CConstaterende datWaalre
Koppel je AI →
Document · PDF

2026-62-SvA-Begroting-2027-en-meerjarenraming-2028-2030

Raadsvergadering 5 november 2026, gemeente WaalreBij agendapunt: Voorstel tot vaststellen van de Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-203063.720 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 6 van 8

Het doel is een inclusieve werkomgeving te creëren waarin mensen met plezier werken, zich blijven ontwikkelen en in elke levensfase kunnen bijdragen op een manier die past bij hun talenten en energie. In onze organisatie worden verschillen gewaardeerd en benut. 137 3. Financiën & Control Wat willen we bereiken? De gemeente Waalre is/blijft een financieel gezonde gemeente. Gemeente Waalre is en blijft ook in de toekomst een structureel financieel gezonde gemeente. Er is een blijvende noodzaak voor een bestuurlijk antwoord op voorzienbare grote ontwikkelingen die op de gemeente afkomen. Denk aan dubbele vergrijzing, de noodzakelijke investeringen in onderwijshuisvesting, het klimaat bestendig maken van de openbare ruimte, de woningbouw en de schaalsprong. Daarbij komt de onduidelijkheid over de (te lage) vergoeding van de indexeringen. Dit vraagt om een structureel financieel gezonde gemeente met ruimte voor aflossing van vaste geldleningen en een verstandig duurzaam financieel beleid. Onze uitgaven moeten in lijn blijven met onze inkomsten, niet alleen nu maar ook in de toekomst. Informatieverstrekking aan college en raad is steeds adequaat. We zijn en blijven in control en we verschaffen inzicht in (toekomstige) verplichtingen en risico’s. Keuzes en slimme besparingen maken we in samenspraak met onze inwoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers.

Het verhogen van de lokale lasten zetten we terughoudend in. Voor een gezond financieel beleid bouwen we voldoende weerstandvermogen op zodat we eventuele calamiteiten financieel op kunnen vangen. Wat gaan we daarvoor doen? De begroting is meerjarig sluitend. De gemeente streeft ernaar een sluitende begroting 2027 en meerjarenraming 2028 – 2030 vast te stellen. Een meerjarig sluitende begroting hoort bij een gemeente die een duurzaam financieel gezond beleid wil voeren. We werken aan het verder doorontwikkelen van het instrumentarium en de werkwijze van de planning- en controlcyclus. Hiervoor maken we o.a. gebruik van de mogelijkheden en functionaliteiten van het programma Pepperflow. Daarnaast zijn en blijven we in gesprek met de Auditcommissie over de te nemen stappen in de verdere ontwikkeling van de P&C-cyclus. Binnen de ambtelijke organisatie wordt gewerkt aan het door ontwikkelen van de Plan- Do-Check-Act cyclus en het door ontwikkelen van sturingsinformatie voor het management. We ramen inkomsten en uitgaven realistisch. Het uitgangspunt voor het opstellen van deze begroting is dat zowel de uitgaven als de inkomsten realistisch zijn ingeschat. Dit betekent dat geen automatische indexeringen zijn toegepast, maar dat per budget beoordeeld is of een indexering nodig of contractueel afgesproken is.

Daarnaast zijn inschattingen zoveel als mogelijk gebaseerd op de realisatie 2025, met (onderbouwd en alleen indien noodzakelijk) een indexering naar 2027. Bovenstaande werkwijze betekent ook dat er in 2027 meer risico is op overschrijdingen van uitgavenbudgetten. Hiermee is bij het opstellen van de risicoparagraaf rekening 138 gehouden en daarvoor wordt dekking aangehouden in de algemene reserves van de gemeente. We werken aan verduidelijking van rollen en verantwoordelijkheden tussen budgetbeheerders, teammanagers en financieel adviseurs. De rollen en taken van budgetbeheerders, teammanagers en financieel adviseurs in het kader van budgetbewaking zijn beschreven en besproken met betrokkenen. De budgetbeheerders zijn opgeleid en worden maandelijks begeleid door financieel adviseurs en teammanager om deze taak professioneel op te kunnen pakken en verder te ontwikkelen. 4. Rechtmatigheidsverantwoording Vanaf de jaarrekening 2023 is het college verantwoordelijk voor het opstellen van de financiële rechtmatigheids- verantwoording en het verantwoordingsgesprek met de raad. Het college legt daarmee verantwoording af over de naleving van wet- en regelgeving die relevant is voor het financiële reilen en zeilen van de gemeente. De raad bepaalt, binnen de wettelijke mogelijkheden, de normen voor de verantwoording.

Vanaf 2023 controleert de accountant de jaarrekening, inclusief de financiële rechtmatigheidsverantwoording, alleen nog op getrouwheid en niet meer op rechtmatigheid. De wetswijziging benadrukt de kaderstellende en controlerende rol van de raad en de politieke aanspreekbaarheid van het college. De wetswijziging kan een positieve bijdrage leveren aan het debat over de verbetermaatregelen en de kwaliteit van de financiële bedrijfsvoering. De rechtmatigheidsverantwoording is onderdeel van de jaarrekening. Een uitgebreide toelichting nemen we op in de paragraaf Bedrijfsvoering van de jaarrekening. 5. Frauderisicoanalyse Het college van burgemeester en wethouders van gemeente Waalre is zich bewust van inherente risico’s van fraude die, zowel intern als extern, worden gelopen bij het uitvoeren van de gemeentelijke taken. Er is een frauderisicoanalyse en deze maakt deel uit van de verbijzonderde interne controle (VIC). Hiermee is een belangrijke stap gezet in het opzetten en uitvoeren van de frauderisicoanalyse. Vanuit de bedrijfsvoering is er verhoogde aandacht voor de inrichting van onze administratieve organisatie en interne beheersing (AO/IB) ten aanzien van de geïdentificeerde risicogebieden. Daarnaast worden de relevante geldstromen/processen betrokken in de interne controles die gedurende het jaar worden uitgevoerd.

Stakeholders van de gemeente moeten er op kunnen vertrouwen dat wij op een betrouwbare, eerlijke en zorgvuldige manier zaken doen. De gemeente beschikt over een uitgebreid scala aan zogenaamde soft controls. Iedere medewerker van de gemeente Waalre legt bij indiensttreding een ambtseed of ambtsbelofte af en overlegt een verklaring omtrent gedrag. Daarnaast beschikt gemeente Waalre over een vastgestelde regeling en gedragscodes, onder andere op het gebied van nevenwerkzaamheden en financiële belangen, welke openbaar beschikbaar zijn. De gemeente Waalre beschikt daarnaast over een regeling melden vermoeden misstanden en in de organisatie is een vertrouwenspersoon en meldpunt ingesteld waarbij eventuele misstanden vertrouwelijk kunnen worden gemeld. 139 Onze (financiële) processen en systemen kenmerken zich door de aanwezigheid van functiescheidingen, zogenaamde hard controls. Hiermee voorkomen we dat slechts één persoon ongecontroleerd transacties of verplichtingen kan aangaan, autoriseren, verwerken en afwikkelen en/of zelfstandig toegang heeft tot activa. Ondanks alle beheersingsmaatregelen resteert het risico dat management of directie maatregelen doorbreekt en resteert het risico van samenspanning tussen medewerkers.

Transparante besluitvorming, de governance structuur, een open cultuur waarbij we elkaar durven aan te spreken, de aanwezigheid van een vertrouwenspersoon om niet- integer handelen (anoniem) te melden, periodieke interne en externe audits op de naleving van beheersingsmaatregelen dragen er toe bij dat onregelmatigheden worden gesignaleerd. De afgelopen jaren zijn er regelmatig berichten in de media over cyberaanvallen, gevallen van ransomware en datalekken. Informatiebeveiliging vanuit de perspectieven continuïteit, fraude en privacy heeft een hoge prioriteit. Tijdens de dagelijkse bedrijfsvoering vinden controles plaats om vast te stellen of gewerkt wordt volgens de daarover gemaakte afspraken, waaronder de diverse protocollen voor informatiebeveiliging. Daarnaast beoordelen de security en privacy officer de kwaliteit en naleving van de getroffen beheersingsmaatregelen. Periodiek wordt de beheersing van informatiebeveiliging getoetst, zowel intern, maar ook extern vanuit de sector. Eventuele verbeterpunten vormen de input voor verdere aanscherping en/of naleving van het informatiebeveiligingsproces. 6. Communicatie Wat willen we bereiken? Verbinding en ontmoeting We zorgen voor heldere, toegankelijke en doelgroepgerichte communicatie. Hiermee informeren wij inwoners, ondernemers en partners tijdig over gemeentelijke ontwikkelingen en stimuleren wij betrokkenheid.

