Bijlage 1 Actualisatie Detailhandelsvisie 2024
Tekst van het document
Gemeente Waalwijk
Detailhandelsvisie
i van vi
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
Gemeente Waalwijk
Detailhandelsvisie
Opdrachtgever: Gemeente Waalwijk Contactpersoon: Mevrouw O. Renders Projectteam DTNP: De heer T. Wissink De heer P. Bos Projectnummer: 2399.1222 Datum: 27 oktober 2023
Graafseweg 109 6512 BS Nijmegen T 024 - 379 20 83 E info@dtnp.nl W www.dtnp.nl Adviseurs voor Ruimte en Strategie
Context
1
3.4
Ontwikkelrichting centrum Waalwijk
28
1.1
Aanleiding, doel en werkwijze actualisatie
2
3.5
Ontwikkelrichting lokaalverzorgende winkelgebieden
29
1.2
Detailhandelsvisie Waalwijk 2017
3
3.6
Ontwikkelrichting Zanddonk
31
1.3
Landelijke trends
4
1.4
Positie in de regio
9
Beleidskader
32
1.5
Lokale bevolkingsontwikkeling
10
4.1
Dynamiek door beleid
33
1.6
Aanpalend beleid
11
4.2
Beleidsregels
35
Analyse
13
Bijlage
38
2.1
Spreiding winkelaanbod
14
Bijlage 1: Marktruimteberekeningen dagelijkse sector
39
2.2
Ontwikkeling winkelaanbod
15
Bijlage 2: resultaten enquête
47
2.3
Huidig winkelaanbod
17
2.4
Indicatief onderzoek marktruimte
20
Toekomstvisie
22
3.1
Uitgangspunten en ambities
23
3.2
Gewenste detailhandelsstructuur
24
3.3
Uitwerking supermarktstructuur
27
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
Context
1.1
Aanleiding, doel en werkwijze actualisatie
In 2017 is door de gemeente Waalwijk de detailhandelsvisie vastgesteld. In roerige tijden zijn toen scherpe keuzes gemaakt om de winkelstructuur sterk te houden. Nu is het tijd om middels deze actualisatie de balans op te maken en de volgende stap te zetten.
schulden opgezadeld. Het huidige economische
Werkwijze
klimaat zet de winkelmarkt verder onder druk. Maar ook
De detailhandelsvisie is opgesteld door adviesbureau
in die context zijn er zoals altijd diverse initiatieven
DTNP. Zij zijn begonnen met een brede belronde,
vanuit de markt, bijvoorbeeld van supermarktpartijen
waarin relevante informatie werd opgehaald bij
die graag een grotere of nieuwe winkel zouden willen. In
ambtenaren en marktpartijen. Gedurende het proces
deze uitdagende tijden biedt deze actuele detailhan-
heeft meermaals overleg plaatsgevonden met een
delsvisie een toetsingskader voor de gemeente, evenals
vaste projectgroep van ambtenaren en vertegenwoordi-
Aanleiding
beleidsmatige zekerheid voor winkeliers en vastgoedei-
gers uit verschillende winkelgebieden. Op 12 juli 2023
In de detailhandelsvisie uit 2017 werd al benoemd dat
genaren voor het doen van langetermijninvesteringen
is een drukbezochte participatiemiddag georganiseerd,
de visie na 5 jaar zou moeten worden geactualiseerd. In
op de juiste locaties.
waarbij vertegenwoordigers van de gemeente en van
deze actualisatie wordt onderzocht in hoeverre de
DTNP met informatiepanelen op de warenmarkt in
gemaakte keuzes in 2017 nog passen bij de huidige tijd
Doel
Waalwijk stonden. Tot slot konden belangstellenden
en of er redenen zijn om het detailhandelsbeleid op
Het doel is dan ook te komen tot een actuele detailhan-
reageren op een digitale enquête, die bijna 200 keer is
onderdelen aan te passen of aan te scherpen. Dit
delsvisie, met daarin:
ingevuld.
onderzoek wordt, net als in 2017, gelijktijdig met een
•
De huidige vraag- en aanbodstructuur en de
actualisatie van de centrumvisie voor het hoofdcentrum
verwachte ontwikkeling daarvan op basis van
van Waalwijk gedaan. De geactualiseerde detailhan-
lokale ontwikkelingen en landelijke trends.
delsvisie en centrumvisie vormen belangrijke ingrediën-
•
De gewenste detailhandelsstructuur op basis van
ten voor de gemeentelijke Omgevingsvisie, waar
gemeentelijke ambities en aanwezige marktpoten-
momenteel aan gewerkt wordt.
ties. •
Opgaven en gewenste ontwikkelingen per centrum-
Sinds de vorige detailhandelsvisie heeft de oriëntatie
gebied in de gemeente, die van belang zijn voor het
van de consument op online doorgezet, met een
realiseren van de detailhandelsstructuur.
verdere terugval van het fysieke winkelaanbod tot
•
Het beleidskader met de (uitzonderings)regels voor
gevolg. De coronapandemie heeft de online oriëntatie
detailhandel, die helpen om de beoogde detailhan-
nog eens vergroot en sommige ondernemers met flinke
delsstructuur te verwezenlijken.
2 van 49
Participatiemoment met informatiepanelen op de warenmarkt
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
1.2 Detailhandelsvisie Waalwijk 2017 In 2017 stond het hoofdcentrum van Waalwijk onder grote druk. Als gevolg van de verminderde streekfunctie en de toename van online winkelen stonden er veel panden leeg. Daarom werd in de gemeentelijke detailhandelsstructuur ingezet op het bestendigen van de positie van het hoofdcentrum. In de detailhandelsvisie uit 2017 werd ingezet op behoud
•
Zanddonk: woonthemacentrum met regionale
bod in de gemeente is het functioneren van het hoofd-
aantrekkingskracht en ruimte voor grootschalige
centrum cruciaal. Een sterke boodschappenfunctie als
winkels, gericht op het doen van doelgerichte
basis voor frequent centrumbezoek ontbrak echter.
aankopen in of gerelateerd aan het woonthema.
Daarom was het streven een extra supermarkt in het hoofdcentrum te vestigen, zo nodig ten koste van
Hoofddoel was een sterkere positie voor het hoofdcen-
solitaire supermarkten elders in Waalwijk. In de cen-
trum van Waalwijk. Nieuwe winkelontwikkelingen buiten
trumvisie uit 2017 zijn keuzes gemaakt voor een
de gewenste structuur waren dan ook ongewenst. Voor
compactere opzet van het centrum, verbetering van de
het behouden van een aantrekkelijk en divers winkelaan-
verblijfskwaliteit, en de verbreding van bezoekmotieven.
en versterking van een structuur van elkaar aanvullende winkelgebieden, met ieder een eigen functie en positie: •
Visie winkelstructuur gemeente Waalwijk 2017
Waalwijk-centrum: gemeentelijk hoofdcentrum met een bovenlokale functie, zowel voor het doen van boodschappen als voor doelgerichte aankopen en winkelen.
•
Dorpscentra Sprang-Capelle en Waspik: lokaalverzorgende dorpscentra met hoofdzakelijk een functie voor het doen van dagelijkse aankopen en gericht op de eigen inwoners. In Sprang-Capelle werd ingezet op een grondige opknapbeurt van het centrum, met daarbij een clustering van de beide supermarkten aan het Raadhuisplein.
•
Winkelcentra Bloemenoordplein en Laageinde: wijkwinkelcentra met een functie voor boodschappen doen, gericht op de bewoners uit omliggende wijken.
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
3 van 49
1.3 Landelijke trends De digitalisering heeft flinke gevolgen voor het consumentengedrag en de motieven voor centrumbezoek. Mede daardoor ontstaan de actuele uitdagingen om tot een toekomstbestendige detailhandelsstructuur en vitale winkelgebieden te komen.
Coronacrisis versnelde online digitalisering De ontwikkeling van het online aankoopkanaal is door de coronacrisis de afgelopen jaren in een stroomversnelling geraakt. Consumenten kozen er steeds vaker voor om online aankopen te doen, waaronder ook de boodschappen. De investeringen die in die tijd zijn gedaan om dat allemaal te faciliteren zijn enorm (denk
Toename online aankopen, minder fysieke winkels
aan robotisering, logistiek, apps, gadgets, etc.).
