Punt 3 Woonvisie Waadhoeke zoals vastgesteld in 2020
Tekst van het document
WOONVISIE WAADHOEKE 2020-2030 SAMEN STERK
VISIE OP HET WONEN: SAMEN STERK Vele dorpen en wijken maken één unieke gemeente
woningbouw. In een aantal dorpen is dat al gaande. Bij die gesprekken
we te maken met bestaande wetten, kaders en afspraken. Denk dan aan de
De gemeente Waadhoeke bestaat uit de stad Franeker, veertig dorpen, 8
gebruiken we de ingrediënten die we ook voor deze woonvisie gebruikten:
Woningwet uit 2015, de Verordening Romte van de provincie, het
wijken en meerdere buurtschappen. Dit leidt tot een rijke schakering aan
-
Het woningmarktonderzoek;
Coalitieakkoord 2018-2022, het Ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028
wijken en dorpen. Sommige ontwikkelingen raken alle wijken en dorpen en
-
De uitkomsten van de vragen aan bewoners die in de dorpenatlas staan;
en diverse bestaande bestemmingsplannen. Daarbinnen past deze visie. Deze
tegelijk is elk dorp en elke wijk uniek en even belangrijk. Wij zijn van mening
-
De prestatieafspraken met corporaties en huurdersorganisaties;
woonvisie vervangt alle eerdere woonvisies van de voormalige gemeenten.
dat plannen met oog voor het lokale en met ruimte voor maatwerk het meest
-
De uitgebreide ‘schouw’ van bestaande buurten die we als gemeente,
opleveren, met als kanttekening dat er wel oog moet zijn voor het grotere geheel. Zo merken alle kernen dat de bevolking vergrijst, maar is de manier om daar mee om te gaan niet overal gelijk. Met zulke plannen willen wij er
-
voor zorgen dat er alle reden is om te blijven en om in Waadhoeke te komen wonen.
-
corporaties en huurdersorganisaties elke vier jaar doen (zie bijlage 3;
Een visie die gevoed is door de maatschappij
Herstructureringsprogramma 2020 - 2030);
Voordat we deze woonvisie vaststelden, lieten we een regionaal
En er zijn doorgaans andere afspraken of kaders die voor het dorp van
woningmarktonderzoek uitvoeren waarin cijfers en kennis over het wonen van
belang zijn;
organisatie als makelaars, corporaties, huurdersorganisaties en zorgpartijen
De uitgangspunten zoals ze in deze woonvisie staan.
bijeen zijn gebracht. Ook gingen we in gesprek met bewoners uit de dorpen en wijken: honderden inwoners toonden hun betrokkenheid en visie en
Samen plannen maken
Visie op hoofdlijnen
vulden een online enquête in. Zij gaven hun mening over woningbouw en de
Hoewel Waadhoeke een grote gemeente is, zijn de lijnen kort. We bieden als
De hoofdlijn van deze woonvisie geldt voor een periode van tien jaar, tot 1
bestaande voorraad en wezen plekken aan waar zij trots op zijn, waar zij
gemeente ruimte aan initiatieven vanuit de samenleving: bewoners,
januari 2030. Deze is bedoeld om projecten in gang te zetten die bijdragen
kansen en opgaven herkennen. Samen leidde dat tot een ‘dorpenatlas’. In het
corporaties, huurdersorganisaties, bedrijven en vele organisaties die bij het
aan het lange termijn doel. Jaarlijks actualiseren we de uitvoeringsagenda en
kader verderop in dit hoofdstuk staat een samenvatting van uitspraken die
wonen in onze gemeente betrokken zijn. Daaronder valt onder meer het
overwegen we ook steeds of er aanleiding is om (delen van) de woonvisie te
voor de gemeente als geheel gelden.
maken van nieuwe instrumenten en dorpsplannen of plannen voor locaties,
heroverwegen. Dat kan nodig zijn als gevolg van nieuwe
maar ook het maken van prestatieafspraken met de corporaties en
onderzoeksuitkomsten, nieuwe wetgeving, bijzondere maatschappelijke
huurdersorganisaties. We zien samen werken aan wonen als méér dan alleen
ontwikkelingen of een andere politieke koers als gevolg van verkiezingen. Dit
iets van ‘onderop’: onze partners mogen van ons verwachten dat wij ons
kan leiden tot een toevoeging of aanpassing op de visie, of tot gehele
actief inzetten voor het behalen van onze doelen. Daarbij houden we rekening
herziening.
met wat er in de dorpen leeft en wat er bij de mensen past. We zien deze woonvisie daarbij als een beginpunt, om van daaruit met de dorpen verder te
Keuzes maken binnen bestaande kaders en regels
werken aan hun toekomst. De komende jaren gaan we verder in gesprek met
Als gemeente zijn we ons bewust van de meerwaarde en noodzaak tot
de dorpen, over hun dorp, de bestaande woningen en buurten, over
samenwerken en het maken van afspraken met onze partners. Ook hebben
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
2
WAT BEWONERS AANGEVEN Wat opviel uit de bijdragen van bewoners
Duurzaamheid is een belangrijk thema voor het toekomstbestendig maken
In de zomer van 2019 zijn bewoners uit alle wijken en dorpen gevraagd hun
van de woningvoorraad. Inwoners is gevraagd wat volgens hen de eerste
mening te geven over de toekomst van het wonen in Waadhoeke. Ruim 400
stap(pen) moeten zijn naar een duurzame woningvoorraad. Zij antwoordden
inwoners hebben gehoor gegeven aan de oproep en meegedacht over de
daarop:
thema’s groei en krimp, nieuwbouw en bestaande voorraad, sociale huur en
1.
duurzaamheid.
toereikende financiële regelingen om verduurzaming te stimuleren. 2.
In de reacties valt op dat een groot deel van de dorpen geen sterke groei of
3.
krimp voorziet in de komende jaren. Hoe kleiner het dorp, hoe meer dit wordt aangegeven. Daarbij antwoordden inwoners ook dat zij daarom geen grote
4. 5.
termijn licht gaat afnemen, terwijl het woningmarktonderzoek op groei wijst.
Overheid moet blijven sturen – inwoners zien soms door de bomen het Collectieve oplossingen – samen verduurzamen betekent kennis en kosten delen. Dit gebeurt ook nu al in een aantal dorpen.
6.
dorpen als Deinum, Dronryp en Berltsum. Opvallend is tot slot dat inwoners van St.-Annaparochie verwachten dat het aantal woningen in hun dorp op
Corporaties: verduurzaam en renoveer – inwoners roepen corporaties op
bos niet meer en vragen om sturing vanuit de gemeente.
basisdorpen zien inwoners ook kansen voor kleinschalige, projectmatige nieuwbouw. Een aantal dorpen voorziet wel een (lichte) groei. Het gaat om
Nieuwbouw goed doen – zorg dat nieuwbouw (zeer) energiezuinig is. te blijven investeren in de sociale huurvoorraad in alle dorpen.
ontwikkellocaties verwachten in hun dorp, maar eerder het toevoegen van woningen via maatwerk, en het renoveren van bestaande woningen. In de
Financiële prikkels – inwoners hebben behoefte aan voldoende en
Focus op wat bewezen werkt – inwoners zien liever dat bewezen werkzame maatregelen worden toegepast, in plaats van experimenten.
7.
Voorlichting: kennis en gedragsverandering – zorg dat inwoners weten wat zij zelf kunnen doen en dat zij noodzakelijk kennis kunnen inwinnen.
Voor veel dorpen geldt dat inwoners graag zien dat de sociale huurvoorraad
Tot slot hebben we inwoners gevraagd aan te geven op een kaart waar zij
wordt gerenoveerd of vervangen. Het gaat dan om een combinatie van
trots op zijn, waar ze kansen zien en waar iets moet gebeuren in hun dorp, en
levensloopbestendig en comfortabeler maken en verduurzaming. In een
in de gemeente. Hier kwamen veel verschillende onderwerpen langs, zoals
aantal grotere dorpen, zoals Sexbierum, Menaam en de stad Franeker zien
wonen, recreëren, voorzieningen, groen, etc. De resultaten hiervan zijn in de
inwoners het aantal sociale huurwoningen bovendien graag uitgebreid
dorpenatlas per dorp terug te vinden.
worden. Opvallend is dat dit dorpen zijn waar nu al een groot aandeel huurwoningen staat.
We hebben deze bijdrage van bewoners meegenomen in en onderdeel gemaakt van het opstellen van deze woonvisie.
