CConstaterende datWaalre
Koppel je AI →
Document · PDF

2026-62-SvA-Begroting-2027-en-meerjarenraming-2028-2030

Oordeelsvormende bijeenkomst 27 oktober 2026, gemeente WaalreBij agendapunt: Oordeelsvormende bespreking van het voorstel tot vaststellen van de Programmabegroting 2027 en meerjarenraming 2028-203063.720 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 5 van 8

Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in een ratio (beschikbare weerstandscapaciteit/benodigde weerstandscapaciteit). Voor de objectivering van de hoogte van de benodigde weerstandscapaciteit bestaan geen wettelijke normen. Om de ratio te duiden maken we gebruik van de onderstaande waarderingstabel van het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR) en de Universiteit van Twente: Allereerst wordt de conclusie over Waalres weerstandsvermogen weergegeven. Vervolgens wordt toegelicht hoe deze tot stand is gekomen door in te gaan op het benodigde weerstandsvermogen, de inventarisatie en de beoordeling van de risico’s en de beschikbare weerstandscapaciteit. 112 113 Waardering Ratio Betekenis 123 A > 2 Uitstekend B 1,4 - 2 Ruim voldoende C 1 - 1,4 Voldoende D 0,8 - 1 Matig E 0,6 - 0,8 Onvoldoende F < 0,6 Ruim onvoldoende Conclusie De ratio voor het weerstandsvermogen (beschikbare weerstandscapaciteit / benodigde weerstandscapaciteit in 2027 is voor Waalre 7,25 (€ 18.288.283 / €2.616.800). In 2026 was het beschikbare weerstandsvermogen (op begrotingsbasis) van Waalre 6,44. In 2027 is deze gestegen naar 6,99. De verhoging wordt met name veroorzaakt door het herzien van de geïnventariseerde risico’s waardoor het risico bedrag stijgt naar € 2.616.800. Daarnaast is het jaarrekeningresultaat 2025 toegevoegd aan de reserves.

De ratio voor 2027 geeft aan dat de gemeente voor wat betreft het weerstandsvermogen financieel gezond is. De stille reserves (ad. € 4.952.000) en de fictieve belastingcapaciteit (ad. € 1.500.000) lijken in Waalre niet direct invorderbaar. Als deze buiten beschouwing worden gelaten is het aanwezige weerstandsvermogen nog steeds voldoende met een omvang van € 11,8 miljoen. De ratio laat een stijging zien van 3,58 in de begroting 2026 naar 4,52 in de begroting 2027. Dit betekent dat ons weerstandsvermogen ruim financieel gezond is te noemen. Met ons weerstandsvermogen kunnen we (met een zekerheid van 90%) alle geïnventariseerde risico’s opvangen. In de nota reserves en voorzieningen 2023 die op 24 oktober 2023 is vastgesteld in uw raad, is de ondergrens van het bufferdeel van de algemene reserve bepaald op € 5.000.000 (“ijzeren voorraad”). Met de kaderbrief 2027 is dit bedrag verhoogd naar € 5.250.000. Benodigde weerstandscapaciteit De benodigde weerstandcapaciteit wordt berekend door de optelling van de verwachte financiële omvang van mogelijke risico’s die nog niet op een andere wijze zijn afgedekt door bijvoorbeeld het afsluiten van een verzekering of het opnemen van een voorzienin g in de begroting. Bij de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit gaan we ervan uit dat niet alle risico’s, maar hooguit 90% van alle risico’s, zich tegelijk in één jaar zullen voordoen.

Oftewel, 90% van de totale financiële omvang van alle geïdentificeerde risico’s (die niet zijn afgedekt) in dat jaar, dient afgedekt te kunnen worden met onze weerstandscapaciteit. Inventarisatie en beoordeling van de risico’s Voor het inzicht in de benodigde weerstandscapaciteit zijn de risico’s van de gemeente Waalre geïnventariseerd, de financiële omvang van deze risico’s bepaald, evenals de mate waarin deze risico’s al zijn afgedekt door voorzieningen, afgesloten verzekering en of dekking vanuit de begroting. Voor de berekening van de financiële omvang van de risico’s hebben wij de kans dat een bepaalde gebeurtenis zich zal voordoen, vermenigvuldigd met de maximale financiële impact (die niet is afgedekt) wanneer de gebeurtenis zich daadwerkelijk voordoet. Ten slotte hebben wij de risico’s beoordeeld door ze, een kleur te geven op basis van de kans dat een gebeurtenis zich voordoet en de hoogte van het financiële gevolg van het optreden van de gebeurtenis. Zie Figuur 1. kleurenschema risicobeoordeling. Deze methodiek maakt het mogelijk de risico’s onderling te rangschikken naar grootte van het risico.

Gevolg (x € 1.000) | Zeer kleine | Kleine kans | Gemiddelde | Grote kans | Zeer grote kans | 25% | kans | 75% | kans 10% | 50% | 90% ≥ € 1.000 | Geel | Oranje | Rood | Donker rood | Donker rood € 500 - € 1.000 | Geel | Oranje | Oranje | Rood | Donker rood € 250 - € 500 | Geel | Geel | Oranje | Oranje | Rood € 100 < € 250 | Groen | Geel | Geel | Oranje | Oranje € 50 < € 100 | Donkergroen | Groen | Geel | Geel | Oranje < € 50 | Donkergroen | Donkergroen | Groen | Geel | Geel 114 115 Hierna treft u de uitgebreide risico-inventarisatie en –beoordeling aan Thema Onderwerp Toelichting risico Kans Impact Risico bedrag Risico Beheersmaatregel 0 Bestuur en ondersteuning Schadeclaims Verwachte jaarlijke schadeclaims die niet specifiek zijn gekoppeld aan dossiers. De gemeente kan schadeclaims ontvangen als gevolg van activiteiten die zij verricht, welke niet (volledig) onder de verzekering voor aansprakelijkheidsstelling vallen. 25% 10.000 2.500 Donkergr oen Het aantal claims richting Waalre is beperkt. Genoemd bedrag is het maximum bedrag voor lopende schadeclaims. 0 Bestuur en ondersteuning Informatie veiligheid / Cybercriminaliteit Door digitalisering en cyberdreigingen bestaat het risico dat informatie of systemen van de gemeente Waalre niet goed werken, veranderen of door onbevoegden worden bekeken.

Dit kan de dienstverlening verstoren en leiden tot financiële schade, imagoschade of juridische problemen. De gemeente beperkt deze risico’s met passende beveiligingsmaatregelen en door risico’s en dreigingen actief te volgen. Voor risico’s rond persoonsgegevens wordt verwezen naar de paragraaf Privacy. 30% 1.000.000 300.000 Oranje We beperken informatiebeveiligingsrisico's door het toepassen van maatregelen conform de BIO2, het uitvoeren van periodieke risicoanalyses en beveiligingscontroles, continue monitoring van dreigingen en kwetsbaarheden. We bevorderen het beveiligingsbewustzijn bij medewerkers en versterken de continuïteit van de dienstverlening door middel van businesscontinuïteitsmanagement. 0 Bestuur en ondersteuning Privacy Het verwerken van persoonsgegevens is integraal verbonden aan nagenoeg alle wettelijke taken, binnen de domeinen en bedrijfsvoering, die de gemeente Waalre heeft. Het is een continue-proces om te zorgdragen voor een zorgvuldige verwerking om alle burgers en medewerkers te beschermen tegen schade en het risico daarop te beheersen. De Autoriteit Persoonsgegevens kan boetes of andere sancties opleggen wanneer de AVG niet voldoende wordt nageleefd. Door de juiste beheersmaatregelen te nemen achten we de kans hierop klein, echter is de impact van een inbreuk wel aanzienlijk door eventuele herstel- en nevenschade.

1% 5.000.000 50.000 Geel Het hebben van protocollen en procedures voor de uitvoering van de verplichtingen in het kader van de AVG. Het geven van adviezen over privacyvraagstukken. Blijven inzetten op bewustwording en controle van processen. De aanstelling van een functionaris Gegevensbescherming. 0 Bestuur en ondersteuning Krapte op de arbeidsmarkt / op peil houden personele bezetting Krapte op de arbeidsmarkt kan leiden tot onvoldoende instroom van gekwalificeerd personeel, waardoor vacatures langer openstaan, de werkdruk toeneemt, de continuïteit van de dienstverlening onder druk komt te staan en organisatiedoelstellingen mogelijk niet worden behaald. Daardoor is het risico op hoge recruitement- en inhuurkosten aanwezig. 75% 250.000 187.500 oranje We stellen een verzuimbeleid en een strategisch personeelsbeleid vast om zo het onderhavige risico zo veel als mogelijk te mitigeren. Ook zoeken we daar waar mogelijk de samenwerking binnen de regio op. 0 Bestuur en ondersteuning tussentijdse verkiezing Uit ervaring van afgelopen jaren weten we dat er een kans bestaat op extra tussentijdse verkiezingen. 50% 85.000 42.500 Burgerzaken heeft ervaring met extra tussentijdse verkiezingen. Leveranciers staan stand by om samen met ons te organiseren. Het netwerk voor extra capaciteit is bekend.