Het aandeel online aankopen is het afgelopen decennium sterk toegenomen en heeft het winkellandschap
Na de coronapiek is het aandeel online aankopen iets
flink veranderd. In de dagelijkse sector (supermarkten,
teruggevallen, maar het ligt nog altijd boven de
drogisten en verszaken) was dit lange tijd nog beperkt.
pre-corona-trendlijn. De consument is de fysieke
In de niet-dagelijkse sector (mode, huishoudelijk,
winkel en het centrumgebied absoluut weer gaan
speelgoed, woninginrichting, etc.) is de online markt
waarderen na de coronapandemie, maar de toegeno-
echter al langere tijd een factor. Winkelketens die zich
men digitale oriëntatie heeft wel invloed. Op de lange
weinig onderscheidden zijn hierdoor failliet gegaan of
termijn zal, alleen al door de demografische ontwikke-
hebben hun strategie flink moeten aanpassen (bijv.
ling (nieuwe generaties zijn met digitale mogelijkheden
minder vestigingen). Het aandeel online winkelen ligt in
opgegroeid), de digitalisering verder doorzetten, met
de niet-dagelijkse branches in de Randstad inmiddels
gevolgen voor de behoefte aan fysiek winkelaanbod
rond de 30%. In de dagelijkse sector neemt het aandeel
(vorm, omvang, locatie, etc.) en het bezoek aan centra.
online nu ook een steeds substantiëlere vorm aan
Tot dusver is dit vooral terug te zien in een terugval van
(circa 6% in 2021) . In de gemeente Waalwijk lag het
het fysieke niet-dagelijkse winkelaanbod, maar ook in
aandeel online bestedingen in 2021 in lijn met de
de dagelijkse winkelsector is er een effect, helemaal
Randstedelijke gemiddelden.
als grote bevolkingsgroei uitblijft.
a
a
I&O Research et al. (2022), Koopstromenonderzoek 2021.
4 van 49
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
Langetermijneffect pandemie verschilt per branche
Woelige economische tijden
Supermarkten en overige dagelijkse winkels profiteerden
Zowel de ondernemer als de consument ervaart dat
van de sluitingen van de horeca. Zij streken de vrijkomen-
alles duurder wordt, de hoge inflatie houdt al tijden
de omzetpotentie binnen de foodsector op. Nu de horeca
aan. Het consumentenvertrouwen is erg laag. Onder
al lang weer open is, is het omzetvolume binnen de
deel hiervan is dat consumenten minder bereid zijn tot
dagelijkse winkelsector weer teruggevallen.
het doen van minder noodzakelijke, incidentele of grote
Ontwikkeling consumentenvertrouwen (bron: CBS)
aankopen. Hoewel de omzetten stijgen, loopt het Modezaken kregen de grootste klappen, maar zijn
aantal verkochte producten binnen de detailhandels-
redelijk teruggeveerd. Dit type recreatief winkelaanbod
sector al enige tijd terug. Winkeliers kampen met
lijkt de consument tijdens corona te hebben gemist. Wel
hogere kosten aan o.a. inkoop, energie en personeel,
is de consument superkritisch op winkelconcepten en
maar kunnen deze slechts ten dele doorberekenen aan
keuze in aanbod en beleving, zaken waar grote steden
hun klanten.
makkelijker aan kunnen voldoen. Grote modeketens blijven dan ook kritisch op hun vestigingslocaties. Ook
Indexontwikkeling omzetvolume detailhandel naar branche (2015=100)
hebben veel ondernemers binnen deze branche te kampen met een hoge ‘aflossingsdruk’ van belastingschulden die zij tijdens de pandemie hebben opgebouwd. Woonwinkels en doe-het-zelfzaken kenden een enorme piek tijdens de coronapandemie. Consumenten zaten veel thuis en hadden veel tijd om hun huis op te knappen of in te richten. Nu veel consumenten die grote uitgaven binnen deze branche gedaan hebben en de woningmarkt minder hard gaat dan in 2020/2021 is er een flinke daling van het omzetvolume waarneembaar.
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
5 van 49
Transitie centrum: van winkelgebied naar een compact en gemengd gebied
Een nieuwe rol voor winkelcentra: divers, compact en groen De laatste decennia trok juist het winkelen constante bezoekersstromen naar de centrumgebieden. Ook nu zijn winkels nog het belangrijkste bezoekdoel in centra, maar de verandering in het consumentengedrag zorgt in middelgrote centra, zoals dat van Waalwijk, wel voor een andere verhouding. Boodschap pen, horeca, dienstverlening en sociaal-maatschappelijke of culturele functies worden belangrijkere (aanvullende) bezoekdoelen. Voor binnensteden worden een aantrekkelijke uitstraling en een prettige verblijfskwaliteit ook steeds belangrijker om mensen van de bank te krijgen. Daarnaast is er de noodzaak om, in de strijd tegen hittestress en overstromingsrisico, de vaak stenige centrumgebieden drastisch te vergroenen. Een centrum dat niet klimaatadaptief is, is zeker in de toekomst immers niet meer prettig om te bezoeken of om in te wonen. Juist de woonfunctie krijgt in centrumgebieden een steeds grotere rol en draagt bij aan de levendigheid gedurende de hele dag. Een toekomstbestendig centrumgebied is dus meer dan alleen een zo efficiënt mogelijk ingerichte aankooplocatie. De grote uitdaging is om al de verschillende rollen van een centrum op een aantrekkelijke manier in een compact gebied te faciliteren (andere doelgroepen en randvoorwaarden).
Door bezoekersstromen te bundelen blijft er vestigingsperspectief voor functies die afhankelijk zijn van impulsaankopen. Winkelpanden aan de randen kunnen worden getransformeerd naar o.a. wonen. De transformatie van leegstaand winkelvastgoed gaat inmiddels dusdanig snel dat de leegstand in Nederland afneemt, terwijl het winkelaanbod ook nog steeds krimpt. 6 van 49
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
Combinatiebezoek vanuit supermarkten: de supermarkt als publiekstrekker
Supermarkten als kurk waar een centrum op drijft Supermarkten zijn een bepalende functie in de keuze van de consument voor een (lokale) aankooplocatie. Een gemiddelde supermarkt trekt circa 10.000 bezoekers per week, meer dan iedere andere functie in kleine en middelgrote centra. Uit door DTNP uitgevoerd onderzoek a blijkt dat circa 52% van supermarktbezoekers het bezoek combineert met één of meer andere winkels. Een goede inpassing is hierbij belangrijk: combinatiebezoek neemt toe naarmate de andere winkels dichterbij en beter in het zicht liggen. Zo zijn supermarkten dus cruciaal voor de kansen van andere winkels, en niet alleen andere boodschappenwinkels. Ook niet-dagelijkse branches als sport, mode, speelgoed, etc., die een
Landelijke ontwikkeling winkelvloeroppervlak supermarkten
beperkte individuele trekkracht hebben en het meer van impulsaankopen moeten hebben, zijn vaak afhankelijk van voldoende passanten voor de deur. Supermarkten (mits goed ingepast) vervullen als geen ander de rol als passantenmotor. In deze uitdagende tijden voor de winkelsector is het zonder een sterk boodschappenaanbod lastig een compleet en divers niet-dagelijks winkelaanbod overeind te houden, uitzonderingen daargelaten (toeristische bestemming of andere uitzonderlijke publiekstrekkers).
a
DTNP (2021), Passantenonderzoek trekkersrol supermarkten.
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
7 van 49
‘Standaard’ supermarkt wordt groter
volume, etc. de (reeds dunne) marges van sommige
Om te voldoen aan de behoefte van de consument (o.a.
supermarkten zullen bedreigen. De economische
groot assortiment, ruimte voor productbeleving, etc.) is
omstandigheden voeren die druk verder op (consumen-
de schaalgrootte van de standaard moderne supermarkt
tenvertrouwen, kostenstijgingen, etc.). De bevolkings-
flink gegroeid. Supermarkten kleiner dan 1.000 m² wvo
ontwikkeling in het verzorgingsgebied is vaak een
zijn, vooral in kleinere verzorgingsgebieden (dorpen/
bepalende factor. Supermarkten kunnen ook in de
buurten), de afgelopen jaren bijvoorbeeld regelmatig
toekomst een relatief stabiele en structuurversterkende
weggevallen. Een grotere supermarkt betekent ook
factor in het winkellandschap zijn, zolang zorgvuldig om
meer benodigd draagvlak per winkel. In gebieden zonder
wordt gesprongen met de marktpotenties.
snelle bevolkingsgroei kan die schaalvergroting voor een gespannen markt zorgen.
Consument: keuze en kritische massa Waar consumenten boodschappen doen is een continue
Supermarktpartijen willen tegenwoordig al snel een
afweging tussen de bereidheid een afstand af te leggen
winkel van circa 1.200 m² winkelvloeroppervlak (wvo) of
(mobiliteit), het aanwezige aanbod in de nabijheid
groter bouwen bij nieuwe ontwikkelingen. De groei in
(divers, compleet, modern) en hoe het is om daar te
écht grote supermarkten (> 2.000 m² wvo), zoals de
komen en te zijn (bezoekgemak, verblijfskwaliteit).
Centra stabieler met supermarktbezoeker als basis
Jumbo Foodmarkt, is beperkt. In bijzonder hoogstedelijke gebied of bij traffic-locaties worden als uitzondering ook kleinere mandjeswinkels ontwikkeld.
