CConstaterende datWaalre
Koppel je AI →
Document · PDF

2026-62-SvA-Begroting-2027-en-meerjarenraming-2028-2030

Raadsvergadering 5 november 2026, gemeente WaalreBij agendapunt: Voorstel tot vaststellen van de Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-203063.720 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 7 van 8

Het BBV schrijft voor om het meerjarige streefpercentage voor de inflatie in de eurozone hiervoor toe te passen: 2% (disconteringsvoet). Verschil tussen boekwaarde, netto contante waarde en eindwaarde Als voorbeeld rekenen we met grondexploitatie Trolliuslaan e.o.: Boekwaarde De boekwaarde is het saldo van alle gerealiseerde uitgaven en ontvangsten op een bepaald moment. Per 1-1-2026 is de boekwaarde van project Trolliuslaan e.o. € 120.505 In 2026 worden in totaal voor Trolliuslaan e.o. € 136.305 aan uitgaven verwacht en voor € 0 ontvangsten. Daarmee wordt de te verwachte boekwaarde per 31-12-2026 € 120.505 + € 136.305 (uitgaven 2026) –/- € 0 (opbrengsten 2026) = € 256.810 Een positieve boekwaarde betekent dat er meer uitgaven dan ontvangsten zijn gerealiseerd. Eindwaarde Voor project de Trolliuslaan e.o. verwachten we nog € 136.305 aan uitgaven te gaan realiseren in 2026. Daarnaast verwachten we ook nog voor € 0 aan inkomsten te gaan realiseren. De eindwaarde van project Trolliuslaan e.o. kunnen we hiermee berekenen: 160 € 0 (inkomsten in 2026) -/- € 120.505 (boekwaarde) -/- € 136.305 (uitgaven in 2026) = € -/- 256.810 Netto contante waarde (NCW) De NCW is de eindwaarde van een project welke is teruggerekend naar het huidige prijspeil 1-1-2026. Voor Trolliuslaan is de eindwaarde van het project berekend op -/- € 256.810 per 31-12-2026.

Om de eindwaarde terug te kunnen rekenen naar het huidige prijspeil per 1-1-2026 heeft de commissie BBV voorgeschreven dat daarvoor met een disconteringsvoet van 2% moet worden gerekend: NCW = Eindwaarde / (1 + percentage disconteringsvoet)t (aantal jaren wat terug gerekend moet worden naar prijspeil) -/- € 256.810 / (1+0.02)1 = -/- € 251.775 Effecten Vennootschapsbelasting (Vpb) De gemeente is per 1 januari 2016 voor haar ondernemersactiviteiten Vpb-plichtig. Een van die activiteiten (met de grootste financiële impact) is “het voeren van grondexploitaties”. De afgelopen jaren zijn door gemeente Waalre onderstaande bedragen betaald / terugontvangen inzake Vpb: Aangiftejaar | Bedrag Betalen/ontvangen | Voorlopig / definitief 2016 | 30.223 Te betalen | Definitief 2017 | - | Definitief 2018 | 117.782 Te betalen | Definitief 2019 | - | Definitief 2020 | - | Definitief 2021 | - | Definitief 2022 | - | Definitief 2023 | - | Definitief 2024 | - | Definitief 2025 | 71.540 Te betalen | Voorlopig 2026 | 71.540 Te betalen | Voorlopig Voor het boekjaar 2025 en 2026 is het definitieve bedrag nog niet bekend. Nieuwe grondexploitaties In 2026 is de grondexploitatie voor complex Waalre Noord Fase 3 geopend. Voorlopig met een eindwaarde van € 1 miljoen. Overige grondstoffen De gemeente heeft een aantal percelen in bezit die in aanmerking komen voor woningbouwontwikkeling.

Dit zijn echter eigendommen die pas op de (middel)lange termijn zullen worden opgepakt en waarvoor nog geen grondexploitatie is opengesteld. 161 162 Dit betreft percelen in Ekenrooi Zuid en een deel van het voormalige Boerenbondterrein. Momenteel worden deze eigendommen tijdelijk beheerd zoals in de vorm van verpachte landbouwgrond, paardenweide of tijdelijk evenemententerrein. Waalre Noord fase 3 De gemeente heeft in het verleden enkele grondposities in dit toekomstig ontwikkelgebied strategisch aangekocht voor de realisatie van een woonwijk Waalre Noord fase 3 (conform Gebiedsvisie Waalre Noord). Opzet was om eerst Waalre Noord fase 1 en 2 te realiseren en vervolgens de overstap te maken naar fase 3. Uit oogpunt van versnelling en een continue bouwstroom is deze locatie eerder gestart. In de afgelopen jaren is een Omgevingsdialoog met alle belanghebbenden gevoerd. Het resultaat, de stedenbouwkundige opzet voor de locatie, heeft uw raad in 2025 vastgesteld. In 2025 is het stedenbouwkundig schetsontwerp goedgekeurd. In 2026 worden de afspraken met ontwikkelaars definitief vastgelegd en wordt gestart met het doorlopen van de benodigde RO-procedures van het gewijzigde Omgevingsplan. Ekenrooi Zuid Begin 2025 is de verkenning van ontwikkeling Ekenrooi Zuid gestart. In april 2025 is de startnotitie Ekenrooi Zuid vastgesteld door uw raad.

De stedenbouwkundige visie is in februari 2026 vastgesteld en in maart 2026 is de anterieure overeenkomst getekend. De verwachting is dat in de tweede helft van 2026 het stedenbouwkundig plan (het vervolg op de stedenbouwkundige visie) wordt vastgesteld. De ruimtelijke procedure wordt in 2026 opgestart. Waardering grondposities De gemeente moet elk jaar bijhouden of de grondposities in deze strategische grondvoorraad een lagere boekwaarde hebben dan de marktwaarde van de grondpositie bij de huidige bestemming. Op dit moment heeft de gemeente voor € 1,3 mln aan grondposities geïnvesteerd die voor gebiedsontwikkelingen in aanmerking komen. Uit de strategische grondvoorraad zijn geen directe financiële effecten voor de begroting 2027. Grond-voorraad | Kern | Sectie- | Opp.

| Boekwaarde Boekwaarde | Verwachte | Markt- | Onderbouwing nummer | m2 | per | per m2 | marktwaarde waarde per m2 31-12-2025 | per 1-1-2026 Waalre Noord fase Waalre A1754/ | 8.050 | 644.000 | 80,00 | 646.000 | 80,25 | WOZ taxatie 3 | A1755/ A4894 Waalre Noord fase Waalre A4018 | 4.220 | 28.585 | 6,77 | 31.443 | 7,45 referentie 3 | transacties Waalre Noord fase Waalre A4308 | 3.520 | 23.843 | 6,77 | 26.227 | 7,45 referentie 3 | transacties Waalre Noord fase Waalre A4485 | 2.250 | 89.663 | 39,85 | 89.663 | 39,85 aangekocht in 3 | 2020 Ekenrooi Zuid | Aalst | A3364 | 4.227 | 28.632 | 6,77 | 31.495 | 7,45 referentie transacties Ekenrooi Zuid | Aalst | A2905 | 19.585 | 132.662 | 6,77 | 145.925 | 7,45 referentie transacties Ekenrooi Zuid | Aalst | A3611 | 1.942 | 13.154 | 6,77 | 14.470 | 7,45 referentie transacties Ekenrooi Zuid | Aalst | A3704 | 18.380 | 124.500 | 6,77 | 136.947 | 7,45 referentie transacties Boerenbondterrein Waalre A4705 | 9.825 | 218.068 | 22,20 | 982.500 | 100,00 taxatiewaarde Totaal | 71.999 | 1.303.107 | 2.104.670 Pachtgronden De gemeente heeft een beperkt areaal aan landbouwgronden in bezit. Dit is het gevolg van strategische grondaankopen uit het verleden, met als doel deze in te kunnen zetten bij grondruil, woningbouwontwikkelingen en natuurcompensatie. Totdat deze gronden kunnen worden ingezet, wordt een deel daarvan verpacht.

Gemeente Waalre hanteert eenjarige contracten om volledige beschikking te houden over haar gronden. Gemeente Waalre heeft 9 percelen in pacht uit te geven, in totaal ruim 15 ha. De regionale pachtnorm is in juli 2026 vastgesteld op € 1.109/ ha. In totaal wordt ca € 15.800 aan pachtinkomsten verwacht in 2027. Verhuur gronden Een deel van de verspreid liggende gronden wordt verhuurd voor verschillende doeleinden. Een deel hiervan zijn gronden die wachten op een mogelijke ontwikkeling. Deze gronden worden verhuurd voor verschillende doeleinden zoals paardenwei, bijenkasten of volkstuin. Daarnaast worden de zogenaamde reststroken verhuurd. Deze gronden worden verhuurd aan de bewoners van naastgelegen percelen en worden gebruikt als tuingrond. De huuropbrengsten van deze gronden in zijn in 2027 geraamd op circa € 10.000. Een aantal zend- en hoogspanningsmasten leveren ook in de vorm van overeenkomsten van gebruik-opstal voor langere tijd opbrengsten op. De opbrengsten in deze vorm zijn jaarlijks circa € 13.000,- 163 164 Verkoop restgronden Voor restgronden wordt een passief grondbeleid gevoerd. Er is geen actieve verkoopstrategie. In de regel is de gemeente terughoudend bij de verkoop van gronden omdat de gemeente de gronden als strategisch bezit in eigendom wil behouden voor onder andere klimaat adaptieve maatregelen. Er worden niet veel opbrengsten uit gegenereerd.