0 Bestuur en ondersteuning paspoortenpiek Tot en met 2028 geven we een hoog aantal reisdocumenten uit. We lopen risico dat de huidige capaciteit bij Burgerzaken onvoldoende is om deze piek om te vangen, waardoor tijdelijke uitbreiding van de capaciteit noodzakelijk is. 25% 20.000 5.000 Actieve monitoring en proactieve communicatie richting inwoners over de verloopdatum van het reisdocument en de te verwachte drukte in bepaalde periodes. De reisdocumentenpiek vraagt om het stellen van de juiste prioriteiten binnen Burgerzaken. 0 Bestuur en ondersteuning Algemene uitkering gemeentefonds Via circulaires wordt de gemeente 2 maal per jaar geconfronteerd met aanpassingen vanuit het gemeentefonds. De rijksoverheid is verantwoordelijk voor een nieuw verdeelstelsel. Op basis van de laatste berekeningen is het verdeeleffect voor gemeente Waalre € 86,- per inwoner nadelig. Dit nadeel is deels al verwerkt, deels uitgesteld naar 1-1-2029. Hier nemen we het risico op dat de herverdeling toch eerder wordt doorgezet. 25% 270.000 67.500 In de begroting 2027-2030 is rekening gehouden dat we vanaf 2029 aanvullend gekort gaan worden op onze algemene uitkering. De korting is voor 2027 en 2028 bevroren Deze aanvullende korting loopt op van € 15,00 per inwoner naar uiteindelijk structureel € 48,50 per inwoner vanaf 2032. Daarmee is de volledige korting van € 86,00 per inwoner verwerkt.

Dit risico betreft in dit geval 2028. Er is ook nog een minimale kans dat de herijking helemaal niet doorgezet wordt. 0 Bestuur en ondersteuning Renterisico Vanwege extra investeringen en herfinanciering op termijn is het risico dat we meer rentekosten krijgen op onze langlopende leningen. Mede door de stijgingen van de rentepercentages. Op dit moment lossen we 75% 500.000 375.000 Zie de paragraaf financiering voor een uitgebreide toelichting. 0 Bestuur en ondersteuning APPA pensioenen Vanaf 1 januari 2028 worden de pensioenen van de politieke ambtsdragers ondergebracht in het nieuwe pensioenstelsel. Aanleiding hiervoor is de aangenomen Wet toekomst pensioenen (Wtp). Waalre heeft voor de overgang rekening gehouden met de dekkingsgraad van 123% per 1-1-2026. Het risico bestaat dat meer of minder van de gereserveerde waarde overgedragen moet worden. Op dit moment is 128,7% (dekkingsgraad per juli 2026) wat wordt afgedekt in de voorziening personele verplichtingen met de 2e turap 2026. Het risico is klein voor Waalre dat de werkelijke 10% 100.000 10.000 De voorziening is gebaseerd op een dekkingsgraad van 123% en wordt binnenkort bijgesteld. Het risico op een hogere dekkingsgraad lijkt niet heel hoog. Gerekend met een fictief risicobedrag van € 100.000.

0 Bestuur en ondersteuning Ziektewet De gemeente is verplicht een ziektewetuitkering uit te betalen wanneer een medewerker met een tijdelijk dienstverband ziek uit dienst gaat of wanneer een medewerker uit dienst treedt en binnen 28 dagen na het einde van het dienstverband ziek wordt. De afgelopen jaren hebben we hiervoor een verzekering afgesloten. De premie hiervoor bedraagt ongeveer € 35.000 per jaar. De afgelopen jaren is een dergelijke situatie zeer sporadisch voorgekomen. Besloten is de verzekering niet te verlengen en zelf het risico 25% 25.000 6.250 Verzekeren is een optie, maar bewust is gekozen om dit risico zelf te dragen. 1 Openbare orde en veiligheid VRBZO Waalre neemt deel aan de Gemeenschappelijke regeling Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost. 25% 74.690 18.673 Groen Risico van Waalre is opgenomen o.b.v. begroting 2027 VBRZO. Benodigde weerstandscapaciteit is € 4,5 miljoen. De benodigde weerstandscapaciteit is hoger dan het verwachte beschikbare weerstandsvermogen van € 0,65 miljoen in 2027. Waalre neemt voor 1,94% deel in deze GR. 5. Sport, cultuur en recreatie groenuitval door klimaatverandering Vanwege de klimaatveranderingen is niet alle groen meer klimaatrobuust waardoor het risico op vroegtijdige uitval toeneemt en vervangen moet worden voor klimaatrobuust groen. 15% 300.000 45.000 Vanaf 2028 willen we het vervangingsplan groen hierop aanpassen.

Het openbaar groen klimaatrobuust inrichten. Bij nieuwe plannen houden we hier rekening mee. 116 Thema Onderwerp Toelichting risico Kans Impact Risico bedrag Risico Beheersmaatregel 6 Sociaal domein Jeugdzorg / Wmo De budgetten voor Jeugd en Wmo zijn open- einderegelingen, waardoor sprake is van een financieel risico op begrotingsoverschrijdingen door duurdere zorgtrajecten, een hogere vraag naar ondersteuning of kostbare woningaanpassingen. 25% 500.000 125.000 Oranje Monitoring van kosten en verwachtingen d.m.v. monitor Sociaal Domein. Structurele wijzigingen nemen we rechtstreeks op in de begroting. De reserve sociaal domein zorgt voor opvang incidentele uitschieters. 6 Sociaal domein Jeugdzorg Continuïteit jeughulpaanbieder borgen om faillissement te voorkomen. Faillissement van deze zorgaanbieder zou leiden tot onmiddellijke discontinuïteit op (het aanbod van) cruciale zorgfuncties op het vlak van opvoeden en opgroeien (pleegzorg, coördinatie crisis en verblijf met dag- en nachtbehandeling). 25% 21.000 5.250 Gr Tot nu toe heeft de zorgverlener geen gebruik gemaakt van de bevoorschotting. Wel is de organisatie nog steeds financieel kwetsbaar, waardoor de bevoorschotting, op vraag van de zorgaanbieder nogmaals met een jaar verlengd is tot 31-12-2027.

Het risico dat er gebruik gemaakt zal worden van de bevoorschotting is laag, omdat er in de eerdere periode geen gebruik gemaakt is van deze bevoorschotting.6 Sociaal domein Decentralisatie beschermd wonen De decentralisatie van Beschermd Wonen kent op dit moment nog veel onzekerheden ten aanzien van de toekomstige verantwoordelijkheden, het cliëntenvolume en de financiële middelen. Hierdoor bestaat een risico op hogere lasten dan waar in de begroting rekening mee is gehouden. PM Door deelname aan het structureel regionaal ambtelijk en bestuurlijk BW/MO overleg worden de ontwikkelingen, risico’s en financiële gevolgen van de decentralisatie van BW actief gevolgd. 6 Sociaal domein DVO Geldrop-Mierlo plustaken (voorheen Plus Team) Op 1 januari 2027 treedt de nieuwe dienstverleningsovereenkomst (DVO) met de gemeente Geldrop-Mierlo in werking voor de uitvoering van taken in het kader van de Jeugdwet en WMO. Taken gericht op de ondersteuning van kwetsbare gezinnen met complexe problematiek. In de DVO is voor een aantal kostenposten, met name inhuur, een systematiek van nacalculatie opgenomen. Hierdoor bestaat het risico dat de uiteindelijke kosten hoger uitvallen dan vooraf begroot, bijvoorbeeld wanneer extra capaciteit moet worden ingezet als gevolg van een toenemende vraag naar dienstverlening of personele knelpunten.