Supermarkten stabiele factor? De verwachting is dat de hoge dynamiek in het foodlandschap, zoals schaalvergroting, overnames (recent o.a. Deen, Coop, Jan Linders), online boodschappen, maaltijdboxen, vermenging van retail met foodservice, verdwijnen van tabaksomzet, afname van het verkoop8 van 49
Zonder boodschappenbasis kwetsbaarder voor veranderingen
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
1.4 Positie in de regio De gemeente Waalwijk is van oudsher de hoofdkern voor de regio Langstraat, aan de zuidelijke oever van de Maas. De gemeente is via de A59 en N261 goed bereikbaar, waardoor inwoners van Waalwijk binnen 20 autominuten in de omliggende grote winkelsteden zijn. Waalwijk-Centrum is met ± 115 gevulde winkels (ca. 27.000 m² winkelvloeroppervlak (wvo)) het grootste winkelgebied in De Langstraat. Den Bosch (± 425 winkels,
Recreatief winkelaanbod in grotere binnensteden
Sterk boodschappenaanbod in naburige gemeenten
ca. 74.000 m² wvo), Tilburg (± 240 winkels, ca. 68.000 m² wvo) en Breda (± 385 winkels, ca. 75.000 m² wvo) hebben een aantrekkingskracht op inwoners uit de hele regio voor een recreatief dagje winkelen. a Samen met het enorme online aanbod kaderen deze centra de mogelijkheden voor de niet-dagelijks winkelfunctie in WaalwijkCentrum. Kaatsheuvel (± 20 dagelijkse winkels, waaronder 4 supermarkten bij elkaar) en Drunen (± 15 dagelijkse winkels, waaronder 2 supermarkten) bieden daarnaast een sterk concurrerend boodschappenaanbod in de directe nabijheid van de gemeente Waalwijk. Het binden van de ‘eigen’ inwoner aan het winkelaanbod in de gemeente is dan ook een belangrijke uitdaging. a
I&O Research et al. (2022), Koopstromenonderzoek 2021.
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
Regionale positie Waalwijk 9 van 49
1.5 Lokale bevolkingsontwikkeling De gemeente Waalwijk telt anno 2023 zo’n 50.000 inwoners. Ondanks de vergrijzing stijgt het inwonertal in de gemeente, door woningbouwprojecten, naar 53.400 à 55.000 inwoners in 2032. Voor de detailhandel betekent dit dat er meer lokaal draagvlak ontstaat.
gemiddelde huishoudensomvang van de huidige 2,22
Haven en winkelcentrum De Els. De inwonergroei van de
naar 2,19 in 2032. De mate van vergrijzing is sterk
gemeente Waalwijk is daarmee het grootst in de grootste
verschillend per wijk; in Landgoed Driessen is de
kern.
bevolking aanzienlijk jonger dan in zuidoost- Waalwijk.
Landgoed Driessen
Arbeidsmigranten
De afgelopen jaren is nieuwbouwgebied Landgoed
In de gemeente Waalwijk woont een relatief groot aantal
Driessen doorgegroeid naar inmiddels zo’n 4.250 inwo-
arbeidsmigranten, die tijdelijk in de gemeente verblijven
ners. De komende jaren wordt deze wijk verder uitge-
Achtergrond bevolkingsprognose
om te werken in de lokale economie. Arbeidsmigranten
bouwd, met name aan de westzijde, richting de dorps-
De hier beschreven bevolkingsprognose is opgesteld
worden deels niet opgenomen in het reguliere inwoner-
structuur van Sprang-Capelle. De verwachting is dat er in
door adviesbureau DTNP, na afstemming met de
tal van de gemeente, omdat een deel niet permanent in
het gebied in 2032 zo’n 5.900 à 6.400 mensen zullen
afdeling wonen van de gemeente Waalwijk. Vanwege de
de gemeente verblijft. Inschatting is dat er momenteel
wonen.
hoge dynamiek in de woningmarkt is de precieze
ongeveer 1.250 arbeidsmigranten in de gemeente
bevolkingsontwikkeling onzeker. Daarom is er uitgegaan
woonachtig zijn, die niet in het officiële inwonertal
Sprang-Capelle
van een hoog en een laag scenario voor 2032. Het
verwerkt zijn. Binnen tien jaar zal dit aantal naar ver-
Het inwonertal in Sprang-Capelle zelf ligt de laatste jaren
verschil is de mate waarin zachtere woningbouwplannen
wachting zijn toegenomen naar circa 1.800. Met name
relatief stabiel op een kleine 10.000 inwoners. De klein-
wel of niet uitgevoerd zullen worden.
op en rond de bedrijventerreinen van Waalwijk worden
schalige woningbouw in Sprang-Capelle is voldoende om
verblijfsplaatsen voor arbeidsmigranten gerealiseerd.
de vergrijzing en huishoudensverdunning op te vangen. Tot 2032 komen hier naar schatting zo’n 150 inwoners bij. In
Huishoudensverdunning en vergrijzing De vergrijzing van de bevolking zal in de gemeente
Waalwijk-kern
de praktijk groeit het draagvlak voor detailhandel wel door
Waalwijk de komende jaren versneld doorzetten. Dit is
Het merendeel van de gemeentelijke inwoners is
de ontwikkeling in Driessen.
onder andere te zien in de huidige oververtegenwoordi-
woonachtig in de kern Waalwijk. Hier wonen circa
ging van het aandeel 50- tot 75-jarigen . Daarom is in de
30.200 inwoners. Daar komen het komende decennium
Waspik
prognose rekening gehouden met een verdunning van de
nog ca. 2.000 à 3.200 inwoners bij. Een deel hiervan
Het inwonertal in Waspik is de laatste jaren licht gegroeid
komt te wonen rond het centrum, gezien de inbreidings-
naar inmiddels circa 5.200 inwoners. Naar verwachting
projecten bij onder andere het Slachthuis, de Gedempte
komen hier de komende tien jaar nog zo’n 150 inwoners bij.
a
a
In Fact Research & HHM (2022), Woonzorganalyse Hart van Brabant’, factsheet Waalwijk.
10 van 49
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
1.6 Aanpalend beleid De gemeente Waalwijk heeft in diverse beleidsstukken ambities omschreven die relevant zijn voor dit detailhandelsbeleid.
•
Het centrum van de kern Waalwijk moet volgens
van de toekomst is multimodaal, ketengericht en
blijven trekken. Het hoofdcentrum moet zich
betrouwbaar.
De Strategische Visie zet in op een aantrekkelijke
5.
boodschappen doen.
Strategische Visie Waalwijk 2025 •
Robuust en betrouwbaar: het mobiliteitssysteem
deze visie een breed publiek uit de wijde omgeving daarom meer richten op recreatief winkelen en
a
4.
Slim en efficiënt: de huidige infrastructuur wordt beter benut.
Zanddonk richt zich in haar verdere ontwikkeling op
gemeente om te wonen, werken, leren en ondernemen.
‘wonen, in & om het huis en buitenleven’, om haar
Voorzieningen dienen vanuit de verschillende wijken en
Hierin wordt de balans gezocht tussen een aantrekke-
regionale positie te behouden.
kernen goed bereikbaar te zijn.
lijk woon- en leefklimaat ten zuiden van de A59 en de
•
Het is belangrijk om in Sprang-Capelle en Waspik
economische ontwikkelingen op de bedrijventerreinen
een basispakket aan voorzieningen, dat gericht is op
Het in 2023 vastgestelde Mobiliteitsplan d is de uitwer-
aan de noordkant. Concrete ambities die relevant zijn
de lokale inwoners, te behouden. In mindere mate
king van de ambities uit de Mobiliteitsvisie in concrete
voor dit detailhandelsbeleid zijn onder meer:
geldt dit ook voor de wijkcentra in de kern Waalwijk.
maatregelen, inclusief een uitvoeringsagenda, en met
•
De gemeente Waalwijk ontwikkelen tot centrum
Hierbij gaat het met name om voorzieningen voor
een tijdshorizon tot 2030. Het Mobiliteitsplan maakt
van schoenen en leder in Nederland. De concen-
detailhandel, cultuur/ontmoeting, onderwijs en zorg.
hierbij onderscheid tussen verschillende deelgebieden
tratie van schoen- en lederbedrijven dient daartoe •
te worden verbonden aan de binnenstad.
Mobiliteitsvisie en Mobiliteitsplan
Stimuleren van transformatie van de binnenstad
De in 2021 vastgestelde Mobiliteitsvisie c beschrijft de
tot een toegankelijke en aantrekkelijke plek voor
mobiliteitsambities op strategisch niveau:
ontmoeting en vermaak.
1.
d
Gemeente Waalwijk (2023), Mobiliteitsplan Waalwijk 2023
Schoon, stil en gezond: geen negatieve effecten (uitstoot en geluid) van mobiliteit op de omgeving.