De gemeente verkoopt reststroken op basis van incidentele verzoeken, indien voldaan wordt aan beleidsregels. Dit levert dan ook incidenteel grondopbrengsten op. Een hogere grondvraag vanuit Enexis voor de plaatsing van trafostations wordt bij voorkeur middels de vestiging van een opstalrecht in plaats van verkoop geregeld. Voor 2027 wordt een bedrag van circa € 37.000,- begroot; dit bedrag is inclusief een aanstaande verkoop van grond aan Natuurmonumenten op basis van een oude grondruilovereenkomst die nu geeffectueerd wordt. 2. Particuliere initiatieven Inleiding De gemeente faciliteert een toekomstig woningbouwprogramma (vanuit volkshuisvestelijke en economische beleidsdoelstellingen) niet alleen via haar eigen bouwprojecten, maar ook via particuliere initiatieven. Hieronder volgt een korte toelichting over de grotere particuliere projecten, die de gemeente op dit moment faciliteert. Zelfrealisatie: Grondexploitatie die door private partijen zelf wordt uitgevoerd. De rol van de gemeente is beperkt tot het faciliteren (planologisch besluit), toetsen en het (verplicht) kostenverhaal. Gemeente mag niet meer kosten verhalen dan de werkelijke kosten. Deze worden voorafgaand aan het project ingeschat. Brabantiaterrein De eerste en tweede fase van de ontwikkeling op het voormalig Brabantiaterrein zijn reeds langere tijd geleden gerealiseerd.

De plannen op het plandeel langs de Tongelreep (de derde en laatste fase) zijn meermaals gewijzigd. Hiervoor is een nieuw plan ontwikkeld: het Brabantiapark. Het plan bestaat uit 112 woningen, waarvan 34 sociale huur. Eind 2026 wordt gestart met het bouwrijp maken van het plangebied en de bouw van de opstallen. Voor dit project is tevens subsidie verkregen vanuit 'Beethoven'. Winkelcentrum De Voldijn Boven het winkelcentrum worden 50 appartementen gerealiseerd. Hiertoe is eerst de openbare ruimte rondom het winkelcentrum aangepakt en de bodem is gesaneerd. De door de raad vastgestelde uitgangspunten zijn uitgewerkt in een inrichtingsplan en bouwplan. Medio 2024 is gestart met de omgevingsdialoog en de milieutechnische onderzoeken. Uit onderzoek is gebleken dat het project geen Natura-2000 activiteit is en zonder natuurvergunning kan worden uitgevoerd in overeenstemming met de bepalingen van de Omgevingswet. De omgevingsvergunningsaanvraag voor dit deel is in procedure gegaan op 30 juli 2026 jongstleden. Belanghebbenden konden tot en met 10 september 2026 bezwaar maken tegen dit besluit. In de tweede fase wordt de omgevingsvergunning voor het realiseren van het gebouw aangevraagd (vergelijkbaar met de oude 165 bouwvergunning). De planning voor deze tweede fase is nog niet bekend en hangt af van vaststelling van de lopende planprocedure.

Frederik Hendrikstraat/Gebiedsvisie de Pracht en omgeving. In april 2026 zijn op het zuidelijk deel van de locatie de 26 sociale huurappartementen van woningstichting 'Thuis (WoonST) opgeleverd en bewoond. Gepland is om in het najaar van 2026 een herinrichting van de openbare ruimte door de gemeente uit te voeren. Hierna is dit project afgerond. Het noordelijk deel ligt voorlopig stil. Zorgcentrum Eeckenrhode De exploitatiemaatschappij Eeckenrhode wenst 36 appartementen toe te voegen aan de serviceflat Eeckenrhode. Het bestemmingsplan is door de raad goedgekeurd in juni 2024 en is inmiddels onherroepelijk. De omgevingsvergunningsaanvraag is ingediend, vergund en onherroepelijk. De start bouw is voorzien voor eind 2026. Molenstraat 5 Op deze locatie is het voormalige bedrijfsgebouw gesloopt. Hier wordt een woonzorg complex voor 24 zorgwoningen met volledig pakket thuis gerealiseerd. De vergunning is verleend, de bouw is in 2026 gestart en de verwachte oplevering is eind 2027. Molenstraat/Dreefstraat Het gebied is volledig woonrijp, grond is overgedragen en een groot deel van de woningen zijn opgeleverd en bewoond. De bouw van 6 goedkopere koopwoningen is nog niet gestart. Raadhuisstraat 28 Op het achterterrein van de Aalstermolen is de bouw van 16 kleine woningen (ca 50m2) gerealiseerd. Aan de voorzijde van de Raadhuisstraat zijn 2 grondgebonden woningen in aanbouw.

Hiermee is het project afgerond. Wolders Eik (Willibrorduslaan 133-137B) Op de locatie van het voormalig transportbedrijf is woningbouw in aanbouw (Wolders Eik); een kleinschalig project van 23 woningen in een combinatie van vrijstaande, rijwoningen en beneden-bovenwoningen, waarbij het Stationskoffiehuis behouden blijft. Inmiddels is gestart met de bouwwerkzaamheden. De oplevering is voorzien in 2028. Markt 16 Op de locatie van het voormalig café de Wolderse Wever is een nieuw horecapand met 7 appartementen voorzien. De BOPA-procedure is in 2026 doorlopen. Start bouw is voorzien in Q1 2027. Hoek Burgemeester Mollaan en Primulalaan ( De Verbinding) Op de hoek Burgemeester Mollaan - Primulalaan is op de plaats van een bedrijfsverzamelgebouw een nieuw woningbouwplan voor circa 120 woningen gepland. Het project zit in de initiatieffase. In 2027 wordt de BOPA-procedure gestart. 166 HTC Waalre Voor de ontwikkeling van het gebied tussen de Dirck van Hornelaan en de Burgemeester Mollaan, grenzend aan de snelwegen A67 en A2, is een plan ingediend voor in totaal circa 700 woningen/wooneenheden. In december 2025 is dit conceptverzoek, High Tech Campus Waalre, goedgekeurd door het college, waarna de intentieovereenkomst is getekend. De planning is om in 2026/2027 een anterieure overeenkomst ondertekend te hebben en een wijziging Omgevingsplan te doorlopen.

In de raadsvergadering van 15 september 2026 heeft de behandeling plaatsgevonden met als uitkomst dat er aanpassingen in aantallen woningen en hoogte is aangegeven. De start bouw is gepland in 2027/2028. Eindhovenseweg (diversen) Na herinrichting van Den Hof en Eindhovenseweg zijn voor meerdere locaties rondom de Eindhovenseweg plannen voor woningbouw in ontwikkeling. Verouderde (winkel) panden worden aangepakt en getransformeerd naar wonen (soms met zorg). In totaal gaat het om meer dan 100 woningen. 't Laar/ Malvalaan Project met grondige renovatie van 3 woonblokken van Wooninc. met het optoppen op ieder blok met 7 appartementen, volledig in de sociale huur. Complex 1 is in 2026 afgerond, naar verwachting worden blok 2 en 3 in 2027 opgeleverd. Hoevenakkers Wooninc. vervangt het appartementengebouw en een aantal bungalows (in totaal 58) door 2 appartementencomplexen met in totaal 104 sociale huurwoningen voor senioren. In 2026 is de anterieure overeenkomst getekend en het plan moet nog de ruimtelijke procedure doorlopen. Voor de bouw is subsidie verleend vanuit 'Beethoven'. 3. Risico’s van grondeigendom De risicobuffer voor actieve grondexploitaties Bij de actualisatie van de grondexploitaties wordt rekening gehouden met de voorzienbare risico’s en deze worden verwerkt in de grondexploitatie.

Naast de voorzienbare risico’s kan er ook sprake zijn van niet-voorzienbare (onbenoemde en onbekende) risico’s. Bij het bepalen van een saldo van een grondexploitatie is hiermee nog geen rekening gehouden. Om de onvoorziene risico’s af te dekken maakt de gemeente gebruik van haar algemene reserves (zie ook paragraaf B Weerstandsvermogen). Weerstandsvermogen: Het vermogen om financiële tegenvallers op te vangen zonder dat dit effect heeft op (andere delen van) de bedrijfsvoering. Bij het bepalen van het beschikbare weerstandsvermogen wordt gekeken naar de aanwezigheid van vrij besteedbare middelen. 167 Recent is de hoogte van het benodigde weerstandsvermogen voor het afdekken van de onvoorziene risico’s die gemoeid zijn met de grondportefeuille via de IFLO-methode geactualiseerd en vastgesteld op € 4.442.113. Dit bedrag is dan ook opgenomen in het benodigd weerstandsvermogen. IFLO-methode: de IFLO-norm is een snelle en eenvoudige manier om het minimaal noodzakelijke weerstandsvermogen te bepalen. Bij deze methode wordt 10% van de boekwaarde, met 10% van de nog te realiseren kosten samengenomen om het benodigde weerstandsvermogen te bepalen. Verliesvoorzieningen Verliesvoorziening: Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat voor het verwachte verlies van een grondexploitatie direct een verliesvoorziening moet worden getroffen.

