepaald door de wijze waarop de gemeente de omschakeling realiseert en hoe inwoners hierbij worden betrokken en over geïnformeerd. Er zijn gemeenten met eenzelfde manier van inzameling die tot minder restafval komen dan de realistische verwachting waar wij voor Waalwijk van uitgaan, maar er zijn ook gemeenten waar meer restafval vrijkomt dan verwacht. Huidige situatie In 2022 is er een sorteeranalyse gedaan van het fijn restafval (ingezameld met de minicontainer) in de laagbouw. Hieronder tonen we het resultaat van de sorteeranalyses 2022 in gewichtspercentages. Deze is gekoppeld aan de hoeveelheid fijn restafval die in 2022 gemiddeld per inwoner is ingezameld. In 2022 is in totaal 92 kilogram per inwoner aan fijn restafval ingezameld.
Het grootste gedeelte daarvan (83%; 76 kilogram per inwoner) is afval dat inwoners gescheiden kunnen aanbieden. Dit betreft gft-afval, papier
92 kg per inwoner
40 kg groente- en fruitafval 11 kg tuinafval
en karton, pmd-afval, glas, textiel en overig
3 kg papier en karton
herbruikbaar afval (elektrische apparaten, klein
9 kg PMD
chemisch afval, de overige kunststoffen, de
2 kg glas
overige metalen, hout en puin). Slechts 17%
3 kg textiel
(16 kilogram per inwoner) is afval dat inwoners niet gescheiden kunnen aanbieden. Dit betreft de categorie ‘overig afval’ en bestaat vooral uit hygiënisch papier (excl. luiers), tapijten en
5 kg luiers 4 kg overig herbruikbaar 16 kg overig afval
matten, leer, rubber, stofzuigerzakken en ondefinieerbaar afval. Figuur 4 Samenstelling fijn restafval laagbouw in 2022 Uit de sorteeranalyses blijkt dat het vooral groente en fruitafval (etensresten) zijn die nog in de restcontainer terechtkomen. Papier en pmd-afval komen in beperkte mate voor in het restafval.
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
21
Prognose In beide scenario’s is het de verwachting dat de totale hoeveelheid restafval daalt naar 78 kilogram per inwoner per jaar. Dit bestaat uit 61 kilogram fijn restafval ingezameld via de kleine restafvalcontainers of de ondergrondse containers en 17 kilogram grof restafval ingezameld via de milieustraat. De hoeveelheid papier en pmd-afval zal naar verwachting in beide scenario’s toenemen. De verwachting is dat in scenario 2 iets meer pmd-afval wordt ingezameld, omdat inwoners daar de beschikking hebben over een pmd-container. Ook de hoeveelheid textiel en glas zal iets toenemen, doordat inwoners beter gaan scheiden. Door het aanbieden van gft-afval gratis te maken en inwoners de mogelijkheid te bieden om een grote gft-container te nemen, vindt er voornamelijk een verschuiving plaats van tuinafval dat nu op de milieustraat wordt aangeboden naar de minicontainer. Daarnaast zal een beperkt deel van de etensresten die nu nog in de restcontainer verdwijnen terechtkomen in de gft-container. Dit betekent dat de hoeveelheid gft-afval zal toenemen, maar de hoeveelheid tuinafval zal afnemen. In de berekening van de totale hoeveelheid huishoudelijk afval en het percentage hergebruik gaan we, uitgezonderd voor tuinafval, uit van consolidering van de totale hoeveelheid grof huishoudelijk afval en het percentage hergebruik van de afvalstromen die inwoners op de milieustraat aanbieden.
De afname van de totale afvalproductie in beide scenario’s is niet zozeer het gevolg van preventie, maar betekent dat een deel van het nu nog aangeboden afval verdwijnt via kanalen waar de gemeente geen zicht op heeft, zoals afval meenemen naar het werk. Of naar familie/vrienden in andere gemeenten (waar geen diftar is). De ambitie van 45 kilogram restafval per inwoner per jaar en 85% hergebruik wordt in beide scenario’s nog niet bereikt.