Structuurvisie Waalwijk 2025
2.
In de Structuurvisie uit 2016 wordt de wens uitgesproken dat Waalwijk meer onderscheidend wordt, door het
3.
optimaliseren van typerende omgevingsfactoren. a b
Gemeente Waalwijk (2018), Strategische Visie - Waalwijk 2025. Gemeente Waalwijk (2016), Structuurvisie Waalwijk 2025; Onderscheidend meer verleiden..
Veilig: verplaatsen in Waalwijk gaat veilig, zowel qua ongevallen als sociaal.
b
Inclusief: voor iedereen is er een mobiliteits oplossing, al dan niet individueel dan wel gedeeld (openbaar vervoer).
c
Gemeente Waalwijk (2021), Mobiliteitsvisie Waalwijk 2030.
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
Structuurvisie Waalwijk 2025
11 van 49
in de gemeente, waaronder het hoofdcentrum van
•
Het is voor iedereen mogelijk om zelfstandig en
Specifiek is er aandacht nodig voor jongeren en starters.
zonder barrières binnen, van en naar de dorpsker-
Nog te vaak trekken jongeren weg uit Waalwijk. Deels
nen te reizen. Dorpskernen zijn aangesloten op een
komt dit doordat er geen HBO- of WO-opleidingen te
Centrum Waalwijk:
goed fietsnetwerk en hebben zelf een samenhan-
vinden zijn, maar deels ook doordat jongeren (en
•
gend loopnetwerk.
starters) geen geschikte woonruimte kunnen vinden en
Er is een buurthub waar men gebruik kan maken van
doordat het voorzieningenaanbod niet aansluit op hun
gedeeld elektrisch vervoer of van openbaar vervoer.
wensen.
Waalwijk en de verschillende dorpskernen.
In 2030 is het centrum (de promenade en de straten rondom) autoluw. Het is aantrekkelijker om
•
te voet, per fiets, met het openbaar vervoer of met deelvervoer naar het centrum te gaan dan met de auto.
Woonvisie
Gemotoriseerd verkeer (zoals de auto) kan de
De woonvisie Waalwijk beschrijft dat de bevolking de
De gemeente Waalwijk wil zich duurzaam ontwikkelen
randen van het centrum goed bereiken en hier
komende jaren verder zal groeien en dat de samenstel-
en overgaan naar een energieneutraal, CO2-arm en
parkeren op parkeerterreinen zoals het Unnaplein,
ling ervan verandert. In Waalwijk komen meer ouderen
klimaatbestendig Waalwijk in 2043 b. Voor de inrichting
de Taxandriaweg en De Els.
te wonen en het aandeel kleine huishoudens zal toe-
van de publieke ruimte betekent dit bijvoorbeeld een
Fietsparkeervoorzieningen worden op logische
nemen. Met name in de wijken Meerdijk en Waalwijk-
toename van 10% gemeentelijk groen in 2030 en een
plekken, waar de fietser passeert, verbeterd.
Centrum is het aandeel ouderen hoog. Met het ouder
klimaatbestendige realisatie van nieuwe ruimtelijke
In 2030 is het voor iedereen mogelijk om zelfstan-
worden van de bevolking stijgt de vraag naar gelijkvloers
plannen, met een goede inpassing van groen en water.
dig naar het centrum te reizen via veilige wandel-
wonen en naar zorg en voorzieningen op wijkniveau. Bij
De uitgevoerde klimaatstresstest c toont aan dat er ook
en fietsvoorzieningen vanuit iedere wijk. Er is geen
nieuwbouw gaat de voorkeur uit naar inbreiding boven
in winkelgebieden nog veel te winnen valt op het gebied
barrièrevorming door autowegen.
uitbreiding, waarbij de transformatie van leegstaand
van een klimaatbestendige inrichting. Zo is er in de
(winkel)vastgoed een mooie kans is. Inwoners van de
centrumgebieden aanzienlijke hittestress. Om weerbaar
Dorpskernen:
gemeente Waalwijk zijn over het algemeen tevreden over
te zijn tegen toenemende hitte en piekbuien zal er meer
•
In 2030 zijn mensen in de dorpskernen niet
hun woonwijk. Het cijfer dat zij aan hun wijk geven
ruimte moeten komen voor groen en beschutting.
afhankelijk van de auto als zij zich willen verplaat-
varieert van 7,5 tot 8,6. Voorzieningen en de kwaliteit van
sen. De OV-lijnen naar Waalwijk vanuit de dorps-
openbaar groen worden het laagst beoordeeld.
•
• •
Visie duurzaamheid a
kernen voldoen aan de behoeftes vanuit inwoners en bezoekers. 12 van 49
a
Gemeente Waalwijk (2020), Woonvisie 2020 gemeente Waalwijk.
b c
Gemeente Waalwijk (2019), Visie Duurzaam Waalwijk 2030. Tauw (2019), Stresstesten gemeente Waalwijk; Wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen.
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
Analyse
2.1 Spreiding winkelaanbod Een blik op de kaart van het winkelaanbod in de gemeente Waalwijk laat de historische groei zien. In Waalwijk is de T-structuur van Grotestraat en Stationsstraat duidelijk zichtbaar en in Sprang-Capelle herken je direct het lint Heistraat-Raadhuisstraat-Van Der Duinstraat-Kerkstraat. Meer planmatig ontwikkelde winkelclusters, zoals het Bloemen oordplein en Zanddonk, zijn hier pas later aan toegevoegd.
centrum. Het winkelaanbod valt daarmee relatief
Aanbod in Sprang-Capelle verspreid
geconcentreerd te noemen. Inclusief Zanddonk
In Sprang-Capelle bevindt slechts 29% van het winkel-
bevindt zelfs 89% van de winkelmeters in de kern
vloeroppervlak zich in het centrum. De historische
Waalwijk zich binnen een winkelgebied. De concentra-
lintstructuur is hiervoor de verklaring. Het aanbod is al
tiegraad in de kern Waalwijk is licht afgenomen ten
wel geconcentreerder dan in 2017 (21%), zoals beoogd
opzichte van 2017, met als belangrijkste verklaring de
in de vorige detailhandelsvisie.
snelle terugloop van het winkelaanbod in het centrum van Waalwijk.
Huidig winkelaanbod gemeente Waalwijk (geschaald naar omvang in m² wvo)
Wisselende concentratiegraad per kern Het grootste deel van het winkelaanbod in de gemeente ligt in een van de winkelgebieden (zie kaart). De ver spreide bewinkeling (buiten de winkelgebieden) bedraagt 16% van het totale winkelaanbod in m² wvo a. Op Zanddonk zijn veel grote winkels gevestigd. Als we die niet meetellen in het totale winkelvloeroppervlak ligt 32% van het aanbod buiten de reguliere winkelgebieden.
Aanbod in kernen Waalwijk en Waspik geconcentreerd In de kern Waalwijk (exclusief Zanddonk) is 75% van de winkelmeters te vinden binnen een winkelgebied (Waalwijk-Centrum of Bloemenoordplein). In Waspik bevindt 70% van het winkelvloeroppervlak zich in het a
Locatus (2023), Verkooppuntenbestand januari 2023
14 van 49
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
2.2 Ontwikkeling winkelaanbod Ontwikkeling winkelaanbod en leegstand gemeente Waalwijk in aantal winkels/panden
De gemeente Waalwijk huisvest circa 240 winkels, samen goed voor circa 113.000 m² wvo (exclusief leegstand) a. Piet Klerkx op Zanddonk is, met circa 21.000 m² wvo, verreweg de grootste winkel. Ontwikkeling winkelaanbod Waalwijk trendvolgend Het niet-dagelijkse winkelaanbod in de gemeente Waalwijk is de laatste jaren verder teruggelopen. De sterkste terugloop is te zien in Waalwijk-Centrum, maar ook het verspreid gelegen niet-dagelijkse winkelaanbod loopt terug. Dit is bijvoorbeeld zichtbaar in het historische winkellint van Sprang-Capelle. De lokaalverzorgende boodschappenlocaties, met een overwegend dagelijkse winkelaanbod, zijn relatief stabiel. In de dorpscentra van Waspik en SprangCapelle is het aanbod bijvoorbeeld nagenoeg gelijk gebleven. Opvallend is dat de leegstand tussen 2017 en 2019 op verschillende plekken eerst is toegenomen. Daarna is de transformatie van leegstaand winkelvastgoed (naar o.a. wonen) op gang gekomen, wat het duidelijkst zichtbaar is aan de randen van Waalwijk-Centrum. a
Locatus (2023), Verkooppuntenbestand januari 2023
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
15 van 49
Ambities boodschappenstructuur beperkt succes
supermarkt) in Waalwijk overblijft, en dat de beoogde
supermarkten naar versterking van de concurrentiepo-
In de voorgaande detailhandelsvisie uit 2017 werd
balans in het supermarkaanbod tussen Laageinde en
sitie (deels door uitbreiding) ook in Waalwijk duidelijk
ingezet op verschillende wijzigingen in de boodschap-
Bloemenoordplein flink is verstoord.
