Bijlage 4: beleidsplan Academie van Franeker 2025-2028
Tekst van het document
Beleidsplan 2024-2028
ling. Universiteiten zijn broedplaatsen van talent. Ze staan aan de wieg van innovaties op alle mogelijke terreinen van techniek, economie en samenleving. Waar academische activiteit is, zijn ook extra impulsen voor ontwikkeling, vernieuwing en binding. De komst van Campus Fryslân biedt daarom prachtige kansen voor Leeuwarden als regionaal centrum, maar ook voor Fryslân als geheel en voor de oude academiestad Franeker in het bijzonder. Na twee eeuwen doet zich de kans voor om aan het verhaal van de Academie van Franeker een nieuw hoofdstuk toe te voegen.
Campus Fryslân en Franeker vinden elkaar De kersverse Campus Fryslân zoekt aansluiting bij academische historie en tradities. Die historie ligt deels in Groningen. Zonder de RUG geen Campus Fryslân. Maar de oorspronkelijke Friese academische traditie ligt natuurlijk in Franeker. Dat zien we bijvoorbeeld nog terug in de mogelijkheid voor promovendi van Friese oorsprong om hun proefschrift te verdedigen in de Martinikerk in Franeker. We zien dat ook in de traditie van studenten van Friese studentenverenigingen in Groningen en Wageningen – al meer dan tachtig jaar – om op de eerste werkdag na Kerst hun Krystkongres houden in Franeker. Het oudste nog bestaande studentencafé van Nederland, De Bogt fen Guné, is daarbij de plaats van samenkomst.
53
Beleidsplan 2024-2028
Franeker heeft de ambitie om een toekomst te bieden aan zijn oude universiteit. Een toekomst die in de eerste plaats past bij de stad zelf en bij Noordwest-Fryslân, maar ook een toekomst die mede ten dienste staat van Fryslân en Noord-Nederland. Dat is goed voor het onderwijs, voor onderzoek en innovatieve ontwikkelingen, voor de regionale culturele ontwikkeling, voor de economie en het toeristisch verkeer en voor het zelfbewustzijn van de inwoners. En zo vinden RUG/Campus Fryslân en Franeker elkaar. 54
Nog altijd een academische identiteit De Universiteit van Franeker had vroeger een belangrijke rol in Europa, met name in de protestantse gebieden. Dat zorgde er nog in 2017 (!) voor dat Franeker het predicaat ‘Europese stad van de Reformatie’ kreeg. Ook op de terreinen van onder meer rechten, landmeetkunde, wiskunde en geneeskunde ging de naam en faam van de Universiteit van Franeker tot ver over de provinciegrenzen. Die academische identiteit wordt tot op vandaag gevoeld, óók door de inwoners zelf. In 2016 deden honderden deelnemers mee aan een traject om ‘de identiteit van Franeker’ vast te stellen. Daar had van alles uit kunnen komen: stad met een rijke middeleeuwse geschiedenis, stad van het beroemde Planetarium, hoofdstad van het kaatsen. Maar het werd: universiteitsstad, met als bijbehorende kernbegrippen toewijding en kwaliteit. In de harten en hoofden van de Franekers is de univer-
siteit dus geen afgesloten geschiedenis. Integendeel, die universiteit is tot op de dag van vandaag de kern van hun Franeker identiteit.
Zichtbare herinneringen Wat is er fysiek nog terug te vinden van de voormalige universiteit? Allereerst de gebouwen: het voormalig klooster/academiegebouw aan de Academiestraat, de hortus aan de Hortusstraat en de voormalige Orangerie. Dit onroerend goed is eigendom van een zorginstelling, een woningbouwcorporatie, een vereniging van eigenaren en diverse particulieren. Dan is er de omvangrijke inhoud van de voormalige universiteitsbibliotheek. Deze vormt het hart van de collectie van Tresoar in Leeuwarden. Naar verluidt is ook een deel in de universiteitsbibliotheek van Delft terechtgekomen en een kleiner deel zelfs in Hongarije. In Museum Martena is een permanente expositie gewijd aan de Universiteit van Franeker met onder meer portretten van de voormalige hoogleraren. Hier zijn ook een unieke xylotheek, de oude pedelstaf van de universiteit en vele andere interessante objecten te vinden. In de stad springen de monumentale woningen van de voormalige hoogleraren nog altijd in het oog en worden bezoekers ook herinnerd aan de 1200 Hongaren die hier hebben gestudeerd. De Universiteit van Franeker heeft ook bijgedragen aan het ontstaan van het topstuk van
Franeker en publiekstrekker bij uitstek: het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium. Tresoar en Museum Martena hebben samen in 2018 de expositiezolder van het museum ingericht als de voormalige universiteitsbibliotheek. Daarvoor is speciaal meubilair in de vorm van zogeheten lektrijnen ontworpen. Topstukken uit de collectie werden tentoongesteld. Dit alles gebeurde in het kader van Culturele Hoofdstad Leeuwarden-Fryslân 2018. Na de expositie zijn de museale topstukken teruggegaan naar Tresoar. De monumentale kast en een lektrijn hebben een plek gekregen in de Botniastins, thuisbasis van de Academie van Franeker. De academische ambiance waarbinnen die monumentale boekenverzameling ooit tot stand is gekomen, is door de oprichting van de Academie van Franeker weer springlevend. Dat mogen we gerust een ‘legacy’ van 2018 noemen. Inmiddels kunnen we met enige afstand terugblikken op de periode tussen de oprichting van Campus Fryslân in 2011 en Culturele Hoofdstad Leeuwarden-Fryslân in 2018. De conclusie is helder: in die jaren ontstonden de ideale omstandigheden om de academische identiteit van Franeker nieuw leven in te blazen. Als vliegwiel voor veel bredere ontwikkelingen.