Wij ondersteunen participatie- en projectcommunicatie en zetten hiervoor diverse kanalen in, zoals nieuwsberichten, social media en de gemeentelijke website. De gemeentelijke website ontwikkelen we verder tot een centraal en toegankelijk informatiepunt. Binnen onze contentstrategie werken wij datagedreven. Hierdoor stemmen wij communicatie en informatievoorziening beter af op de behoeften van verschillende doelgroepen, zowel intern als extern. Digitale toegankelijkheid is daarbij het uitgangspunt voor al onze communicatie. Daarnaast versterken wij de arbeidsmarktcommunicatie, met als doel ons profiel als aantrekkelijke werkgever te verbeteren en het aantrekken van passende medewerkers te bevorderen. De komende jaren intensiveren wij de inwonersparticipatie. We investeren in een sterke verbinding met onze inwoners, zodat wij beter aansluiten bij hun wensen en behoeften. 140 7. ICT en informatievoorziening Wat willen we bereiken? Een betrouwbare, flexibele en toekomstbestendige ICT infrastructuur en informatievoorziening We zorgen voor een moderne, stabiele en schaalbare ICT-omgeving die meebeweegt met de veranderende behoeften van de organisatie en burgers. Door te investeren in moderne technologieën en het versterken van onze informatievoorziening, ondersteunen we efficiënte samenwerking, digitale dienstverlening en een wendbare organisatie.

Op basis van uitgangspunten als common ground en open source zoeken gemeenten elkaar steeds vaker op om samen naar oplossingen te zoeken of deze te delen. We versterken hiermee onze positie binnen de digitale overheid. Deze initiatieven helpen ons om regie te voeren op digitalisering, schaalvoordelen te benutten en onze dienstverlening toekomstbestendig te maken. Gemeente Waalre opereert binnen landelijke kaders en wetgeving, waaronder de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS), GEMMA, de uitgangspunten van Common Ground, de BIO2, NIS2, de AVG, de Archiefwet en de Wet open overheid (Woo). Digitale soevereiniteit betekent voor gemeente Waalre dat zij bewuste regie voert over haar digitale keuzes, weet waar zij afhankelijk is van anderen, en deze afhankelijkheden accepteert of beperkt op basis van publieke belangen, uitvoerbaarheid en samenwerking. Bij het beschikbaar komen van landelijke standaarden wordt hier tijdig op aangesloten; We nemen maatregelen met het oog op bedreigingen die bestaan, denk aan cybersecurity, maar we pakken kansen waar die zich voordoen, denk aan de vlucht die de ontwikkeling van Artificial Intelligence (AI) neemt. Waalre zet AI voorzichtig en verantwoord in binnen publieke waarden en wetgeving waarbij landelijke en Europese standaarden rond kunstmatige intelligentie worden gevolgd en toegepast. 8.

Informatiebeveiliging en privacy Wat willen we bereiken? De Europese Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) is ons belangrijkste toetsingskader op het gebied van privacy Wij zijn gebonden aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Transparantie voor burgers en medewerkers over welke gegevens we voor welke doeleinden verwerken staat hierin centraal. Wij dienen daarbij de rechten van burgers en medewerkers te borgen. Hierbij is het van groot belang dat de organisatie bewust omgaat met de veelheid aan privacygevoelige informatie van burgers en medewerkers. Wat willen we bereiken? Een veilige digitale en analoge dienstverlening staat centraal. Hiervoor volgen we een informatiebeveiligingsbeleid dat voldoet aan het wettelijk normenkader, de landelijke BIO2 (Baseline Informatiebeveiliging Overheid) We zijn ons bewust van de risico’s die spelen op het gebied van informatiebeveiliging. Deze risico’s moeten zoveel mogelijk worden verkleind. De organisatie investeert in digitale veiligheid door onze systemen up-to-date te houden. We trainen op digitale 141 aanvallen. Cybersecurity en beveiligingschecks maken deel uit van ons dagelijks werk. We zorgen ervoor dat onze medewerkers getraind en voorbereid zijn.

Wat willen we bereiken? We toetsen de informatiebeveiliging jaarlijks met de ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit) We leggen verantwoording af over onze informatiebeveiliging. Hiervoor worden we jaarlijks getoetst met de Eenduidige Normatiek Single Information Audit (ENSIA). Wat willen we bereiken? Wij houden ons aan de voor ons relevante bepalingen uit de Wet politiegegevens (Wpg) Als gemeente hebben wij boa’s in dienst. Op verwerkingen van persoonsgegevens die deze boa's doen in het kader van hun opsporingstaak is de Wet politiegegevens (Wpg) van toepassing. Ook met deze gegevens dient zorgvuldig te worden omgegaan. De collega’s van team Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) dienen zich hiervan bewust te zijn. Daarnaast voeren wij de verplichte controles – zowel interne als externe audits – uit. 9. Juridische kwaliteitszorg Wat willen we bereiken? Het behouden en waar nodig verbeteren van de juridische kwaliteit en leesbaarheid van voorstellen en besluiten We bewaken de juridische kwaliteit binnen de gemeente. Juridische Zaken adviseert, signaleert en ondersteunt medewerkers bij beleidskeuzes, complexe dossiers en de toepassing van wet- en regelgeving. We versterken de juridische kwaliteitszorg en zorgen dat we voldoen aan nieuwe wet- en regelgeving. We bereiden ons tijdig voor op toekomstige ontwikkelingen. 10.

Dienstverlening Wat willen we bereiken? We werken volgens de uitgangspunten en beloften uit de Visie op Dienstverlening. De gemeente Waalre wil haar dienstverlening verbeteren door meer maatwerk, digitalisering en klantgerichtheid, zonder grote investeringen. De focus ligt op slimmer werken, professioneel gedrag en betere afstemming op de behoeften van inwoners. Belangrijke onderdelen daarin zijn: klant kiest kanaal, verleiden naar click-call-face, ruime openingstijden & bereikbaarheid en het streven om zoveel mogelijk vragen en verzoeken direct bij het eerste contactmoment af te kunnen handelen. De visie op dienstverlening is de stip op de horizon. Het betreft een continu proces waarin we toewerken naar de uitgangspunten en beloften uit deze visie. 142 Paragraaf F Verbonden partijen Inleiding In deze paragraaf geven wij inzicht in de bestuurlijke, beleidsmatige en financiële belangen en risico’s van de gemeente als gevolg van banden met verbonden partijen. Dit zijn verbonden partijen waar de gemeente financieel in deelneemt en/of zeggenschap heeft. Verbonden partijen zijn rechtspersonen waarmee de gemeente een bestuurlijke én financiële band heeft. Van een bestuurlijke band is sprake indien de gemeente rechtstreeks invloed heeft op de besluitvorming binnen de verbonden partij.

Een financieel belang is aan de orde als de gemeente financieel kan worden aangesproken wegens het functioneren van de verbonden partij of wanneer de gemeente geld kan kwijtraken bij een faillissement van een verbonden partij. Op basis van het BBV moet jaarlijks inzicht worden geboden in: • het doel (het openbaar belang); • het bestuurlijk en het financieel belang • de ontwikkelingen (beëindiging, wijzigingen of problemen bij bestaande verbonden partijen) In dit hoofdstuk wordt een overzicht van de bijdragen aan verbonden partijen opgenomen en daarnaast ook de bijdragen aan andere samenwerkingsverbanden. Visie op verbonden partijen In de herijkte toekomstvisie De Kracht van Waalre 2025 heeft het gemeentebestuur van Waalre uitgesproken zich via samenwerking in de regio en met onze inwoners verder te ontwikkelen als een krachtige zelfstandige gemeente. Waalre heeft een positieve grondhouding ten opzichte van samenwerking: regionaal of nog breder. Als de gelegenheid zich voordoet om door een samenwerkingsverband of andere verbondenheid, op een meer doelmatige en doeltreffende wijze doelstellingen te realiseren, dan worden de deelname mogelijkheden altijd onderzocht. Samenwerking kan de kwaliteit en continuïteit beter waarborgen.