merkbaar. Het sturen van die dynamiek is bepalend
penstructuur. Hiervan zijn onderdelen gerealiseerd,
voor de toekomstige detailhandelsstructuur.
maar over het geheel genomen is de gewenste
In Sprang-Capelle werd in 2017 ingezet op de moderni-
structuur (nog) niet tot stand gebracht. Belangrijkste
sering van de bestaande supermarkt en, zo mogelijk,
onderdeel daarvan is de ambitie voor het toevoegen
de verplaatsing van de andere supermarkt naar het
van een volwaardige supermarkt in Waalwijk-Centrum.
centrum, met als wensbeeld twee moderne supermark-
Doel van deze toevoeging was het versterken van de
ten aan het Raadhuisplein. Het dorpscentrum is
dagelijkse basis aan passanten in het centrum, zodat
inmiddels drastisch opgeknapt en de Plus-supermarkt
ook de overige winkels aan toekomstperspectief
heeft daarbij een ruimere, moderne winkel gekregen
zouden winnen. Deze extra centrumsupermarkt is er
aan het Raadhuisplein. De supermarkt aan de Van der
tot op heden niet gekomen. Dit hangt ook samen met
Duinstraat is echter niet naar het centrum verhuisd.
de herontwikkelingsopgave in planmatig winkelcen-
Hier is de Emté-supermarkt inmiddels Jumbo gewor-
trum De Els. Zonder die herontwikkeling is een goede
den, waarbij ook weer is geïnvesteerd in de winkel.
inpassing van een extra supermarkt weinig reëel. Het pand van de oude Plus aan het Raadhuisplein staat In de wijken van Waalwijk werd ingezet op een fijnma-
nog altijd leeg en het is inmiddels, met de reeds
zige structuur met Laageinde en het Bloemenoordplein
uitgevoerde herontwikkeling in het centrum, ruimtelijk
als twee gelijkwaardige wijkwinkelcentra. In Laageinde
niet meer realistisch dat zich hier nog een tweede
is de Lidl-supermarkt in 2021 vergroot van circa 800
moderne centrumsupermarkt zal vestigen (omvang
m² wvo naar een aanzienlijke omvang van circa 1.650
pand, parkeergelegenheid, etc.).
m² wvo. De voorheen aanwezige speciaalzaken in Laageinde zijn na deze uitbreiding niet meer terugge-
Op dit moment spelen er diverse supermarkt
komen. Consequentie is dat het Bloemenoordplein als
initiatieven vanuit de markt, met wensen tot uitbreiding,
enige echte wijkwinkelcentrum (meer dan een solitaire
nieuwvestiging of verplaatsing. Zo is de drang van
16 van 49
Forse uitbreiding supermarkt Laageinde
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
2.3 Huidig winkelaanbod Waalwijk-Centrum: een centrum in transitie
drogisterijen, zoals Etos, Kruidvat en Trekpleister,
Het centrum van Waalwijk is van oudsher het sociale en
parfumerieën, zoals Rituals, ICI Paris XL en Douglas en
economische hart van de gemeente, met een bovenlo-
versspeciaalzaken, zoals slagerij Van Roesel, delicates-
kale verzorgingsfunctie. Een aanzienlijk deel van de
senzaak Kaatje Jans en chocolaterie Marie Louise.
bestedingen die gedaan worden bij niet-dagelijkse winkels in het centrum van Waalwijk kwam in 2021 van
De helft van het nog altijd ruim aanwezige niet-dagelijkse
buiten de eigen gemeente.
winkelaanbod bestaat uit modezaken (ca. 40 winkels, ± 11.000 m² wvo). Enerzijds treft men bekende landelijke
Met circa 120 gevulde winkels (± 27.100 m² wvo ) heeft
ketens aan, zoals H&M, C&A, van Dal, Jola, van Uffelen,
dit centrum het meest diverse winkelaanbod in de
Van Haren, Shoeby, Wibra, Zeeman en Only. Anderzijds
gemeente. De afgelopen jaren is er, na vaststelling van
zijn er bekende lokale spelers zoals Van Dijk en Veraa
de voorgaande detailhandelsvisie en centrumvisie in
Mode aanwezig. Het aanbod aan schoenenwinkels is
2017, veel gebeurd in Waalwijk-Centrum. Met het
opvallend genoeg beperkt. Het overig niet-dagelijkse
vernieuwde Raadhuisplein en de versterking van het
winkelaanbod (ca. 45 winkels, ± 6.700 m² wvo) bestaat
horeca-aanbod ligt het hart van het centrum er weer
uit onder andere Hema, Action, Intertoys, Blokker, Electro
verzorgd en levendig bij.
World, fietswinkel Arno van Kessel, juwelier Puur, Hans
a
Vastgoedtransformatie in de aanloopgebieden
Anders en de Ovenwinkel. Tot slot zijn er een aantal Het supermarktaanbod is met twee volwaardige super-
grotere woonwinkels aan de randen van het centrum te
markten (Albert Heijn van ± 1.400 m² wvo en Sahan van
vinden, zoals Magneet Interieurs (ca. 1.750 m² wvo) en
± 900 m² wvo) en twee kleinere doelgroepensupermark-
De Ammerzoder (ca. 600 m² wvo).
ten beperkt. Dit is de enige plek in de winkelstructuur van Waalwijk-kern met meerdere supermarkten. Daarnaast
In met name het oostelijk deel van de Grotestraat en het
zijn er circa 15 overig dagelijkse winkels (samen 2.600
zuidelijk deel van Stationsstraat, de aanloopstraten, zijn
m² wvo), waarvan Die Grenze, met ca. 750 m² de grootste
er veel panden getransformeerd naar woningen op de
is. Onder dit aanbod bevinden zich verder andere
begane grond. Hiermee is er veel leegstand weggewerkt.
a
Locatus (2023), Verkooppuntenbestand januari 2023
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
Een aanzienlijke leegstandsopgave resteert
17 van 49
Het niet-dagelijkse winkelaanbod in Waalwijk-Centrum
m² te vinden. Tot 2019 was deze laatste supermarkt nog
is sinds 2017 echter ook met zo’n 20 winkels teruggelo-
Emté. Op Zanddonk bevindt zich een Plus-supermarkt
pen. Vooral hierdoor is er met circa 40 leegstaande
(ca. 1.300 m² wvo) a.
winkelpanden (± 7.000 m² wvo) nog altijd een grote leegstandsopgave. De winkelleegstand manifesteert
Grootschalige winkels op Zanddonk
zich met name in de Stationsstraat en in winkelcen-
Zanddonk (ca. 25 winkels, ± 61.000 m² wvo) is een
trum De Els.
woonwinkelcluster met een regionale functie. Ruim 60% van de bestedingen in die woonwinkels zijn afkomstig
Wijkstructuur: Bloemenoordplein enige wijkcentrum
van buiten de eigen gemeente b. In winkeloppervlakte is
Dit winkelgebied heeft een duidelijk eigen verzorgings-
Zanddonk het grootste winkelgebied in de gemeente.
gebied in het zuidoosten van de kern Waalwijk. Er is
Het aanbod is hier de laatste jaren nagenoeg gelijk
één supermarkt van circa 940 m² wvo te vinden. Het
gebleven. Woonwinkel Piet Klerkx (ca. 21.000 m² wvo)
overige winkelaanbod bestaat uit onder meer een
is hier de absolute regionale trekker, maar ook onder
bakkerij en een slijterij, twee modezaken, een fietsen-
andere Woonexpress, Sanders Meubelstad, Kwantum,
winkel en een audicien. Het winkelaanbod wordt
Leen Bakker, Tuintrend en Jysk passen binnen dit
aangevuld met enkele fastfoodzaken, een coffeeshop
thema. Het woonwinkelaanbod wordt aangevuld met
en kapperszaken. Leegstand is er nauwelijks.
enkele doe-het-zelfzaken, zoals Karwei en Gamma.
Solitaire supermarkten kern Waalwijk
Dorpscentrum Sprang-Capelle
De boodschappenstructuur in de kern Waalwijk bestaat
Het dorpscentrum van Sprang-Capelle bevindt zich
naast het Bloemenoordplein uit verscheidene solitaire
rondom het Raadhuisplein, aan beide zijden van de
supermarkten, waarbij het ruime aanbod ten noorden
Raadhuisstraat. In 2017 werd flink geïnvesteerd in het
van het voormalige spoor opvalt. De Lidl aan de Dr.
centrum, met onder meer een heraangelegd Raadhuis
Kuyperlaan omvat circa 1.600 m² wvo, Nettorama aan
plein en een nieuwe en grotere Plus-supermarkt
de Burgemeester Verwielstraat is circa 1.300 m² wvo groot en aan de Grotestraat is een Jumbo van ± 1.000 18 van 49
a b
Locatus (2023), Verkooppuntenbestand januari 2023 I&O Research et al (2021), Koopstromenonderzoek 2021.