De getroffen verliesvoorziening moet toereikend zijn om het verwachte tekort van de grondexploitatie af te dekken. De stand van de voorziening verliezen bouwgrondexploitatie was per 1 januari 2026 € 250.669. De verliesvoorziening wordt eenmaal per jaar gemuteerd bij de jaarrekening op basis van de geactualiseerde grondexploitaties per 31 december van dat betreffende jaar. Naar verwachting wordt de grondexploitatie gesloten per 31-12-2026. Wat betekent dat daarna de verliesvoorziening kan komen vrij te vallen. De stand van de voorziening verliezen bouwgrondexploitatie bedraagt naar verwachting per 31-12-2026 € 0. Verwachte afsluiting grondexploitatie Grondexploitatie complex Trolliuslaan worden naar verwachting 31-12-2026 gesloten. Als alles volgens planning verloopt, zijn op dat moment alle voorzienbare werken, werkzaamheden en opbrengsten afgerond. De grondexploitaties worden naar verwachten gesloten met een negatief resultaat van respectievelijk, € 255.682 op. Eindwaarde (31-12-2026). 168 Paragraaf H. Horizontale verantwoording Waar gaat de paragraaf over? Met de komst van de Wet revitalisering generiek toezicht (Wrgt, 2016) werd deze paragraaf aan de begroting en jaarrekening toegevoegd. Uitgangspunt van de wet is dat de horizontale verantwoording tussen college en gemeenteraad verstevigd wordt. Hierdoor kan de raad steeds beter zijn controlerende en sturende rol vervullen.

In de praktijk betekent dit dat het college eerst verantwoording aflegt aan de raad. De toezichthouders - Rijk en provincie - zien hierop toe. We informeren u in deze paragraaf voor de belangrijkste thema’s over de inhoud van de horizontale verantwoording. En op welke manier het college deze verantwoording aan de raad aflegt. Verantwoording uitvoering wettelijke taken namens de provincie Noord- Brabant De provincie Noord-Brabant houdt toezicht op de uitvoering van de wettelijke taken die de gemeente Waalre namens de provincie uitvoert. Inwoners en bedrijven moeten erop kunnen vertrouwen dat die uitvoering goed gebeurt. Voor dit interbestuurlijk toezicht (IBT) maakt de provincie gebruik van een digitaal dasboard. De provincie geeft per toezichtgebied een oordeel: voldoet, voldoet gedeeltelijk en voldoet niet. De toezichtgebieden van de provincie zijn: 1. Financieel toezicht: Beoordelen van de begroting en jaarrekening. De provincie beoordeelt of de terugkerende inkomsten van de gemeente voldoende zijn om de terugkerende kosten te kunnen betalen. 2. Omgevingsrecht: Beoordelen van het beleidsplan Vergunningverlening, Toezicht en handhaving (VTH), het jaarlijks uitvoeringsprogramma VTH en het jaarlijks evaluatieverslag. Daarnaast voert de provincie themaonderzoeken en steekproeven uit. 3.

Informatie- en archiefbeheer: Beoordelen van het verslag dat het college ieder jaar uitbrengt aan de raad. Het ene jaar is dit een jaarverslag met verbeterplan, het andere jaar een rapportage over de voortgang van de verbeteringen. 4. Huisvesting vergunninghouders: Boordelen van de huisvesting van vergunninghouder met gegevens van het Centraal orgaan opvang Asielzoekers (COA) ten aanzien van de halfjaarlijkse opdracht/taakstelling van de rijksoverheid en de Huisvestingswet. De horizontale verantwoording van het college aan de raad bestaat uit het delen van de resultaten van het interbestuurlijk toezicht. Dat zijn de uitkomsten van het terugkerende (systematisch) toezicht, waarmee de provincie controleert of de gemeente aan de wettelijke eisen voldoet. En de uitkomsten van themaonderzoeken en reality checks, waarmee de provincie vaststelt of de informatie die we geven overeenkomt met de praktijk. Bij de jaarrekening worden het dashboard - met het oordeel per toezichtgebied - en het archiefverslag van de gemeente als bijlagen opgenomen. Gedurende het jaar worden de individuele toezichtresultaten met de raad gedeeld. 169 Verantwoording Sociaal domein Vanuit de Wet revitalisering generiek toezicht (Wrgt) wordt voor de horizontale verantwoording kinderopvang, informatie samengebracht op de website waarstaatjegemeente.nl.

Jaarlijks wordt voor 1 juli het jaarverslag kinderopvang door het college vastgesteld. En ter verantwoording naar de raad gestuurd. Ook over de leerplicht legt het college ieder jaar voor 1 oktober in een jaarverslag verantwoording af over het afgesloten schooljaar. Op basis van de Wmo en de Jeugdwet is de gemeente verplicht jaarlijks een cliëntervaringsonderzoek te houden. Vanaf 2018 wordt de cliëntervaring ieder kwartaal gemeten en jaarlijks - gebundeld in een rapport - aan de raad aangeboden. Hoewel vanuit de Participatiewet een jaarlijks cliëntervaringsonderzoek niet verplicht is, maakt het ook onderdeel uit van het rapport. Het Rijk ziet toe op de uitvoering van de wettelijke taken in het sociaal domein. Verantwoording informatieveiligheid (ENSIA, Eenduidige Normatiek Single Information Audit) De ENSIA heeft tot doel het verantwoordingsproces over informatiebeveiliging verder te professionaliseren. Dit gebeurt jaarlijks door het toezicht te bundelen en aan te sluiten bij de gemeentelijke Planning & Control-cyclus. Het college krijgt hiermee meer overzicht in de stand van zaken van informatiebeveiliging en kan er beter op worden gestuurd.

De horizontale verantwoording bestaat uit: • een zelfevaluatie aan de hand van vragenlijsten (op basis van de Baseline Informatiebeveiliging Overheid voor diverse basisregistraties, DigiD en Suwinet); • een externe audit (DigiD-aansluitingen en Suwinet); • een verklaring van het college en een toelichting over de informatiebeveiliging in de paragraaf bedrijfsvoering van de jaarrekening; • de Raad ontvangt jaarlijks een raadsinformatiebrief Informatiebeveiliging; • publicatie op de website waarstaatjegemeente.nl. Tevens vindt er over de ENSIA een verticale verantwoording plaats aan de verschillende toezichthouders van het Rijk. Verantwoording Wet politiegegevens Als werkgever van boa’s met opsporingstaken is de gemeente volgens de Wet politiegegevens (Wpg) verplicht om iedere vier jaar een externe audit uit te laten voeren. De volgende externe audit vindt uiterlijk begin 2030 plaats en de resultaten hiervan delen we met de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) in een Wpg-auditrapport. Daarnaast vindt verplicht ieder jaar een interne audit plaats. De resultaten van de externe en interne audit nemen we op in het jaarverslag informatieveiligheid en privacy dat het college jaarlijks aan de raad aanbiedt. 170 Verantwoording toezichtindicatoren BBV Vanaf 2016 is het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) gewijzigd.

Gemeenten zijn vanaf die datum verplicht om in de begroting en jaarrekening de beoogde of gerealiseerde maatschappelijke effecten toe te lichten aan de hand van een set verplichte en facultatieve beleidsindicatoren. Dit stelt de raad in staat op maatschappelijke effecten te kunnen sturen. Periodiek leveren landelijke bronhouders van deze indicatoren de meest recente informatie aan via waarstaatjegemeente.nl. In deze begroting 2027 zijn de cijfers van voorjaar 2026 gebruikt. We merken op dat veel bronhouders de indicatoren niet jaarlijks aanpassen waardoor veel indicatoren verouderd of zelfs niet ingevuld zijn. Indicatoren zijn vaak pas interessant wanneer je de ontwikkeling over meerdere jaren bekijkt. Daarom zijn - als ze beschikbaar waren - ook de gegevens uit voorgaande jaren opgenomen. De beleidsindicatoren worden ook opgenomen in het jaarverslag. Verantwoording rechtmatigheid Met ingang van de jaarrekening 2023 (in 2024 vastgesteld door de raad) is het college verantwoordelijk voor het opstellen van de financiële rechtmatigheidsverantwoording en het verantwoordingsgesprek met de raad. Het college legt daarmee verantwoording af over de naleving van wet- en regelgeving die relevant is voor het financiële reilen en zeilen van de gemeente. De raad bepaalt - binnen de wettelijke mogelijkheden - de normen voor de verantwoording.