Er zijn drie redenen waarom gemeenten met elkaar samenwerken in de vorm van een verbonden partij: • Vanwege het grensoverschrijdend karakter van de problematiek. • Om efficiëncy voordelen te behalen. • Vanwege een wettelijke plicht tot samenwerking. Kaderstellende en controlerende rol raad De verbonden partijen ontwikkelen beleid of voeren beleid uit voor de gemeente. Beleidsmatig blijft de gemeente uiteraard verantwoordelijk voor het realiseren van de beoogde doelstellingen van de programma’s. De verbonden partijen zijn onderverdeeld in publiekrechtelijke en privaatrechtelijke partijen. Monitoren en toezicht houden doen we enerzijds door bestuurlijke vertegenwoordiging in diverse overlegstructuren, anderzijds door de raad jaarstukken aan te bieden waarop zij haar zienswijze kan baseren. Partijen met een publiekrechtelijk karakter hebben hun eigen P&C cyclus. Bij de behandeling van de begrotingen en jaarrekeningen van de verbonden partijen neemt de gemeenteraad haar kaderstellende en controlerende taak. In onze regio (21 gemeenten) hebben we voor de gemeenschappelijke regelingen dezelfde kaders afgesproken ten aanzien van financiële onderwerpen, zodat colleges en gemeenteraden hier eenduidiger regie op kunnen voeren. De vier grote gemeenschappelijke regelingen (MRE, ODZOB, GGD en VRBZO) hebben hier afspraken over gemaakt.

Het betreft indexerings-uitgangspunten en bestuurlijke planning. Deze vier GR’en hebben de bestaande indexatiemethodiek gevalueerd en zijn tot de conclusie gekomen dat er geen aanpassingen worden aangebracht. Bij deze evaluatie zijn tevens alternatieve indexatiemethodieken onderzocht zoals die ook voor de gemeenten wordt toegepast bij de algemene uitkering . Metropoolregio Eindhoven (MRE) Gevestigd in Eindhoven Relatie met taakveld(en) Bestuur, volkshuisvesting, Verkeer en Vervoer, Duurzaamheid, Economie en recreatie. Openbaar belang De regio moet voorzien in de behoefte aan werken, wonen, recreëren, maatschappelijke participatie en een veilige leefomgeving zonder dat daarmee kansen voor toekomstige generaties verloren gaan. De MRE wil een organisatie zijn die op een flexibele wijze kan inspelen op de behoeften van de gemeenten en op doelmatige wijze mede inhoud geven aan de regionale vraagstukken en de groei van onze regio. Bestuurlijk belang De gemeente is vertegenwoordigd in het Algemeen Bestuur, de portefeuille-overleggen en de Raadstafel21. In het kader van de kadernota, begroting en jaarstukken is de raad drie maal aan zet om te sturen op de GR. Eén keer per vier jaar stellen we in de raad de samenwerkingsafspraken en ambities in deze regionale samenwerking vast.

Incidenteel bij het aangaan van nieuwe financiële verplichtingen of het herzien van regelingen in de GR heeft de raad beslisbevoegdheid. Financieel belang Financieel belang | 31-12-2024 | 31-12-2025 Eigen Vermogen | 20.596.792 | 21.951.686 Vreemd Vermogen | 21.827.448 | 62.686.851 Resultaat | 628.743 | 84.033 Ontwikkelingen De ambitie van de MRE is: een sterke regio met behoud van het kenmerkende innovatieve Brainportprofiel en een stabiele sociale basis en vitale leefomgeving voor al onze inwoners. De grote achterliggende opgave is het verbinden van de duurzame verstedelijking en de opgave voor een vitaal landelijk gebied in onze regio. Op basis van de ambities uit het samenwerkingsakkoord en de regiodeals wordt de organisatie verder uitgebreid om alle taken te kunnen uitvoeren. Het vreemd vermogen is grofweg met €40 mln gestegen, dit zijn de ontvangen middelen van het rijk en provincie vanuit de brainportdeal en de regiodeal. Dit bedrag komt ook terug bij de vlottende activa waar het geld is uitgezet.

Risico’s De belangrijkste risico’s die op dit moment op concernniveau worden onderkend zijn: - Doelvermogen eeuwigdurende nazorg Gulbergen is ontoereikend; - Voldoende gekwalificeerd personeel om taken en programma’s in kader van Samenwerkingsakkoord 2023-2026 uit te voeren op basis van extra financiering vanuit Rijk; 143 - Bezuinigingen bij gemeenten met als gevolg lagere gemeentelijke bijdragen en cofinanciering. Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB) Gevestigd in Eindhoven Relatie taakveld(en) Bestuur, volksgezondheid en milieu, ruimtelijke ordening, veiligheid. Openbaar belang De ODZOB draagt zorg voor een veilige, gezonde en duurzame (fysieke) leefomgeving. Dit doen ze door taken uit te voeren op het gebied van vergunningverlening, toezicht en handhaving. Ook activiteiten die verwant zijn aan deze VTH-taken voert de ODZOB uit indien Waalre daarom verzoekt. Bestuurlijk belang We werken samen met gemeenten Asten, Bergeijk, Best, Bladel, Cranendonck, Deurne, Eersel, Eindhoven, Geldrop-Mierlo, Gemert-Bakel, Heeze-Leende, Helmond, Laarbeek, Nuenen c.a., Oirschot, Reusel-De Mierden, Someren, Son en Breugel, Valkenswaard, Veldhoven en de provincie Noord-Brabant. De gemeente is vertegenwoordigd in het Algemeen Bestuur door een lid van ons college (portefeuillehouder).

Financieel belang Financieel belang | 31-12-2024 | 31-12-2025 Eigen Vermogen | 4.351.248 | 4.980.364 Vreemd Vermogen | 4.739.068 | 3.769.357 Resultaat | 522.317 | 940.738 Ontwikkelingen In juli 2022 is het Interbestuurlijk Programma Versterking VTH-stelsel (IBP VTH) gestart om het VTH-stelsel in Nederland te versterken. Het doel van het programma is het merkbaar verbeteren van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving en het verminderen van schade aan het milieu die vermeden had kunnen worden. Om de verbeteringen door te voeren zijn er zes pijlers binnen het programma. Alle Nederlandse omgevingsdiensten moeten voldoen aan deze pijlers voor een robuuste organisatie. De ODZOB onderneemt diverse acties om in april 2026 robuust te zijn. In 2024 heeft het Algemeen Bestuur van de ODZOB ingestemd met de Meerjaren ontwikkelaanpak (MJOA) 2025-2027 en daarvoor een ontwikkelbudget beschikbaar gesteld. In 2027 wordt het ontwikkelbudget onder meer ingezet op de ontwikkeling van de informatiehuishouding, het Regionaal Operationeel Kader (ROK) en extra versterking van projectmanagement ICT. Risico’s De geactualiseerde risico-inventarisatie van de ODZOB toont dat de risico’s met de grootste potentiële impact een verwachtingswaarde kennen van € 1,544 miljoen. De streefwaarde van de algemene reserve vanuit de 4 grote GR-en is tussen de € 1,5 en 2 miljoen, afhankelijk van het begrotingstotaal.

De algemene reserve van de ODZOB bedraagt per ultimo 2025 € 2 miljoen. Dat is meer dan bovenstaande verwachtingswaarde van de risico’s. 144 Gemeenschappelijke Regeling GGD Brabant-Zuidoost Gevestigd in Eindhoven Relatie taakveld(en) Volksgezondheid (Gezondheid en Preventie), Jeugdgezondheidszorg. Openbaar belang De GGD heeft tot doel een bijdrage te leveren aan de publieke gezondheidszorg (PG) en de ambulancezorg (AZ). Bestuurlijk belang De gemeente Waalre is vertegenwoordigd in het Algemeen Bestuur van de GGD, door een lid van het college van B&W (de portefeuillehouder). Het Algemeen Bestuur stelt de hoofdlijnen vast van het GGD beleid, evenals de begroting en de jaarrekening. Het Dagelijks bestuur ziet toe op de dagelijkse gang van zaken, bereidt samen met de directeur van de GGD de AB-vergaderingen voor en draagt zorg voor het uitvoeren van de besluiten van het Algemeen Bestuur. Zowel het AB als het DB vergadert zes keer per jaar. Financieel belang Deelnemende gemeenten aan de gemeenschappelijke regeling van de GGD, betalen jaarlijks een bijdrage aan de GGD. Deze bijdrage is gebaseerd op het inwonersaantal van de gemeente voor collectieve taken.