Bloemenoordplein enige wijkwinkelcentrum
Grootschalige woonwinkels op Zanddonk
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
(± 1.000 m² wvo). Het pand waar deze supermarkt eerst
voor het dorp. Met onder meer woonwinkel Horsten
zat, staat nog altijd leeg. Naast de supermarkt beschikt
(ca. 1.000 m² wvo), een modezaak, een bloemisterij en
zich ca. 15 winkels (± 4.900 m² wvo). Dit aanbod
Sprang-Capelle over een erg compleet overig dagelijks
twee hobbywinkels is er ook enig niet-dagelijks
bestaat uit bijvoorbeeld fietsen- of scooterwinkels
winkelaanbod, met twee bakkers, een groenteboer, een
winkelaanbod in het centrum te vinden. Het voorzienin-
en woonwinkels.
slager, een slijter, een drogist, een delicatessenzaak en
genaanbod in Waspik wordt gecompleteerd met een
een apotheek. In het niet-dagelijkse winkelsegment zijn
aantal horecazaken en een kapperszaak. Leegstand is
winkelaanbod beperkt. Het betreft een badkamer-
er een bloemist en een optiek aanwezig. Naast de
er nauwelijks.
zaak en drie overige niet-dagelijkse winkels.
•
•
Op bedrijventerreinen (buiten Zanddonk) bevinden
Buiten de bebouwde kom is het verspreid gelegen
primaire verzorgingsfunctie voor de inwoners van Sprang-Capelle geniet het winkelaanbod ook bestedin-
Verspreid gelegen aanbod
gen vanuit Landgoed Driessen. Het winkelaanbod in het
Ongeveer een derde van het winkelaanbod bevindt zich
centrum van Sprang-Capelle wordt aangevuld met
buiten de reguliere centrumgebieden (exclusief meters
onder andere twee kapperszaken, een schoonheidssa-
op Zanddonk).
lon, een cafetaria en verscheidene zorgaanbieders.
•
In de kern Waalwijk bestaat het verspreid gelegen winkelaanbod (ca. 6.100 m² wvo) naast de ge-
Dorpscentrum Waspik
noemde solitaire supermarkten uit circa tien
Het winkelaanbod in het dorpscentrum van Waspik
versspeciaalzaken, twee apotheken, twee modeza-
(ca. 20 winkels, ± 4.200 m² wvo) is relatief stabiel
ken en tien overige niet-dagelijkse winkels.
geweest. De winkels bevinden zich grotendeels aan het
•
In Sprang-Capelle bevindt zich buiten het centrum
Dorpsplein, de Kerkstraat en de Raadhuisstraat. Met
aan de Van der Duinstraat met Jumbo (± 1.200 m²
Aldi en Plus (beide ± 800 m² wvo) beschikt Waspik over
wvo) een tweede dorpssupermarkt. Aan dit
twee complementaire supermarkten, wat ruim is gezien
winkellint, opgetrokken langs de Heistraat-
het verzorgingsgebied (ca. 5.200 inwoners in de eigen
Raadhuisstraat-van de Duinstraat-Kerkstraat
kern). Dit is naast Waalwijk-Centrum de enige locatie in
bevindt zich nog een ruim detailhandelsaanbod.
de structuur met twee supermarkten. Naast de super-
Hier treft men drie modezaken, vijf overige
markten voorzien ook twee slijterijen, een bakker, een
niet-dagelijkse winkels en een doe-het-zelfzaak.
slager en een apotheek in de dagelijkse benodigdheden
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
Winkelaanbod in Waspik
19 van 49
2.4 Indicatief onderzoek marktruimte Distributieplanologisch onderzoek toont in de gemeente Waalwijk een situatie van over aanbod in de dagelijkse winkelsector. De situatie verschilt per kern. De berekeningen en verdere toelichting zijn te vinden in bijlage 1.
Nauwelijks kwantitatieve ontwikkelruimte De bevolkingsgroei alleen is onvoldoende om het bestaande overaanbod weg te nemen, zeker als we rekening houden met een verdere ontwikkeling van online boodschappen doen. Een versterking van het boodschappenaanbod in de gemeente kan de lokale
2023: overaanbod dagelijkse winkelsector gemeente
binding mogelijk wel iets doen toenemen. Concreet
Belangrijke lokale gegevens voor de berekening van het
gaat het dan om het voorkomen van afvloeiing naar
marktfunctioneren van de dagelijkse sector zijn:
Kaatsheuvel. Realistisch gezien is die te ‘winnen’
•
De gemeente heeft circa 50.000 inwoners.
binding echter beperkt; een binding van richting de 90%
•
83% van de bestedingen die deze Waalwijkers doen bij
is in deze uitgestrekte gemeente gewoonweg niet
fysieke dagelijkse winkels komt terecht bij winkels in
realistisch. Een verbetering op het Bloemenoordplein
de eigen gemeente a.
heeft bijvoorbeeld geen effect op de koopstromen in
11% van de bestedingen bij dagelijkse winkels in de
Waspik. Concreet betekent dat dat er in kwantitatief
gemeente komt van buiten de gemeente Waalwijk.
opzicht niet tot nauwelijks aanleiding is voor meer
Het inkomensniveau in de gemeente ligt circa 5%
dagelijks winkelaanbod. Uitbreiding is in dat geval
onder het landelijk gemiddelde.
alleen te motiveren vanuit kwalitatieve argumenten.
• •
Bovenstaande resulteert in een haalbare omzet, die
Overaanbod aan dagelijkse winkelmeters in de gemeente
Hiervoor is inzicht per woonplaats essentieel.
gedeeld door het huidige dagelijkse winkelaanbod (17.900 m² wvo) een indicatie voor de huidige vloerproductiviteit
Overaanbod kern Waalwijk
oplevert (euro per m wvo). Deze vloerproductiviteit voor
De kern Waalwijk heeft momenteel circa 30.200
dagelijkse winkels blijkt in Waalwijk ruim 10% onder het
inwoners. Momenteel is het dagelijks winkelaanbod in
landelijk gemiddelde niveau te liggen, ofwel er is momen-
de kern Waalwijk ca. 13.100 m² wvo groot. Op basis van
teel een ‘theoretisch overaanbod’ in de dagelijkse sector
de landelijke normgetallen is een potentieel dagelijks
van circa 2.000 m² wvo.
winkelaanbod van ca. 11.500 m² wvo haalbaar. De
a
huidige vloerproductiviteit (omzet per m2) ligt dan dus
2
I&O et al. (2021), Koopstromenonderzoek Randstad en NoordBrabant.
20 van 49
Marktruimtesituatie verschillend per kern
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
ca. 12% onder het landelijke niveau. In het scenario van
Overaanbod in Waspik
Conclusie
sterke bevolkingsgroei in zowel Waalwijk-kern als
De kern Waspik telt momenteel circa 5.200 inwoners. De
De marktruimteberekeningen voor de dagelijkse
Landgoed Driessen neemt dit overaanbod bij het huidige
komende tien jaar zal dit inwonertal licht stijgen naar
winkelsector laten zien dat er alleen in de kern Sprang-
aanbod aanzienlijk af (-4% ofwel ca. -500 m² wvo) . Ten
circa. 5.300 inwoners. Op basis van de landelijke normge-
Capelle op termijn (zeer beperkte) kwantitatieve uitbrei-
opzichte van het huidig functioneren is dat dus een
tallen is hier een potentieel dagelijks winkelaanbod van
dingsruimte ontstaat op basis van de landelijke
verbetering. Ter illustratie: als er dan weer een moderne
ca. 1.500 m² wvo mogelijk. Aangezien er momenteel ca.
normen. In Waalwijk en Waspik is er, ook in de toe-
supermarkt wordt toegevoegd (circa 1.200 m wvo) komt
1.900 m² wvo aan dagelijks winkelaanbod aanwezig is in
komst, sprake van overaanbod. Wel zorgt de bevol-
de vloerproductiviteit weer op het huidige niveau uit
de kern Waspik is er een overaanbod van ca. 400 m² wvo.
kingsgroei in Waalwijk voor een beter functioneren bij
(-12%). Bij minder bevolkingsgroei en/of het toevoegen
De vloerproductiviteit van dagelijkse winkels in Waspik
eenzelfde aanbod. Een eventuele uitbreiding van het
van meer m wvo winkelaanbod zal het gemiddeld
ligt dus ca. 21% onder het landelijke niveau.
dagelijkse winkelaanbod is bij die situatie alleen te
2
2
functioneren verder verslechteren (zie bijlage 1).
verantwoorden vanuit kwalitatieve argumenten, bijvoorbeeld als een uitbreiding duidelijk bijdraagt aan het realiseren van de gemeentelijke ambities.