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
3
GROTERE ONTWIKKELINGEN In de hoofdstukken hierna geven we aan hoe wij ons motto “samen sterk”
vaker om aanpassingen in bestaande (gezins-)woningen voor mensen die
‘dragende’ dorpen: met hun voorzieningen zijn zij ook van groot belang voor
vertalen naar doelen, wat er moet gebeuren en hoe we daar handen en
blijven, aanpassing van de woonomgeving, zoals het wegnemen van
omliggende dorpen. We verwachten dat dorpen samen sterker staan dan
voeten aan willen geven met onze partners. We schetsen nu eerst enkele
obstakels, en in de manier waarop we ons organiseren, zoals de
alleen en stimuleren dat ook in dit woonbeleid.
grotere ontwikkelingen, waarbij we putten uit de uitkomsten van het
bereikbaarheid van diensten. Richting 2030 begint deze groep bovendien merkbaar in omvang af te nemen, waardoor steeds vaker (gezins)woningen
Energietransitie en betaalbaar wonen houden elkaar vast
beschikbaar komen. Dit is nu al lokaal merkbaar in de sociale huursector. In
De energietransitie speelt een grote rol in het wonen. Niet alleen streven we
Voor korte termijn inspelen op huidige ontwikkelingen
de koopsector ontstaan overschotten echter minder snel: vrijwel niemand laat
als gemeente naar energieneutraliteit in 2040, het is ook een belangrijk
We zijn trots op de kwaliteit van wonen en leven die in onze gemeente te
een koopwoning achter zonder dat er een nieuwe eigenaar is, behalve bij
middel om het wonen betaalbaar te houden. We maken daarover afspraken
vinden is. Ondertussen veranderen we, en ook de wereld om ons heen staat
sterfte. Ook in de koopsector zal het woningaanbod de komende jaren
met de corporaties en huurdersorganisaties, en proberen particulieren te
niet stil. Op de korte termijn is merkbaar vraag naar meer woningen.
oplopen en lokaal zullen er ook overschotten ontstaan. Hoewel particulieren in
stimuleren en te helpen om ook stappen te zetten. Stimuleren van
Wanneer we alleen kijken naar demografische ontwikkelingen, dan zouden we
principe zelf verantwoordelijk zijn voor de toekomst van hun woning, kiezen
energiezuinig wonen zien we als een bijdrage aan ons grotere doel. In ons
nu al genoeg gezinswoningen moeten hebben. Maar veel mensen, ook als zij
wij er in het grotere belang voor om aan oplossingen te werken, binnen de
verder uit te werken duurzaamheidsagenda krijgt ook het wonen een plek.
geen gezin met kinderen (meer) vormen, blijven in hun huis wonen. Omdat zij
grenzen van onze invloed.
woningmarktonderzoek.
Goed wonen gaat over meer dan stenen
beperkt door willen stromen, zullen we naast levensloopbestendige woningen óók gezinswoningen moeten toevoegen om de mensen in onze gemeente een
Woningbouw is een middel om plekken beter te maken
Goed wonen is van grote invloed op het welbevinden van onze inwoners. Dat
goede woning te kunnen bieden. Daarnaast zien we al jaren dat de variatie
We willen de vraag naar meer, betere en andere woningen dit decennium
gaat over meer dan alleen het huis. Een prettige woonomgeving, waar
aan woonwensen groeit: naast de traditionele vraag zijn er kleinere groepen
benutten om de wijken en dorpen klaar te maken voor de verdere toekomst.
mensen trots op kunnen zijn, waar ze zich thuis en veilig voelen, is daar
die bijvoorbeeld zoeken naar minimalistisch wonen, duurzaam wonen, samen
Nieuwbouw of herbestemming van bestaande panden is een nuttig middel om
onlosmakelijk mee verbonden. Daarbij spelen functionele zaken een rol, zoals
bouwen of juist zelf bouwen, in alle leeftijdsgroepen. We willen zulke
ook bestaande plekken een nieuwe toekomst te geven en daarbij liefst ook de
bereikbaarheid en voorzieningen. Maar we hebben ook oog voor het sociale:
ontwikkelingen de ruimte geven, waarbij we tegelijk wel goed letten op de
omgeving een impuls te geven. We hebben speciale aandacht voor locaties
de manier waarop mensen in straten en kernen samen wonen. Hiervoor
toekomstwaarde van ontwikkelingen.
die beeldbepalend zijn, waar het nodig is dat zij een goede (her)invulling
onderneemt de gemeente – los van deze woonvisie – al veel, met recent het
krijgen: zij hebben urgentie. Dit zal er ook toe leiden dat plannen op andere
nieuwe beleid voor omgang met arbeidsmigratie en de sociale inclusie agenda
locaties worden heroverwogen en soms gedeprogrammeerd.
als voorbeelden.
Richting 2030: vernieuwen zonder groei De woningvraag zal in omvang en aard veranderen richting 2030. Wat we nu al merken is dat de grote generatie “geboren kort na de oorlog” massaal de
Dorpen hangen samen
grens van 75 jaar passeert. Dat vraagt soms om nieuwe woningen maar veel
Sommige dorpen hebben zich in de afgelopen decennia ontwikkeld tot
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
4
MARKTONDERZOEK NOORDWEST FRYSLÂN Demografische veranderingen: een licht dalend aantal inwoners
Bevolkingsontwikkeling Noordwest Fryslân
Migratie in de gemeente Waadhoeke*
In de regio Noordwest Fryslân woonden op 1 januari 2018 61.895 inwoners.
64000
De gemeente Waadhoeke had de afgelopen vijf jaren altijd een negatief
Dat betekent dat het inwonertal de afgelopen tien jaar licht is gedaald (1,5%). De provincie Fryslân verwacht in haar prognose dat dit aantal verder daalt, met ongeveer 3% in de periode 2019-2029, om daarna te versnellen tot ruim 6% in de tien jaar daarna.
migratiesaldo. Dit betekent dat er in alle jaren meer mensen vertrokken
62000
vanuit Waadhoeke dan zich er vestigden. Met name het jaar 2016 zijn er per saldo veel inwoners vertrokken. De vergelijking bij deze cijfers is gemaakt op
60000
basis van de verhuizing naar de gemeente in de provincie Fryslân.
58000
De daling in het aantal inwoners van de afgelopen tien jaar is het gevolg van een structureel negatief migratiesaldo (instroom minus uitstroom) tegenover een beperkte natuurlijke aanwas (geboorte minus sterfte). De belangrijkste oorzaak van de versnellende daling in de komende jaren, en vooral na 2029, is het oplopende sterftecijfer.
De gemeente Waadhoeke trekt slechts uit drie gemeenten in de provincie
56000
Fryslân inwoners aan. Het gaat hierbij om de gemeenten voormalig Ferwerderadiel, Vlieland en Achtkarspelen. Vlieland kan verklaard worden
54000 52000
door de nabijheid van Harlingen, waar de boot van en naar Vlieland 2004
2009
2018
2019
2024
2029
2034
2039
aanmeert. Ook de uitwisseling met voormalig Ferwerderadiel is te verklaren door nabijheid. De voormalige gemeente Ferwerderadiel grenst in het
Voorlopig nog groei in het aantal huishoudens Op 1 januari telde de regio Noordwest Fryslân 27.508 huishoudens. Dat
noordoosten aan de gemeente Waadhoeke. Er is geen bijzonderheid
Huishoudensontwikkeling Noordwest Fryslân
waardoor het positieve saldo met Achtkarspelen verklaard kan worden.
komt overeen met een groei van ruim 800 huishoudens in tien jaar, ofwel
28000
ruim 3%. De demografische prognose voorspelt voorlopig verdere groei van
27500
De gemeente Waadhoeke verliest per saldo veel inwoners aan Leeuwarden.
het aantal huishoudens. 149 in de periode 2019-2024. Daarna treedt naar
27000
Daarnaast vertrekken ook relatief veel inwoners naar buurgemeente
verwachting een daling op, die in de loop der jaren versnelt.
Harlingen. Overige verhuisstromen van Waadhoeke lopen naar
26500
Tytsjerksteradiel, Heerenveen en Smallingerland. De aantrekkingskracht van
Dat het aantal huishoudens nog groeit, terwijl het aantal inwoners daalt, is
26000
gebruikelijk. Dit is het gevolg van kleiner wordende grote groep oudere
25500
van grote(re) steden en dorpen zoals Drachten, Heerenveen en Burgum met
huishoudens (kinderen het huis uit, overlijden van een partner) en de minder
25000
een hoog voorzieningenniveau en goede bereikbaarheid en/of een goed
sterke vorming van kinderrijke gezinnen daartegenover. In de periode na 2024 komt het steeds vaker voor dat ook de laatste bewoner van een huis overlijdt, waardoor er versneld meer woningen vrij komen.
24500
deze gemeenten kan waarschijnlijk verklaard worden door de aanwezigheid
imago. 2004
2009
2014
2019
Prognose Bron: IPB-prognose provincie Fryslân
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
2024
2029 Trend
2034
2039 *Zie tabellen op de volgende pagina.