Financieel belang | 31-12-2024 | 31-12-2025 Eigen Vermogen | 7.746.000 | 9.439.000 Vreemd Vermogen | 29.551.000 | 29.987.000 Resultaat | 1.464.210 | 2.052.652 Ontwikkelingen De Gemeenschappelijke regeling van de GGD Brabant-Zuidoost is per 1 juni 2024 gewijzigd. De gewijzigde regeling is van tevoren voor akkoord voorgelegd aan college en aan gemeenteraad. De gewijzigde gemeenschappelijke regeling is inmiddels in werking getreden. Risico’s De GGD is als het ware een verlengstuk van de gemeente. Dat betekent dat als de GGD in financiële problemen komt, dit direct consequenties heeft voor de financiële positie van de deelnemende gemeenten. Vandaar dat het van groot belang is dat de gemeente goed op de hoogte is van de financiële situatie van haar GGD. 145 Gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (VRBZO) Gevestigd in Eindhoven Relatie taakveld(en) Bestuur, Veiligheid, Openbare ruimte, Verkeer en Vervoer Openbaar belang Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (VRBZO) is een organisatie waarin de brandweer, de geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio (GHOR) en de regionale ambulancevoorziening (RAV) samenwerken om incidenten en rampen en crises te voorkomen, te beperken en te bestrijden.

Naast de primaire processen (incidentbestrijding en ramp en crisisbeheersing) wordt de VRBZO ook ingezet op actuele en urgente veiligheidsvraagstukken, zoals de (nood) opvang van asielzoekers en vluchtelingen. VRBZO is een samenwerkingsverband tussen 21 gemeenten in de regio Zuidoost-Brabant. Bestuurlijk belang Het Algemeen Bestuur van de Veiligheidsregio bestaat uit de burgemeesters van de 21 gemeenten binnen de Veiligheidsregio. De burgemeester vertegenwoordigt zijn gemeente in de veiligheidsregio en legt verantwoording af aan zijn eigen gemeenteraad. Daarnaast is de burgemeester vertegenwoordigd in het portefeuilleoverleg commissie Crisisbeheersing. Financieel belang | 31-12-2024 | 31-12-2025 Eigen Vermogen | 3.261.747 | 5.788.747 Vreemd Vermogen | 34.714.024 | 31.768.011 Resultaat | -/-1.154.200 | 292.609 Ontwikkelingen In een wereld die voortdurend verandert waarin nieuwe crises en uitdagingen zich aandienen, vraagt om een continu doorontwikkeling van de VRBZO. Hierbij ligt de focus op de versterking van de brandweerzorg, crisisbeheersing en ondersteunde processen. In 2027 rondt de VRBZO de laatste zaken uit bestuurlijke deelopdracht 1 af, en voert de VRBZO de ontwikkelingen uit jaarschijf 2027 van het Regionaal Beleidsplan 2027-2030 (deelopdracht 2 en 3).

Risico’s Op basis van de gekwantificeerde actuele risico’s is de benodigde weerstandscapaciteit bepaald op € 4,5 miljoen. De benodigde weerstandscapaciteit is hoger dan het verwachte beschikbare weerstandsvermogen van € 0,65 miljoen in 2027. Door de geplande onttrekkingen uit de algemene reserve als financiering van de bestuurlijke opdracht, wijkt het bestuur van de VRBZO bewust af van de afgesproken bandbreedte, wat effect heeft op de financiële robuustheid van VRBZO. In de basis is het beschikbare weerstandvermogen onvoldoende om de geïdentificeerde risico’s af te dekken. Tegelijk is het niet reëel dat de genoemde risico’s zich gelijktijdig voordoen. Het advies blijft daarbij vast te houden aan het voornemen uit het beleid P&C 4-GR om positieve jaarrekeningsaldo’s toe te voegen aan de algemene reserve. In het uiterste geval, als diverse risico’s zich daadwerkelijk voordoen en het beschikbare vermogen overschrijden, valt VRBZO terug op de gemeenten in de gemeenschappelijke regeling om de kosten te dekken. 146 Gemeenschappelijke regeling Werkvoorzieningschap Regio Eindhoven (ERGON) Gevestigd in Eindhoven Relatie taakveld(en) Sociaal Domein. Openbaar belang Ergon is het uitvoeringsorgaan van de Gemeenschappelijke Regeling Werkvoorzieningschap Regio Eindhoven (GRWRE).

Voor deze gemeenten voert Ergon een deel van de Participatiewet uit, inclusief de voormalige Wet Sociale Werkvoorziening (Wsw). Ruim 2.300 medewerkers met een beperking werken bij Ergon of via Ergon bij een reguliere werkgever. Daarnaast worden zo’n 2.000 werkzoekenden vanuit de Participatiewet naar werk geholpen door Ergon. Ergon ziet het als haar missie werkzoekenden aan betaald werk te helpen. Ergon stimuleert mensen om het uiterste uit zichzelf te halen, door inzicht te geven in de eigen mogelijkheden, door te groeien in werk- en vakvaardigheden en door te helpen passend werk te vinden. Als mensen aan het werk zijn, begeleidt Ergon ze op inhoudelijk en sociaal vlak. Samen met haar partners helpt Ergon mensen naar, aan en in werk. Bestuurlijk belang Het college is met de wethouders Sociale Ontwikkeling en Financiën vertegenwoordigd in het algemeen bestuur van Ergon. De wethouder Sociale Ontwikkeling maakt tevens deel uit van het dagelijks bestuur. Financieel belang De middelen die de gemeente Waalre van het rijk ontvangt voor de uitvoering van WSW- taken worden doorbetaald naar Ergon. Hiernaast wordt een jaarlijkse vergoeding betaald voor de begeleiding van inwoners die werken met een loonkostensubsidie. Ook draagt Waalre bij aan de kosten van het Participatiebedrijf, dat zich richt op het begeleiden van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt naar betaald werk.

Financieel belang | 31-12-2024 | 31-12-2025 Eigen Vermogen | 10.415.000 | 8.005.000 Vreemd Vermogen | 7.057.000 | 12.675.000 Resultaat | 10.172 | -1.908.000 Ontwikkelingen Ook Ergon merkt de effecten van de toegenomen schaarste op de arbeidsmarkt, zowel in het aanbod van doelgroepmedewerkers als bij het kaderpersoneel. Ergon ziet het als haar missie om 80% van de werkzoekenden die bij Ergon starten, binnen zes maanden aan betaald werk te helpen en werkt vanuit de visie dat iedereen waardevol werk kan doen en vinden. Ook met een belemmering. Vanuit die missie en visie reageert Ergon voortdurend op ontwikkelingen. Ook zijn er plannen in werking gezet voor nieuwe huisvesting. Risico’s Wanneer Ergon verlies maakt, moeten deelnemende gemeenten dit opvangen. Inmiddels is er een nieuwe strategische koers vastgesteld die in 2027 ingaat. De organisatie spant zich in om de implementatie van deze strategische koers te bewaken. 147 148 Gemeenschappelijke regeling PlusTeam Per 01-01-2027 is deze gemeenschappelijke regeling opgeheven en zijn de taken ondergebracht in de "Dienstverleningsovereenkomst Plustaken" met de gemeente Geldrop-Mierlo, aan het einde van dit hoofdstuk is in het overzicht de verwachte jaarlijkse bijdrage vermeld.

Gemeenschappelijke regeling Een 10 voor de Jeugd Gevestigd in Helmond Relatie taakveld(en) Sociaal Domein Openbaar belang Bij de Gemeenschappelijke Regeling Jeugdregio Een 10 voor de Jeugd zijn de volgende gemeenten aangesloten: Helmond, Peelgemeenten (Deurne, Someren, Laarbeek, Gemert-Bakel en Asten), Veldhoven, Geldrop-Mierlo, Nuenen, Son en Breugel en Waalre. De GR Jeugdregio Een 10 voor de Jeugd heeft als opdracht zorg te dragen voor een regionaal aanbod van passende, tijdige, kwalitatieve en betaalbare specialistische jeugdhulp, met uitzondering van Jeugdbescherming, Jeugdreclassering, Veilig Thuis en Jeugdzorg+. Deze segmenten vallen onder de dienstverleningsovereenkomst met de inkoopstrategie Eindhoven. Bestuurlijk belang De gemeente is vertegenwoordigd in het Dagelijks Bestuur. Financieel belang Deelnemende gemeenten aan de GR betalen jaarlijks een bijdrage. Voor Waalre is deze bijdrage in 2027 geraamd op € 169.000. Ontwikkelingen De landelijke Hervormingsagenda Jeugd is een van de belangrijkste punten van aandacht voor GR Jeugdregio Een 10 voor de Jeugd. Deze Hervormingsagenda bevat een groot pakket aan afspraken om de jeugdzorg te verbeteren en financieel gezond te houden. Daarnaast bevat het Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming grote opgaven voor gemeentelijke toegangen en veiligheidsnetwerken in de regio.