25% 80.000 20.000 Groen In het jaarplan dat jaarlijks wordt vastgesteld door de gemeentesecretarissen is afgesproken hoe de kosten worden beheerst. 6 Sociaal domein Ergon Waalre neemt deel aan de Gemeenschappelijke regeling WRE (Ergon) 5% 114.000 5.700 Groen Risico voor Waalre is opgenomen o.b.v. ontwerpbegroting 2027. Het weerstandsvermogen is 6,6 miljoen. Het minimaal benodigd weerstandsvermogen is 10,4 miljoen. Er is 3,8 miljoen meer weerstandsvermogen nodig. Waalre neemt voor 3% deel in deze GR.6 Sociaal domein DVO Veldhoven Per 1 januari 2026 is de nieuwe dienstverleningsovereenkomst (DVO) met de gemeente Veldhoven in werking getreden voor de uitvoering van taken op het gebied van Werk, Inkomen, Leerplicht en Schulddienstverlening. In de DVO is voor een aantal kostenposten, met name inhuur, een systematiek van nacalculatie opgenomen. Hierdoor bestaat het risico dat de uiteindelijke kosten hoger uitvallen dan vooraf begroot, bijvoorbeeld wanneer extra capaciteit moet worden ingezet als gevolg van een toenemende vraag naar dienstverlening, 75% 125.000 93.750 De bestaande DVO is geactualiseerd en gecompleteerd met een Service Level Agreement (SLA). In de SLA zijn werkafspraken vastgelegd over hoe deze kosten worden beheerst. 7 Volksgezondheid en milieu Illegale stort Waalre kan geconfronteerd worden met illegale stort van (chemisch) afval.

Bij bodemvervuiling kunnen kosten hoog oplopen en veroorzaker is zelden te achterhalen. 75% 100.000 75.000 Oranje Het risico is afhankelijk van de gebeurtenis en niet vooraf in te schatten. Er is wel een provinciale regeling betreffende dumping van drugsafval waarbij een gedeelte van de kosten voor het opruimen gedekt zijn. 7 Volksgezondheid en milieu Bodemsanering Risico's m.b.t. bodemverontreiniging. 10% 500.000 50.000 Geel Als grondeigenaar kan Waalre aansprakelijk gesteld worden voor (nieuwe) bodemverontreinigingen. Inschatting lastig, want afhankelijk van eigendomssituatie en mate van bodemverontreiniging. 7 Volksgezondheid en milieu GGD Waalre neemt deel aan de Gemeenschappelijke regeling GGD Brabant- Zuidoost. 5% 15.400 770 Groen Risico voor Waalre is opgenomen o.b.v. begroting 2027 van de GGD. Het weerstandsvermogen is 4,3 miljoen. Het benodigde weerstandsvermogen is 5 miljoen. Er is 0,7 milljoen meer weerstandsvermogen nodig. Waalre neemt voor ca.2,2% deel in deze GR. 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Netcongestie Per 1 juli 2026 betekent het aanvragen van netcapaciteit voor woningbouw niet automatisch meer dat woningen daadwerkelijk aangesloten kunnen worden. Dit vanwege de schaarste op het elektriciteitsnet.

Dit betekent dat vanwege de onzekerheid of nieuwe woningen aangesloten kunnen worden, woningbouwprojecten kunnen vertragen of 25% 500.000 125.000 Er zijn beleidsregels vastgesteld voor eerder aanvragen van netcapaciteit voor woningbouw en er kan prioriteit worden aangevraagd om beschikbare capaciteit te claimen. Dit is een overgangsregeling om concrete bouwplannen voorrang te kunnen geven bij het toekennen van capaciteit. 8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Realisatiestimulans Gemeenten ontvangen vanaf 2026 een bijdrage van €7.000 per gestarte nieuwbouwwoning in het betreffende jaar. Het betreft betaalbare woningen conform de voorwaarden van de regeling. Door mogelijke vertraging in de aantallen te starten bouw kan de opbrengst lager uitvallen. 10% 994.000 99.400 In de begroting is rekening gehouden met het mogelijk niet volledig halen van de aantallen daarom is er 75% opgenomen in 2028 van de verwachte opbrengsten en 50% van de verwachte opbrengsten in 2029. Voor 2027 is de opbrengst 100% meegenomen omdat we er vanuit gaan dat de volledige geraamde aantallen worden gerealiseerd.

Inmiddels zijn er concrete afspraken met ontwikkelaars.8 Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing bouw school Door vertraging van de start van de nieuwbouw van de school in het project waalre Noord fase 3 is de kans dat er een jar langer gebruik wordt gemaakt van noodlokalen wat extra huurlasten met zich meebrengt. 25% 210.000 52.500 Risico's betreffende grotere projecten en bouwgrondexploitatie in het algemeen worden planmatig geactualiseerd en beheerst. Zie verder paragraaf G. Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit omvat de middelen en mogelijkheden van de gemeente om financiële tegenvallers als gevolg van risico’s op te vangen, waarvoor geen andere dekking aanwezig is en zonder het bestaande beleid aan te hoeven passen. We berekenen de beschikbare weerstandscapaciteit als de som van alle elementen uit de gemeentelijke financiën die we daadwerkelijk kunnen inzetten om niet-begrote kosten te dekken. Onderstaande tabel geeft inzicht in de opbouw van Waalres beschikbare weerstandscapaciteit.

Berekening ratio weerstandscapaciteit per 31-12 Excel-tabel Onderdeel | 2026 | 2026 | 2027 | 2026 Incidenteel | Structureel | Incidenteel | Structureel fictieve belastingcapaciteit | - | 1.500.000 | - | 1.500.000 post onvoorzien (regulier) | 115.000 | 100.000 | 115.000 | 100.000 Totaal exploitatie | 115.000 | 1.600.000 | 115.000 | 1.600.000 algemene buffer reserve | 5.000.000 | - | 5.000.000 | - algemene reserve sociaal domein | 545.867 | - | 805.867 | - algemene reserve vrij besteedbaar | 2.808.789 | - | 5.815.049 | - stillle reserves | 4.952.367 | - | 4.952.367 | - Totaal vermogen | 12.807.023 | - | 16.573.283 | - Totale weerstandscapaciteit | 12.922.023 | 1.600.000 | 16.688.283 | 1.600.000 Incidenteel en strucureel samen | 14.522.023 | 18.288.283 117 118 Berekening ratio weerstandsvermogen Zoals reeds vermeld onder de conclusie, komt de ratio voor het weerstandsvermogen van de gemeente Waalre voor 2026 en 2027 dus uit op: Berekening 2027 2026 Beschikbare weerstandscapaciteit ÷ Benodigde weerstandscapaciteit 6,99 6,44 Beschikbare weerstandscapaciteit, excl. stille reserves + fictieve belastingcapaciteit ÷ Benodigde weerstandscapaciteit 4,52 3,58 Toelichting stelposten • Eigen bijdrage ouders voor jeugdhulp In de begroting is vanaf 2028 een structurele stelpost van €142.000 opgenomen voor de verwachte opbrengsten uit een mogelijke eigen bijdrage van ouders voor jeugdhulp.

De invoering en vormgeving van een dergelijke bijdrage zijn afhankelijk van landelijke besluitvorming. Zolang hierover nog geen definitieve duidelijkheid bestaat, is de geraamde opbrengst als stelpost. Per saldo is deze stelpost neutraal verwerkt, de gemeente wordt voor een bedrag van €142.000 per jaar gekort op de uitkering uit het gemeentefonds. • Eigen bijdrage WMO Voor de WMO is vanaf 2028 een structurele stelpost opgenomen van €165.000 voor de verwachte opbrengsten uit eigen bijdragen van inwoners. De hoogte en vormgeving van de eigen bijdrage zijn afhankelijk van de geldende landelijke regelgeving. De stelpost geeft daarmee een geraamde financiële opbrengst weer en er is geen zekerheid over de daadwerkelijk te realiseren inkomsten. Per saldo is deze stelpost neutraal verwerkt, de gemeente wordt voor een bedrag van €165.000 per jaar gekort op de uitkering uit het gemeentefonds. • Sturing op trajectduur jeugdhulp Voor jeugd is vanaf 2028 een structurele stelpost van €37.000 opgenomen die samenhangt met het versterken van de sturing op de inzet en duur van jeugdhulptrajecten. Door beter inzicht in de trajecten, tijdige bijsturing en het bewaken van de afgesproken inzet wordt beoogd de kostenontwikkeling beter beheersbaar te maken. De stelpost vertegenwoordigt een financieel geraamd effect van deze sturingsmaatregelen.