MARKTONDERZOEK NOORDWEST FRYSLÂN Van ‘kerstboom’ naar ‘klokhuis’
Top 5 instroom en uitstroom gemeente Waadhoeke*
-
Een relatief grote groep jongeren is de afgelopen 20 jaar verhuisd naar
De ontgroening en vergrijzing zijn duidelijk terug te zien in de regionale
een plek buiten de regio. Ter illustratie: in 1999 bestond ongeveer 7%
1.
Ferwerderadiel
1.
Leeuwarden
bevolkingspiramides van 2019 en 1999. Het meest opvallend:
van de bevolking uit 10- tot 14-jarigen. Zij horen nu tot de 30- tot 34-
2.
Vlieland
2.
Harlingen
-
Er is een grote aanstaande groep ouderen die in omvang groter is dan
jarigen. De omvang van deze groep is gedaald naar ca. 5%. Dat
3.
Achtkarspelen
3.
Tytsjerksteradiel
de aanwas van onderop. Dat betekent het inwonertal over ca. 10 jaar
betekent dus dat een deel van hen de regio heeft verlaten. Op korte
4.
Heerenveen
relatief snel zal dalen als gevolg van sterfte.
termijn leidt dat tot minder gezinsvorming, op de langere termijn tot
5.
Smallingerland
Instroom
Uitstroom
minder nieuwe huishoudens.
Migratie van Fryslân naar gemeente Waadhoeke* 2013
2014
2015
2016
2017
Instroom
879
983
1090
1213
1405
Uitstroom
1152
1251
1195
1521
1580
Saldo
-273
-268
-105
-308
-175
*Het CBS beschikt (nog) niet over gegevens voor de nieuwe gemeente Waadhoeke. De migratiesaldi voor de gemeente Waadhoeke hebben we daarom berekend a.d.h.v. cijfers over de voormalige gemeenten Het Bildt, Franekeradeel, Littenseradiel en Menameradiel.
Blijvende vergrijzing, maar wel minder snel Het aantal ouderen in Noordwest Fryslân zal tot 2040 groeien. In 2004 was het aandeel mensen van 65 jaar of ouder nog 14%, in 2018 inmiddels 22% en rond 2030 is dit ruim 30%. Pas op de zeer lange termijn is een afname van het aandeel en aantal ouderen te verwachten. Ook het aandeel jongeren (0 tot 25 jaar) blijft nog langjarig afnemen. In 2004 was nog ruim 30% van de bewoners jonger dan 25 jaar, in 2018 nog 27% en rond 2030 stabiliseert dit op 25%. Toelichting op de bevolkingspiramides: elke staaf geeft aan hoeveel mannen en vrouwen er in een bepaalde leeftijdsgroep zitten. Hoe breder de onderkant van de piramide, hoe meer jongeren er wonen. Andersom: hoe ‘boller’ het bovenste deel van de piramide, hoe meer (aanstaande) ouderen er zijn. Bron: CBS
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
MARKTONDERZOEK NOORDWEST FRYSLÂN Bandbreedtes per kern De figuur presenteert de bandbreedtes per kern: een verdeling van de totale behoefte aan woningen tot 2024, op basis van de uitgangspunten zoals hiervoor benoemd. De donkere kernen Harlingen en Franeker hebben een bovenregionale functie, de voorzieningendorpen zijn lichter gekleurd, de woondorpen het lichtst. In de dorpen waar de woningvraag nog met tientallen toe lijkt te nemen, is projectmatige woningbouw mogelijk. In dorpen waar het om kleine aantallen gaat, is behoefte aan maatwerk: ruimte bieden aan concrete woningvraag in de koop, projecten van de corporaties steunen die tot vernieuwing leiden. Extra vraag in de gemeente Waadhoeke is denkbaar in Deinum, Marsum, Dronryp en Franeker (overloop Leeuwarden). Ook zonder groei vernieuwen! De bandbreedtes per kern zoals gepresenteerd zijn een netto woningvraag. Dat wil zeggen: het saldo van nieuwbouw en sloop. Ook in een kern met beperkt groeiperspectief, of zelfs een verwachting van huishoudenskrimp, is nieuwbouw mogelijk en vaak ook wenselijk. Een veelvoorkomend voorbeeld is een kern waarbij de corporatie verouderde woningen vervangt en een kleiner aantal terugbouwt, terwijl gelijktijdig enkele nieuwe koopwoningen worden toegevoegd. Per saldo groeit de woningvoorraad niet, maar sluit deze wel met nieuwe kwaliteit aan bij de vraag.
Minder groei betekent dus niet: minder kwaliteit!
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
SAMEN STERK 1 De kwaliteit van het bestaande
De visie in één beeld In het schema hiernaast is te zien hoe wij ons motto “samen sterk” vertalen
1.
Corporaties blijven overal vernieuwen in hun bezit
2.
Extra aandacht voor verduurzaming particulier bezit
3.
Wijken en dorpen de ruimte bieden
4.
Kwetsbare panden en plekken voorkomen
naar een aantal doelen. Op de pagina’s hierna werken we deze doelen steeds uit, waarbij we aangeven wat we beogen, wat er moet gebeuren en hoe we daar handen en voeten aan willen geven met onze partners.
5 Samen sta je sterker 1.
Denken in netwerken van dorpen
2.
Bereikbaar en verbonden
3.
Dorpsplannen maken we samen
4.
Positie nemen in de regio
1.
Kwaliteit van de openbare ruimte
2.
Dragende dorpen voor zorg overal
3.
Stimuleren van bestaande koopwoningen levensloopbestendig maken
4.
Op maat toevoegen van woonzorgvormen
5.
Oog voor draagkracht in wijken en dorpen
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
2 Ruimte voor nieuwbouw
Gemeente Waadhoeke
Samen Sterk
1.
Maatwerk per wijk en dorp
2.
Voor ieder wat wils, maar vooral eengezinswoningen*
3.
We gaan zorgvuldig met onze ruimte om
4.
We bieden ruimte maar verwachten ook wat
5.
Inzetten op lokale bouwers en de lokale economie
6.
Overschotten voorkomen, bouwen naar behoefte * Bewoning door 1 persoon en zijn/haar eventuele gezin
4 Samen wonen in wijken en dorpen
3 Voor iedereen betaalbaar
1.
Naar behoefte sociale huur in dorpen en wijken
2.
Versnippering van bezit voorkomen
3.
Iedereen moet mee kunnen doen
4.
Meer aanbod in middel dure huur stimuleren 8
1
DE KWALITEIT VAN HET BESTAANDE
1 DE KWALITEIT VAN HET BESTAANDE Er gaat heel veel goed
d)
Hoe we hier met de corporaties en huurdersorganisaties mee aan de
Wanneer we luisteren naar de inwoners in onze dorpen en wijken,
slag gaan, staat in het hoofdstuk 3 over betaalbaarheid, onze
constateren we met trots dat er heel veel goed gaat. De meeste mensen
Duurzaamheidsagenda en de prestatieafspraken (bijlage).
wonen er met tevredenheid. We zien het als onze opgave om te helpen de kwaliteiten van het wonen te koesteren. Dat gaat om meer dan alleen de
2. Extra aandacht voor verduurzaming particulier bezit
huizen: ook gaat het om de sociale kwaliteit en sfeer, historische waarde,
De meeste inwoners van onze gemeente hebben een eigen woning. Behalve
zorgvuldig omgaan met bijzondere plekken binnen én buiten de bebouwde
dat zij hun woningen moeten onderhouden, komt daar nu verduurzaming bij
kom. We willen samen met de dorpen en wijken daarin keuzes maken, en hen
en voor steeds meer mensen ook het levensloopbestendig maken. Ook zien
helpen bij het verwezenlijken daarvan.
we in elk dorp woningen die extra aandacht nodig hebben, omdat er al te
Er moet veel gebeuren de komende jaren. Verandering van de woonvraag én
a)
lang niet is geïnvesteerd. de energietransitie leiden tot een noodzaak om te investeren. Dat zal de woningen én de omgeving raken. Ook zullen op termijn steeds vaker
De eerste verantwoordelijkheid voor deze ontwikkelingen ligt bij de eigenaren zelf.
b)
Wanneer verpaupering ontstaat doordat het eigenaren niet lukt zelf
gebouwen hun oorspronkelijke functie verliezen en dat vraagt om een
aanpassingen te doen of te organiseren, door (te) weinig financiële
antwoord. Dat is een risico maar tegelijk zijn er genoeg kansen om de
ruimte, organiserend vermogen of kennis, ondersteunen wij (zie de
komende jaren het wonen op vele plekken te verbeteren.
pagina hierna). c)
Voor woningeigenaren, leggen we in de Duurzaamheidsagenda vast hoe we hen helpen met het verduurzamen van hun bezit.