Risico’s Het belangrijkste risico dat op dit moment gezien wordt is schaarste in zowel middelen als personeel. Schaarste van middelen wordt zichtbaar in de gemeentelijke begrotingen en schaarste in personeel betreft zowel schaarste bij gemeenten als jeugdhulpaanbieders. Overzicht bijdragen samenwerkingsverbanden Samenwerkingsverbanden gemeente Waalre: | 2025 | Raming | Raming 2026 | 2027 Metropool regio Eindhoven (MRE) | € 291.792 | € 299.384 | € 354.444 Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB) | € 324.877 | € 270.789 | € 320.000 GGD Brabant-Zuidoost te Eindhoven | € 741.296 | € 800.384 | € 860.440 Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (VRBZO) | € 1.090.252 | € 1.131.685 | € 1.405.278 Gemeenschappelijke Regeling Werkvoorzieningsschap Regio Eindhoven | € 1.621.566 | € 1.919.000 | € 1.787.000 (ERGON) Plus Team (per 01-01-2027 DVO Geldrop-Mierlo) | € 668.964 | € 677.164 | € 696.300 10 voor de Jeugd | € 25.197 | € 44.600 | € 169.000 Samenwerkingsovereenkomst Werk en Inkomen Veldhoven | € 760.000 | € 870.000 | € 1.000.000 Stichting regionale inkoopsamenwerking Zuidoost Brabant (BIZOB) | € 308.482 | € 263.810 | € 205.000 Regionaal Informatie- en Expertise Centrum te Eindhoven | € 15.045 | € 15.500 | € 16.000 Zorg- en Veiligheidshuis Brabant Zuidoost te Helmond | € 6.377 | € 6.600 | € 6.800 Vereniging van kleine gemeenten K80 | € 2.200 | € 2.200 | € 6.600 € 5.856.048 | € 6.256.516 | €

6.826.862 149 150 Paragraaf G Grondbeleid Waar gaat de paragraaf over Grondbeleid is een instrument waarmee de gemeente uitvoering geeft aan haar ruimtelijke en maatschappelijke doelstellingen. Het grondbeleid ondersteunt onder meer de realisatie van woningbouw, economische ontwikkeling, maatschappelijke voorzieningen, openbare ruimte, infrastructuur, natuur en recreatie. In deze paragraaf wordt ingegaan op de kaders van het gemeentelijk grondbeleid, de lopende en verwachte gebiedsontwikkelingen, de control en beheersing, alsmede de kaders voor het grondbeleid. Voor de begroting 2027 maakt de paragraaf Grondbeleid gebruik van de cijfers die eind 2026 bekend waren en er wordt eveneens een doorkijk gegeven naar de aankomende jaren. De genoemde prognoses betreffen geen vaststaande uitkomsten, maar het actuele uitgangspunt voor de beoordeling van de gemeentelijke grondexploitaties en andere ruimtelijke projecten. Waalre maakt deel uit van de Brainportregio Eindhoven, waar de economische en demografische groei zorgt voor een aanhoudende vraag naar woningen, werklocaties, mobiliteitsvoorzieningen en energie-infrastructuur. De Regionale Woondeal Zuidoost- Brabant is in december 2025 geactualiseerd. De Woondeal zet in op versnelling van de woningbouw en bevat voor de regio een doorkijk naar een toevoeging van 100.000 woningen tot 2040.

Voor Waalre betekent dit dat er in de periode t/m 2040 ruim 1.300 woningen aan de woningvoorraad moeten worden toegevoegd. Er is met name grote behoefte aan betaalbare woningen. In de Woondeal zijn afspraken gemaakt over de programmering van de woningbouw. Ten minste 30% van de nieuw te bouwen woningen valt in de categorie sociale huur, 16% middel dure huur en 20% betaalbare koop. Met de Wet Versterking regie volkshuisvesting is deze verdeling nog steviger verankerd en heeft de gemeente opdracht om dit in een Volkshuisvestingsprogramma vorm te geven. Overigens is de verdeling al langer opgenomen in het lokaal beleidskader voor woningbouw. De Nederlandse woningmarkt blijft krap. De prijzen van bestaande koopwoningen lagen in juli 2026 bijna 4% hoger dan een jaar eerder. Hoewel daarmee nog geen sprake is van prijsstagnatie, vlakt de prijsstijging ten opzichte van 2024 en 2025 duidelijk af. Deze afkoeling komt tevens tot uiting in een langere gemiddelde verkooptijd en een afname van het aantal woningen dat boven de vraagprijs wordt verkocht. DNB verwacht voor de periode 2026 tot en met 2028 een gemiddelde jaarlijkse prijsstijging van circa 3% tot 4%. De structurele woningbehoefte blijft daarmee groot, maar de betaalbaarheid van woningen blijft onder druk staan.

Een aanhoudende of stijgende woningvraag betekent echter niet automatisch dat alle woningbouwontwikkelingen financieel haalbaar zijn. De opbrengstpotentie van woningbouw wordt begrensd door betaalbaarheidseisen en de financieringsruimte van huishoudens. Tegelijkertijd zijn de kosten van ontwikkeling en realisatie verder gestegen. Volgens het CBS lagen de inputkosten voor nieuwbouwwoningen in juli 2026 circa 5% hoger dan een jaar eerder. Vooral hogere loon- en materiaalprijzen dragen bij aan deze ontwikkeling. De combinatie van gematigder stijgende woningprijzen en relatief sterk stijgende bouwkosten kan ertoe leiden dat de financiële ruimte binnen gebiedsontwikkelingen onder druk komen te staan. 151 Naast bouw- en financieringskosten kunnen ook netcongestie, de prioritering hierin, stikstofregelgeving, beperkte uitvoeringscapaciteit en langere planologische of juridische procedures tot vertraging leiden. De mate waarin deze omstandigheden afzonderlijke projecten in Waalre raken, moet per locatie worden beoordeeld. Op dit moment bestaat nog onvoldoende inzicht in de beschikbare netcapaciteit om te kunnen beoordelen in hoeverre de netcongestie de voortgang of uitvoerbaarheid van ontwikkelingen zou kunnen beperken.

Voor het elektriciteitsnet geldt dat de beschikbare transportcapaciteit afhankelijk is van de locatie, de aard en omvang van de aansluiting en het moment waarop capaciteit wordt aangevraagd. De openbare capaciteitskaarten geven slechts een indicatie. Pas na beoordeling van een concrete aanvraag kan de netbeheerder vaststellen of voldoende transportcapaciteit beschikbaar is. De gemeente zet haar ruimtelijke planvorming daarom voort, maar betreft netcapaciteit in een vroeg stadium bij de voorbereiding en fasering van projecten. Per ontwikkeling wordt bezien of tijdig een passende aansluiting kan worden verkregen en of aanvullen de maatregelen nodig zijn, zoals fasering, energiezuinige oplossingen, lokale opwekking, opslag of flexibel energiegebruik. De Nederlandse economie blijft naar verwachting groeien, maar het groeitempo is gematigd. Het CPB verwacht een economische groei van 1,4% in 2026 en 1,2% in 2027. De groei wordt onder meer ondersteund door uitvoer, overheidsbestedingen en de financiële buffers van huishoudens. Tegelijkertijd blijft het economische beeld onzeker door geopolitieke spanningen, hogere energieprijzen, mogelijke handelsbelemmeringen en onrust op financiële markten. De inflatie blijft hoger dan eerder werd voorzien. Het CPB raamt de inflatie op 3,3% in 2026 en 2,8% in 2027.

Daarmee blijft de Nederlandse inflatie in 2027 boven de middellange termijn doelstelling van 2% van de ECB. Voor gemeentelijke gebiedsontwikkelingen betekent dit dat rekening moet worden gehouden met aanhoudende kostenstijgingen. De arbeidsmarkt koelt enigszins af, maar blijft relatief krap. Het CPB verwacht een werkeloosheidspercentage van 3,9% in 2026 en 4,0% in 2027. Tegelijkertijd blijven in bepaalde sectoren tekorten bestaan aan gekwalificeerd personeel. Voor gebiedsontwikkelingen kan dit leiden tot hogere loon- en advieskosten en tot beperkingen in de beschikbare uitvoeringscapaciteit. Het consumentenvertrouwen blijft negatief. In augustus 2026 bedroeg de indicator -34, tegenover -35 in juli. Hoewel sprak was van een beperkte verbetering, lag het vertrouwen nog aanzienlijk onder het gemiddelde van -12 over de afgelopen twintig jaar. Het negatieve consumentenvertrouwen kan leiden tot meer terughoudendheid bij grote aankopen. Voor de woningmarkt wordt dit effect vooralsnog gedeeltelijk gecompenseerd door de structurele woning schaarste en de aanhoudende vraag naar woonruimte. De renteontwikkeling vormt opnieuw een belangrijk aandachtspunt. De ECB heeft op 10 september 2026 besloten de depositorente met 0.25 procentpunt te verhogen naar 2,50%. Dit tarief treedt op 16 september 2026 in werking.