De daadwerkelijke realisatie is afhankelijk van de ontwikkeling van de hulpvraag, de ingezette maatregelen en de uitvoering daarvan. Per saldo is deze stelpost neutraal verwerkt, de gemeente wordt voor een bedrag van €37.000 per jaar gekort op de uitkering uit het gemeentefonds. Financiële kengetallen (horizontale verantwoording) De financiële kengetallen geven inzicht in de financiële positie en de baten en lasten van de gemeente Waalre. Door de kengetallen is het makkelijker om Waalre te vergelijken met andere gemeenten. Het biedt ook de mogelijkheid om normen te stellen, net als bij de beoordeling van het weerstandsvermogen gebeurt. De verwachting is dat in de komende jaren normen ontwikkeld worden en er wellicht ook een landelijke normering komt. Vooralsnog hebben de kengetallen voornamelijk een signaleringswaarde. Het oordeel baseren we op de huidige geadviseerde normen van de VNG conform de volgende tabel. Totaaloverzicht van de kengetallen voor de gemeente Waalre In onderstaande tabel worden de kengetallen voor Waalre gepresenteerd. Het oordeel wordt op basis van bovenstaande tabel weergegeven.

Nummer Kengetal | Begroting Begroting | Oordeel | Begroting Begroting Begroting weerstandsvermogen | 2026 | 2027 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1a | Netto schuldquote | 78,5% | 63,5% | Voldoende | 68,2% | 97,4% | 120,8% 1b | Netto schuldquote | 76,6% | 62,5% | Voldoende | 67,3% | 96,7% | 120,2% gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 2 | Solvabiliteitsratio | 13,8% | 20,3% | Matig | 20,1% | 18,7% | 17,7% 3 | Kengetal grondexploitatie | 12,1% | 14,5% | Voldoende | 14,7% | 14,7% | 14,8% 4 | Structurele | 0,16% | 1,77% | Voldoende | 0,86% | 0,93% | 0,85% exploitatieruimte 5 | Belastingcapaciteit | 111,1% | 111,1% | Onvoldoende | 113,6% | 116,3% | 118,8% Toelichting op de kengetallen 1a en 1b. Netto schuldquote (ook gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen) De netto-schuldquote vergelijkt de leningen van de gemeente (met aftrek van de geldelijke bezittingen) gecorrigeerd met de leningen die de gemeente heeft uitstaan (deze middelen vloeien immers op termijn terug) met de totale baten van de rekening. Hiermee geeft deze indicator inzicht in de mate waarin de begroting 'vastligt' door rente en aflossing. Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. In 2027 verwachten we geen vaste geldleningen aan te moeten trekken. We volgen dit nauwlettend. In de basis is de schuldquote voor Waalre nog gezond. 119 120 2.

De solvabiliteitsratio De solvabiliteit geeft de mate aan waarin de gemeentelijke bezittingen (balanstotaal) zijn gefinancierd uit eigen middelen (eigen vermogen) en geeft daarmee inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. De solvabiliteitsratio van Waalre is op dit moment matig omdat er de afgelopen jaren veel aandacht is geweest voor het versterken van het eigen vermogen en doordat er de afgelopen jaren forse incidentele jaarrekeningresultaten in de vrije reserve zijn gest ort. We verwachten dat dit kengetal de komende jaren onvoldoende wordt doordat het investeringsvolume hoog is door de bouw van nieuwe scholen en de wijkaanpak. We blijven de solvabiliteitspositie van de gemeente nauwlettend monitoren en de reservepositie waar mogelijk verstevigen. Bovendien leggen we u in het beleidskeuzemenu bij het Uitvoeringsprogramma de mogelijkheid tot aflossen van vaste geldleningen voor om zodoende de rentelasten in de toekomst beheersbaar te houden. 3. Kengetal grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe de waarde van de bouwgronden zich verhoudt tot de geraamde baten. De paragraaf grondbeleid biedt hierin meer inzicht. Hoe hoger het kengetal, hoe hoger het risico voor de exploitatie indien het terugverdienen onverhoopt niet geheel lukt.

Tweemaal per jaar wordt beoordeeld in hoeverre de boekwaarde van de bouwgronden kan worden terugverdiend. De accountant toetst dit jaarlijks. Door het lage kengetal is het risico van het niet terugverdienen van kosten voor de grondexploitatie zeer beperkt in Waalre. 4. Structurele exploitatieruimte Het financiële kengetal "structurele exploitatieruimte" geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de vastgestelde begroting is. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Een percentage van 0% betekent dat de structurele baten exact toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van een lening) te dekken. De structurele exploitatieruimte van Waalre is in 2027 voldoende en toereikend om de structurele lasten te dekken. 5. Belastingcapaciteit: Woonlasten meerpersoonshuishouden Het kengetal belastingcapaciteit geeft weer hoe de belastingdruk zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde van alle gemeenten van het jaar daarvoor. Dat betekent dat een stijging of daling van 2026 naar 2027 nog niet beschikbaar is. De ruimte die een gemeente heeft om belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten voor de inwoner. Een belastingcapaciteit van 100% betekent dat de woonlasten op het landelijk gemiddelde liggen.

Onder de woonlasten worden verstaan de absolute bedragen voor onroerendezaakbelasting (OZB) en de riool- en afvalstoffenheffing voor een woning met gemiddelde WOZ-waarde in die gemeente. De belastingcapaciteit is onvoldoende in 2027 omdat de woonlasten voor de inwoners van Waalre in 2027 verder stijgen. Waalre zal voor dit kengetal nooit een voldoende score kunnen behalen omdat de gemiddelde WOZ-waarde fors hoger ligt dan het landelijk gemiddelde. Daarnaast wordt de vergelijking gemaakt met het landelijk gemiddelde van het voorgaande jaar. Vandaar dat we in paragraaf A een vergelijking laten zien waarbij we uitgaan van gelijke WOZ-waarden. 121 Conclusie op basis van de kengetallen De kengetallen laten een financieel kwetsbare gemeente zien, ondanks dat vier van de zes kengetallen een voldoende oordeel laten zien. De basis is kwetsbaar omdat de ambities qua investeringsomvang die Waalre heeft voor de nabije en verre toekomst gaan zorgen voor een flinke daling van de solvabiliteitsratio en een forse stijging van de rentelasten. Bovendien hebben we nog geen rekening gehouden met aflossingen op vaste geldleningen, waardoor de lasten voor de toekomst verder oplopen en structurele ruimte innemen in de exploitatiebegroting. Om duurzaam financieel gezond te worden is het nodig het investeringsvolume te faseren en rekening te houden met aflossingen op geldleningen.

Het kengetal Netto Schuldquote is t.o.v. de begroting 2026 verbeterd. We verwachten voor de komende jaren een verslechtering door het hoge investeringsvolume en het aantrekken van bijbehorende vaste geldleningen. De solvabiliteitsratio is de laatste jaren gestegen door het storten van incidentele jaarrekeningresultaten in de vrije reserve, maar gaat de komende jaren onderuit door het hoge investeringsvolume. De belastingcapaciteit is onvoldoende in 2027. De woonlasten voor de inwoners van Waalre zijn gelijk gebleven t.o.v. het landelijk gemiddelde van het jaar daarvoor. Voor de komende jaren zien we een verslechtering van dit kengetal, veroorzaakt door een stijging van de belastingdruk in Waalre (m.n. door een stijging van de afvalstoffenheffing en indexering van de OZB). De kengetallen moeten altijd in samenhang worden bezien, omdat ze alleen gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de financiële positie van de gemeente. 122 Paragraaf C Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De openbare ruimte is één van de pijlers van onze samenleving met een groot maatschappelijk rendement. Deze openbare ruimte bestaat uit kapitaalgoederen die zich laten onderscheiden in wegen, openbare verlichting, civiele kunstwerken, riolering, water en groen.