Hoeveelheden in kg per inwoner Gescheiden ingezameld Restafval (fijn + grof) Totaal huishoudelijk afval Percentage gescheiden*
Huidige systeem 283 104 387 73%
Scenario 1 302 78 380 79%
Scenario 2 303 78 381 79%
* Uitgangspunt gescheiden is gelijk aan hergebruik
Figuur 5 Inzamelresultaat in het huidige systeem en in beide scenario’s
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
22
7. Kosten scenario’s De kosten zijn gebaseerd op aannames en ervaringen in andere gemeenten en ervaringen uit de afvalproeven. Tegenover de kosten staan besparingen op verwerkingskosten en extra vergoedingen door betere afvalscheiding en een lager aanbod restafval (als negatieve bedragen weergegeven). Alle genoemde kosten zijn exclusief btw. Voor de uitvoering zijn bestedingen voorzien voor verschillende maatregelen. Deze bestedingen zijn onder te verdelen in: •
investeringen en eenmalige kosten;
•
structurele kosten;
•
besparingen en verwerkingskosten.
Investeringskosten Voor beide scenario’s zijn investeringen nodig. Scenario 1 Kleine restafvalcontainer Voor dit scenario zijn aanschafkosten aan de orde voor: •
minicontainers voor restafval en papier
•
deksels voor op de huidige restafvalcontainers
•
gft-zuilen
•
keukenbakjes
Daarnaast hebben we te maken met eenmalige kosten. Dit zijn kosten voor: •
het uitzetten van de nieuwe restafvalcontainers en papiercontainers
•
het voorzien van de oude restafvalcontainers van een blauwe deksel
•
het uitvoeren van locatie-onderzoek voor de plaatsing van de gft-zuilen
•
het uitzetten van de keukenbakjes
•
het koppelen van de afvalpassen aan gft-zuilen
•
het ombouwen van de huidige ondergrondse containers (van 60 liter naar 30/60 liter)
•
het realiseren van maatwerkoplossingen voor papier in de hoogbouw
•
het uitgraven van de ondergrondse containers in de proefwijk Laageinde (deze worden bij nieuwbouw/uitbreidingen in de hoogbouw ingezet)
•
het aanpassen van de inzamelroutes
•
het aanpassen van het systeem bij belastingen (vanwege het gratis maken van gft-afval)
•
extra inzet uren ten behoeve van communicatie en de implementatie
De investeringen en de eenmalige kosten voor scenario 1 bedragen in totaal € 1.808.100 en zijn in z’n geheel in 2025 aan de orde.
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
23
Investeringskosten aanschaf 140 liter restafvalcontainers inclusief chip aanschaf 140 liter en 240 liter papiercontainers inclusief chip aanschaf blauwe deksels levering en plaatsing gft-zuilen uitzetten nieuwe 140 liter restafvalcontainers uitzetten nieuwe 140 en 240 liter papiercontainers wisselen blauwe deksels (restafval naar papier) levering keukenbakjes hoogbouw uitzetten keukenbakjes hoogbouw koppelen pas aan gft-zuil locatie onderzoek gft-zuilen ombouwen huidige OC's (60 liter naar 30/60 liter) maatwerk oplossingen voor papier in de hoogbouw uitgraven ondergrondse containers proefwijk aanpassen van inzamelroutes aanpassingen belastingen extra communicatie en begeleiding bij omschakeling Investeringskosten totaal
aantal eenheden 17.500 containers 3.500 containers 14.000 deksels 175 zuilen 17.500 containers 3.500 containers 14.000 deksels 4.000 keukenbakjes 4.000 keukenbakjes 4.000 passen 1 onderzoek 100 containers 1 realisatie 6 containers 1 aanpassing 1 aanpassing 1 projectleider
prijs per eenheid € 35 € 35 €7 € 3.000 € 3,50 € 3,5 €6 €5 €2 €1 € 20.000 € 500 € 30.000 € 5.100 € 10.000 € 5.000 € 115.000