Zelfportret Anna Maria van Schurman 55
Beroemde inwoners Beroemde geleerden die in de loop der eeuwen op enigerlei wijze verbonden zijn geweest met de Universiteit van Franeker, zijn er volop. Denk naast Eise Eisinga bijvoorbeeld aan filosoof René Descartes, dichteres en kunstenares Anna Maria van Schurman, dominee Balthasar Bekker en Jean Henri van Swinden, de natuurkundige die in de achttiende eeuw grote internationale prijzen won voor zijn baanbrekend wetenschappelijk werk. En wat te denken van Johannes Bogerman, voorzitter van de Dordtse Synode en van de commissie die de Statenvertaling maakte – hét ijkpunt voor de ontwikkeling van de Nederlandse taal? Allemaal hebben zij een geschiedenis met Franeker en zijn universiteit.
Beleidsplan 2024-2028
t r ta s e d n e g e li v n e E . 15 met een hindernis De start van de Academie ligt bij de intentieverklaring die de toenmalige Gemeente Franekeradeel, de Campus Fryslân van de Rijksuniversiteit Groningen, de Protestantse Gemeente Franeker en de Stichting Beheer Diaconale Goederen Franeker op 5 oktober 2017 – de dies natalis – samen ondertekenden. De uitwerking van deze intentieverklaring verscheen een jaar later, in de vorm van een startdocument.
een groter publiek te bereiken. De Omrop was blij om in moeilijke tijden verdiepende programma’s te kunnen bieden. Voor de stad Franeker betekende de Thúsakademy een uitgelezen kans om zijn academisch profiel zichtbaar te maken in de provincie en bij Friezen om utens. In 2020 en 2021 werden in totaal 9 Thúsakademy-colleges uitgezonden.
In volle vaart verder
56
In korte tijd diende zich een groot aantal vrijwilligers aan en werden de eerste activiteiten georganiseerd, zoals een reeks Simmerjûnkolleezjes. In 2019 zette de Academie de volgende stap naar volwassenheid, met de publicatie van het eerste beleidsplan, dat liep van 2019 tot 2023.
Corona: stevige hindernis, maar ook een kans De eerste beleidsperiode was nog maar net begonnen, toen de Academie te maken kreeg met een stevige hindernis: de Covid19-pandemie die bijna de hele wereld stillegde. Colleges of cursusavonden in de Botniastins moesten we vanaf het vroege voorjaar van 2020 noodgedwongen annuleren. In datzelfde jaar ontstond een vruchtbare samenwerking met Omrop Fryslân, die een aantal tv-uitzendingen van colleges mogelijk maakte onder de noemer Thúsakademy. Bij alle ellende die de pandemie met zich meebracht – ook in het persoonlijke leven van een aantal vrijwilligers – kreeg de Academie hiermee de prachtige kans om nog meer kwaliteit te leveren en
Toen de coronapandemie in het voorjaar van 2022 langzaam maar zeker luwde, kon de Academie weer fysieke bijeenkomsten en activiteiten organiseren. Vrijwilligers en bestuur zijn daar vol enthousiasme mee aan de gang gegaan. In de eerste jaren zijn mooie samenwerkingsverbanden gesmeed met onder meer gemeente Waadhoeke, Campus Fryslân, Omrop Fryslân, het bedrijfsleven en GGZ Friesland. De publiekscolleges zijn inmiddels een vast onderdeel op de evenementenagenda van de regio. De belangstelling voor deze colleges is overweldigend, met – afhankelijk van onderwerp en locatie – steeds 40 tot meer dan 100 bezoekers. De teller staat inmiddels op meer dan 150 colleges. De uitdrukking ‘een avondje academiën’ klinkt niet gek meer in Franeker en omstreken. Naast de publiekscolleges en Simmerjûnkolleezjes is de Academie aan de slag gegaan met het organiseren van cursussen en werkcolleges, onder meer over de sterrenhemel, geloven in Fryslân en de Europese Unie. Ook met wetenschapsevenementen voor kinderen is de
Academie succesvol. Zo kwamen er voor de onvergetelijke Expeditie Next in 2022 maar liefst 6000 kinderen naar Franeker. Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen om onderzoek naar verzilting mogelijk te maken (zie hoofdstuk 3).