1. Corporaties blijven overal vernieuwen in hun bezit a)
We vragen de corporaties hun sociale huurwoningen te blijven vernieuwen in alle kernen (zie ook het hoofdstuk over betaalbaarheid).
b)
Op de foto hierboven staat een locatie in Tzummarum waar de corporatie oude huurwoningen heeft gesloopt en nieuwe, duurzame huurwoningen heeft toegevoegd. We willen dat nieuwe huurwoningen niet alleen duurzaam zijn, maar
We willen dat corporatiewoningen in ieder geval voldoen aan de
ook geschikt zijn om een leven lang in te wonen. Een mogelijkheid is om verdund
wettelijk afgesproken kwaliteit. Er zal meer moeten gebeuren om onze
te vernieuwen in dorpen waar minder vraag naar woningen gaat zijn in 2030.
ambitie te behalen (2040 energieneutraal, zie het collegeprogramma). c)
Een voorbeeld van sloop-nieuwbouw en verduurzaming
Wanneer corporaties verouderd bezit vervangen zien we dat als een kans om als gemeente ook de woonomgeving aan te pakken.
De afgebeeld nieuwe woningen zijn levensloopgeschikt en duurzaam. De energielasten zijn daardoor laag.
1 Stads- en dorpsvernieuwingsfonds
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
10
1 DE KWALITEIT VAN HET BESTAANDE 3. Wijken en dorpen de ruimte bieden
4. Kwetsbare panden en plekken voorkomen
De inwoners van onze wijken en dorpen weten zelf vaak goed waar kansen
Soms moet ingegrepen worden om panden en plekken te verbeteren.
voor hun woonomgeving liggen. We nodigen hen uit om deze kansen te
Bijvoorbeeld een beeldbepalend pand dat zijn functie verliest, een
herkennen en deze om te zetten in initiatieven en plannen. Met hen bouwen
vrijkomende plek midden in het dorp of een pand dat verpaupert.
we samen aan een mogelijke realisering hiervan in de wijk of het dorp.
a)
a)
de dorpen, zoals met de bewonersenquête, en met gesprekken met
over samenwerking met betrokkenen, toekomst-bestendigheid in
wijkraden en dorpsbelangen, en met huurdersorganisaties. Onze wijk-
gebruik en exploitatie, passend binnen gemeentelijke visies en
en dorpencoördinatoren zijn hierbij het 1e aanspreekpunt.
kernkwaliteiten van een wijk of dorp. b) c)
b)
We inventariseren eens per vier jaar de staat van de sociale huur in
Conform het gedachtegoed uit de omgevingswet hanteren we een ‘ja,
samenwerking met de corporaties (zie ook het hoofdstuk over
mits…’-houding. Dit sluit ook aan bij onze ambitie van nabij besturen.
betaalbaarheid).
We bieden ondersteuning aan in de vorm van denkkracht en
c)
De verantwoordelijkheid voor ingrijpen bij verpaupering ligt in de
informatie. We helpen te leren van eerdere initiatieven door de
eerste plaats bij de eigenaar. Initiatief tot verbetering kan ook
initiatiefnemers met elkaar in contact te brengen. We brengen eigen
voortkomen uit de wijk of het dorp zelf. Wij dragen graag bij aan deze
kennis in als die behoefte er is. d)
Om de panden en plekken te herkennen luisteren we naar signalen uit
We ondersteunen inwoners en vragen hen daarbij om na te denken
We bieden financiële ondersteuning aan plannen wanneer dit wenselijk
initiatieven, zoals beschreven op pagina hiervoor. d)
is en past binnen de kaders van deze woonvisie, bijvoorbeeld via het S&D-fonds of via andere partijen.
Dit zou eventueel ook moeten leiden tot herbestemming van deze panden, zoals bijvoorbeeld leegstaande scholen, winkels, boerderijen.
e)
De gemeente kan ingrijpen wanneer de eigenaar of het dorp geen oplossingen hebben. Dat gebeurt in eerste instantie met gesprekken, en als het nodig is wenden we andere middelen aan zoals aanschrijving. In 2020 werken we hier een passende aanpak voor uit.
Voorbeeld verpauperde panden beleid Op de foto hierboven staat links een voorbeeld van een verpauperd pand in Tzummarum. Rechts hetzelfde pand na renovatie naar aanleiding van het verpauperde panden beleid van de voormalig gemeente Franekeradeel. Dergelijke verpauperde panden willen we als gemeente Waadhoeke voorkomen omdat het een negatieve invloed heeft op de kwaliteit van de woonomgeving. De aanpak hiervoor staat beschreven onder punt 4. Kwetsbare panden en plekken voorkomen.
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
11
2
RUIMTE VOOR NIEUWBOUW
2 RUIMTE VOOR NIEUWBOUW Bouwen naar behoefte Tot 2025 is er nog groei van het aantal huishoudens te verwachten van enkele tientallen woningen (zie ook pagina 5, marktonderzoek Noordwest
1. Maatwerk per wijk en dorp
2. Voor ieder wat wils, maar vooral eengezinswoningen
Fryslân). Lokaal verschilt dit: in kernen waar de bereikbaarheid en
We onderkennen dat mensen in wijken en dorpen behoefte hebben aan
a)
voorzieningenniveau bovengemiddeld is, is vaak genoeg instroom van elders
nieuwe woningen. Het woningmarktonderzoek uit 2019 gebruiken we om
kernen streven we naar een voorraad die uit (levensloopgeschikte)
om nog groei te mogen verwachten. Elders zullen minder courante woningen
plannen voor wijken en dorpen te maken of bij te stellen.
eengezinswoningen bestaat.
steeds vaker overtollig raken, eerst vooral in de sociale huurvoorraad, daarna
a)
ook de koopvoorraad. Dit laatste zal na 2024 een steeds grotere factor worden als gevolg van sterfte onder huiseigenaren.
b)
b)
We staan open voor inwoners die wat anders zoeken: bijvoorbeeld
afspraken te maken over aantallen, type, plek en uitstraling.
Andere woonvormen. We zien een toegenomen belangstelling voor
We maken aan initiatiefnemers, zoals corporaties, ontwikkelaars of
kleiner wonen (zie bijlage 2).
particuliere bouwers, duidelijk hoe zij iets met meerwaarde en
Ongeacht of er nu wel of geen groei is, overal is er behoefte aan woningen
maximaal lokaal draagvlak kunnen toevoegen aan het dorp (zie punt
die aan de eisen van vandaag voldoen. Dat kan door toevoeging, maar ook door ‘sloop en verdund terug bouwen’. Dat kan door te bouwen wat
We nodigen dorpen uit om met ons in gesprek te gaan om op maat
We verwachten alleen in grotere kernen gestapelde bouw, in andere
4). c)
We gebruiken de bandbreedtes voor woningbouw per dorp als leidraad
3. We gaan zorgvuldig met onze ruimte om a)
We geven een eigen invulling aan de ladder duurzame verstedelijking.* Inbreiding gaat voor uitbreiding, maar we zien ook dat open ruimten in
ontbreekt, te slopen wat geen toekomst meer heeft, door gebouwen een
voor toekomstige ontwikkelingen: ze gaan over het totaal aantal
andere functie te geven, en ondertussen natuurlijk de kwaliteit van het
onze wijken en dorpen vaak waarde toevoegen. Dat kan een reden zijn
woningen dat er ten opzichte van 2020 nodig zijn, als resultaat van
om dorpsgroen te behouden en wel buiten de bebouwde kom te
bestaande op peil te houden.
nieuwbouw en sloop. Dat kan ook zijn: nu toevoegen, later iets anders slopen.
Tot 2040 blijft het aantal ouderen in onze gemeente groeien (zie ook pagina
d)
vermoedelijk lager is dan in 2020 zien we kansen. Daar waar het gaat
onze gemeente hierop aansluit. We zetten daarom in op het aanbieden van
om concrete vraag, willen we deze op basis van maatwerk honoreren
voldoende en passende woningen voor senioren, zoals kleinere
met bouwruimte. Dit kan ook betekenen dat particulier bezit moet
levensloopbestendige woningen of kleinschalige woon-zorgvormen. Zie ook
worden gesaneerd.
We toetsen bij locaties wat een passende schaal en dichtheid is en stellen onze exploitatie daar waar nodig voor bij.
Ook in dorpen waar het aantal benodigde woningen in 2030
6, marktonderzoek Noordwest Fryslân). We willen dat de woningvoorraad in
ambitie 4 van hoofdstuk 4 ‘Samenleven in wijken en dorpen’.
bouwen. b) c)
We passen bij nieuwe ontwikkelingen het situationeel grondbeleid toe zoals is vastgesteld in 2019.
* De ‘Ladder duurzame verstedelijking’ schrijft voor dat eerst elke open plek in de bebouwde kom moet worden benut voor woningbouw, voordat aan de rand van een dorp /stad (wat wordt beschouwd als uitbreiding) woningbouw mag worden overwogen.