kosten € 612.500 € 122.500 € 98.000 € 525.000 € 61.250 € 12.250 € 84.000 € 20.000 € 8.000 € 4.000 € 20.000 € 50.000 € 30.000 € 30.600 € 10.000 € 5.000 € 115.000 € 1.808.100
Figuur 6 Investeringskosten in scenario 1 De investeringskosten worden in 10 jaar afgeschreven tegen 1,25% rente. Scenario 2 Restafval wegbrengen Voor dit scenario zijn aanschafkosten aan de orde voor: •
een extra inzamelvoertuig
•
ondergrondse containers (levering en plaatsing)
•
minicontainers voor papier en pmd-afval
•
deksels voor op de huidige restafvalcontainers
•
gft-zuilen (levering en plaatsing)
•
keukenbakjes
Daarnaast hebben we te maken met eenmalige kosten. Dit zijn kosten voor: •
het uitvoeren van locatie-onderzoek voor de plaatsing van ondergrondse containers (waarbij rekening is gehouden met verleggen kabels en leidingen op een aantal locaties)
•
het koppelen van de afvalpassen aan containers en aan het containermanagementsysteem,
•
het voorzien van de oude restafvalcontainers van een blauwe deksel
•
het uitzetten van de nieuwe pmd-containers en papiercontainers
•
het uitvoeren van locatie-onderzoek voor de plaatsing van de gft-zuilen
•
het koppelen van de afvalpassen aan gft-zuilen
•
het ombouwen van de huidige ondergrondse containers (van 60 liter naar 30/60 liter)
•
het realiseren van maatwerkoplossingen voor papier in de hoogbouw
•
het aanpassen van de inzamelroutes
•
het aanpassen van het systeem bij belastingen (vanwege het gratis maken van gft-afval)
•
extra inzet uren ten behoeve van communicatie en de implementatie
Grondstoffenbeleidsplan stap 2, 2024
24
De investeringen en de eenmalige kosten voor scenario 2 bedragen in totaal € 4.556.375 en zijn verdeeld over drie jaar als volgt aan de orde: 2025
€ 422.500
2026
€ 2.724.625
2027
€ 1.409.250
Investeringskosten aanschaf voertuig aanschaf 140 liter en 240 liter papiercontainers inclusief chip aanschaf 140 liter en 240 liter pmd-containers inclusief chip aanschaf blauwe deksels levering en plaatsing gft-zuilen levering en plaatsing ondergrondse containers uitzetten nieuwe 140 liter en 240 liter papiercontainers uitzetten nieuwe 140 liter en 240 liter pmd-containers wisselen blauwe deksels (restafval naar papier) koppelen pas aan ondergrondse container locatie onderzoek ondergrondse containers verleggen kabels en leidingen levering keukenbakjes hoogbouw uitzetten keukenbakjes hoogbouw koppelen pas aan gft-zuil locatie onderzoek gft-zuilen ombouwen huidige OC's (60 liter naar 30/60 liter) maatwerk oplossingen voor papier in de hoogbouw aanpassen van inzamelroutes aanpassingen belastingen extra communicatie en begeleiding bij omschakeling Investeringskosten totaal
prijs per eenheid aantal eenheden 1 voertuig € 220.000 3.750 containers € 35 17.500 containers € 35 13.750 deksels €7 175 zuilen € 3.000 160 ondergrondse containers€ 14.000 3.750 containers €4 17.500 containers €4 13.750 deksels €6 17.500 passen €1 1 onderzoek € 75.000 20 locaties € 5.000 4.000 keukenbakjes €5 4.000 keukenbakjes €2 4.000 passen €1 1 onderzoek € 20.000 100 containers € 500 1 realisatie € 30.000 1 aanpassing € 10.000 1 aanpassing € 10.000 1 projectleider € 230.000
kosten € 220.000 € 131.250 € 612.500 € 96.250 € 525.000 € 2.240.000 € 13.125 € 61.250 € 82.500 € 17.500 € 75.000 € 100.000 € 20.000 € 8.000 € 4.000 € 20.000 € 50.000 € 30.000 € 10.000 € 10.000 € 230.000 € 4.556.375