Een goed functionerende openbare ruimte draagt bij aan actuele thema’s zoals sociale samenhang, veiligheid, gezondheid, mobiliteit en bereikbaarheid, leefbaarheid en vastgoedwaarde. Hiervoor is het van groot belang dat de openbare ruimte goed wordt beheerd. De gemeente Waalre beheert ongeveer 195 hectare openbare ruimte, dat is in onderverdeeld in diverse arealen zoals onderstaand weergegeven. Daarnaast beheert de gemeente Waalre nog 414 hectare bos- en natuurterrein en een aantal gebouwen. Objecten Openbare Ruimte Onderdeel Aantal 2026 Eenheid a. Wegen Asfalt 398.825 m2 a. Wegen Elementen 664.911 m2 a. Wegen Halfverharding/Zandwegen 22.716 / 78.783 m2 a. Wegen Beton 6.808 m2 b. Openbare Verlichting Masten 4.636 stuks b. Openbare Verlichting Armaturen 4.788 stuks b. Openbare Verlichting Lampen 4.807 stuks c. Civiele kunstwerken Bruggen (hout, staal, beton), duikerbruggen 20 stuks c. Civiele kunstwerken Duikers 519 stuks d. Riolering Vrijverval riolering 120.055 m1 d. Riolering Drukriool 22.091 m1 d. Riolering Drainage 6.370 m1 d. Riolering Gemalen (groot) 11 stuks d. Riolering Gemalen (klein) 96 stuks d. Riolering Bergbezinkbassin 2 stuks e. Water Watergangen (sloten) 27.398 m1 e. Water Wadi 17.213 m2 f. Groen Bomen 13.767 stuks f. Groen Beplanting 238.997 m2 f. Groen Gras 183.314 m2 f. Groen Bermen 403.766 m2 f. Groen Ecologische Verbindings Zones (EVZ) 1 stuks f.

Groen Bos- en natuurterreinen 415 ha 123 1. Wegen Wegen Met een areaal van 1,1 miljoen m2 wegoppervlak in Waalre en een nieuwwaarde van ca. 108 miljoen euro heeft het wegbeheer een zeer groot aandeel in de beheertaken. Een goed functionerend wegennet is essentieel voor een goede bereikbaarheid en beleving van de gemeente. Het instandhouden van een kwalitatief goed wegennet met verantwoord wegbeheer is daarom uiterst belangrijk. De gemeente Waalre is wettelijk verantwoordelijk voor het onderhoud van het openbare wegennet. Zo verplicht de Wegenwet de gemeente tot het uitvoeren van regelmatig en duurzaam onderhoud van de openbare wegen. Tevens is de gemeente, conform het Burgerlijk Wetboek, aansprakelijk bij schade van de burger, als de gemeente heeft verzuimd zorg te dragen voor het in een goede staat verkeren van de openbare weg. Het beleidskader met betrekking tot onderhoud van verhardingen is vastgelegd in het wegenbeheerplan (2019-2028). Het uitgangspunt hierbij is kwaliteitsgestuurd onderhoud op basis van tweejaarlijkse weginspecties. De laatste inspectie is in 2025 uitgevoerd. De algemene kwaliteit van de verhardingen is een verdeling van verschillende kwaliteiten in het totale areaal. Zo is er altijd een deel van de verhardingen aan onderhoud toe en zullen andere delen nog in goede staat zijn.

De gemiddelde kwaliteit van de verhardingen wordt bepaald op basis van de zogenaamde 90% regel die is ontworpen door CROW. Hierbij wordt de gemiddelde kwaliteit van de verhardingen gelijkgesteld aan de minimale kwaliteit die door 90% van het areaal wordt gehaald. Wanneer 90% van het areaal kwaliteit B of hoger heeft dan wordt de kwaliteit voor alle verhardingen samen met de kwaliteit B beoordeeld. Vanaf 2020 zijn er forse extra investeringen in het wegennet gedaan waarbij de focus in beginsel lag op onderhoud van asfaltverhardingen om kapitaalvernietiging te voorkomen. In de begrotingen 2022 en 2023 zijn extra middelen opgenomen om alle wegen minima al op onderhoudsniveau B (basis) te krijgen. In de periode 2021-2024 is hiermee een flinke inhaalslag gemaakt in het verbeteren van de kwaliteit van het wegennet waarbij in beginsel vooral is geïnvesteerd in de asfaltverhardingen. Het algemene kwaliteitsniveau van de asfaltverhardingen in de gemeente Waalre is inmiddels B. De nadruk ligt daarom inmiddels op het onderhoud van de elementenverharding omdat ook hier een flinke inhaalslag noodzakelijk is om het gemiddeld kwaliteitsniveau B te verkrijgen. De gemeente Waalre beheert het volgende wegenareaal: a.

Wegen Aantal 2026 Eenheid Asfalt 398.825 m2 Elementen 664.911 m2 Halfverharding/Zandwegen 22.716 / 78.783 m2 Beton 6.808 m2 124 Civiele Kunstwerken In 2020 zijn de bruggen in Waalre geïnventariseerd en geïnspecteerd. Van elke brug is een paspoort met een toestandinspectie opgesteld dat is vertaald in een "Beheerplan Kunstwerken Waalre 2022" en een Meerjarenonderhoudsprogramma (MJOP) voor het complete areaal. Om het benodigd onderhoud uit te kunnen voeren is er in 2026 een voorziening gevormd. Het onderliggende MJOP wordt eens per twee jaar geactualiseerd waarbij de laatste actualisatie in 2025 heeft plaatsgevonden. Op basis van deze actualisatie is het planmatig onderhoud in 2025 aanbesteed. De duikers (verbindingsbuizen tussen waterlopen) worden met het maaien van de waterlopen geïnspecteerd. Indien nodig wordt er curatief onderhoud uitgevoerd op basis van deze inspectie. De gemeente Waalre beheert het volgende areaal civiele kunstwerken: c. Civiele kunstwerken Aantal 2026 Eenheid Bruggen (hout, staal, beton), duikerbruggen 20 stuks Duikers 519 stuks Beschikbaar budget Voor het reguliere onderhoud van wegen is een bedrag van €900.000 opgenomen in de begroting 2027. Er is jaarlijks een investeringskrediet van € 1.500.000 beschikbaar op basis van het Wegen Beheer Plan (WBP) De kapitaallasten van deze kredieten zijn in de begroting opgenomen.

Met het oog op de huidige financiële situatie zijn er ombuigingen gerealiseerd van € 300.000 in 2027 en 2028. Voor het onderhoud van civiele kunstwerken is een beheersplan opgesteld welke dient als onderlegger voor de in 2026 ingestelde voorziening civiele kunstwerken. In 2026 is er €650.000 in gestort. 125 2. Stedelijk Water & Riolering Programma Water Riolering en Klimaat Een goed rioolstelsel is nodig voor de bescherming van volksgezondheid, het milieu en het tegengaan van wateroverlast. Het rioolstelsel verwijdert het afvalwater en het overtollige hemelwater uit de woonomgeving zodat niet te vaak en niet te lang wateroverlast voorkomt. De aanleg en instandhouding van het rioolstelsel zijn gemeentelijke taken, die voortkomen uit de Omgevingswet. In het Programma Water Riolering en Klimaat 2023-2027 (PWRK) is vastgelegd hoe de gemeente de zorgplichten invult. Riolering maakt deel uit van de openbare ruimte met alle dynamiek die daarin aanwezig is. Het PWRK is hét middel om de gemeentelijke watertaken doelmatig vast te leggen. Riolering maakt ook deel uit van het watersysteem dat zich uitstrekt tot buiten de gemeentegrenzen en hierom werken we samen met waterschap en andere gemeenten in het "Klimaatportaal". Het functioneren van de riolering beïnvloedt de kwaliteit van het watersysteem.

De wijze waarop we de rioleringszorg uitvoeren is mede van invloed op het beheer van de openbare ruimte. Door die verschillende relaties is er ook een aantal partijen dat mede richting geeft aan het functioneren van de riolering in de gemeente. Intern is er afstemming met de andere disciplines van de openbare ruimte zoals wegen, verkeer, groen en openbare verlichting. Dit resulteert in integrale uitvoeringsplannen voor de openbare ruimte (IBOR en integrale meerjarenprojectenplanning). Voor het onderhoud van de kapitaalgoederen ‘riolering’ is het volgende kaderstellend: • Europese Kader Richtlijn Water (KRW) • De Omgevingswet • Waterwet Alle gemeentelijke zorgplichten die hieruit voortkomen zijn verwoord in het programma Water, Riolering en Klimaat 2023-2027 dat eind 2022 is vastgesteld door de gemeenteraad. Onderdeel van dit programma is een kostendekkingsplan met betrekking tot de investeringen en exploitatielasten van het riool- en waterstelsel. Daarin is berekend welke investeringen nodig zijn om het riool over een periode van 60 jaar in stand te houden. In de exploitatielasten is voorzien in toenemende beheermaatregelen door overmatige aanwezigheid van boomwortels in de oude rioleringen.