Vanaf 2023 controleert de accountant de jaarrekening - inclusief de financiële rechtmatigheidsverantwoording – alleen nog op getrouwheid en niet meer op rechtmatigheid. De wetswijziging benadrukt de kaderstellende en controlerende rol van de raad en de politieke aanspreekbaarheid van het college. De wetswijziging kan een positieve bijdrage leveren aan het debat over de verbetermaatregelen en de kwaliteit van de financiële bedrijfsvoering. De rechtmatigheidsverantwoording is onderdeel van de jaarrekening. Een uitgebreide toelichting nemen we op in de paragraaf Bedrijfsvoering van de jaarrekening. Digitale toegankelijkheid Gemeenten zijn volgens de wet ‘Besluit digitale toegankelijkheid overheid’ verplicht hun digitale kanalen te laten voldoen aan de digitale toegankelijkheid eisen. Iedereen moet informatie en diensten van de overheid kunnen bereiken en gebruiken. Digitale toegankelijkheid wordt getoetst aan de hand van richtlijnen, de zogenaamde Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.1 niveau A en AA . Deze richtlijnen gaan over techniek en content. Onze gemeente is verantwoordelijk voor de digitale toegankelijkheid van al onze digitale kanalen en moet de status van de toegankelijkheid aantonen met een toegankelijkheidsverklaring. Wat vraagt de wet: 1. Een toegankelijkheidsverklaring opstellen en publiceren per digitaal kanaal. 2.

De verklaring onderbouwen met een onderzoeksrapport (audit) over de toegankelijkheid van de website of applicatie. 3. In de verklaring aangeven welke maatregelen de organisatie neemt om de toegankelijkheid te verbeteren. 171 Op basis van deze verklaring, onderbouwing en benoemde maatregelen krijgt het digitale communicatiekanaal een status (A: Voldoet volledig, B: Voldoet gedeeltelijk, C: Eerste maatregelen getroffen, D: Voldoet niet, of E: Geen verklaring). In het nieuwe Dashboard DigiToegankelijk worden alle websites, cloudapplicaties en apps van de gemeente beoordeeld op digitale toegankelijkheid. Het is de bedoeling dat ze na verloop van tijd allemaal de status A (voldoet volledig) krijgen. De gemeente werkt hier iedere dag aan, dit is een continu proces. We streven ernaar om voor al onze websites en apps de status ‘voldoet volledig’ of 'voldoet gedeeltelijk' te krijgen. In het dashboard is in één oogopslag te zien hoe digitaal toegankelijk de gemeente Waalre is. Het dashboard is een hulpmiddel voor de gemeente om meer inzicht te krijgen hoe het er met de digitale communicatie voor staat, maar het dashboard kan ook door toezichthouders (gemeenteraad en provincie) en inwoners gebruikt worden. 172 Paragraaf J Wet Open Overheid (WOO) Waar gaat de paragraaf over? De Woo regelt het recht op informatie over alles wat de overheid doet.

Het is de opvolger van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). De Woo betreft passieve en actieve openbaarmaking van informatie door de overheid en is op 1 mei 2022 van kracht geworden voor het passieve gedeelte (lees Woo-verzoeken). In 2024 is de verplichte actieve openbaarmaking op grond van de Woo in werking getreden. Sinds 2023 maken we al documenten uit meerdere informatiecategorieën openbaar en vanaf 2024 maken we gebruik van verwijzing op een landelijk platform voor centrale vindbaarheid van deze informatie, de zg. verwijsindex. De Woo gaat grote impact hebben op onze werkprocessen en werkwijzen en daarom hebben overheden meerdere jaren de tijd om de wet te implementeren. Voor de implementatie heeft Waalre een duidelijke planning voor ogen. Voor het jaar 2027 hebben we ten aanzien van de Woo de volgende doelen: • Actieve openbaarmaking. We bereiden ons voor op verdergaande inwerkingtreding van de actieve openbaarmaking. We inventariseren de impact die de wet op de verschillende onderdelen van onze organisatie heeft en welke aanpassingen er nodig zijn in processen, werkwijzen en systemen. We leggen daarbij steeds de relatie met andere wetgeving (o.a. de Wet elektronische publicaties (WEP) en de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv)). • Passieve openbaarmaking. De organisatie is uitgebreid met een Woo- contactfunctionaris.

Hiermee verbeteren we de regie, het overzicht en doorlooptijden van Woo-verzoeken en daarmee onze dienstverlening. Met de opgedane ervaringen gaan we het proces van passieve openbaarmaking verder optimaliseren. • Verbetering van de informatiehuishouding. De Woo zegt dat we de digitale informatiehuishouding verder moeten optimaliseren. De centrale opslag van informatie in ons digitale zaaksysteem is hiervoor van groot belang, waardoor de vindbaarheid van informatie geoptimaliseerd wordt. De komende jaren zullen gericht zijn op het aanpassen van de werkwijzen hierop en het gebruik van andere opslagmedia verder terugdringen. Daarnaast willen we een automatiseringsslag maken vanuit deze informatiehuishouding, via anonimiseren naar publiceren. Bij de jaarrekening van 2027 zullen we verantwoording afleggen over de doelen van 2027. Financiële begroting 1.

Overzicht van baten en lasten per taakveld 1.1 Totaaloverzicht van baten en lasten per taakveld Bedragen x € 1.000 Uitgaven/inkomsten | Begroting 2026 per | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 01-07-2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Uitgaven bestuur & ondersteuning | 3.142 | 3.283 | 3.087 | 3.032 | 3.002 Uitgaven veiligheid | 1.667 | 2.159 | 2.177 | 2.186 | 2.177 Uitgaven verkeer, vervoer en | 3.705 | 3.975 | 3.412 | 3.561 | 3.604 waterstaat Uitgaven economie | 199 | 195 | 195 | 194 | 193 Uitgaven onderwijs | 1.455 | 1.557 | 1.514 | 1.798 | 2.127 Uitgaven sport, cultuur en recreatie | 4.964 | 5.014 | 5.014 | 4.976 | 4.938 Uitgaven sociaal domein | 20.195 | 18.968 | 18.599 | 17.768 | 17.646 Uitgaven volksgezondheid en milieu | 6.069 | 5.348 | 4.963 | 5.121 | 5.147 Uitgaven ruimtelijke ordening en | 22.371 | 3.773 | 3.236 | 3.238 | 3.238 stedelijke vernieuwing Totaal uitgaven exclusief | 63.767 | 44.272 | 42.197 | 41.874 | 42.072 mutaties reserves Inkomsten bestuur & ondersteuning | 471 | 511 | 473 | 335 | 263 Inkomsten veiligheid | 79 | 79 | 79 | 79 | 79 Inkomsten verkeer, vervoer en | 102 | 83 | 83 | 83 | 83 waterstaat Inkomsten economie | 334 | 344 | 344 | 344 | 344 Inkomsten onderwijs | 398 | 398 | 398 | 398 | 398 Inkomsten sport, cultuur en recreatie | 1.207 | 1.162 | 1.162 | 1.151 | 1.120 Inkomsten sociaal domein | 4.774 | 3.974 | 4.281 | 4.261 | 4.232 Inkomsten

volksgezondheid en milieu | 4.942 | 4.341 | 4.585 | 4.755 | 4.777 Inkomsten ruimtelijke ordening en | 21.347 | 2.859 | 2.621 | 2.985 | 1.865 stedelijke vernieuwing Totaal inkomsten exclusief | 33.654 | 13.751 | 14.026 | 14.391 | 13.161 mutaties reserves Totaal geraamd resultaat | -30.113 | -30.521 | -28.171 | -27.483 | -28.911 exclusief mutaties reserves Totaal toevoegingen aan reserves | 655 | 325 | 992 | 92 | 92 Totaal onttrekkingen uit reserves | 1.721 | 510 | 241 | 315 | 315 Totaal resultaat inclusief | -29.047 | -30.336 | -28.922 | -27.260 | -28.688 mutaties reserves Algemene dekking lasten | 348 | 356 | 542 | 830 | 993 Algemene dekking baten | 37.745 | 39.411 | 38.437 | 38.316 | 39.163 Overhead lasten | 8.013 | 8.617 | 8.551 | 8.538 | 8.557 Overhead baten | 114 | 113 | 113 | 113 | 113 Onvoorzien lasten | 450 | 215 | 315 | 415 | 515 Afrondingsverschil | -1 | - | 3 | - | -1 Totaal resultaat | - | - | 223 | 1.386 | 522 173 174 1.2 Algemene dekking Algemene dekking Vergelijking van de bijgestelde begroting 2026 met 2027 en meerjarig levert de volgende verschillen op: Toelichting verschillen lasten: 0.5 Treasury (voordeel € 1.000) • € 14.000 nadeel o De te betalen rente voor aangegane geldleningen is hoger. • € 13.000 voordeel o In 2027 wordt er voor € 13.000 minder rentelasten toegerekend aan investeringen.