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
13
2 RUIMTE VOOR NIEUWBOUW 4. We bieden ruimte maar verwachten ook wat
onze nieuwbouwprojecten willen we lokale partijen de kans geven om deze
de schouw met corporaties en huurdersorganisaties bepalen we op
a)
We hanteren criteria op hoofdlijnen om te beoordelen wanneer een plan
uit te voeren. Daarmee stimuleren we de lokale economie en benutten we de
welke plekken daar de meeste aandacht voor nodig is.
meerwaarde heeft. Zo maken we keuzes (ja/nee) of een prioritering
betrokkenheid.
tussen plannen. We werken eerder mee aan initiatieven naarmate zij
a)
duidelijk aan meer van deze uitgangspunten voldoen: o
Het initiatief of plan is vraagvolgend en de initiatiefnemer kan dit
b)
aantonen. Daarbij moet er oog zijn voor eventuele concurrentie Er is draagvlak in het dorp/wijk.
o
Het initiatief of plan maakt de plek en omgeving ruimtelijk beter.
o
nieuwe initiatieven en plannen.
vernieuwen. Daarbij kijken we naar de verhouding huur-koop en de
We bouwen graag een duurzame relatie op met partijen die niet alleen
woningmarktanalyse voor de mate van verdunning. d)
We gebruiken incidenteel het S&D-fonds om overtollig vastgoed te
dorp.
onttrekken wanneer een pand een negatieve invloed heeft op de
Aanbestedingsregels verliezen we daarbij niet uit het oog.
omgeving. De voorwaarde hiervoor is dat er geen oplossing is gevonden via reguliere marktwerking.
Behoud van kwaliteitsgroen is belangrijk.
6. Overschotten voorkomen, bouwen naar behoefte
Wanneer er in een dorp/wijk meer ruimte is dan vraag naar
We kiezen er heel bewust voor om de vraag naar toevoeging en nieuwbouw
benaderen de provincie Fryslân en de Rijksoverheid om met
e)
We zoeken samenwerking met andere gemeenten met lokale krimp, en
van vandaag niet direct te verbinden aan vermoedelijke overschotten straks.
gemeenten te werken aan brede financiële ondersteuning om straks op
We willen nieuwbouw van een goede kwaliteit. We hanteren de
De vraag van nu is reëel, betreft vaak een andere kwaliteit dan wat al
grotere schaal de opgave op te kunnen pakken: in aantal en kwaliteit
volgende regels om goede kwaliteit te waarborgen. Een hogere ambitie
geboden wordt. Deze vraag niet honoreren betekent: onnodig vertrek van
blijven meebewegen met de vraag, en ook de doorstroming gaande te
is altijd welkom.
mensen, wat krimp aanjaagt in plaats van afremt. Bovendien zullen de
houden. Dit overstijgt qua opgave de draagkracht van gemeenten.
woningen is een lagere woningdichtheid gewenst. b)
c)
We betrekken ook de corporaties en huurdersorganisaties. Zij kunnen in de niet-groeiende dorpen/wijken hun rol pakken door verdund te
streven naar winst, maar ook oog en hart hebben voor de wijk of het
met andere plannen. o
c)
We informeren en benaderen ons netwerk van lokale partijen actief bij
o
o o
Op het gebied van duurzaamheid sluiten we aan op de ambities uit
woningen die straks lokaal overtollig zijn, niet de woningen zijn die nu
de eigen Duurzaamheidsagenda en RES (Regionale Energie
gebouwd worden. Het betreft woningen die hoe dan ook kwetsbaar zouden
Strategie).
zijn in een markt met lokale krimp. Dit neemt niet weg dat we wel anticiperen
Op het gebied van uitstraling en vorm nemen we de voorwaarden
op die situaties:
die in de Welstandsnota opgesteld zijn over.
a)
We bieden ruimte, maar zullen ook een plan maken hoe om te gaan met overschotten op termijn. Dat zullen dus doorgaans niet de
Waar nodig stellen we stedenbouwkundige randvoorwaarden op.
woningen zijn die nieuw zijn, maar woningen die technisch, financieel 5. Inzetten op lokale bouwers en de lokale economie We vinden het belangrijk dat we werken met en voor onze inwoners. Voor
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
of qua plek niet meer aan de eisen van vandaag zijn aan te passen. b)
Op basis van de marktpositie-kaarten bij het woningmarktonderzoek en
14
2 RUIMTE VOOR NIEUWBOUW Kader: in balans tussen woningvraag en plannen
gemeente geven wij richting aan samenhang tussen de plannen.
Menaam: op termijn 0 tot -10 woningen -
Per kern werken we aan balans tussen woningvraag en plannen: maatwerk
-
Ontwikkeling van de locatie Nije Kamers is bijna afgerond;
per kernniveau. Per kern geven we hierna op hoofdlijnen aan hoe de plannen
-
Behoefte aan een binnendorpse ontwikkeling (grondgebonden, huur én
We gaan uit van netto minstens 30% sociale huur in de totale
koop, herinvulling van panden, plekken of vervanging van woningen). Wij
zich verhouden tot de verwachte vraag. Het betreft hier netto aantallen, het
programmering voor dit dorp, ca. 10 woningen. Dit als resultaat van
nodigen ontwikkelaars en corporaties daar toe uit. Als gemeente geven
verschil tussen nieuwbouw en sloop. Voor alle plannen geldt: zolang zij niet
nieuwbouw, sloop en/of verkoop.
wij richting aan samenhang tussen de plannen; -
gerealiseerd zijn, kunnen zij aangepast worden aan de (veranderende) behoefte: qua samenstelling of aantal. Dat doen we altijd in overleg met
Dronryp: 20-30 woningen
betrokken partijen.
-
Behoefte aan meer binnendorpse plannen (nadruk op grondgebonden,
De uitbreiding De Boech Zuid is bijna gereed. Nieuwe plannen zoeken we binnendorps.
-
We gaan uit van een stabiele of licht afnemende sociale voorraad. Dit als resultaat van nieuwbouw, sloop en/of verkoop.
huur én koop, herinvulling van panden, plekken of vervanging van Franeker: behoefte 55-75 tot 2030 volgens het marktonderzoek
woningen). Wij nodigen ontwikkelaars en corporaties daar toe uit. Als
-
Er is al voldoende programma binnenstedelijk wonen met zorg;
gemeente geven wij richting aan samenhang tussen de plannen.
St.-Jacobiparochie: op termijn 0 tot -30 woningen
-
Ruimte voor meer binnenstedelijke plannen, gemengd grondgebonden en
We gaan uit van netto minstens 30% sociale huur in de totale
-
-
gestapeld, huur én koop, herinvulling van panden, plekken of vervanging
programmering voor dit dorp, ca. 10 woningen. Dit als resultaat van
plek kan ruimte geven voor herinvulling van een pand of plek elders in
van woningen. Wij nodigen ontwikkelaars en corporaties daar toe uit. Als
nieuwbouw, sloop en/of verkoop.
het dorp. Wij nodigen ontwikkelaars en corporaties daar toe uit. Als
gemeente geven wij richting aan samenhang tussen de plannen; -
gemeente geven wij richting aan samenhang tussen de plannen;
Franeker Zuid goed faseren gezien de onzekerheid over woningvraag op
Berltsum: 10-15 woningen
langere termijn;
-
-
We gaan uit van een licht afnemende sociale voorraad. Dit als resultaat
Behoefte aan een binnendorpse ontwikkeling (grondgebonden, huur én
van nieuwbouw, sloop en/of verkoop. Nieuwbouw: nadruk op
We gaan uit van netto minstens 30% sociale huur in de totale
koop, herinvulling van panden, plekken of vervanging van woningen). Wij
grondgebonden, levensloopbestendig.
programmering voor Franeker: ca. 20 sociale huurwoningen bij de
nodigen ontwikkelaars en corporaties daar toe uit. Als gemeente geven
geraamde groei. Dit als resultaat van nieuwbouw, sloop en/of verkoop. St.-Annaparochie: behoefte 30-40 -
In dit dorp verwachten we geen (blijvende) groei. Verdunning op de ene
Behoefte aan meer binnendorpse plannen (gemengd grondgebonden en gestapeld, huur én koop, herinvulling van panden, plekken of vervanging van woningen). Wij nodigen ontwikkelaars en corporaties daar toe uit. Als
-
wij richting aan samenhang tussen de plannen;
Minnertsga: op termijn 0 tot -5 woningen
De uitbreiding zullen wij goed faseren gezien de onzekerheid over
-
In Minnertsga draagt Havenstrjitte bij aan dorpsvernieuwing;
woningvraag op langere termijn;
-
De uitbreiding Groot Hermana 2 zullen wij goed faseren gezien de
We gaan uit van een stabiele sociale voorraad. Dit als resultaat van nieuwbouw, sloop en/of verkoop.
onzekerheid over woningvraag op langere termijn; -
We gaan uit van een licht afnemende sociale voorraad. Dit als resultaat van nieuwbouw, sloop en/of verkoop. Nieuwbouw: nadruk op grondgebonden, levensloopbestendig.