Door klimaatverandering met als gevolg klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte, krijgen wadi’s en sloten steeds vaker een belangrijke functie in het watersysteem, deze assets zijn we daarom opnieuw in kaart aan het brengen. Extra ingrepen voor het schoon en functioneel houden van deze voorzieningen om een goede waterafvoer en infiltratie te garanderen vraagt extra beheerkosten. Dit alles maakt onderdeel uit van Programma Water Riolering en Klimaat. Afvalwater Afgelopen jaren is een inhaalslag gemaakt met rioolinspecties om een beeld te krijgen van de kwaliteit en eventuele gebreken van alle riolen. Nagenoeg het gehele stelsel is in beeld gebracht. Aan de hand van deze inspecties wordt een maatregelplan opgesteld, waarin los van de overige beheerdisciplines, reparaties uitgevoerd moeten worden om het functioneren van het riool te borgen. 126 Voor informatie over de inkomsten door de rioolheffing en de uitgaven aan het riool, zie paragraaf A Lokale heffingen. De gemeente Waalre beheert het volgende areaal aan riolen: d.

Riolering Aantal 2026 Eenheid Vrijverval riolering 120.055 m1 Drukriool 22.091 m1 Drainage 6.370 m1 Gemalen (groot) 11 stuks Gemalen (klein) 96 stuks Bergbezinkbassin 2 stuks Hemelwater Het onderdeel hemelwater bestaat uit de vier onderdelen: sloten, wadi’s, regenwaterriolering en infiltratievoorzieningen: Sloten De gemeente onderhoudt ruim 27 kilometer sloot. Dit onderhoud bestaat uit één keer per jaar maaien. Vanwege de efficiency is dit onderhoud in hetzelfde bestek ondergebracht als het maaien van de bermen. In deze sloten liggen 519 duikers ten behoeve van de waterafvoer. De kosten voor het onderhoud worden betaald uit de rioolheffing. Verder zijn er sloten die in onderhoud zijn bij het Waterschap De Dommel (ca. 5 km). Dit zijn met name de grotere sloten of sloten waar een riooloverstort op uit komt. Wadi’s Het onderscheid tussen sloten en wadi’s is dat de sloten het water afvoeren naar een ander oppervlaktewater, en dat wadi’s vooral bedoeld zijn voor bergen en ter plekke infiltreren van hemelwater. Het aantal wadi’s is de laatste jaren sterk gestegen. Afhankelijk van de ligging wordt een wadi 1 tot 6 keer per jaar gemaaid. De kosten voor het onderhoud worden betaald uit de rioolheffing. Regenwaterriolering Om het hemelwater gescheiden in te zamelen leggen we regenwaterriolering aan bij nieuwbouw.

Bij het vervangen van riool in bestaand gebied wordt waar mogelijk een regenwaterriool met infiltratievoorziening aangelegd. In 2026 bedraagt de lengte aan infiltratieriool / regenwaterriool 16,4 kilometer. Infiltratievoorzieningen Binnen de gemeente wordt via een gescheiden rioolstelsel hemelwater getransporteerd en geïnfiltreerd. Om de infiltratiecapaciteit te behouden dient er door middel van inspecties gemonitord te worden of de voorzieningen voldoende functioneren. De komende jaren blijven we investeren in het toepassen van infiltratievoorzieningen t.b.v. de klimaatveranderingen. Bovenstaande vier onderdelen maken onderdeel uit van het regenwater afvoer- en bergingssysteem van de gemeente Waalre. Om te anticiperen op langdurige neerslagsituaties zoals in 2023 en 2024, verbeteren we de waterberging en afvoer van de bovenstaande voorzieningen. 127 De gemeente Waalre beheert het volgende areaal aan watergangen en stedelijk water: e. Water Aantal 2026 Eenheid Watergangen (sloten) 27.398 m1 Wadi 17.213 m2 Grondwater In de bebouwde kom van gemeente is een grondwatermeetnet en de meetdata zijn beschikbaar via de landelijke voorziening BRO (Basis Registratie Ondergrond). Buiten de bebouwde kom meten andere partijen en deze data is ook te raadplegen via de BRO (Basis Registratie Ondergrond).

In de lagere gebieden ligt ruim 6,2 kilometer aan drainageleidingen om hoge grondwaterstanden te verlagen. Deze drainage wordt gedeeltelijk bemalen en met telecommunicatie aangestuurd. Waar mogelijk zorgt de zwaartekracht voor de afvoer. In de hogere delen aan de rand van het stedelijk gebied met aansluitend hogere bospercelen is nieuwe drainage aangelegd of wordt de situatie gemonitord. In deze gebieden zijn de bewoners geïnformeerd over maatregelen die ze op hun eigen perceel kunnen nemen. Buiten het stedelijk gebied wordt het grondwater niet gereguleerd. Projecten De rioolvervangingsprojecten maken onderdeel uit van de infrastructurele projecten. Voor de periode 2025 - 2027 worden enkele grote projecten uitgevoerd: • Heikantstraat • Gestelsestraat-Zuid Daarnaast zijn er specifieke wateroverlastlocaties waar verbetermaatregelen getroffen worden aan afvoer van grond- en regenwater via de sloten en beken. 3. Openbaar Groen Groen beleid Het beleid voor het openbaar groen is vastgelegd in het Beleid- en beheerplan Groen en Bomen (2020-2030). Het groen binnen de bebouwde kom draagt substantieel bij aan de uitstraling en kwaliteit van de leefomgeving en de kwaliteit moet passen bij de ambit ie “een weelderige groene ruimte als excellente woonomgeving”.

Het groenbeleid is aan de hand van de thema's Mooi groen Waalre, Doen in het groen, Groen in een veranderend klimaat en Divers en natuurlijk groen nader uitgewerkt. Groenbeheer Groenbeheer gaat over het heel, netjes en veilig houden van het groen in de openbare ruimte, ofwel het in stand houden van de kwaliteit van het groen binnen de bebouwde kom en is vastgelegd in het Beleid- en beheerplan Groen en Bomen (2020-2030). Omdat er veel waarde wordt gehecht aan het groen is het beheer gericht op een verzorgde uitstraling en goede (technische) kwaliteit. De dorpsgroenstructuur, de wijkgroenstructuur en bijzondere gebieden zoals centra en begraafplaatsen worden op een hoger niveau (A) beheerd dan de verblijfsgebieden (B). Het beheer wordt integraal uitgevoerd voor meer samenhang tussen de verschillende disciplines (groen, water, wegen) waardoor het beheer zo efficiënt mogelijk kan worden uitgevoerd. Boombeleid Het boombeleid is vastgelegd in het Beleid- en beheerplan Groen en bomen (2020-2030). Het bomenbestand wordt duurzaam in stand gehouden. Randvoorwaarde van een duurzaam bomenbestand is een hoge vitaliteit en lange levensduur. Daarom wordt niet gestreefd naar een zo groot mogelijk aantal bomen, maar naar een zo gezond mogelijk bomenbestand met veel bladmassa.

Bij nieuwe aanplant worden klimaatbestendige soorten toegepast, binnen een boomstructuur worden meerdere soorten toegepast om de kwetsbaarheid te beperken en de biodiversiteit te vergroten, we streven naar minder overlast door voldoende boven- en ondergrondse groeiruimte voor bomen. Boombeheer Het boombeheer is vastgelegd in het Beleid- en beheerplan Groen en Bomen (2020-2030). Het bomenbestand wordt beheerd aan de hand van een efficiënt beheersysteem. Er wordt planmatig beheerd, om ervoor te zorgen dat het bomenbestand zich optimaal kan ontwikkelen en waarmee problemen worden voorkomen of snel opgelost. Iedere 4 jaar wordt een boomveiligheidscontrole uitgevoerd om de vitaliteit en de onderhoudstoestand te controleren. Aan de hand van de resultaten wordt het beheer indien nodig aangepast of extra (onderhoud)maatregelen uitgevoerd. Betrokkenheid inwoners Bewonersinitiatieven, zowel aanleg als onderhoud van groen, worden daar waar mogelijk actief opgepakt en ondersteund. De gemeente Waalre beheert het volgende groenareaal: f. Groen | Aantal 2026 | Eenheid Bomen | 13.767 | stuks Beplanting | 238.997 | m2 Gras | 183.314 | m2 Bermen | 403.766 | m2 Ecologische Verbindings Zones (EVZ) | 1 | stuks Bos- en natuurterreinen | 415 | ha In de Begroting 2027 -2030 is investeringsruimte voor zowel groenvervanging als voor structureel beheer en onderhoud opgenomen.