Toelichting meerjarenramingen: • Als gevolg van het aantrekken van leningen voor de (grote) investeringen die de komende jaren op het programma staan stijgen de rentelasten. Daarnaast lopen een aantal grote leningen af die opnieuw afgesloten moeten worden tegen de actuele veel hogere rente. Dit zorgt voor een stijging van de rentelasten de komende jaren. 0.64 belastingen overige (nadeel € 7.000) • € 7.000 nadeel o Hogere kosten voor de uitvoering Wet WOZ door wettelijke verplichting tot het verifiëren van objectkenmerken bij inwoners. Toelichting verschillen baten: 0.5 Treasury (neutraal) • € 8.000 nadeel o Lagere renteopbrengsten uit langlopende uitstaande geldleningen en lager dividend uit aandelen BNG. 0.61 OZB woningen (voordeel € 180.000) • €180.000 voordeel o Als gevolg van meer woningen en het indexeren van het tarief stijgen de opbrengsten. 0.62 OZB niet woningen ( voordeel € 50.000) • € 50.000 voordeel o Als gevolg van de vestiging van meer bedrijven en het indexeren van het tarief stijgen de opbrengsten. 0.64 Belastingen overige (voordeel € 4.000) • | € 4.000 voordeel o | Geen verschil van betekenis. 0.7 Algemene uitkering Jaarlijks verschijnen meestal drie circulaires.

Mei geeft de vertaling van de Voorjaarsnota van de rijksoverheid, september van de vertaling van de Miljoenennota, december is op basis van de Najaarsnota en rondt het uitkeringsjaar zoveel mogelijk af. Tijdens het opmaken van deze begroting waren de gevolgen van de septembercirculaire nog niet bekend. Indien meer bekend is over de uitkomsten van de septembercirculaire gemeentefonds ontvangt u hierover een raadsinformatiebrief, voorafgaand aan de oordeelsvormende raadsvergadering van deze begroting. De gevolgen van deze septembercirculaire zullen wij als beslispunt meenemen als 1e begrotingswijziging 2027 van de vaststelling van deze begroting op 10 november 2026.

Algemene uitkering | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 meicirculaire gemeentefonds | 31.655 | 32.988 | 31.749 | 31.595 | 32.376 2026 Herverdeling gemeentefonds | --/ 270 | -/- 540 Totaal | 31.655 | 32.988 | 31.749 | 31.325 | 31.836 aanvulling meicirculaire nog op te nemen in tabel begroting 2026 | 387 (2e turap 2026) totaal 2026 volgens tabel | 32.042 | 32.988 | 31.749 | 31.325 | 31.836 175 Algemene dekking Bedragen x €1.000 Exploitatie | Realisatie 2025 Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 Begroting 2029 | Begroting 2030 per 01-07-2026 Lasten 0.5 Treasury | 116 | -93 | -92 | 110 | 398 | 560 0.61 OZB | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 woningen 0.62 OZB niet- | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 woningen 0.64 | 467 | 440 | 448 | 432 | 432 | 432 Belastingen overig 0.8 Overige | 141 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 baten en lasten Totaal Lasten | 724 | 348 | 356 | 542 | 830 | 993 Baten 0.5 Treasury | 74 | 23 | 15 | 14 | 13 | 12 0.61 OZB | 4.631 | 5.085 | 5.265 | 5.497 | 5.766 | 6.066 woningen 0.62 OZB niet- | 1.009 | 1.086 | 1.136 | 1.170 | 1.205 | 1.242 woningen 0.64 | 7 | 3 | 7 | 7 | 7 | 7 Belastingen overig 0.7 Algemene | 31.700 | 31.548 | 32.988 | 31.749 | 31.325 | 31.836 uitkeringen en overige uitkeringen gemeentefonds 0.8 Overige | 384 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 baten en lasten Totaal Baten | 37.806 | 37.745 | 39.411 | 38.437 | 38.316 | 39.163 Gerealiseerd | -37.082 | -37.397 | -39.055 | -37.895 | -37.486

| -38.171 resultaat 1.3 Overhead Overhead Vergelijking van de bijgestelde begroting 2026 met 2027 en meerjarig levert de volgende verschillen op: Toelichting verschillen lasten: 0.4 Overhead (nadeel € 604.000) • | Van het inhuurbudget van 2026 is bij de 1e turap 2026 € 250.000 overgeboekt naar andere salarisposten voor inhuur van personen. In 2027 staat de ophoging van het flexbudget volledig op overhead. Nadeel € 250.000 • | WKR eindheffing is in de begroting 2027 met € 7.000 (nadeel) opgehoogd • | De personeelskosten voor overhead stijgen in 2027 met € 130.000. De toelichting m.b.t. de inhuur- en salariskosten op organisatieniveau is terug te vinden in programma 00 Bestuur en Ondersteuning 176 • | Onderhoudscontracten en abonnementskosten voor software stijgt o.a. door indexeringen met € 67.000 • | De kosten voor WCAG-audit (digitale toegankelijkheid) zijn vanaf 2027 structureel opgenomen in de begroting . Nadeel € 25.000 • | Kapitaallasten voor de nieuwe website staan vanaf 2027 in de begroting. Nadeel € 20.000 • | In 2027 is € 100.000 in de begroting opgenomen voor artificial intelligence. • | Diverse kleine aanpassingen in de begroting samen € 5.000 Toelichting meerjarenramingen: • | Vanaf 2028 wordt € 36.000 opgenomen voor AI.

• | Kapitaallasten van automatisering dalen door afschrijvingen en stijgen door investeringen Toelichting verschillen baten: 0.4 Overhead (nadeel € 1.000) • | Geen verschil van betekenis Wat mag het kosten? Bedragen x €1.000 Exploitatie | Realisatie 2025 Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 | Begroting 2029 | Begroting 2030 per 01-07-2026 Lasten 0.4 | 7.173 | 8.013 | 8.617 | 8.551 | 8.538 | 8.557 Overhead Baten 0.4 | 147 | 114 | 113 | 113 | 113 | 113 Overhead Gerealiseerd | 7.026 | 7.899 | 8.504 | 8.438 | 8.425 | 8.444 resultaat 1.4 Vennootschapsbelasting Wat mag het kosten? Bedragen x €1.000 Exploitatie | Realisatie Begroting 2026 | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting 2025 | per | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 01-07-2026 Lasten 0.9 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Vennootschapsbelasting (VpB) Gerealiseerd resultaat | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 177 1.5 Onvoorzien Onvoorzien In de begroting wordt jaarlijks een bedrag voor onvoorzien opgenomen. € 100.000 structureel onvoorzien en € 115.000 eenmalig onvoorzien.

Het bedrag in de kolom 2026 van € 450.000 is als volgt opgebouwd: o | Geraamd resultaat 1e turap 2026 € 255.000 o | Saldo van de septembercirculaire 2025 (1e wijziging 2026) € -/- 5.000 o | Saldo van kolom 2026 in de 2e turap 2025 € -/- 15.000 o | Onvoorzien 2026 € 100.000 + € 115.000 Wat mag het kosten? Bedragen x €1.000 Exploitatie | Realisatie 2025 Begroting 2026 | Begroting 2027 | Begroting 2028 Begroting 2029 | Begroting 2030 per 01-07-2026 Lasten 0.8 Overige | 0 | 450 | 215 | 315 | 415 | 515 baten en lasten Gerealiseerd | 0 | 450 | 215 | 315 | 415 | 515 resultaat 178 2. Uiteenzetting van de financiële positie en de toelichting 2.1 Totstandkoming begroting 2027 Deze begroting is tot stand gekomen door (zoveel mogelijk) gebruik te maken van de financiële kaders zoals genoemd in de Kaderbrief 2027 waarmee de gemeenteraad van Waalre heeft ingestemd in de raadvergadering van 9 juni 2026. Voor verdere uitwerking van deze financiële kaders zie 2.2, onderdeel g “Samenvatting voornaamste uitgangspunten”. 2.2 Resultaat van de begroting 2027 e.v. Het resultaat van de begroting 2027-2030 is terug te vinden in onderstaande tabel. In deze saldo's is een post voor onvoorziene uitgaven opgenomen, waarvan € 115.000 voor eenmalige onvoorziene lasten en € 100.000 voor structurele onvoorziene lasten. Jaar | Resultaat excl. voordeel/nadeel | Mutaties | voordeel/nadeel | Resultaat incl.

voordeel/nadeel mutaties | reserves | mutaties reserves | reserves 2027 | € -185.000 | nadeel | € 185.000 | voordeel | € - | voordeel 2028 | € 974.000 | voordeel | € -751.000 | nadeel | € 223.000 | voordeel 2029 | € 1.163.000 | voordeel | € 223.000 | voordeel | € 1.386.000 | voordeel 2030 | € 299.000 | voordeel | € 223.000 | voordeel | € 522.000 | voordeel a. Financiële gevolgen nieuw en bestaand beleid De in de begroting opgenomen baten en lasten van het bestaande beleid zijn geactualiseerd op basis van de laatst bekende ontwikkelingen. Het risico is echter aanwezig dat in de loop van het jaar sommige baten en lasten mogelijk zullen moeten worden bijgesteld omdat de ramingen te krap/te ruim blijken te zijn. Voor het opvangen van eventuele financiële tegenvallers is in eerste instantie de post onvoorzien van € 115.000 voor eenmalige lasten en € 100.000 voor structurele lasten beschikbaar. b. Financiële gevolgen voor de inwoners De tarieven voor ozb stijgen in 2027 met een indexering van 3%. In de daarop volgende jaren is uitgegaan van eveneens een indexering van 3%. Vanaf 2027 betaalt elk huishouden (laagbouw en hoogbouw) naast vastrecht een tarief per lediging dat verschillend is per volumemaat (60, 140 of 240 liter) van de restafvalcontainer (diftar). Elk huishouden betaalt per liter hetzelfde.