De ECB heeft deze verhoging gemotiveerd vanuit de aanhoudende inflatiedruk en heeft geen vast rentepad voor de periode daarna aangekondigd. De toekomstige renteontwikkeling blijft daardoor afhankelijk van de ontwikkeling van de inflatie en de economische vooruitzichten. 152 Voor het gemeentelijk grondbeleid ontstaat daarmee een gemengd beeld. De structurele woningbehoefte, de regionale economische groei en de aanhoudende stijging van woningprijzen ondersteunen de vraag naar nieuwbouw. Daartegenover staan hogere bouw- en financieringskosten, betaalbaarheidseisen, netcongestie, stikstofvraagstukken en onzekerheden over de planning en uitvoerbaarheid van projecten. 1. Visie en beleid Grondbeleid Op 16 april 2019 is de Nota Grondbeleid door de raad vastgesteld, met als uitgangspunt het concept ‘sturend grondbeleid’, waarbij de gemeente per project bekijkt welke grondpolitiek wordt toegepast. De gemeente heeft vooral een faciliterende rol, maar waar meer directe invloed van de gemeente nodig is, voert zij een actief grondbeleid. Bij elke gebiedsontwikkeling is sprake van onderhandeling en een overeenkomst tussen de gemeente en een of meerdere marktpartij(en). In de Nota Grondbeleid is uitgesproken dat de gemeentelijke voorkeur uitgaat naar het overeenkomen van een anterieure overeenkomst met de marktpartijen. Dit in tegenstelling tot het opstellen van een exploitatieplan.

De gemeente hanteert met betrekking tot gronduitgifte marktconforme grondprijzen en bepaalt per plan de meest geschikte grondprijsmethode. Bij behandeling van de Kadernota 2025 op 2 juli 2024 heeft de raad besloten om af te zien van actualisering van de nota Grondbeleid. Hiermee blijft de huidige nota Grondbeleid van kracht. Op 15 oktober 2024 is het "Programma Kostenverhaal en financiële bijdragen" door de gemeenteraad vastgesteld waarmee meer concrete sturing is wat betreft de vigerende nota Grondbeleid. Op 21 januari 2025 zijn de uitgifteprijzen voor restgroen door het college van B&W geactualiseerd en zijn de plankosten voor kleine bouwactiviteiten (tot 4 woningen) vastgesteld. De gemeenteraad is hierover per brief geïnformeerd. Nota Grondbeleid: Nota waarin het gemeentelijk grondbeleid is verwoord. Deze wordt periodiek herzien en heeft onder andere betrekking op verwervingen, uitgifteprijsvorming, samenwerking, weerstandsvermogen en kostenverhaal. Grondpolitiek: Synoniem voor grondbeleid. Beleid dat de handelswijze van de gemeente beschrijft met betrekking tot het verwerven en verkopen van grondposities. Passieve grondpolitiek: Een door gemeente te voeren grondbeleid dat zich beperkt tot het faciliteren, toetsen en verhalen van kosten van ruimtelijke ontwikkelingen van derden/private partijen.

Actieve grondpolitiek: Het actief verwerven van gronden (hier: door de gemeente), om invulling te geven aan het ruimtelijk beleid. De gemeente is grondeigenaar en ondernemer; de gemeente draagt alle kosten en risico’s, en incasseert de opbrengsten. Anterieure overeenkomst: Overeenkomst met marktpartijen voorafgaand aan een gebiedsontwikkeling, waarin afspraken worden gemaakt over onder meer 153 woningbouwprogramma en kostenverhaal. Dit gebeurt privaatrechtelijk, via een overeenkomst. Exploitatieplan: wettelijke mogelijkheid om kosten te verhalen op de particuliere initiatiefnemer. Dit is de publiekrechtelijke weg. Kostenverhaal Op 15 oktober 2024 is het Programma "Kostenverhaal en financiële bijdragen" vastgesteld. Met de vaststelling van dit programma beschikt de gemeente Waalre over transparante en eenduidige beleidskaders rondom kostenverhaal, financiële bijdragen en verevening sociale woningbouw welke in lijn is met de Omgevingswet. Op 21 januari 2025 zijn de plankosten voor kleine bouwactiviteiten (tot 4 woningen) door het college van b&w vastgesteld, waarover de gemeenteraad is geïnformeerd. Daarnaast blijft de beleidsnota “Rood-met-groen” en beleidsnotitie “Uitwerking Rood-met- groeninstrumentarium” van kracht.

De gemeente Waalre heeft op basis van dit programma en beleidsnota/notitie de volgende bestemmingsreserves: • Bestemmingsreserve fysieke leefomgeving • Bestemmingsreserve Sociale Woningbouw • Bestemmingsreserve Landschappelijke kwaliteiten De rol van het Fonds Landschappelijke kwaliteit wordt nu vervuld door deelname aan de Landschapsinvesteringsregeling vanuit de Provincie, waarin o.a. de Beleidsnota Rood - met-groen in de nieuwe vorm wordt opgenomen. In voorgenoemde beleidsnota’s zijn tarieven opgenomen die worden gevraagd bij zowel particuliere als gemeentelijke bouwplannen. Het kostenverhaal bij particuliere plannen vindt bij voorkeur plaats via privaatrechtelijke / anterieure overeenkomsten. Beleidsmatig dient aan een andere ontwikkeling in de regio vormgegeven te worden; er is een regionale afspraak om 8 m2 groen per woning toe te voegen. Dit heeft uiteraard effect op de grondexploitatie in bredere zin. De praktische uitwerking wordt momenteel onderzocht. Programma kostenverhaal en financiële bijdrage: Programma waarin het gemeentelijk beleid is verwoord met betrekking tot het verplichte kostenverhaal en de afdwingbare financiële bijdragen. De financiële bijdragen is (in tegenstelling tot het kostenverhaal) geen wettelijke verplichting, maar een gemeentelijke keuze.

In het programma is geïnventariseerd over welke investeringen kosten verhaald kunnen worden en welke ontwikkelingslocaties een bijdrage in de kosten moeten leveren. Bestemmingsreserve fysieke leefomgeving: Dit betreft investeringen waar het bestaande en nieuwe gebied profijt van hebben. Er is een functionele samenhang tussen verbeteringen en de groei van de gemeente. De financiële bijdragen fysieke leefomgeving van initiatiefnemers en van de gemeentelijke grondexploitaties worden gestort in de bestemmingsreserve fysieke leefomgeving. Uit de reserve betaalt de gemeente naar rato een deel van de investeringen (cofinanciering). Het overige deel betaalt de gemeente uit de eigen (algemene) middelen. De bestemmingsreserve 154 fysieke leefomgeving kan enkel ingezet worden voor investeringen voor de verbetering van de fysieke leefomgeving van de gemeente Waalre. Bestemmingsreserve Sociale Woningbouw: Dit is een vereveningsfonds. In de Woondeal Metropoolregio Eindhoven en Woonnotitie 2023 is vastgelegd dat in iedere woningbouwontwikkeling tenminste 30% sociale huurwoningen gerealiseerd moet worden. Wanneer dat niet mogelijk is kan verevening plaatsvinden door een bijdrage of onttrekking te doen aan de reserve sociale woningbouw.

Bestemmingsreserve Landschappelijke kwaliteiten: Dit is een bijdrage ruimtelijke ontwikkeling die voortkomt uit de landschapsinvesteringsregeling vanuit de provinciale regeling. Alle ontwikkelingen gelegen in het buitengebied moeten op een goede manier ruimtelijk worden ingepast. Wanneer dat niet fysiek door de initiatiefnemer kan op de ontwikkellocatie, is een bijdrage aan dit fonds aan de orde. Pachtbeleid De gemeente Waalre hanteert pachtbeleid dat in september 2017 door de raad is vastgesteld en vanaf 1-1-2018 is geïmplementeerd. Het areaal pachtgronden is nog maar heel beperkt. Woningbouwprogramma en woningmarkt Het woningbouwprogramma is gebaseerd op de door de raad vastgestelde programmering in de Actualisatie Woonnotitie (2023). Onderlegger hiervan zijn de afspraken in het Stedelijk Gebied Eindhoven en de Regionale Woondeal Zuidoost -Brabant (MRE).Het gewenste woningbouwprogramma is ook gebaseerd op de prognose van bevolking en woningbehoefte, zoals die door de provincie Noord-Brabant periodiek wordt opgesteld. Gezien de druk op de woningmarkt en de regionale schaalsprong wordt gewerkt aan versnelling van het programma. De gemaakte afspraken over woningbouw in de regio geeft ook een grote woningbouwtaakstelling voor Waalre.