Voor het onderhoud is onderstaand budget in de begroting opgenomen: Onderdeel | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Regulier beheer en onderhoud | 1.187.000 | 1.187.000 1.187.000 1.187.000 | 1.187.000 Investering 2024 t/m 2026; 600.000 (lasten vanaf | 40.000 | 40.000 | 40.000 | 40.000 | 40.000 2025) Investering 2026 t/m 2029; 600.000 (lasten vanaf | 40.000 | 40.000 2029) Totaal | 1.227.000 1.227.000 1.227.000 1.267.000 1.267.000 128 129 4. Openbare verlichting Openbare Verlichting De Openbare Verlichting (OVL) bestaat uit 4636 lichtmasten. Om ervoor te zorgen dat de verlichting goed blijft functioneren, moet er regelmatig onderhoud worden uitgevoerd en materialen worden vervangen. In de begroting is budget beschikbaar voor het verhelpen van storingen, schades en preventief onderhoud zoals lampvervanging en schilderwerk. Daarnaast is er budget voor het vervangen van materiaal dat het einde van haar levensduur heeft bereikt. Voor lichtmasten is dat standaard na 40 jaar en voor armaturen is dat 20 jaar. Gemeente Waalre heeft inmiddels ongeveer 60% van haar OVL-areaal verduurzaamd door armaturen met conventionele lichtbronnen te vervangen door armaturen met LED verlichting. Deze operatie gaat de komende jaren door waarbij het uitgangspunt is dat we zoveel mogelijk werk met werk willen maken.

Hierom combineren we de verduurzaming voornamelijk met grote infrastructurele projecten en de integrale wijkaanpak. Hiermee wordt een verdere besparing op de energie- en exploitatielasten gerealiseerd en wordt er tevens een verbetering van de sociale veiligheid tot stand gebracht. De gemeente Waalre beheert het volgende OVL areaal: b. Openbare Verlichting Aantal 2026 Eenheid Masten 4.636 stuks Armaturen 4.788 stuks Lampen 4.807 stuks Beschikbare budget regulier onderhoud openbare verlichting: € 70.000 Beschikbare budget periodieke vervanging armaturen en lichtmasten: € 63.000 5. Gemeentelijke gebouwen Gemeentelijke gebouwen De gemeente Waalre heeft een aantal panden in eigendom. Om een goed beeld voor het (bouwkundig) meerjarenonderhoud te krijgen en houden worden deze panden elk jaar geïnspecteerd. Het betreft de volgende panden: • Huis van Waalre • Gemeentewerf • Sporthallen • Wijkgebouw de Pracht • Brandweerkazerne (+ stalling Waalre-dorp) • Kleedgebouwen buitensportaccommodaties 130 Gedurende de jaren worden in het MJOP de verschillende duurzaamheidsmaatregelen uitgevoerd. Variërend van dakisolatie, het isoleren van spouwmuren, energiemonitoring tot het aanbrengen van duurzame warmteopwekkingssystemen. Bij de verschillende panden worden de werkzaamheden volgens de meerjarenplanning uitgevoerd.

In de begroting 2027-2030 zijn de stortingen in de voorziening onderhoud gemeentegebouwen opgenomen. Deze voorziening voorziet in de uitgaven voor groot onderhoud van genoemde gebouwen voor de jaren 2026 - 2035. De jaarlijkse uitgaven voor onderhoud zijn opgenomen in de exploitatie. Een van de speerpunten is de energiemonitoring bij de verschillende panden. Sommige installaties dienen te worden aangevuld met sensoren om deze monitoring te bewerkstelligen. In het kader van de wetgeving dienen er plannen te worden gemaakt voor besparingsmogelijkheden. 131 Paragraaf D Financiering De paragraaf financiering gaat in op het beheer en beleid van financiële middelen (geleende en uitgezette gelden) en de aan deze posities verbonden kosten en risico’s voor de gemeente Waalre (treasuryfunctie). De treasuryfunctie ondersteunt, door middel van beschikbaarheid van financiële middelen, de uitvoering van de thema’s. Het regelt de financiering van beleid en het uitzetten van gelden die niet direct nodig zijn. 1. Landelijke wet- en regelgeving Wet Financiering Decentrale Overheden (Wet Fido) Het Rijk heeft regels gesteld aan hoe gemeenten en provincies hun geld en kapitaal moeten beheren. Die regels staan in de Wet Fido. Het renterisico brengen we volgens de wet Fido in beeld met behulp van de kasgeldlimiet en de rente risiconorm.

Renterisico op kortlopende schuld: kasgeldlimiet De kredietlimiet voor de gemeente is bepaald op € 2,5 miljoen voor een periode van maximaal 1 jaar. De gemeente kan € 2,5 miljoen per dag als financiering inzetten van de schatkist. De kredietlimiet kan tussentijds gewijzigd worden. Ten opzichte van voorafgaande jaren is het renterisico weer aanwezig, omdat kasgeldleningen nu een positieve rente hebben. De rente is teruggelopen naar bijna 3% sinds medio 2025. Rentedalingen leiden tot een meevaller, rentestijgingen tot een tegenvaller. De verwachting is dat rente in 2027 licht stijgt, geopolitieke spanningen, inflatiecijfers en economische groei kunnen de prognose beïnvloeden. Renterisico op vaste schuld: renterisiconorm De renterisiconorm heeft als doel om het renterisico van lange termijnfinanciering te beheersen. De renterisiconorm houdt in, dat de jaarlijkse verplichte aflossingen en de renteherzieningen (kapitaallasten) niet meer mogen bedragen dan 20% van het begrotingstotaal bij aanvang van het jaar. Bij een gelijkmatige opbouw van de leningenportefeuille wordt het renterisico op de vaste schuld gespreid over meerdere jaren. De bedragen aan langlopende leningen waarover gemeente Waalre de komende jaren een renterisico loopt, blijven ruimschoots binnen de wettelijke norm (wet FIDO).

De Wet Fido schrijft ook regels voor over het gebruik van het risicovolle beleggingsinstrument derivaten. Waalre maakt geen gebruik van derivaten. In onderstaande tabel is de verwachte ontwikkeling van de renterisiconorm voor de komende jaren weergegeven: Nr. | Omschrijving | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 1 | Begrotingstotaal | 53.460 | 51.605 | 51.657 | 52.137 2 | Wettelijk percentage | 20% | 20% | 20% | 20% 3 | Renterisiconorm (1 * 2) | 10.692 | 10.321 | 10.331 | 10.427 4 | Renteherzieningen | - | - | - | - 5 | Aflossingen | 264 | 268 | 272 | 275 6 | Bedrag waarover renterisico gelopen wordt (4+5) | 264 | 268 | 272 | 275 7 | Ruimte onder renterisiconorm (3-6) | 10.428 | 10.053 | 10.059 | 10.152 Bedragen * € 1.000 Wet Houdbare Overheidsfinanciën (Wet HOF) Deze wet beoogt dat EU | -lidstaten een begrotingstekort (EMU | -saldo) hebben van maximaal 3% van het bruto binnenlands product (BBP). Aan dit maximale tekort van 3% hebben, naast de Rijksoverheid, ook de decentrale overheden een aandeel. De EMU | - systematiek wer | kt op een andere manier dan het baten | - en lastenstelsel dat gemeenten hanteren. Investeringen tellen bijvoorbeeld niet mee in het stelsel van baten en lasten, daarbij wordt uitgegaan van de kapitaallasten van de investeringen. Investeringen in een jaar tellen echter wel volledig mee in het EMU | -saldo.

Bij een sluitende begroting kan een gemeente daardoor toch een negatief EMU | -saldo hebben. Het EMU-saldo van de gemeente Waalre voor 2 | 027 is negatief € | 2,271 miljoen, wa | t betekent dat in EMU-termen de uitgaven groter zijn dan de inkomsten. Zie hiervoor 2.4 Berekening EMU-saldo (onderdeel financiële begroting) Schatkistbankieren Sinds de invoering van het schatkistbankieren moeten gemeenten hun overtollige middelen bij het ministerie van Financiën onderbrengen. Op het moment dat het girale saldo per bank, boven het drempelbedrag uitkomt, zal het meerdere overgeboekt worden naar de Schatkist van het Rijk (Schatkistbankieren). Het huidige rentepercentage dat het Rijk biedt is ongeveer 2% per jaar (datum: 01-09-2026). De omvang van de ontvangen rente is afhankelijk van de omvang van de schatkistrekening. Momenteel wordt er onderzocht of het mogelijk is voor negatieve rentes bij schatkistbankieren. Het drempelbedrag wordt bepaald op 2% van de begroting. Dit betekent bij een begroting van € 50 miljoen, dat het grensbedrag voor de gemeente Waalre € 1 miljoen is. De gemeente Waalre hanteert een drempelbedrag van € 350.000 om het aantal administratieve boekingen te beperken. 2. Lokale regelgeving Financiële verordening Gemeenten zijn volgens de gemeentewet verplicht een financiële verordening op te stellen.