Het tarief voor rioolheffing is in deze begroting voor het jaar 2027 opgenomen op € 218, zoals vastgelegd in het Kostendekkingsplan water, riolering en klimaat. De gemiddelde gemeentelijke belastingdruk per woonruimte stijgt door genoemde maatregelen met 1,7%. Voor het overzicht belastingdruk verwijzen wij u naar de paragraaf A 179 c. Jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen Volgens het BBV mogen voor jaarlijks terugkerende arbeidskosten gerelateerde verplichtingen van vergelijkbaar volume geen balansposten worden gevormd. In de begroting is wel een voorziening personele verplichtingen gevormd, voor: 1. uitkeringen en pensioenen aan gewezen wethouders; Een voorziening voor de verplichtingen is verplicht, omdat er periodiek uitkeringen bijkomen c.q. vervallen en de uitkeringspercentages wijzigen. Geraamde toekomstige verplichtingen worden jaarlijks geactualiseerd bij het opmaken van de jaarrekening. Er vindt, indien nodig, een herberekening plaats van het te storten bedrag om de voorziening op voldoende peil te houden. Vanaf 1 januari 2028 gaan de pensioenen van politieke ambtsdragers over naar het nieuwe pensioenstelsel, hierbij vindt een waarde overdracht plaats naar het ABP. d.

Investeringen in materiële vaste activa De boekwaarde van de bestaande materiële vaste activa in de begroting 2027 bedraagt volgens de staat van investeringen per 1-1-2027 € 64.559.000. De boekwaarde van de investeringen in de openbare ruimte met maatschappelijk nut (wegen, bruggen etc.) gaat de komende jaren toenemen. Deze categorie investeringen mocht in het verleden volgens het BBV ineens ten laste van de reserves worden bekostigd. Vanaf 2017 is het echter verplicht om de investeringen met maatschappelijk nut te activeren en jaarlijks af te schrijven. De investeringen met maatschappelijk nut zijn vanaf 2017 daarom niet meer ineens, maar in jaarlijkse afschrijvingstermijnen (plus eventuele rentelasten) ten laste van een (daarvoor te vormen) bestemmingsreserve of vanuit de exploitatie bekostigd. In de investeringsplannen 2027 – 2030 zijn de volgende investeringen opgenomen: jaar | Materiële vaste | Waarvan met economisch | Waarvan met maatschappelijk activa | nut | nut 2027 | € 3.055.679 | € 615.679 | € 2.440.000 Uit lijst | test ivesteringen 2028 | € 13.741.191 | € 12.541.191 | € 1.200.000 2029 | € 14.168.691 | € 12.556.191 | € 1.612.500 2030 | € 6.787.391 | € 5.287.391 | € 1.500.000 e. Vrij besteedbare reserve Van de reserve vrij besteedbaar is het volgende bedrag vrij besteedbaar per 1 januari 2027 volgens overzicht reserves en voorzieningen: € 5.815.000.

Bij de raming van deze stand is geen rekening gehouden met mogelijke winstnemingen uit de bouwgrondexploitatie of overschotten/tekorten bij de jaarrekening 2026. Naast de vrij besteedbare reserve beschikt de gemeente ook over een algemene bufferreserve. Het geraamde saldo van deze reserve bedraagt per 1 januari 2025 € 5.000.000 en zal in 2027 verder opgehoogd worden naar € 5.250.000 (conform kaderbrief 2027). 180 f. Inzet reserves voor structurele dekking exploitatielasten Het is volgens het BBV niet toegestaan om reserves rechtstreeks in te zetten voor de dekking van investeringen en structurele exploitatielasten. Wel is het mogelijk om voor dit doel specifieke reserves (investerings- en egalisatiereserves) te vormen en hieruit een jaarlijkse beschikking ten gunste van de exploitatie te doen. Dit is bijvoorbeeld van toepassing bij grote investeringswerken, waarbij de jaarlijkse afschrijvingslasten ten laste van de betreffende reserve komen. In Waalre betreft dit specifiek gevormde reserves voor de dekking van structurele kapitaallasten van bepaalde investeringen in de volgende tabel. Op dit moment bedraagt de geraamde onttrekking voor 2027 € 165.524, deze onttrekkingen zijn gelijk aan de afschrijvingsbedragen. Naast deze genoemde structurele inzet van de reserves, worden reserves ingezet voor eenmalige zaken.

Onttrekking uit investeringsreserves | Bedrag | Laatste 2027 | jaar kapitaaldekkingsreserve huisvesting gemeentewerf (vanaf 1999) | 12.640 | 2038 test test test test test kapitaaldekkingsreserve renovatie sporthallen (vanaf 2007) | 68.837 | 2031 kapitaaldekkingsreserve renovatie brandweerkazerne (vanaf | 24.234 | 2047 2007) kapitaaldekkingsreserve buitensport Waalre (vanaf 2008) | 50.220 | 2032/2057 kapitaaldekkingsreserve 't Hazzo (vanaf 2022) | 9.593 | 2061 Totaal | 165.524 g. Samenvatting voornaamste uitgangspunten De gemeenteraad van Waalre heeft vanuit haar verantwoordelijkheid voor het budgetrecht tijdens de behandeling van de Kaderbief 2027 richting gegeven voor het opstellen van de begroting 2027 en de meerjarenraming 2028-2030. Naar aanleiding van deze behandeling zijn de volgende financiële kaders gehanteerd voor het opstellen van de begroting 2027 en de meerjarenraming 2028 – 2030 : 1. | Beleidsarme begroting 2. | Meerjarig sluitende begroting 3. | Realistisch begroten 4. | Vrije reserves bedragen minimaal 110% van de totale risico's 5. | De bufferreserve bedraagt mimimaal € 5.250.000 6. | De solvabiliteitsratio is minimaal 20% 7. | De structurele exploitatieruimte moet minimaal 0% bedragen 8. | De loonindex voor 2027 wordt op 3% gehanteerd 9. | De prijsindex voor 2027 wordt gebaseerd op de meicirculaire 2026 10. Wettelijke taken hebben prioriteit 181 h.

Meerjarenramingen/meerjarenperspectief Uitkomsten meerjarenramingen De begrotingen 2027, 2028, 2029 en 2030 sluiten met een positief saldo, zie hiervoor voorgaande tabel bovenin dit hoofdstuk. Mutatie reserve nadeel = er wordt meer gestort in de reserves t.l.v. de exploitatie dan er aan de reserves wordt onttrokken. Mutatie reserve voordeel = er wordt meer onttrokken aan de reserves t.g.v. de exploitatie dan er in de reserves wordt gestort. Uitgangspunten meerjarenramingen De meerjarenramingen zijn samengesteld op basis van de voorstellen zoals benoemd onder punt g. i. Investeringslasten meerjarenramingen waarop wordt afgeschreven Voor het investeringsplan wordt verwezen naar het overzicht investeringsplannen. j. Structureel begrotingssaldo De gemeenteraad heeft de taak (op grond van artikel 189, lid 2 van de Gemeentewet) om erop toe te zien dat de gemeentebegroting structureel en reëel in evenwicht is. Indien structurele lasten gedekt worden door structurele baten is er sprake van structureel evenwicht. Onderstaand overzicht geeft inzicht in het structureel begrotingssaldo wat verplicht moet worden aangeleverd aan de toezichthouder. Dit saldo kan bepaald worden door het begrotingssaldo te zuiveren van incidentele baten en lasten. Het positief structureel begrotingssaldo laat zien dat gemeente Waalre structureel hogere baten heeft dan lasten.