Doelstelling is om deze groei in principe te realiseren op de beschikbare inbreidingslocaties (o.a., Brabantiaterrein, winkelcentrum De Voldijn, diverse ontwikkelingen aan de Eindhovenseweg, transformatie Voldijn en Hoevenakkers). De woningbouwplannen op de uitbreidingslocaties Waalre-noord, HTC- zuid en Ekenrooi-zuid zullen ook moeten gaan voldoen aan de regio-afspraken. Mede in het kader van versnelling is fase 3 van Waalre-noord in ontwikkeling genomen. In 2025 is ook gestart met de ontwikkeling van Ekenrooi-zuid. Tegelijkertijd is ook een ontwikkeling op HTC-zuid opgestart. Het woningbouwprogramma wordt voor een deel gerealiseerd op locaties die de gemeente zelf in exploitatie heeft. Een groot deel wordt gerealiseerd via particuliere ontwikkelingen. Bouwprogramma 2027-2036 Voor de korte en middellange termijn (tot 2036) zijn concrete locaties in ontwikkeling, zowel op grond van de gemeente als particuliere ontwikkelingen. Voor de langere termijn moeten nog extra locaties in ontwikkeling worden genomen. Hiervoor zijn meerdere mogelijkheden in beeld, vooral op inbreidingslocaties. Keuzes hierin worden pas later genomen om flexibel te zijn, zodat goed kan worden gereageerd op mogelijk nieuwe ontwikkelingen op de woningmarkt. Op dit moment is vooral de vraag naar betaalbare woningen groot. Het vraagt extra aandacht om in dit segment woningen toe te voegen.

Bouwgronden in exploitatie (BIE) In 2026 zijn er 3 grondexploitaties actief, namelijk Waalre-noord Fase 1 & 2, Trolliuslaan e.o. en Waalre-noord Fase 3. Grondexploitatie: De productie en verkoop van bouwrijpe grond en het inrichten van het openbare gebied. Bouwgrond in exploitatie (BIE): Officiële benaming in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV), om gronden waarvoor een ontwikkelingsplan is opgesteld en een grondexploitatie is vastgesteld door de raad, te duiden. In financiële zin kunnen kosten en opbrengsten worden geboekt (geactiveerd). Voorheen werd de term ‘In Exploitatie Genomen Gronden’ gebruikt. Rente- en inflatieparameters in grondexploitatie Bij het doorrekenen van de grondexploitaties hanteren we de volgende parameters. Naast de standaard parameters zoals in de tabel hieronder aangegeven, kunnen bij projecten project specifieke afwijkingen op basis van contracten voorkomen. Parameters grondexploitaties | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 e.v.

Kosteninflatie (GWW) | 5,0% | 3,0% | 2,0% | 2,0% | 2,0% Overige kosteninflatie | 3,0% | 3,0% | 2,0% | 2,0% | 2,0% Opbrengsteninflatie uitgifte | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 1,0% | 1,0% Opbrengsteninflatie overig | 0,0% | 0,0% | 0,0% | 1,0% | 1,0% Disconteringsvoet (conform BBV) | 2,0% | 2,0% | 2,0% | 2,0% | 2,0% Rekenrente | 1,0% | 1,0% | 1,0% | 1,0% | 1,0% 155 156 Renteparameter Op grond van de BBV-regelgeving wordt aan de gemeentelijke grondexploitaties rente toegerekend. Met ingang van begrotingsjaar 2025 vindt deze rentetoerekening plaats op basis van de reguliere omslagrente. Voor 2027 wordt vooralsnog uitgegaan van een omslagrente van 1,0%. Wanneer hierdoor de werkelijke rentelasten en de daaruit afgeleide omslagrente wijzigen, werkt dit door in de rente die aan de lopende grondexploitaties wordt toegerekend. De financiële gevolgen hiervan worden betrokken bij de periodieke actualisatie van de grondexploitaties. De rente wordt berekend over de boekwaarde van de grondexploitatie aan het begin van het boekjaar. Indien een grondexploitatie een negatieve boekwaarde heeft, doordat de gerealiseerde baten hoger zijn dan de gerealiseerde lasten, wordt de berekende rente als rentebaat aan de grondexploitatie toegerekend. Disconteringsvoet De disconteringsvoet wordt gebruikt in het berekenen van de contante waarde van de kasstromen als gevolg van geprognosticeerde lasten en baten.

Omdat gemeenten de enige partijen zijn die grondexploitaties voeren zijn er vanuit de markt geen gegevens beschikbaar betreffende de disconteringsvoet. Daarom wordt aangesloten bij de aanbevelingen van de Commissie BBV, zijnde 2,0%. Kosteninflatie De uitgangspunten voor de kostenstijging binnen de grondexploitaties worden geactualiseerd op basis van de actuele marktontwikkelingen, de meest recente indexcijfers van het CBS, Bureau Documentatie Bouwwezen en de prognoses van Metafoor Ruimtelijke Ontwikkeling en Stadkwadraat BV. De Outlook Grondexploitaties 2026 van Metafoor bevat ramingen voor de kosten- en opbrengstenontwikkeling vanaf 2026. Stadkwadraat stelt eveneens periodiek prognoses op voor de parameters van gebiedsontwikkelingen. De kostenontwikkeling blijft onzeker. Internationale spanningen, energieprijzen, loonontwikkelingen en de beschikbaarheid van materialen en uitvoeringscapaciteit kunnen leiden tot aanzienlijke schommelingen. Waar eerder sprake leek van een afvlakking van de kostenstijging, laten de meest recente cijfers voor de grond-, weg- en waterbouw opnieuw een duidelijke stijging zien. De BDB-index voor de totale GWW- sector steeg in de periode van augustus 2025 naar augustus 2026, met een percentage van ca. 4,9%. Voor de begroting wordt uitgegaan van een kostenstijging van 5,0% in 2026 en 3,0% per jaar in 2027 en 2,0% per jaar vanaf 2028.

Gelet op de recente volatiliteit worden de gehanteerde percentages bij iedere actualisatie opnieuw beoordeeld aan de hand van actuele marktgegevens, indexcijfers en project specifieke omstandigheden. Voor de overige kosten binnen de grondexploitaties, waarop de GWW-index niet van toepassing is, wordt aangesloten bij de ontwikkeling van de consumentenprijsindex (CPI). De betreffende kostenramingen worden naar het actuele prijspeil gebracht en vervolgens geïndexeerd op basis van de geraamde ontwikkeling van de CPI en CAO loonstijgingen, voor openbaar bestuur en overheidsdiensten. De gehanteerde indexeringspercentages worden bij iedere actualisatie opnieuw beoordeeld aan de hand van de meest recente economische inzichten. Voor 2026 en 2027 wordt voor nu uitgegaan van een stijging van 3,0% en een stijging van 2,0% per jaar vanaf 2028. 157 Opbrengsteninflatie Voor het merendeel van de lopende grondexploitaties zijn reeds uitgifteprijzen overeengekomen. Voor deze uitgiften wordt daarom geen aanvullende opbrengstenstijging geraamd. Gelet op de onzekerheid over de ontwikkeling van vastgoedprijzen en bouwkosten wordt voor de nog niet gecontracteerde opbrengsten tot en met 2027 evenmin een stijging toegepast. Vanaf 2028 wordt vanuit het voorzichtigheidsbeginsel rekening gehouden met een beperkte jaarlijkse opbrengstenstijging van 1,0%.

Een uitzondering hierop is de grondexploitatie van Waalre Noord Fase 3. Vooralsnog wordt in de grondexploitatie rekening gehouden met een opbrengstenstijging van 2,75%. BBV: Afkorting voor Besluit Begroting en Verantwoording. In dit besluit zijn eisen en regels opgenomen met betrekking tot de jaarverslaggeving van de gemeente. Ook de wijze waarop verslag gedaan moet worden over de gemeentelijke grondexploitaties zijn hierin opgenomen. Tussentijdse (verwachte) winstneming grondexploitaties In maart 2018 heeft het BBV de berekeningsmethode voor de tussentijdse winst nader omschreven. Hiermee is niet langer ruimte voor verschil in interpretatie. Deze methode wordt opgelegd, mede om de resultaten van gemeenten onderling vergelijkbaar te maken. De methode staat bekend als de ‘percentage of completion’ (POC)-methode. De tussentijdse winst wordt berekend door: gerealiseerde kosten/totale kosten te vermenigvuldigen met gerealiseerde opbrengsten/totale opbrengsten en deze fractie (%) te vermenigvuldigen met de geprognotiseerde eindwaarde (resultaat), voor zover sprake is van een winstgevend project. Volgens de BBV voldoet ook deze methode aan het ‘voorzichtigheidsprincipe’. Eindwaarde: Het saldo (resultaat van opbrengsten minus kosten) van een grondexploitatie aan het eind van de geprognotiseerde looptijd, bij afsluiten.