Vraag en aanbod in balans in Sprang-Capelle De kern Sprang-Capelle heeft momenteel circa 9.800 inwoners. Het potentieel dagelijks winkelaanbod is berekend op ca. 2.800 m² wvo, zo goed als gelijk aan de
Verdere terugloop van niet-dagelijkse winkelaanbod verwacht
huidige ca. 2.900 m² wvo. De vloerproductiviteit van
Binnen de niet-dagelijkse winkelsector zijn de onderlinge verschillen in typen winkelgebieden, branches, formules en
dagelijkse winkels in Sprang-Capelle ligt dus nagenoeg
verdienmodellen dusdanig groot dat de uitkomst van een som op basis van landelijke kengetallen voor veel gebieden
op het landelijk gemiddelde niveau. De komende tien jaar
lastig te interpreteren is. Vaak is het voor een structuurvisie zinvoller te kijken naar de landelijke trends in de winkelsec-
zal de bevolking in de eigen kern min of meer stabiel
tor, de lokale aanbodontwikkeling van de afgelopen jaren en de verwachte inwonergroei. Voor de gemeente Waalwijk is
blijven, wel komen er meer mensen dichtbij het winkel-
de verwachting dat het niet-dagelijkse winkelaanbod de komende jaren verder zal afnemen. De grootste krimp van dit
aanbod in Sprang-Capelle te wonen door de woningbouw
aanbod is te verwachten in Waalwijk-Centrum, al is het natuurlijk de ambitie een zo divers mogelijk aanbod te behouden.
op Landgoed Driessen. Daardoor is er ook in de toe-
Hier wordt in de actualisatie van de centrumvisie verder op ingegaan. Ook voor het woonwinkelaanbod op Zanddonk zijn
komst voldoende draagvlak om het huidige dagelijkse
er geen redenen om over uitbreiding na te denken, o.a. gezien de onzekere periode voor de woninginrichtingsbranche na
winkelaanbod te behouden of zelfs iets uit te breiden.
corona.
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
21 van 49
Toekomstvisie
3.1 Uitgangspunten en ambities De gemeente Waalwijk streeft naar een zo aantrekkelijk en divers mogelijk winkelaanbod voor haar inwoners. Binnen vitale winkelcentra krijgen ondernemers de beste kansen om te ondernemen. De komende jaren blijft het echter een uitdagende tijd voor ondernemers en winkelgebieden.
•
Het niet-dagelijkse winkelaanbod in de gemeente
gemeente, onder andere in het licht van de vergrijzing
is de laatste jaren afgenomen. Ondanks een snelle
en het stimuleren van duurzame en gezonde mobiliteit
transformatie van winkelvastgoed naar woningen is
(acceptabele fiets-afstand). Deze ambitie vraagt om
er nu en in de toekomst in Waalwijk-Centrum nog
een winkelaanbod op maat voor verschillende delen
altijd een forse leegstandsopgave. Er is dan ook
van de gemeente. Een te grote ontwikkeling kan de
geen aanleiding om extra niet-dagelijkse winkel-
hoofdambitie (concentratie) of ambitie voor dagelijkse
meters te realiseren in de gemeente.
voorzieningen elders in de structuur namelijk ook in de weg zitten.
Uitgangspunten
Ambities
De gemeente kent de volgende uitgangssituatie:
Rekening houdend met de genoemde uitgangspunten
In 3.2 worden deze ambities uitgewerkt in ruimtelijke
•
Het komende decennium groeit de gemeentelijke
en met de doelstellingen vanuit vigerend beleid (zie
keuzes. Dat ontwikkelkader moet ondernemers zowel
bevolking van circa 50.000 naar circa 54.000
paragraaf 1.6) luiden de ambities voor de detailhandels-
ruimte als zekerheid bieden, zodat ze kunnen investe-
inwoners. De grootste inwonergroei vindt plaats in
structuur als volgt:
ren op locaties die door de gemeente voor de lange
de kern Waalwijk en op Landgoed Driessen. Deze
•
•
termijn ondersteund worden als winkelgebied.
bevolkingsgroei is welkom als ‘buffer’ tegen de
Hoofdambitie: het behouden van een zo divers mogelijk
trend van een teruglopende behoefte aan fysieke
winkelaanbod in de gemeente door het concentreren
detailhandel per hoofd van de bevolking.
van winkelontwikkelingen in een structuur van vitale
De vergrijzing van de bevolking zal in de gemeen-
winkelgebieden. Door een hoge mate van concentratie
te Waalwijk de komende jaren versneld doorzet-
(bundeling van bezoekersstromen, synergie tussen
ten. Oudere inwoners hebben behoefte aan
functies) ontstaan de beste kansen voor een diversiteit
dagelijkse voorzieningen (en een ontmoetings
aan ondernemers en concepten. Zo kunnen inwoners
plek) dicht bij huis.
van Waalwijk ook in de toekomst voor zo veel mogelijk
Er is een kwantitatief overaanbod aan dagelijkse
aankopen binnen de gemeentegrenzen terecht.
winkelruimte, met name in de kernen Waalwijk en Waspik. In Waalwijk zorgt de toenemende bevol-
Subambitie: het voorzien in dagelijkse benodigdheden
king op termijn voor een betere balans.
nabij huis, om bij te dragen aan de leefbaarheid in de
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
Hoodambitie zo divers mogelijk winkelaanbod behouden
23 van 49
3.2 Gewenste detailhandelsstructuur De gemeente Waalwijk zet in op een detailhandelsstructuur met een zo vitaal mogelijk hoofdcentrum van Waalwijk, met perspectiefrijke dorps- en buurtcentra die zich kunnen ontwikkelen en waar iedere inwoner een supermarkt in de buurt heeft. ‘Te versterken’ winkellocaties De ‘te versterken’ winkellocaties zijn cruciaal voor de detailhandelsstructuur. Dit zijn dé locaties waar het
•
•
Dorpscentrum Sprang-Capelle: het centrum biedt
•
Buurtcentrum Bloemenoordplein: het behouden van
een aantrekkelijk aanbod voor de dagelijkse
het (enige) lokale buurtcentrum in Waalwijk is
benodigdheden van de inwoners van Sprang-
belangrijk. Het vergrijzende zuidoosten van de kern
Capelle en Landgoed Driessen.
Waalwijk behoudt zo een compleet boodschappen
Dorpscentrum Waspik: in de kleinste kern van de
aanbod én de daaraan verwante ontmoetingsfunctie.
gemeente wordt het behoud van een zo compleet
•
PDV-zone met woonthema Zanddonk: het behouden
mogelijk aanbod aan frequente benodigdheden
van de positie als regionaal onderscheidend woon-
voor de lokale inwoners nagestreefd.
winkelcluster is de ambitie (met Piet Klerkx als
Visie hoofdwinkelstructuur gemeente Waalwijk
winkelaanbod geconcentreerd wordt. Voor deze locaties zet de gemeente er actief op in het winkelaanbod zo sterk mogelijk te maken, mits passend bij de gewenste functie en positie (verzorgingsgebied, etc.). Hier geldt een meewerkende grondhouding vanuit de gemeente ten opzichte van initiatieven, evenals een inspanning om de randvoorwaarden voor winkels te optimaliseren. Het betreft: •
Hoofdwinkelcentrum Waalwijk-Centrum: dit is het hoofdcentrum en het economische en sociale hart van de gemeente, waar het doel is een bovenlokale aantrekkingskracht te behouden. Hierbij hoort het meest bijzondere, uitgebreide en diverse winkelaanbod! De herontwikkeling van De Els, met daarbij het realiseren van een sterker, modern boodschappenaanbod, is hier een speerpunt.