Uit dit overzicht blijkt dat de begroting van gemeente Waalre structureel en reëel in evenwicht is. Structureel begrotingssaldo (x € 1.000) | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Lasten exclusief mutaties reserves | 53.460 | 51.605 | 51.657 | 52.137 Baten exclusief mutaties reserves | 53.275 | 52.579 | 52.820 | 52.436 Geraamd saldo van baten en lasten | -185 | 974 | 1.163 | 299 Toevoegingen reserves | -325 | -992 | -92 | -92 Onttrekkingen reserves | 510 | 241 | 315 | 315 Geraamd resultaat | 0 | 223 | 1.386 | 522 Incidentele lasten (excl. reservestortingen) | 2.436 | 1.019 | 302 | 302 Incidentele baten (excl.

reserveonttrekkingen) | -1.641 | -787 | -1.120 | 0 Incidentele toevoegingen reserves | 250 | 0 | 0 | 302 Incidentele onttrekkingen reserves | -345 | -75 | -150 | -150 Saldo van incidentele baten en lasten | 700 | 157 | -968 | 454 Structureel begrotingssaldo | 700 | 380 | 418 | 976 182 Overzicht incidentele baten en lasten per programma Omschrijving | Taakveld Reserve | Taakveld | Reserve | Taakveld | Reserve Taakveld Reserve 2027 | 2027 | 2028 | 2028 | 2029 | 2029 | 2030 | 2030 Digitaliseren archief | 45.000 burgerzaken Voorzieningen personele | 97.770 verplichtingen gewezen wethouders Bijdrage regionale | 5.000 | 5.000 samenwerking Brainport voor elkaar Totaal bestuur en | 147.770 | - | 5.000 | - | - | - | - | - ondersteuning Totaal Veiligheid | - | - | - | - | - | - | - | - Samenwerking | 53.500 | 33.909 | - | - bereikbaarheidsagenda ZOB Samenwerking KTM A2 | 75.000 | 41.439 | 92.000 | 41.439 | 92.000 | 149.502 | 92.000 | 149.502 Exploitatiebijdrage KTM2 | 615.264 Storting in reserve | 900.000 snelfietspad F2 Totaal verkeer, vervoer | 690.264 | 94.939 | 992.000 | 75.348 | 92.000 | 92.000 en waterstaat | 149.502 | 149.502 IHP herijking | 25.000 Tijdelijke huisvesting | 210.000 | 210.000 nieuwbouw de Meent Regionaal programma | 13.215 STORM Totaal Onderwijs | 38.215 | - | - | - | 210.000 | - | 210.000 | - Cultuurloper 2025-2028 | 22.000 | 22.000 Cultuurloper 2025-2028 |

-11.000 | -11.000 Dak kiosk markt | 22.000 Subsidie Stg. Omroep Ehv | 14.450 eo/studio 040 Totaal sport, cultuur en | 47.450 | - | 11.000 | - | - | - | - | - recreatie Inkomsten t Klooster | -20.000 | -20.000 Opstellen vissie | 25.000 gemeenschapshuizen Kleinschaligverblijf jeugd | 244.000 Totaal sociaal domein | 249.000 | - | -20.000 | - | - | - | - | - CDOKE middelen | 616.033 Totaal volksgezondheid | 616.033 | - | - | - | - | - | - | - en milieu Realisatiestimulans | -994.000 | -756.000 | -1.120.000 woningen subsidie Incidenteel inhuurbudget | 540.000 VTH Totaal RO en stedelijke | -454.000 | - | -756.000 | - | -1.120.000 | - | - | - vernieuwing Verschuiving algemene | - | -250.000 | - | - reserve naar bufferreserve Ophoging bufferreserve | - | 250.000 vanuit algemene reserve Begeleiding aanbesteding | 10.000 BAG-WOZ Incidenteel belastingen via | 2.600 mijn overheid 183 184 Omschrijving Taakveld 2027 Reserve 2027 Taakveld 2028 Reserve 2028 Taakveld 2029 Reserve 2029 Taakveld 2030 Reserve 2030 CDOKE middelen -616.000 Totaal algemene dekking -603.400 - - - - - - - Inzet AI 64.000 - Totaal overhead 64.000 - - - - - - - Totaal alle programma's 795.332 94.939 232.000 75.348 -818.000 149.502 302.000 149.502 Toelichting overzicht incidentele baten en lasten per programma • Digitaliseren archief burgerzaken o Om ook voor de langere termijn die akten van de burgerlijke stand zeker te

stellen en te beschermen tegen inktvraat dienen deze gedigitaliseerd te worden. • Voorziening personele verplichtingen gewezen wethouders o Het niveau van deze voorziening wordt jaarlijks bij de jaarrekening op peil gebracht volgens de dan voorkomende aanspraken en berekend volgens de contante waarde. • Bijdrage regionale samenwerking Brainport voor elkaar o Brainport voor Elkaar is een regionaal netwerk in de Brainportregio Eindhoven dat bedrijven, overheden, onderwijs en maatschappelijke organisaties verbindt om samen te werken aan een sociaal sterke en inclusieve samenleving. De gemeente Waalre betaald hiervoor een bijdrage voor de komende twee jaren. • Samenwerking bereikbaarheidsagenda ZOB o Tot en met 2028 zijn we verplicht een bijdrage te betalen voor administratieve lasten en projecten. Voor het totaal van deze kosten is de reserve bereikbaarheidsagenda ZOB gevormd. De jaarlijkse kosten worden gedekt uit deze reserve. • Samenwerking KTM A2 o Regionaal is afgesproken dat de regiogemeenten bijdragen doen voor regionale projecten, deze bijdrage is over meerdere jaren verspreid. • Exploitatiebijdrage KTM2 o Ook hier is sprake van een bijdrage aan regionale projecten, hier kiezen we ervoor (i.v.m.

een totaal lagere bijdrage) deze eenmalig over te maken in 2027 • Storting in reserve snelfietspad F2 o In het jaar 2028 reserveren we middelen voor de toekomstige aanleg van een snelfietspad eveneens in regionaal verband. • IHP herijking o Dit betreft een herijking van het Integraal Huisvestingsplan (onderwijs). • Tijdelijke huisvesting nieuwbouw de Meent o Ter overbruggen van de vervanging/bouw van de school de Meent is tijdelijke huisvesting nodig. • Regionaal programma Storm o In de regio Oost-Brabant is een samenwerking ontwikkeld waarbij scholen, GGD, jeugd- hulpverlening, GGZ en gemeenten signalen van somberheid bij jongeren snel op kunnen pikken en aanpakken. De STORM- aanpak is een gezamenlijk (preventie)programma dat de ontwikkeling van een positief zelfbeeld, weerbaarheid en veerkracht onder jongeren stimuleert. 185 o • Cultuurloper 2025-2028 o De Cultuur Loper is een stimuleringsprogramma voor cultuureducatie in het onderwijs. Binnen de huidige landelijke beleidsperiode 2025-2028 helpt het programma scholen om een eigen, doorlopende visie op cultuuronderwijs te ontwikkelen, te professionaliseren en te borgen. De gemeente Waalre ontvang hiervoor ook middelen van het rijk. • Dak kiosk markt o Dit betreft eenmalige kosten voor reparatie/vervanging van het dak van de kiosk.

• Subsidie stichting omroep Eindhoven e/o studio 040 o Deze subsidie is alleen nog voor het jaar 2027 opgenomen. • Inkomsten 't Klooster o In 2027 begroten we nog inkomsten m.b.t. 't Klooster. • Opstellen visie op ontmoeten o In 2027 zal de visie op ontmoeten verder worden uitgewerkt. Dit betreft een incidentele uitgaven. • Kleinschalig verblijf jeugd o Voor het jaar 2027 begroten we eenmalig € 244.000 extra voor jeugdzorguitgaven o.b.v. verwachtingen van onze uitvoerende partijen. We blijven dit budget monitoren en ramen af/bij waar nodig. • CDOKE middelen o CDOKE-middelen zijn financiële bijdragen van het Rijk voor gemeenten en provincies om capaciteit op te bouwen voor het uitvoeren van klimaat- en energiebeleid. Alleen voor het jaar 2027 ontvangen wij deze middelen via de algemene uitkering, we ramen dit budgettair neutraal dus zowel aan de inkomsten als aan de uitgaven kant. • Realisatiestimulans woningen subsidie o In onze begroting zijn voor de komende jaren inkomsten begroot o.b.v. het verwachte aantal te bouwen betaalbare woningen. • Incidenteel inhuurbudget VTH o Voor het jaar 2027 wordt extra budget geraamd, i.v.m. krapte op de arbeidsmarkt, voor tijdelijke inzet om de continuïteit van de dienstverlening en de uitvoering van wettelijke taken te waarborgen.

• Verschuiving tussen algemene reserve en bufferreserve o Dit is een neutrale administratieve verwerking om de bufferreserve op peil te brengen, conform de uitgangspunten in de kaderbrief 2027. • Begeleiding aanbesteding BAG-WOZ o Dit betreft eenmalige benodigde capaciteit voor de aanbesteding BAG- WOZ. • Incidenteel belastingen via mijn overheid o Het gaat hier om incidentele implementatiekosten om post m.b.t. belastingen te kunnen versturen via mijn overheid. • Inzet AI o Het is onvermijdelijk dat AI de komende periode een grotere rol in de bedrijfsvoering gaat spelen. Er is in 2027 incidenteel geld nodig om de implementatie hiervan goed te laten verlopen.