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
2 RUIMTE VOOR NIEUWBOUW Sexbierum: 0 tot 5 woningen
Tzum: op termijn 0 tot -10 woningen
Kleine dorpen: 0 tot -85 woningen, steeds vaker incidentele overschotten
-
-
In dit dorp verwachten we geen (blijvende) groei. Verdunning op de ene
-
We kiezen hier voor maatwerk, in nieuwbouw maar ook in sloop.
-
Als er in deze dorpen grotere locaties zijn geprogrammeerd,
In dit dorp zijn meerdere vernieuwingsprojecten gepland, die bijdragen aan de vernieuwing aan het dorp;
plek kan ruimte geven voor herinvulling van een pand of plek elders in
-
De planruimte op het Aeolusterrein is groter dan waar behoefte aan is;
het dorp. Wij nodigen ontwikkelaars en corporaties daar toe uit. Als
heroverwegen wij deze, omdat dit niet past bij het idee van maatwerk. Als
-
We gaan uit van een afnemende sociale voorraad, mede vanwege hun
gemeente geven wij richting aan samenhang tussen de plannen;
het nodig is, deprogrammeren wij tot een niveau dat aansluit bij de
We gaan uit van een stabiele sociale voorraad. Dit als resultaat van
behoefte van het dorp.
huidige hoge aandeel in de voorraad. Dit als resultaat van nieuwbouw,
-
sloop en/of verkoop. Nieuwbouw: nadruk op grondgebonden,
nieuwbouw, sloop en/of verkoop. Nieuwbouw: nadruk op grondgebonden,
levensloopbestendig.
levensloopbestendig.
Risico’s in de bestaande voorraad In de volgende dorpen zien we – naast een doorlopende behoefte aan andere
Tzummarum: 0 tot 10 woningen
Winsum: 5 tot 10 woningen
en nieuwe woningen – op termijn bovengemiddelde risico’s in de bestaande
-
-
Er is een dorpsinitiatief dat leidt tot minder woningen. Enige aanvullende
woningvoorraad ontstaan:
toevoeging is dan ook mogelijk. Daarover gaan we in gesprek met het
-
Oudere, kleine woningen koop en huur: St. Jacobiparochie, Ried, Tzum;
dorp.
-
Oudere kleine huurwoningen: Vrouwenparochie, Wier, Achlum, Spannum;
We gaan uit van een stabiele sociale voorraad. Dit als resultaat van
-
Oudere, kleine en energetisch slechte koopwoningen: Oudebildtzijl,
In dit dorp verwachten we geen (blijvende) groei. Verdunning op de ene plek kan ruimte geven voor herinvulling van een pand of plek elders in het dorp. Wij nodigen ontwikkelaars en corporaties daar toe uit. Als gemeente geven wij richting aan samenhang tussen de plannen;
-
-
We gaan uit van een stabiele sociale voorraad. Dit als resultaat van
nieuwbouw, sloop en/of verkoop. Nieuwbouw: nadruk op grondgebonden,
nieuwbouw, sloop en/of verkoop. Nieuwbouw: nadruk op grondgebonden,
levensloopbestendig. In deze dorpen is het risico het grootst dat, bij oplopende sterfte, niet alle
levensloopbestendig. Deinum: 5-10 woningen eigen vraag, extra door instroom mogelijk
woningen opnieuw een woonfunctie krijgen, omdat er meer dan voldoende
-
Na afronding van de actuele locatie Oost is verdere groei mogelijk, mede
betere alternatieven zijn. Welke woningen dit precies worden, hangt zeer af
In Marsum is vraag naar woningen denkbaar, niet in substantiële
door de ligging bij Leeuwarden. Dit is een afweging die ook afhangt van
van de mate waarin eigenaren nu of dan bereid zijn om er in te investeren.
aantallen vanuit het dorp, maar met name ook vanuit Leeuwarden.
ruimtelijke wenselijkheid en draagvlak in het dorp. Daarover spreken wij
Ook is het mogelijk dat woningen een andere bestemming krijgen. In
Er is nu geen bouwruimte. We gaan in gesprek met het dorp over de
met het dorp.
verschillende dorpen, zoals Ried en Tzum, lopen bijvoorbeeld
Marsum: 0 tot 5 woningen -
We gaan uit van een stabiele sociale voorraad. Dit als resultaat van
transformatieprojecten om woningen te verbeteren. In een dorps als Achlum,
programma kan zijn.
nieuwbouw, sloop en/of verkoop. Nieuwbouw: nadruk op grondgebonden,
met haar beschermd dorpsgezicht, is de bereidheid om te investeren in
We gaan uit van een stabiele sociale voorraad. Dit als resultaat van
levensloopbestendig.
woningen die in theorie minder perspectief bieden, vermoedelijk groter. Zo
vraag of bouwen voor instroom wenselijk is en wat een passend -
Firdgum.
nieuwbouw, sloop en/of verkoop. Nieuwbouw: nadruk op grondgebonden, levensloopbestendig.
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
-
zijn er voor alle dorpen maatwerkoplossingen mogelijk en nodig.
3
VOOR IEDEREEN BETAALBAAR
3 VOOR IEDEREEN BETAALBAAR Een passende en blijvend betaalbare woning
1. Naar behoefte sociale huur in dorpen en wijken
‘routekaart’ te maken als uitgangspunt voor het maken van afspraken
We vinden het belangrijk dat iedereen in zijn woonplaats een betaalbare
Voor inwoners die niet kunnen kopen en voor wie vrije sector huur te duur is,
over het vernieuwen van de voorraad.
woning kan vinden. Betaalbaar wonen moet bereikbaar zijn in zowel de koop-
zijn voldoende geschikte sociale huurwoningen nodig.
als huursector, voor oude en jonge en ook voor kwetsbare en
a)
f)
Vanuit onze verantwoordelijkheid voor de woonomgeving onderzoeken
Als beginpunt voor nieuwe afspraken met de corporaties en
we steeds of bij investeringen in de woningen ook een impuls voor de
hulpbehoevende inwoners. De betaalbaarheid in Waadhoeke is in beginsel
huurdersorganisaties stellen we dat de sociale huurvoorraad op
omgeving mogelijk is. Omgekeerd is het ook mogelijk dat als we het
goed, maar om dit zo te houden zijn wel keuzes en investeringen nodig.
gemeenteniveau naar verwachting licht zal afnemen. Dit op basis van
openbaar gebied opknappen, de corporatie wil meeliften met ons.
verwachtingen bij de corporaties en huurdersorganisaties, en omdat
g)
We vragen de corporaties en huurdersorganisaties bij investeringen in
Met de corporaties en huurdersorganisaties maken we periodiek
een afnemend huishoudensaantal in de gemeente (zie
verduurzaming om deze zo te kiezen dat de woonlasten er onder
prestatieafspraken. In deze woonvisie leggen we vast wat we van de
woningmarktonderzoek) de komende jaren eerst de huurmarkt zal
normale omstandigheden voor iedereen door omlaag gaan.
corporaties en huurdersorganisaties verwachten en wat wij daar tegenover stellen als gemeente. Daar kunnen de corporaties en huurdersorganisaties
raken, daarna steeds meer de koopmarkt. b)
hun ‘bod’ op maken.
We zien de stad Franeker en St.-Annaparochie, Tzummarum, Tzum,
h)
We zien liever dat er in veel woningen beproefde ingrepen worden gedaan dan enkele dure experimenten.
Menaam en Dronryp als dorpen met een zorgfunctie, waar de behoefte aan sociale huurwoningen naar onze verwachting gelijk blijft of groeit.