24 van 49
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
drager). Daarvoor is het concentreren van woonwin-
belangrijke aanvulling op de te versterken structuur.
kels, en dus het vasthouden aan het heldere profiel
Zonder deze supermarkten zou de fiets-afstand tot een
als woonwinkelcluster, uitgangspunt. Zanddonk is
supermarkt vanuit sommige stedelijke woongebieden flink
geen onderdeel van de reguliere structuur, maar
groter zijn. a Ze leveren dus een bijdrage aan de ambitie om
geldt als uitzonderingslocatie voor de verkoop van
een fijnmazige boodschappenstructuur te realiseren
volumineuze artikelen, een zogenaamde PDV-locatie
(nabijheid, duurzame mobiliteit, etc.). Voor deze drie ‘te
of -zone (perifere detailhandelsvestiging).
behouden’ locaties houdt de gemeente eveneens de benodigde randvoorwaarden op peil (denk aan onder-
Versterking boodschappenpositie Waalwijk-Centrum
houdsniveau publieke ruimte, organiseren bereikbaarheid),
In het hoofdcentrum is het gewenst De Els te herontwik-
maar werkt de gemeente niet mee aan wensen tot uitbrei-
kelen en daarbij een sterker, modern en goed ingepast
ding van detailhandelsaanbod. Enige uitzondering hierop is
boodschappenaanbod te realiseren (o.a. toevoeging
Laageinde, als het mogelijk blijkt om de versspeciaalzaken
supermarkt). Hiermee wordt een stabiele stroom aan
hier toch terug te laten keren.
dagelijkse bezoekers in het centrum gerealiseerd en de afvloeiing naar andere plaatsen beperkt. Dit draagt bij
Buiten de structuur
aan de ambitie voor een zo compleet en divers mogelijk
Buiten bovenstaande structuur geldt dat de gemeente
niet-dagelijks winkelaanbod in de gemeente. Die verster-
verplaatsing naar die structuur gewenst acht en er wordt
king is van dusdanig belang voor de hoofdambitie, dat het
buiten de structuur niet bijgedragen aan randvoorwaarden
risico op het minder functioneren danwel wegvallen van
voor de winkelfunctie. Bij leegstand van winkelruimte
een andere supermarktlocatie in Waalwijk wordt geac-
buiten de detailhandelsstructuur is transformatie van
cepteerd (zie ook Bijlage 1). Idealiter zou dat dan een
winkelruimte naar op die locatie passende alternatieve
supermarkt buiten de gewenste structuur betreffen.
functies, zoals wonen, gewenst. Dit zorgt op de lange
Primaat bij het hoofdcentrum van Waalwijk...
termijn voor bundeling van de bezoekersstromen binnen
‘Te behouden’ buurtsteunpunten
de gewenste structuur, wat bijdraagt aan de ambities voor
De solitaire supermarken in Laageinde, op Zanddonk en
het behouden van een zo divers mogelijk aanbod.
aan de Van der Duinstraat in Sprang-Capelle zijn een
a
in een kleiner dorp accepteert iemand eerder grotere afstanden
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
...en dagelijkse benodigdheden in de dorpscentra
25 van 49
Keuze Landgoed Driessen
zelfstandige kleinschalige detailhandelsfunctie voor
Een raadsmotie vraagt in hoeverre het mogelijk is om
Landgoed Driessen dun a. Vanuit de detailhandelsfunc-
kleinschalige detailhandels- of horecavoorzieningen te
tie gezien is het wél mogelijk om, in samenwerking met
realiseren op Landgoed Driessen. Vanuit detailhandel is
de lokale winkelondernemers van Sprang-Capelle en
het volgende relevant:
Waalwijk, in ondergeschikte vorm een bijdrage te
•
Het aantal versspeciaalzaken daalt landelijk gezien
leveren aan het aantrekkelijk maken van een centrale
al jaren. Zonder de nabijheid van een supermarkt
ontmoetingsplek in De Muzenkamer. Hierbij kan het
als publiekstrekker hebben nieuwe individuele
bijvoorbeeld om een ondergeschikt onderdeel van een
versspeciaalzaken op de lange termijn weinig kans
maatschappelijke functie of horeca-gelegenheid gaan.
van slagen. Alleen van oudsher gevestigde winkels
•
(gunfactor) en/of uitzonderlijke ondernemers
De potenties voor een horeca-voorziening zijn namelijk
bewijzen nog wel eens het tegendeel.
kansrijker: een uitnodigende plek of unieke locatie
Er is sprake van overaanbod in de dagelijkse sector
(zoals een centrale ontmoetingsplaats) kan een
in Waalwijk. Rond Landgoed Driessen zijn drie
horeca-concept vleugels geven. Tot slot kan aan het
supermarkten gevestigd en er is een uitgebreid
hart van deze nieuwe wijk levendigheid worden
versaanbod bij het centrum van Sprang-Capelle.
toegevoegd door op enkele momenten in de week een
Toekomstige inwoners van Landgoed Driessen
standplaats te realiseren, als ambulante vorm van
worden vlak bij het centrum van Sprang-Capelle
detailhandel.
Verbeterde aantakking Driessen op omgeving belangrijk
gehuisvest. Het realiseren van een volwaardige bijkomende supermarkt en andere voorzieningen in
Het verbeteren van de (fiets)infrastructuur naar de
Landgoed Driessen zou het voortbestaan van
omliggende aankooppunten is in alle gevallen een
gewenste structuur onder druk zetten.
belangrijk aandachtspunt, zodat de inwoners van Landgoed Driessen de omliggende dagelijkse voorzie-
Gezien deze economisch-ruimtelijke context, de vorige
ningen ook goed kunnen bereiken.
visie en de actuele ambities is de onderbouwing van een a
26 van 49
O.a. in het kader van de Ladder van duurzame verstedelijking.
Bron: Brabants Dagblad, 2023
Ondergeschikte detailhandel bij Muzenkamer denkbaar
2399.1222 Detailhandelsvisie gemeente Waalwijk - 27 oktober 2023
3.3 Uitwerking supermarktstructuur Als voornaamste publiekstrekkers (zie paragraaf 1.3) zijn supermarkten van groot belang voor de winkelstructuur en vragen ze speciale aandacht in de vertaling van de visie.
Alleen in het hoofdcentrum is een supermarkt van
is dan het toevoegen van een derde volwaardige
grotere omvang passend (tot ca. 1.600 m wvo) om de
supermarkt. Aldi is hiervoor de logische partij, aan-
bovenlokale boodschappenfunctie te benadrukken.
gezien zij al een (vastgoed)positie heeft binnen De
2
Els. Voor supermarkten die niet op ‘te versterken’, maar op
•
Bloemenoordplein: 1x lokale supermarkt. De hier
Hiërarchie in aantal en omvang
‘te behouden’ locaties liggen, geldt dat de huidige
aanwezige supermarkt is nu aan de kleine kant
De verdeling van aantal en omvang van supermarkten is
omvang de maximale omvang is; hier is uitbreiding van
(ca. 950 m² wvo). Om de functie als trekker voor de
bepalend voor het consumentengedrag (keuze voor
het winkelvloeroppervlak niet gewenst. Deze super-
overige voorzieningen te waarborgen, krijgt de
winkelgebied) en daarmee de winkelstructuur. Een
markten zijn ook allemaal al groter dan 1.200 m wvo.
supermarkt dan ook, indien dit ruimtelijk en
2
grotere supermarkt heeft vaak een grotere en meer
economisch haalbaar blijkt, de gelegenheid
bovenlokale aantrekkingskracht. Kleinere supermarkten
Te versterken supermarktstructuur
zijn kwetsbaar en vallen soms weg uit de structuur.
Rekening houdend met het aanwezige marktpotentieel
Momenteel zijn een aantal supermarkten binnen de
(zie paragraaf 2.4) en zoekend naar een balans tussen
De huidige omvang van ca. 1.000 m² wvo is
gewenste structuur aan de kleine kant. Daarmee staat
concentratie en spreiding wordt ingezet op de volgen-
beperkt, ook gezien het toenemende draagvlak.
de toekomstbestendigheid van de fijnmazige bood-
de hiërarchische supermarktstructuur:
Een beperkte uitbreiding is wenselijk.
schappenstructuur onder druk (subambitie nabijheid
•
dagelijkse benodigdheden).
(beperkt) uit te breiden.
Waalwijk-Centrum: 3x supermarkt. Bij de beoogde
•
•
Centrum Sprang-Capelle: 1x lokale supermarkt.
Centrum Waspik: 2x supermarkt huidige omvang
positie van Waalwijk-Centrum past het meest
of 1x moderne lokale supermarkt. Gelet op de
diverse supermarktaanbod, met de grootste
omvang van de kern is Waspik met twee super-
In een fijnmazige supermarktstructuur is de passende
supermarkten (1.200 à 1.600 m wvo). Het
markten ruim voorzien. Ambitie is de twee comple-
omvang voor een moderne supermarkt met een lokale
(toekomstige) winkelcentrum De Els is de plek in
mentaire supermarkten in de benen te houden.
verzorgingsfunctie rond de 1.200 m wvo. Veel solitaire
de gemeente waar de clustering van meerdere
Mocht dit niet lukken, dan is het wenselijk op een
supermarkten in Waalwijk-kern zijn al van deze omvang
supermarkten op één plek zowel haalbaar is, als
centrale locatie in het centrum een moderne lokale
of groter, maar de supermarkten in ‘te versterken’
de grootste bijdrage levert. Met die ontwikkeling
supermarkt te realiseren.
locaties Sprang-Capelle Centrum, Waspik-Centrum en
ontstaat voor consumenten een aantrekkelijk en
Bloemenoordplein zijn dat niet.
compleet boodschappenprogramma. Het streven
2
2
Voor meer toelichting over de marktsituatie en mogelijke effecten van deze keuzes zie bijlage 1.