Een financieel gezonde organisatie Ook op financieel gebied heeft de Academie in de eerste jaren goede stappen gezet. De gemeente Waadhoeke heeft de Academie op weg geholpen met een startsubsidie. Sinds het tweede jaar is die subsidie structureel. Daarmee kreeg de Academie een financiële basis om op voort te bouwen. De gemeentelijke steun heeft het beoogde rendement gehad: de identiteit van Franeker is versterkt en de bedrijvigheid aan de Breedeplaats is toegenomen. Ook andere partners hebben bijgedragen aan een stevig (financieel) fundament van de Academie. De Protestantse Gemeente Franeker en – indirect – de Stichting Diaconale Goederen Franeker hebben de Botniastins ter beschikking gesteld voor een acceptabele huisvestingsprijs. GGZ Friesland heeft een belangrijke bijdrage geleverd met een eenmalige financiële impuls en door ruimtes te huren voor de GGZ Academy. De herinrichting van de Botniastins, in de eerste jaren van de Academie, is voor 50 procent betaald uit een Europese LEADER-subsidie. De andere helft is
met particulier geld opgebracht, waaronder een achtergestelde lening. Deze lening is inmiddels afgelost. De financiële positie van de Academie is in de basis gezond. Dat is mede te danken aan het uitgangspunt dat alle activiteiten zichzelf moeten financieren. Een publiekscollege bestaat bij de gratie van de kaartverkoop. Hetzelfde geldt voor de cursussen. In de eerste jaren is overigens gebleken dat cursussen sterk bijdragen aan de netto-inkomsten van de Academie. Hoofdstuk 7 gaat dieper in op de financiële positie voor de komende jaren.
2023: stevig verankerd in de regio Het resultaat is dat de Academie eind 2023 staat op een plek waar we in 2017 niet van hadden kunnen dromen: een goed bezette activiteitenagenda, meer dan 40 betrokken vrijwilligers onder wie de bestuursleden, een achterban van vele geïnteresseerden die regelmatig een college of andere activiteit bezoeken, een gezond huishoudboekje en waardevolle samenwerkingsverbanden. De Academie van Franeker heeft in een paar jaar een stevige positie verworven in de regio. Dat geeft vertrouwen voor de toekomst.
57
Beleidsplan 2024-2028
58
BIJLAGEN
59
Beleidsplan 2024-2028
Bijlage 1 MEDEOPRICHTERS EN SAMENWERKINGSPARTNERS De Academie van Franeker is mede opgericht door: • Gemeente Waadhoeke • Rijksuniversiteit Groningen/Campus Fryslân • Protestantse Gemeente Franeker • Stichting Beheer Diaconale Goederen Franeker 60
PROTESTANTSE GEMEENTE TE FRANEKER
De Academie van Franeker werkt samen met: • GGZ Friesland • NHL Stenden • Omrop Fryslân • Koninklijk Eise Eisinga Planetarium • Museum Martena • Fryske Akademy • Scholen voor voortgezet onderwijs in Noordwest-Fryslân • Basisscholen in Noordwest-Fryslân • SALTA • Historisch Centrum Franeker • Tresoar • Afûk
61
Beleidsplan 2024-2028
Bijlage 2 62
COLLEGE VAN HOOGLERAREN Op www.academiefraneker.nl staat een actuele namenlijst van alle vrijwilligers van de Academie van Franeker en hun aandachtsgebieden.