Overzicht structurele onttrekkingen In 2027 zijn structurele onttrekkingen begroot ter dekking van de afschrijving op activa aan de volgende reserves: Omschrijving | Taakveld Reserve Taakveld Reserve Taakveld Reserve Taakveld Reserve 2027 | 2027 | 2028 | 2028 | 2029 | 2029 | 2030 | 2030 huisvesting gemeentewerf | 12.640 | 12.640 | 12.640 | 12.640 | 12.640 | 12.640 | 12.640 | 12.640 renovatie sporthallen | 68.838 | 68.838 | 68.838 | 68.838 | 68.838 | 68.838 | 68.838 | 68.838 renovatie brandweerkazerne | 24.234 | 24.234 | 24.234 | 24.234 | 24.234 | 24.234 | 24.234 | 24.234 buitensportaccommodatie | 50.220 | 50.220 | 50.220 | 50.220 | 50.220 | 50.220 | 50.220 | 50.220 sportpark Waalre t Hazzo | 9.593 | 9.593 | 9.593 | 9.593 | 9.593 | 9.593 | 9.593 | 9.593 Totaal structurele onttrekkingen ter dekking van | 165.525 | 165.525 | 165.525 | 165.525 afschrijvingen Overzicht structurele stortingen aan reserves In 2027 zijn structurele stortingen begroot ter dekking van kosten van toekomstige uitgaven: Omschrijving | Taakveld Reserve Taakveld Reserve Taakveld Reserve Taakveld Reserve 2027 | 2027 | 2028 | 2028 | 2029 | 2029 | 2030 | 2030 storting in reserve | 75.000 | 75.000 | 92.000 | 92.000 | 92.000 | 92.000 | 92.000 | 92.000 bereikbaarheidsagenda Totaal structurele stortingen | 75.000 | 92.000 | 92.000 | 92.000 186 2.3 Geprognosticeerde balans De (verplichte) geprognosticeerde balans

geeft inzicht in de meerjarige ontwikkeling van de bezittingen en de schulden van de gemeente. ACTIVA | 1-1-2026 | 1-1-2027 | 1-1-2028 | 1-1-2029 | 1-1-2030 01/01/2031 Immateriële vaste activa | - | - | - | - | - | - Materiële vaste activa | 60.874.380 | 66.559.090 | 67.108.466 | 78.265.959 | 89.720.756 | 93.450.168 kredieten doorschuiven naar | - -2.000.000 | -2.000.000 | -2.000.000 | -2.000.000 | -2.000.000 volgend jaar Financiële vaste activa | 731.651 | 646.651 | 561.651 | 481.651 | 401.651 | 321.651 Totaal vaste activa | 61.606.031 65.205.741 65.670.117 76.747.610 | 88.122.407 | 91.771.819 Onderhanden werk | 3.787.219 | 4.103.018 | 4.429.122 | 4.755.226 | 5.081.330 | 5.407.434 Uitzettingen met een | 5.506.771 | 5.506.771 | 5.506.771 | 5.506.771 | 5.506.771 | 5.506.771 rentetypische looptijd < 1 jaar Liquide middelen | 367.604 | 367.604 | 367.604 | 367.604 | 367.604 | 367.604 Overlopende activa | 6.989.532 | 6.989.532 | 6.989.532 | 6.989.532 | 6.989.532 | 6.989.532 Totaal vlottende activa | 16.651.126 16.966.925 17.293.029 17.619.133 | 17.945.237 | 18.271.341 TOTAAL GENERAAL ACTIVA | 78.257.158 82.172.667 82.963.147 94.366.744 106.067.645 110.043.161 PASSIVA | 1-1-2026 | 1-1-2027 | 1-1-2028 | 1-1-2029 | 1-1-2030 01/01/2031 Eigen vermogen (reserves) | 17.331.358 | 16.706.106 | 16.686.409 | 17.660.169 | 18.823.027 | 19.132.367 onttrekking reserves | - | - | - | - | - | -

doorschuiven naar volgend jaar Voorzieningen | 19.969.514 | 18.764.998 | 17.553.841 | 12.376.418 | 11.055.040 | 9.189.050 Vaste schulden > 1 jaar | 27.511.559 | 27.250.820 | 26.986.486 | 26.718.506 | 26.446.869 | 26.171.565 Totaal vaste passiva | 64.812.431 62.721.924 61.226.736 56.755.093 | 56.324.936 | 54.492.982 kasgeldlening | - | - | - | - | - | - Netto vlottende schulden < 1 | 9.383.498 | 9.383.498 | 9.383.498 | 9.383.498 | 9.383.498 | 9.383.498 jaar Overlopende passiva | 4.061.228 | 4.061.228 | 4.061.228 | 4.061.228 | 4.061.228 | 4.061.228 Totaal vlottende passiva | 13.444.727 13.444.727 13.444.727 13.444.727 | 13.444.727 | 13.444.727 TOTAAL GENERAAL | 78.257.157 76.166.650 74.671.462 70.199.819 | 69.769.662 | 67.937.708 PASSIVA raming financieringsbehoefte | 1 | 6.006.017 | 8.291.685 | 24.166.925 | 36.297.983 | 42.105.453 totaal TOTAAL GENERAAL PASSIVA | 78.257.158 82.172.667 82.963.147 94.366.744 106.067.645 110.043.161 187 2.4 Berekening EMU-saldo De begroting van de Gemeente Waalre is opgesteld conform een (gemodificeerd) stelsel van baten en lasten. Het EMU saldo gaat niet uit van baten en lasten, maar gaat uit van ontvangsten en uitgaven van de gemeente, berekend op transactiebasis en overeenkomstig de voorschriften van het Europese systeem van nationale en regionale rekeningen in de Europese Unie.

Als gevolg van Europese regelgeving mogen EU-lidstaten een begrotingstekort (EMU-saldo) hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (BBP). Aan dit maximale tekort van 3% hebben, naast de Rijksoverheid, ook de decentrale overheden een aandeel. Zoals eerder aangegeven werkt de EMU-systematiek op een andere manier dan het (gemodificeerde) baten- en lastenstelsel dat de gemeenten hanteren. Investeringen tellen bijvoorbeeld niet mee in het stelsel van baten en lasten, er wordt uitgegaan van de kapitaallasten van de investeringen. Voor het EMU-saldo tellen de investeringen in een jaar echter wel mee. Bij een sluitende begroting kan een gemeente daardoor toch een negatief EMU-saldo hebben. Nr. | Omschrijving | 2026 | Begroting | Begroting | Begroting | Begroting Volgens | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 realisatie tot en met juli 2026 1. | Exploitatiesaldo vóór toevoeging aan | 0 | -185 | 974 | 1.163 | 299 c.q. onttrekking uit reserves (zie BBV, artikel 17c) 2. | Mutatie (im)materiële vaste activa | 3.685 | 549 | 11.158 | 11.455 | 3.729 3. | Mutatie voorzieningen | -1.205 | -1.211 | -5.178 | -1.321 | -1.866 4. | Mutatie voorraden (incl. bouwgronden | 316 | 326 | 326 | 326 | 326 in exploitatie) 5.

| Verwachte boekwinst/verlies bij de | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 verkoop van financiële vaste activa en (im)materiële vaste activa, alsmede de afwaardering van financiële vaste activa Berekend EMU-saldo | -5.206 | -2.271 | -15.688 | -11.939 | -5.622 Bedragen * € 1.000 188 2.5 Investeringsplannen 2027-2030 Jaar | Prog. Omschrijving | Investering Vervangings- | Termijn Afschrijving Rente | Bedrag investering afschrijving vanaf | afschrijving 2027 5 | Vervangen hoofdveld | 90.000 | Ja | 15 jr | 2028 | 900 | 6.000 RKVV Waalre 2027 7 | GRP 2027 | 615.679 | Ja | 50 jr | 2028 | 6.157 | 12.314 2027 2 | Bijdrage de Bus / | 1.000.000 | Ja | 50 jr | 2028 | 20.000 Driehoek | 10.000 2027 2 | wegenbeheersplan 2027 | 1.350.000 | Nee | 30 jr | 2028 | 45.000 13.500 2028 4 | aankoop grond | 1.045.000 | Nee nieuwbouw Waalre- | 10.450 Noord 2028 4 | IHP nieuwbouw school | 7.360.000 | Nee | 40 jr | 2030 | 184.000 Waalre-Noord | 73.600 2028 0 | applicaties software | 100.000 | Ja | 5 jr | 2029 | 1.000 | 30.000 2028 2028 7 | GRP 2028 | 4.036.191 | Ja | 50 jr | 2029 | 80.724 40.362 2028 2 | wegenbeheersplan 2028 | 1.200.000 | Nee | 30 jr | 2029 | 40.000 12.000 2029 0 | vervanging applicaties | 100.000 | Ja | 5 jr | 2030 | 1.500 | 30.000 software 2029 2029 4 | nieuwbouw school de | 7.620.000 | Nee | 40 jr | 2031 | 190.500 Meent | 76.200 2029 4 | nieuwbouw Waalre- | 800.000 | Nee | 15 jr | 2030 | 8.000 |

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://waalre.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/8c58d97c-4f00-4d3a-a3b2-9e83371c72e4?agendaItemId=03660871-903a-4ab4-827e-bc24f67b0a58