De financiële spelregels waaraan de ambtenaren en het Bestuur zich moet houden, oftewel de uitgangspunten voor het financiële beheer en de inrichting van de financiële organisatie zijn geregeld in de verordening ex artikel 212 Gemeentewet. In de verordening zijn onder andere de algemene doelstellingen voor de financiering (in- en uitgaande geldstroom) en de richtlijnen en limieten van de financieringsfunctie en het risicobeheer opgenomen. De raad heeft op 10 december 2024 een geactualiseerde Financiële Verordening 2024 voor de financiële organisatie vastgesteld. 132 Treasurystatuut Het Treasurystatuut regelt de sturing, de beheersing, de verantwoording en het toezicht op de contante en girale geldstromen en de hieraan verbonden risico's. In het Treasurystatuut zijn de volgende onderdelen voor gemeente Waalre geregeld: • | treasurybeleid; • | uitvoering treasuryactiviteiten; • | planning- en control cyclus; • | interne en externe controle. Het Treasurystatuut Waalre is door de Raad vastgesteld. Uitgangspunten treasuryactiviteiten Voor de meerjarenramingen 2027-2030 hanteert de gemeente Waalre de volgende uitgangspunten voor treasuryactiviteiten: • | Waalre gaat behoedzaam om met haar financiële middelen.

In overeenstemming met de Wet Fido en het Treasurystatuut vindt het uitzetten van geldmiddelen en het aangaan en verstrekken van leningen en garanties alleen plaats voor de uitoefening van de publieke taak. De financiële risico’s voor Waalre zijn daarbij minimaal. • | Op basis van de liquiditeitsbegroting wordt de financieringsbehoefte bepaald. De uitvoering van de financieringsbehoefte dient plaatst te vinden binnen de geldende wet- en regelgeving. Financieringsbehoefte De afgelopen jaren zijn er verschillende langlopende leningen afgesloten om in de financieringsbehoefte te voorzien. • | In 2017 en 2018 zijn 2 langlopende geldleningen afgesloten voor de aankoop van de Brede School Aalst. • | In april 2018 is een langlopende geldlening afgesloten bij de provincie voor het financieren van een zonnepanelen project. • | In december 2021 is een 10 jarige lening afgesloten van € 10 miljoen aflossingsvrij met een rentepercentage van 0,298%. De lening is afgesloten om de komende jaren aan onze financiële verplichtingen te voldoen. • | In december 2023 is een 10 jarige lening afgesloten van € 5 miljoen aflossingsvrij met een rentepercentage van 3,402%. Ook deze lening is afgesloten om de komende jaren aan onze financiële verplichtingen te voldoen. • | In februari 2025 is een 2 jarige lening afgesloten van € 6 miljoen aflossingsvrij met een rentepercentage van 2,595%.

De aflossingsdatum is 26 februari 2027. Bovengenoemde langlopende leningen moeten na afloop van de rentevaste periode geherfinancierd worden. Zoals aangegeven is de nieuwe actuele rente hoger. Hierdoor lopen we in de toekomst het risico op fors hogere rentelasten voor bestaande leningen. Wij verwijzen hiervoor naar de risicotabel in paragraaf B weerstandsvermogen en risicobeheersing. Door aflossing van bestaande langlopende geldleningen kan dit risico worden verkleind. Bij een financieringstekort geldt op dit moment een rentepercentage voor kortlopende leningen (< 1 jaar) van ca. 3,15% (maandelijkse kasgeldlening) en voor langlopende 133 leningen (> 1 jaar) van ca. 3,5%. Deze percentages zullen fluctueren als gevolg van het rentebeleid van de ECB en FED. De verwachting is dat de rente licht stijgt. Herfinanciering van bestaande leningen zorgt in de toekomst voor een stijging van de rentelasten. Wij verwijzen hier ook naar de genoemde risico's in paragraaf B Weerstandsvermogen en risicobeheersing.

Financieringbehoefte | 1-1-2026 | 1-1-2027 | 1-1-2028 | 1-1-2029 | 1-1-2030 | 1-1-2031 financieringssaldo | 0 | 6.006 | 8.292 | 24.167 | 36.298 | 42.105 tekort of overschot | tekort | tekort | tekort | tekort | tekort | tekort mutatie | 0 | 6.006 | 2.286 | 15.875 | 12.131 | 5.807 Bedragen * € 1.000 Renteoverzicht In overeenstemming met het BBV wordt sinds de begroting 2017 binnen Waalre alleen nog gerekend met werkelijke rentelasten. In onderstaand rekenschema staat de prognose voor 2027 voor Waalre opgenomen. Rente schema a. | De externe rente over de korte en lange financiering - leningen tbv aankoop Brede School Ekenrooi | 83.298 - lening tbv zonnepanelenproject | 6.793 - lening O/G nr 40.115285 10.000.000 | 29.800 - lening O/G nr 40.116861 | 5.000.000 170.100 - lening O/G nr 40.117.953 | 6.000.000 155.700 - nieuwe lening nog aan te trekken 192.500 b. | De externe rente baten | -14.793 Totaal door te rekenen externe rente | 623.398 c. | De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorgerekend | - De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend | -83.298 -83.298 Saldo door te rekenen externe rente | 540.100 d1. | rente over eigen vermogen | 0 d2.

| rente over voorzieningen* (gewaardeerd op contante | - waarde) - De aan taakvelden toe te rekenen rente | 540.100 toegerekend rente voorzieningen | - e | De werkelijke aan taakvelden toegerekende rente | -647.077 f | Renteresultaat op treasury | -106.977 134 135 Rente toerekening (toelichting schema) In de begroting 2027 wordt rente toegerekend aan de investeringen, deels o.b.v. werkelijke rente (projectfinanciering), voorgeschreven rente door het Rijk (bij voorziening personele verplichtingen) en op basis van de verwachte boekwaarde 01-01-2027 (omslagrente) . De werkelijke rente ligt iets lager dan de toegerekende rente van 1% (omslagrente). Hierdoor is het renteresultaat voor 2027 begroot op € 107.000 (positief). 136 Paragraaf E Bedrijfsvoering Waar gaat de paragraaf over? De bedrijfsvoering ondersteunt het primaire proces in de organisatie om invulling te geven aan de maatschappelijke opgaven van de gemeente. Bedrijfsvoering omvat zaken als personeel en organisatie, informatie(voorziening), financiën, communicatie, juridisc he zaken en dienstverlening. Waalre streeft naar een efficiënte, doelmatige en kwalitatief hoogwaardige bedrijfsvoering. Op basis van wettelijke voorschriften geeft de paragraaf Bedrijfsvoering inzicht in de stand van zaken en de beleidsvoornemens. 1.

Organisatie (algemeen) Wat willen we bereiken? We zijn een zelfstandige gemeente met een daadkrachtige ambtelijke organisatie die direct in contact staat met de samenleving De opgaven nemen in volume en complexiteit toe. Dit vraagt om een wendbare ambtelijke organisatie ter ondersteuning van college en raad. Hiervoor zijn investeringen in de organisatie nodig. Vanuit een helder gezamenlijk perspectief en eigenaarschap worden programmering en prioritering bepaald. In nauwe afstemming wordt bekeken wat haalbaar is qua planning en capaciteit. We hebben onze visie De Kracht van Waalre, een raadsprogramma, een Uitvoeringsprogramma en onze eigen (in ontwikkeling zijnde) P&C cyclus. Onze werkwijze wordt tenslotte ondersteund door hybride werken, zaakgericht werken en projectmatig werken. 2. Personeel Wat willen we bereiken? De gemeente Waalre wil een goede werkgever zijn die investeert op duurzame inzetbaarheid, vitaliteit en persoonlijke ontwikkeling De gemeente Waalre streeft ernaar een moderne en aantrekkelijke werkgever te zijn, waar medewerkers gezond, gemotiveerd en vakbekwaam hun werk kunnen doen . Dit doet de organisatie door actief te investeren in duurzame inzetbaarheid, vitaliteit en persoonlijke ontwikkeling. Er is blijvend oog voor leiderschap en eigenaarschap.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://waalre.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/8c58d97c-4f00-4d3a-a3b2-9e83371c72e4?agendaItemId=371189e0-70a8-4648-b04e-b16b3c552144