Douwe Atsma cardiologie, Universiteit Leiden Rint Sybesma Chinese taalkunde, Universiteit Leiden Gerard Mulder toxicologie, Universiteit Leiden Wouter Jukema cardiologie, Universiteit Leiden Rolf Bremmer Fries, Universiteit Leiden Douwe D. Breimer farmacologie, oud-rector magnificus, Universiteit Leiden Anthonya Visser Duits, decaan geesteswetenschappen, Rijksuniversiteit Groningen Cisca Wijmenga genetica, oud-rector magnificus, Rijksuniversiteit Groningen Jouke de Vries bestuurskunde, voorzitter College van Bestuur, Rijksuniversiteit Groningen Hanny Elzinga rechten/onderwijskunde, decaan University College, Rijksuniversiteit Groningen Hendrika Bootsma, longziekten, Rijksuniversiteit Groningen Theunis Piersma trekvogelecologie, Rijksuniversiteit Groningen Jouke van Dijk regionale arbeidsmarktanalyse, Rijksuniversiteit Groningen Taede Sminia histologie/celbiologie, oud-rector magnificus, Vrije Universiteit Amsterdam Hylkje de Jong rechtsgeschiedenis, Vrije Universiteit Amsterdam Karen van Oudenhoven-van der Zee maatschappelijke veerkracht, Vrije Universiteit Amsterdam Philip Breuker Friese taal en letterkunde, Universiteit van Amsterdam Mart van Lieburg geschiedenis geneeskunde, Erasmus Universiteit Johannes Vrijling constructieve waterbouwkunde, Technische Universiteit Delft Bendiks Jan Boersma energietechnologie, Technische Universiteit Delft Rinze Benedictus structural
integrity aerospace, Technische Universiteit Delft Wiebren de Jong energieopslag, Technische Universiteit Delft Jacob Fokkema geofysica, oud-rector magnificus, Technische Universiteit Delft Klaas van der Werff ontwerpkunde/werktuigbouw, Technische Universiteit Delft Sjoerd Wendelaar Bonga dierkunde, Radboud Universiteit Nijmegen Merel Ritskes-Hoitinga proefdierkunde Universiteit Utrecht Nynke Boonstra verpleegkunde in de GGZ, Universiteit Utrecht Koos Boomsma evolutiebiologie, Universiteit van Kopenhagen Lammert Kooistra remote sensing, Wageningen University & Research Frank Miedema immunologie van aids, UMC Utrecht Peter van der Meer cardiologie, Rijksuniversiteit Groningen Inge Loes ten Kate planetaire wetenschappen en astrobiologie, Universiteit Utrecht Martina Vijver ecotoxicologie, Universiteit Leiden Tjitske Kleefstra klinische genetica, Erasmus MC Evelyn Finnema verplegingswetenschap, Rijksuniversiteit Groningen Stynke Castelein herstelbevordering bij ernstige psychische aandoeningen, Rijksuniversiteit Groningen Arie Dijkstra sociale psychologie van gezondheid en ziekte, Rijksuniversiteit Groningen Mark van Koningsveld havens en scheepvaartwegen, Technische Universiteit Delft
63
Beleidsplan 2024-2028
64
Academie van Franeker heeft een Anbi Status De Academie van Franeker heeft de ANBI-status. Dat betekent dat de Academie is erkend als een ‘Algemeen Nut Beogende Instelling’. Dat levert zowel voor de Academie als voor donateurs en subsidieverstrekkers voordelen op. Voor de Academie betekent de ANBI-status dat er fiscale voordelen zijn en dat het makkelijker is om subsidieaanvragen te doen. Subsidieverstrekkers stellen namelijk steeds vaker de ANBI-status als voorwaarde voor een subsidie. Voor donateurs – zowel particulieren als organisaties – betekent de ANBI-status dat hun giften aftrekbaar zijn voor de belasting. Subsidieverstrekkers kunnen er door de ANBI-status op rekenen dat de Academie een betrouwbare partner is en de besteding van subsidies kan verantwoorden.