Tussentijdse winstneming: een (vereenvoudigd) getallenvoorbeeld Stel het voorziene resultaat van de grondexploitatie (zijnde de som van alle opbrengsten minus de som van alle kosten gedurende de gehele looptijd) is €100.000. én na het jaar is 60% van de geraamde kosten gerealiseerd en is 10% van de opbrengsten gerealiseerd dan wordt de tussentijdse winst berekend volgens 60%*10%*€100.000 = €6.000 Door toepassing van bovengeschetste methode wordt geprognosticeerd dat bij de jaarrekening 2026 circa € 398.000 aan tussentijdse winst genomen zal worden. In onderstaande tabel is de verwachte tussentijdse winstneming voor 2026 weergegeven. In de volgende paragrafen wordt inzichtelijk gemaakt hoe groot de totale winstprognose per grondexploitatie is. Actieve | Verwachte | Verwachte | Verwachte | Verwachte | Verwachte grondexploitatie | winstprognose | (Tussentijdse) | correctie | mutatie | winstprognose in 2025 | bij opening 2026 | winstneming in | winstneming | actualiseren | nieuw begroting 2026 | Grex | 2027 (A) | (C) (B) | (D) | E (=A-B-C+D) Waalre Noord Fase | 681.518 | 398.634 | - | 9.276 | 292.160 1 & 2 Trolliuslaan e.o.

| -255.682 | - | - | -1.128 | -256.810 Waalre Noord Fase | 1.044.536 | - | - | - | 1.044.536 3 Totaal | 1.470.372 | 398.634 | - | 8.148 | 1.079.886 Mutaties actieve grondexploitaties Bovenstaande tabel geeft de financiële effecten weer van de actualisatieslag van de actieve grondexploitaties medio 2026. De nieuwe resultaten (eindwaarde, kolom E) zijn gecorrigeerd met tussentijdse winstnemingen (kolom B/C) en het actualiseren van de grondexploitatie (m.b.t. gehanteerde uitgangspunten en houdbaarheid ramingen, kolom D). Onderstaande tabel toont de geraamde nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten in de resterende exploitatieperiode (de periode vanaf 1 januari 2026). In de volgende alinea’s worden per project de mutaties van het eindresultaat toegelicht. In de raming van de nog te maken kosten wordt eveneens rekening gehouden met de verwachte inflatie (kostenstijging) en de door wijziging van de renteparameter rentelasten/renteopbrengsten. In de nog te maken kosten wordt eveneens rekening gehouden met de te verwachte kostenstijging en rentebaten/ | -lasten, zoals deze conform BBV-richtlijnen aan de grondexploitaties dienen te worden toegerekend. Actieve grondexploitatie | Nog te maken kosten | Nog te realiseren opbrengsten in 2026 | na 1-1-2026 | na 1-1-2026 Waalre Noord Fase 1 & 2 | 5.417.525 | 10.043.521 Trolliuslaan e.o.

| 136.305 | - Waalre Noord fase 3 | 34.829.408 | 35.873.944 Totaal | 40.383.238 | 45.917.465 Waalre Noord fase 1 & 2 (complex 54) De voormalige vuilstort is heringericht als park. De definitieve inrichting en afronding van het park vindt pas plaats, nadat het horecapunt is gerealiseerd. De omgevingsvergunning voor het horecapunt is onherroepelijk geworden, maar de beoogde exploitant ziet af van realisatie vanwege de fors gestegen kosten. In 2026 vindt een uitvraag plaats naar een nieuwe exploitant, het resultaat hiervan is nog onzeker. De bouw van het bijzondere woontorentje Waderlo met 5 appartementen op locatie Heistraat-noord fase 2 is in 2025 gestart. De oplevering wordt begin 2027 verwacht. Fase 2 van de locatie Heistraat zuid is de ontwikkeling 'Heijde Park'. In 2025/2026 is de locatie bouwrijp gemaakt en is gestart met de bouw van 151 woningen. Alle woningen 158 zijn verkocht en de eerste woningen zijn in het najaar van 2026 opgeleverd. Oplevering van woningen loopt door in 2027, waarna de gemeente het gebied afrondt met het woonrijp maken en aanbrengen van de groenstructuur (2028/2029). Trolliuslaan (complex 71) De (her)inrichting van het bestaande en toekomstige openbaar gebied rond ’t Hazzo is afgerond. Ook de bouw van 18 appartementen op de deels particuliere gronden aan de zuidzijde van ’t Hazzo en 1 woning aan de Klaprooslaan is gereed en de woningen zijn bewoond.

In 2026 moeten er nog enkele herstelwerkzaamheden worden uitgevoerd, voor wat betreft de infiltratie van hemelwater in een grondwaterbeschermingsgebied, waardoor de grondexploitatie met 1 jaar is verlengd. Verwachting is dat eind 2026 de exploitatie kan worden gesloten. Boekwaardeverloop Onderstaande tabel geeft inzicht in de verwachte ontwikkeling van de boekwaarde van de actieve grondexploitaties tussen 31 december 2025 en 31 december 2026. Daarbij worden de in 2026 verwachte kosten en opbrengsten opgenomen. In 2026 wordt naar verwachting circa € 11,30 mln. aan kosten gerealiseerd en circa € 7,34 mln. aan grondopbrengsten en exploitatiebijdragen ontvangen. Projectnaam | Boekwaarde | (Verwachte) Mutaties | (Verwachte) Mutaties | (Verwachte) opening 2026 | kosten '26 | opbrengsten '26 | Boekwaarde (A) | (B) | (C) | jaarrekening 2026 (D =A+B-C) Waalre Noord Fase | 3.917.384 | 1.960.504 | 7.344.431 | -1.466.542 1 & 2 Trolliuslaan e.o. | 120.505 | 136.305 | - | 256.810 Waalre Noord Fase | - | 9.204.504 | - | 9.204.504 3 Totaal | 4.037.889 | 11.301.313 | 7.344.431 | 7.994.772 Boekwaarde: Het saldo van geboekte (gerealiseerde) kosten en opbrengsten op een, in dit geval, grondcomplex.

159 Winstprognose Van de per 1-1-2026 actief zijnde grondexploitaties zijn de volgende verwachte eindresultaten (zie kolom C in onderstaande tabel) berekend: Projectnaam | Resultaat Tussentijdse | (Tussentijdse) NCW per | 2026 | 2027 2028 | 2029 | 2030 e.v. winstneming | winstneming | 1-1-2026 (A= B+C) | t/m 2025 | in 2026 (B) | (C) Waalre Noord | 1.644.609 | 976.064 | 398.634 | 269.912 | - | - | - | 292.161 | - Fase 1 & 2 Trolliuslaan | -251.775 | - | - | -251.775 -256.810 e.o. Waalre Noord | 874.021 | - | - | 874.021 | - | 1.044.536 Fase 3 Totaal | 2.266.855 | 976.064 | 398.634 | 892.158 | -256.810 | - | - 292.161 1.044.536 Als alle nog lopende grondexploitaties gerealiseerd zijn, dan verwacht de gemeente € 2,27 mln. winst gerealiseerd te hebben (kolom A), waarvan naar verwachting tot en met 31-12-2026 reeds 375 mln winst is genomen (kolom B en C). De nog te realiseren winst na 1-1-2027 bedraagt 0,9 mln (kolom A minus kolom B en C). Op de negatieve cijfers in de kolom ‘NCW’ bij de Trolliuslaan wordt nader ingegaan verderop in deze paragraaf bij het onderdeel verliesvoorziening. NB: Om geprognotiseerde eindwaarden van de diverse grondexploitaties, met verschillende looptijden, te kunnen vergelijken worden deze teruggerekend naar het huidige prijspeil 1-1-2026. Dit wordt de netto contante waarde genoemd.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://waalre.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/8c58d97c-4f00-4d3a-a3b2-9e83371c72e4?agendaItemId=03660871-903a-4ab4-827e-bc24f67b0a58