In de koopsector vragen twee zaken speciale aandacht. Ten eerste
Dit aangevuld met Winsum, Berltsum, Marsum en Deinum vanwege
constateren we dat er voor jongeren die in de gemeente willen blijven vooral
hun marktpositie of bovenlokale rol. Voor alle dorpen stellen we: bij
in de kleine dorpen niet altijd een betaalbare (koop)woning te vinden is. Ten
een voorgenomen afname is een onderbouwing cruciaal.
tweede zorgen stijgende energieprijzen voor een beperking van de
c)
We vragen corporaties om hun investeringen te spreiden, door ook te
investeringsruimte in verduurzaming: vooral bij lagere inkomens met een
investeren in kleine dorpen, ongeacht een groeiende of afnemende
koopwoning dreigt een vicieuze cirkel, eindigend in ‘energiearmoede’.
voorraad. Ook daar vinden we keuzevrijheid, comfort en energiezuinigheid belangrijk. d)
We brengen iedere vier jaar met de corporaties en huurdersorganisaties de kwaliteit en staat van sociale huurwoningen in kaart om in beeld te krijgen welke sociale huurwoningen extra aandacht nodig hebben.
e)
We vragen de corporaties en huurdersorganisaties op basis van de vierjaarlijkse schouw, in samenwerking met de gemeente, een
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
18
3 VOOR IEDEREEN BETAALBAAR 2. Versnippering van bezit voorkomen
3. Iedereen moet mee kunnen doen
4. Meer aanbod in middeldure huur stimuleren
Verkoop van sociale huurwoningen biedt kansen voor de wat lagere
Woonlasten zijn vaak de grootste kostenpost in een huishoudboekje.
We krijgen van onze inwoners en van de markt signalen dat er behoefte is
inkomensgroepen met een koopwens. Nieuwbouw is niet voor iedereen
Daarvoor is veel aandacht, maar uiteindelijk gaat het om wat je overhoudt om
aan woningen in de middeldure huur.
betaalbaar. We hebben een aantal uitgangspunten:
van te leven, na aftrek van deze kosten.
a)
a)
a)
We willen meer woningen in het middeldure huursegment realiseren in
We maken goed gebruik van de bestaande werkgroep ‘betaalbaarheid’,
Waadhoeke, met name in de grote kernen zoals Franeker, Dronryp en
waar al sprake is van versnipperd bezit. Nieuwe verkoopplannen van
bestaand uit corporaties en huurdersverenigingen. Deze werkgroep
St.-Annaparochie. Dit kan bijvoorbeeld door transformatie van bestaand
de corporaties worden met de huurdersorganisaties en de gemeente
‘betaalbaarheid’ werkt aan extra instrumenten voor een gezonder
vastgoed of door nieuwe complexen te bouwen.
Corporaties verkopen bij voorkeur woningen in blokken en complexen
besproken. b)
Een te verkopen woning heeft in principe een goede basiskwaliteit.
c)
Als gemeente, corporaties en huurdersorganisaties het nodig vinden om woningen terug te kopen, ziet de gemeente de eerste
huishoudboekje. b)
Bij het signaleren, voorkomen en helpen oplossen van problemen werken we vanuit de gemeentelijke gebiedsteams samen met
S&D-fonds kunnen we als gemeente financieel helpen.
corporaties, huurdersorganisaties, zorgpartijen, politie en andere betrokkenen die in direct contact staan met bewoners. Samenwerkingen
Middeldure huur valt anno 2020 in Waadhoeke ongeveer tussen de eerste aftoppingsgrens (€619) en de liberalisatiegrens (€737) per maand. Dit betreft bedragen inclusief service kosten.
van de woningen en de route die hierbij gevolgd wordt. c)
verantwoordelijkheid hiervoor bij de corporaties. Met behulp van het
c)
We vragen corporaties en huurdersorganisaties om na te gaan of zij mogelijkheden zien om ook in het middeldure huursegment woningen te realiseren.
d)
Daarnaast nodigen we particuliere ontwikkelaars uit om met initiatieven
helpt om met weinig contactmomenten snel te herkennen waar er
in dit segment te komen, in het bijzonder als corporaties geen rol willen
problemen zijn, en hoe deze op te lossen zijn. Een fysieke aanleiding tot
of kunnen nemen.
contact (mankement aan een woning) kan leiden tot het oplossen van een sociaal probleem.
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
b)
Corporaties informeren partijen over de plannen van het verduurzamen
e)
We ondersteunen particuliere ontwikkelaars met een coöperatieve houding en denken mee over de haalbaarheid van initiatieven.
19
4
SAMENLEVEN IN WIJKEN EN DORPEN
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
4 SAMENLEVEN IN WIJKEN EN DORPEN Samen werken aan een goede balans in wijken en dorpen
de Professorenwijk en It Stiselplak. Het beleidsteam Sociaal Domein
2. Dragende dorpen voor zorg overal
Waadhoeke kent vele gezichten: inwoners die hier geboren zijn en
ondersteunt hen daarbij. In 2020 wordt deze Sociale Inclusie Agenda verder
In de gemeente Waadhoeke hebben we in een aantal kernen een breed
nieuwkomers, met allerlei behoeften en achtergronden, mensen die zeer
uitgewerkt en verbeterd op basis van de eerste ervaringen. Vanaf 2021 zullen
aanbod aan zorgwoningen (extra- en intramuraal) en zorg- en
betrokken zijn bij hun directe omgeving en mensen die hun netwerk
we de agenda gebruiken voor alle vraagstukken binnen het sociaal domein.
welzijnsvoorzieningen: dit zijn Franeker, St.-Annaparochie, Tzummarum,
daarbuiten hebben, mensen die graag behouden wat er nu is en mensen die
Tzum, Menaam en Dronryp. Verder geldt voor alle dorpen dat op kleinere
verandering willen. Sommige inwoners zijn kwetsbaarder dan andere en
schaal zorg en welzijn (extramuraal) wordt aangeboden.
hebben extra aandacht nodig. Samen maken deze mensen onze buurten. We zien vaak dat ‘als vanzelf’ een goede sociale balans ontstaat in wijk- of dorpsgemeenschappen. Daar zijn we trots op. Soms is er meer nodig. Bijvoorbeeld het werken aan woonzorgvormen of het organiseren van goede zorgdiensten. Het kan ook gaan om situaties waarin de samenstelling van de bevolking snel verandert, waarin bestaande verbanden wegvallen of waarin er concentraties van mensen met een bijzondere achtergrond ontstaan. Wanneer dat de draagkracht en het zelf organiserend vermogen van wijken en dorpen overstijgt, zien wij hierin een rol voor de gemeente. Als gemeente werken we vanaf 2020 met de Sociale Inclusie Agenda. Het uitgangspunt van de agenda is ‘iedereen doet mee’. We gaan voor een
1. Kwaliteit van de openbare ruimte
a)
meerdere dorpen zodat er voor mensen altijd op relatief korte afstand
We streven naar het behoud en verbeteren van de openbare ruimte . De kwaliteit van de openbare ruimte is nauw verbonden met hoe inwoners hun woonomgeving ervaren. In alle gehouden bijeenkomsten is het belang van
aanbod is. b)
a)
Groene biodiverse leefomgeving
b)
Beweegvriendelijke leefomgeving
c)
Ontmoetingsruimte in ieder dorp/wijk
d)
Verkeersveiligheid en sociale veiligheid
e)
In samenwerking met gebiedsteams, opbouwwerk, wijkbeheer en dorpencoördinatoren investeren in sociale netwerken / sociale samenhang
We maken ons als gemeente sterk voor het behoud van positie voor de stad Franeker en de vijf dorpen met een compleet aanbod als dragers
een goede openbare ruimte benoemd. Hierbij letten we onder andere op de navolgende aspecten:
We zetten in op het behoud van spreiding van zorgvoorzieningen over
voor de gemeente. c)
We denken in netwerken van stad en dorpen die samen (zorg)voorzieningen dragen (zie hoofdstuk 5). Niet alle zorgvoorzieningen hoeven dan in één kern geconcentreerd te zijn: een netwerk van stad en dorpen kan ook samen in de behoefte voorzien.
d)
We verwelkomen uitbreiding van de bijzondere positie van de stad. De stad Franeker voorziet op het gebied van wonen, zorg en welzijn niet in de behoefte van alleen haar eigen inwoners van de gemeente Waadhoeke, maar ook voor de bredere regio Noordwest Fryslân.
blijvende aanpak van sociale vraagstukken. De gemeente heeft een
Franeker kent van oudsher een groot zorgaanbod voor bijzondere
ondersteunende rol in sociale projecten, en de regie over initiatieven en
doelgroepen (VG, GGZ etc., zie ook punt 4 in dit hoofdstuk).
projecten blijft bij de inwoners zelf. Wanneer wij ondersteuning bieden, baseren wij ons op meetbare feiten, bijvoorbeeld uit de dorp- en wijkscan, maar tegelijk luisteren we naar de verhalen en ervaringen van inwoners. De eerste dorpen en wijken zijn al begonnen met deze nieuwe werkwijze, zoals in
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
21
4 SAMENLEVEN IN WIJKEN EN DORPEN 3. Stimuleren bestaande koopwoningen levensloopbestendig maken
hoofdstuk 6). In overleg met alle betrokken partijen, professioneel en
Ouderen in de gemeente Waadhoeke wonen steeds langer zelfstandig thuis.
informeel, bieden we maatwerk.