65
Beleidsplan 2024-2028
66
67
68
PROTESTANTSE GEMEENTE te FRANEKER
Bijlage
MEERJARIG FINANCIEEL KADER ACADEMIE VAN FRANEKER
MEERJARIG FINANCIEEL KADER ACADEMIE VAN FRANEKER
In deze bijlage geven wij een beknopte weergave van de begroting voor de komende jaren. Op onze website kunt u in de gepubliceerde jaarstukken de realisatie over de afgelopen jaren terugvinden. In het eerste lustrum heeft de Academie veel van de aanvankelijke ambities ingevuld en zelfs overtroffen. Toch zit er nog, getuige het beleidsplan 2024-28, meer dan genoeg ambitie in de Academie waarvoor aanvullende financiering nodig is. Grootste uitdagingen zijn en blijven de exploitatie van de Botniastins als Academiegebouw en ondersteuning door beroepskrachten voor de Academie van Franeker, zowel voor het beheer als voor de wetenschapscommunicatie. Daarnaast is het faciliteren van wetenschappelijk verziltingsonderzoek een belangrijke doelstelling die we de komende jaren willen realiseren. PROTESTANTSE GEMEENTE te FRANEKER
Meerjarig
Financieel Kader Na de oprichting in 2018 leverden de betrokken partners, Gemeente Waadhoeke, Campus Fryslân van de Rijksuniversiteit Groningen, de Protestantse Gemeente Franeker en GGZ Fryslân,
Begroting
Giften & Baten particulier Subsidies (Gemeente Waadhoeke, Provincie/Regiodeal) Bijdragen/fondsen
met beperkte middelen een grote impact had en haar doelstellingen grotendeels kon realiseen samenwerking met Omrop Fryslân (Thúsakademy). Dat alles gebeurde vanuit een stabiele
Realisatie
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Realisatie
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
Begroting
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2023
2024
2025
2026
2027
2028
40.000
33.000
125.000
125.000
125.000
125.000
15.000
15.000
15.000
15.000
15.000
10.000
10.000
12.500
12.500
15.000
(te) ontvangen subsidies,
Opbrengsten
belangrijke – financiële – bijdragen. Daardoor was het mogelijk dat de Academie van Franeker ren. We hebben hiermee de basis gelegd voor een duurzame reeks publiekscolleges, cursussen
Subsidies, Fondsen & sponsoring
fondsen & sponsoring 2.513
6.100
7.900
11.200
17.500
23.800
30.000
48.000
140.000
140.000
140.000
140.000
leren door te delen, te luisteren en te vragen. We hebben de ambitie dit verder uit te bouwen, met de nadruk op behoud van kwaliteit. Daar is het meerjarig financieel kader ook op gericht. Verder doorgroeien van de wetenschapscommunicatie en waarborgen van de continuïteit vergt ondersteuning door beroepskrachten, een functionele inrichting van het Academiegebouw en het organiseren van mooie evenementen door de Junior Academie. Het faciliteren van wetenschappelijk onderzoek vergt ook een verdere
0
10.000
10.000
12.500
12.500
15.000
Opbrengsten bijeenkomsten/overig
24.890
27.500
31.000
33.000
34.000
35.000
Saldo Ontvangsten
57.403
91.600
188.900
196.700
204.000
213.800
Inkoop bijeenkomsten/verkoopkosten
9.762
16.500
22.000
24.500
27.000
30.000
Beheer Academie van Franeker
12.714
31.600
114.600
118.100
121.600
123.600
Afschrijving
9.983
14.000
14.000
12.000
10.000
10.000
Huisvestingskosten
20.759
20.000
25.000
30.000
32.500
35.000
6.263
8.750
11.500
11.500
12.500
12.500
Totaal lasten
59.481
90.850
187.100
196.100
203.600
211.100
Bedrijfsresultaat
- 2.078
750
1.800
600
400
2.700
566
250
100
100
100
100
Resultaat
- 2.644
1.000
1.900
700
500
2.800
kasstroom
7.339
15.000
15.900
12.700
10.500
12.800
Overige (wervings)kosten besteed
willen we realiseren door fondsen en subsidies te werven vanuit onder meer, het Waddenfonds.
aan doelstellingen
De financiering van deze beleidsvoornemens komt uit een verdere groei in de exploitatie en verhuur van de Botniastins als plek waar zakelijke partijen kunnen bijeenkomen voor (live gestreamde) trainingssessies, (nevenprogramma’s van) congressen, vergaderingen, heisessies, et cetera. Hiermee wil de Academie de inkomsten verder laten groeien om daarmee de stijgende huisvestingskosten in de toekomst te kunnen blijven dragen. Voor beroepsmatige ondersteuning van het beheer zullen we een beroep moeten doen op (aanvullende) subsidies van overheden, waaronder de gemeente Waadhoeke, de Regiodeal en de Provincie Fryslân.
Financiële baten en lasten
Fondsen (o.m. Klaarkampster Weeshuis) Bedrijven
1.000
4.500
6.000
9.000
15.000
21.000
Particulieren
1.513
1.600
1.900
2.200
2.500
2.800
42.513
64.100
157.900
163.700
170.000
178.800
Totaal
Kosten
financiële inspanning van de Academie, die daarin samenwerkt met stakeholders als Salta. Dit
Subsidie Overig (Provincie, Regiodeal, overig)
thuishaven voor de vele ‘studenten’ en vrijwilligers: de Botniastins. In dit Academiegebouw komen publiek en wetenschappers samen vanuit hun ‘wetensgierigheid’: het willen begrijpen en
Subsidie Gemeente Waadhoeke