Voorbeeld integrale buurtvernieuwing Dongjum via S&D-fonds
Enerzijds is dit een gevolg van veranderingen in de wetgeving, anderzijds zien we dat ouderen zelf ook aangeven oud te willen worden in hun eigen dorp en huis. Mensen koesteren vaak hun sociale netwerk en vertrouwde huis en omgeving, waarderen hun vaak lage woonlasten en organiseren oplossingen voor onderhoud. a)
We zetten in op het levensloop-/zorgbestendig maken van de bestaande koopvoorraad door huiseigenaren zelf, door bewoners bewust te maken van de noodzaak en mogelijkheden middels voorlichting.
5. Oog voor draagkracht in wijken en dorpen In de wijken en dorpen van Waadhoeke wonen mensen die extra aandacht nodig hebben. Bijvoorbeeld mensen met een VG- of GGZ-indicatie, dak- of thuislozen, ex-gedetineerden, ex-psychiatrische patiënten, arbeidsmigranten en statushouders. We willen dat deze mensen zo gewoon mogelijk wonen en meedoen in hun wijk of dorp. a)
het licht van de wettelijke overgang van Beschermd Wonen naar begeleid wonen voor een deel van deze doelgroepen, overwegen we
4. Op maat toevoegen van woonzorgvormen Een relatief klein deel van de oudere inwoners heeft een echte verhuiswens. Hun wensen lopen zeer uiteen; zowel in koop als huur. a)
houden we er rekening mee dat kwaliteit en keuzemogelijkheid gaan boven grootschalige ontwikkelingen. b)
We hebben bijzondere aandacht voor het realiseren van beschutte woonvormen zoals een gezamenlijk hofje (zoals in Berltsum) of het transformeren van voormalige verzorgingstehuizen naar (ver)nieuw(d)e woningen.
c)
per groep of en in hoeverre spreiden over wijken en dorpen nodig is. b)
We zetten ons in voor het aanbieden van een breed palet aan mogelijkheden tot het realiseren van gewenste woonvormen. Hierbij
We staan altijd open voor nieuwe initiatieven voor woonzorgvormen
We willen de draagkracht van wijken en dorpen niet overbelasten. In In Dongjum is via het S&D-fonds een sloop-nieuwbouw project opgezet in samenwerking met inwoners, gemeente en corporatie. Er is aandacht geweest voor toekomstbestendige nieuwe huurwoningen, verdunning, openbare ruimte,
Als er toch ongewenste situaties ontstaan, is onze eerste stap in
wegen en riolering. Op de bovenstaande foto de locatie voor, op de onderste foto
gesprek gaan gesprek met alle belanghebbende partijen, zodat we
de locatie na nieuwbouw.
samen met hen gedragen keuzes kunnen maken. c)
We hanteren het ‘de straat is de maat’-principe wanneer bijzondere doelgroepen onzelfstandig gehuisvest worden. Voor arbeidsmigranten is dit in beleid vastgelegd. De belangrijkste uitgangspunten zijn: maximaal 1% van de woningen in een dorp en maximaal 10% van de woningen in een straat mogen gebruikt worden voor kamergewijze verhuur. Woningen met kamergewijze verhuur moeten minimaal 25 meter uit elkaar staan.
met meerwaarde voor het dorp en wijken (zie hoofdstuk 2 en
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
22
5
SAMEN STA JE STERKER
5 SAMEN STA JE STERKER De wereld verandert en Waadhoeke verandert mee In onze wijken en dorpen gaat veel goed. Maar onze dorpen geven ook aan dat zij zich zorgen maken over bereikbaarheid en voorzieningen. Door een grotere mobiliteit zien we dat schaalvergroting plaatsvindt. Ook verandert de behoefte van onze inwoners. Waadhoeke heeft, net als veel plekken in Nederland, te maken met vergrijzing en individualisering. Voor een deel is deze schaalvergroting onvermijdelijk, maar de manier waarop wij als gemeenschap daar op reageren is aan ons. Daarbij blijken meer woningen en de fysieke aanwezigheid van voorzieningen voor de meeste mensen niet doorslaggevend voor prettig wonen. Belangrijker is hoe we er met elkaar voor zorgen dat mensen zich thuis voelen in een fijn huis, een prettige omgeving, waarin zij hun dagelijks leven goed kunnen organiseren. Uit de publiekssessie bleek dat wonen in onze dorpen nu al als zeer positief wordt ervaren. Dáár ligt voor ons de grootste uitdaging om het prettig wonen in onze dorpen te behouden/consolideren voor de toekomst. We willen veranderingen zien aankomen en deze voor zijn met oplossingen, en niet dat zij ons overkomen.
Deze kaart hiernaast illustreert hoe dorpen en steden met elkaar samenhangen. Uiteraard zijn er veel meer verbanden dan alleen deze.
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
24
5 SAMEN STA JE STERKER 1. Denken in netwerken van dorpen
4. Positie nemen in de regio
Ons uitgangspunt is niet de wijk of het dorp zelf, maar het denken in
Waadhoeke is door de fusering in 2018 een grote gemeente geworden. Ook
netwerken van dorpen. Onderling verbonden en samenwerkende dorpen
de gemeente is onderdeel van een regionaal netwerk waarin we naar
kunnen meer bieden dan ieder apart.
samenwerking met andere gemeenten en regio’s streven. In onze directe afstemming hebben we doorgaans te maken met de gemeente Harlingen, de
2. Bereikbaar en verbonden
provincie Fryslân en de Rijksoverheid.
Om een voorziening te behouden is er een minimaal aantal gebruikers nodig.
a)
We hebben en behouden een sterke relatie met buurgemeenten zoals
Daar komt bij dat mensen andere eisen stellen aan voorzieningen en veel op
Harlingen, Leeuwarden en Noardeast-Fryslân en Súdwest-Fryslân voor
internet organiseren. Dat zal ook in de komende jaren leiden tot verdere
werkgelegenheid en voorzieningen. We stemmen met de gemeente
concentratie. Gemakkelijke bereikbaarheid van die voorzieningen voor iedereen neemt dan in belang toe, of dit nu digitaal is of fysiek. a)
Harlingen en, in mindere mate, Leeuwarden ons woonbeleid af. b)
We hebben bij het maken van plannen oog voor de ligging van dorpen.
Als gemeente spannen we ons in om clusters van voorzieningen en
Zo is er in dorpen aan de oostkant van de gemeente (Deinum,
dorpen goed te verbinden (fiets, OV, auto en internet).
Marsum, Dronryp) kans om meer inwoners (met name ook jongeren) te binden en gezinnen aan te trekken, vanwege de nabijheid van de
3. Dorpsplannen maken we samen a)
Waar dorpen clustering of samenwerking als meerwaarde zien, kunnen
stad Leeuwarden. c)
We steken energie in het binden en aantrekken van inwoners door de
we hen ondersteunen in het uitwerken van eventuele plannen met oog
voordelen van wonen in Waadhoeke goed voor het voetlicht te
voor ambitie én realiteit en met oplossingen die de dorpen binnen het
brengen, ook als je elders werk hebt.
netwerk sterker maken. b)
We helpen dorpen(netwerken) graag bij het maken van integrale plannen en ambities met denkkracht, het organiseren van ontmoeting of financiële ondersteuning.
c)
We geven duidelijkheid over de gemeentelijke inzet aan onder andere ondernemers en organisaties, zodat zij hun eigen afweging kunnen maken over waar zij blijvend actief zijn of willen investeren.
Woonvisie Waadhoeke 2020-2030
25
UITGELICHT: FRANEKER KANSENPERSPECTIEF 1. De aantrekkingskracht van de (binnen)stad versterken
2. Aandacht voor de monumentale woningvoorraad*
Franeker neemt als stad in de gemeente Waadhoeke een bijzondere positie
De historische binnenstad van Franeker kent een groot aantal
in. Het historisch centrum, met het brede aanbod aan voorzieningen voor de
(rijks)monumentale panden. Deze panden worden door hun beschermde
gemeente en regio, heeft aantrekkingskracht op allerlei groepen inwoners van
status vaak niet meegenomen in de voorgenomen verduurzaming.
onze gemeente voor werken, wonen en recreëren. We vinden het daarom
a)
We gaan met eigenaren van dergelijke panden in gesprek om te kijken
belangrijk om deze bijzondere positie van Franeker te behouden en te
hoe zij deze panden toch kunnen verduurzamen binnen de regels van de
versterken. Hier leven enkele ideeën voor, welke we de komende jaren nader
Erfgoedverordening.
gaan onderzoeken.
b)
We accepteren dat sommige panden niet verduurzaamd kunnen worden.
a)
c)
Verdere aanpak van dergelijke panden komt terug in onze
b)
We zien kansen voor het stimuleren van recreatie en toerisme met de aanleg van een stadsstrand in de Alvestêdewyk.
Duurzaamheidsagenda die in 2020 wordt bepaald en de vastgestelde