Bijlage 4: beleidsplan Academie van Franeker 2025-2028

Beleidsplan 2024-2028

Beleidsplan 2024-2028

E en blik op de toekomst met nieuwe accenten

1

Beleidsplan 2024-2028

2

VERWONDERING IS HET BEGIN VAN ALLE WIJSHEID

Aristoteles

3

Beleidsplan 2024-2028

Beleidsplan 2024-2028 december 2023

4

Vastgesteld door het bestuur van de Stichting Academie van Franeker: Anne Bergsma Manon Borst Caroline Derkx-Oosting Lisette Groeneveld Robert Jansen Theunis Piersma Peter Polhuis Frederike Travaille Eduard van Zuijlen

5

Beleidsplan 2024-2028

V oorwoord

De Academie heeft sinds haar oprichting in 2017 een stormachtige groei doorgemaakt. De activiteiten van de eerste jaren trokken als een krachtige magneet honderden enthousiaste deelnemers én tientallen vrijwilligers. In korte tijd konden we heel veel realiseren. Tussen 2020

6

De Academie van Franeker

WAAR MENSEN SAMENKOMEN OM KENNIS EN ERVARING TE DELEN EN INSPIRATIE OP TE DOEN VOOR SCHOOL, WERK EN LEVEN

en 2022 moesten we het noodgedwongen rustiger aan doen, door de Covid19-pandemie. Daarna sloeg de Academie opnieuw haar vleugels uit – en verder ditmaal. We staan er als bestuur versteld van hoe voortvarend de vrijwilligers dat hebben aangepakt en welke mooie initiatieven er in de afgelopen jaren zijn ontstaan. In dit beleidsplan beschrijven we wat we in 2024 tot 2028 willen bereiken, schetsen we een portret van de Academie en doen we verslag van de eerste jaren. Met het beleidsplan voor ons tweede lustrum zetten we geen nieuwe koers in. Wetenschappelijke activiteiten voor oud en jong en het faciliteren van onderzoek naar verzilting blijven onze kerntaken. Wel leggen we nieuwe accenten, bijvoorbeeld op wetenschapscommunicatie. Met de Academie van Franeker pakken we de draad van de voormalige Universiteit van Franeker op. We zijn ervan overtuigd daarmee goud in handen te hebben. Dit meer dan 400 jaar oude sieraad kan in Franeker, Fryslân en de wereld van de wetenschap de plek terugkrijgen die het verdient.

Eduard van Zuijlen voorzitter december 2023

7

Beleidsplan 2024-2028

Inhoud

I BELEIDSVOORNEMENS 2024-2028

10

1. Bezinning op de toekomst 2. Activiteiten van de vier domeinen en de Junior Academie

12

3. Verziltingsonderzoek

20

4. S  amenwerking met Waadhoeke en andere regionale overheden

24

5. Ondersteuning door beroepskrachten

26

6. Samenwerking met Omrop Fryslân

28

7. Financiën

30

II DIT IS DE ACADEMIE VAN FRANEKER 8

11

32

8. Missie en visie

33

9. De rol van de Academie

34

10. Organisatie§

41

11. Franeker Studentenvereniging Temeritas

42

12. Raad van Advies en College van Hoogleraren

45

13. De Botniastins als thuisbasis

49

Terug in de tijd: beroemde hoogleraren uit Franeker

50

III DE EERSTE JAREN 2017-2023

52

14. De aanloop naar hernieuwd academisch leven

53

15. Een vliegende start met een hindernis

56

BIJLAGEN

58

1. Medeoprichters en samenwerkingspartners

61

2. College van Hoogleraren

62

3. Begroting

Aparte bijlage

9

Beleidsplan 2024-2028

t s m o k e to e d p o g in n 1. Bezin

I.

10

BELEIDSVOORNEMENS 2024-2028 Wetenschap en maatschappij verbinden

Het bestuur heeft zich aan het einde van de eerste beleidsperiode van de Academie van Franeker samen met een groep vrijwilligers bezonnen op vragen als: wat zijn sterke en zwakke punten van de Academie, waar willen we de komende jaren mee doorgaan, wat willen we versterken, kiezen we voor andersoortige activiteiten? De analyse van de eerste jaren leidde tot onder meer deze conclusies: · De Academie verbindt wetenschap en samenleving op een zeer effectieve manier met elkaar. · Vrijwilligers vormen inmiddels een grote groep, met veel betrokkenheid en organisatiekracht. De ondersteuning van de vrijwilligers vraagt wel aandacht. · Er is nog relatief weinig jeugd bij de Academie-activiteiten en betrekkelijk weinig variëteit in de vorm van de activiteiten. · De onderzoekskant van de Academie is nog onvoldoende tot ontwikkeling gekomen. In het interne proces dat volgde zijn de volgende beleidsuitgangspunten en ambities voor de komende vijf jaren uitgesproken: · De academie wil inzetten op het bereiken van

een bredere doelgroep en het aantrekken van meer jonge vrijwilligers. · De Academie wil het verziltingsonderzoek een boost geven. · De Academie wil meer diversiteit en interactie in activiteiten ontwikkelen. · De Academie wil citizen science introduceren om zo haar sterke kant (verbinding wetenschap en publiek) in te zetten om de onderzoekskant te versterken. ·D  e Academie wil haar sterke punt wetenschapscommunicatie uitbouwen tot een financiële drager van activiteiten die we net zo belangrijk vinden, maar die moeilijker te financieren zijn. ·D  e Academie wil het aantal partnerschappen uitbreiden en de bestaande partnerschappen nog beter benutten en waar mogelijk versterken. Voor de Academie betekent dit onder meer dat het tijd is voor ondersteuning door beroepskrachten, nu de organisatie zo groot is geworden. Hier gaan we in hoofdstuk 5 dieper op in. Daarnaast zijn effectieve(re) verbindingen nodig tussen de vier domeinen en de Junior Academie enerzijds en de ondersteunende teams voor communicatie en beheer anderzijds.

11

Beleidsplan 2024-2028

Letter & Geest

12

2. Activiteiten van de vier domeinen en de Junior Academie Alle vier domeinen van de Academie – Letter & Geest, Recht & Bestuur, Natuur & Techniek en Mens & Gezondheid – gaan de komende beleidsperiode door met het organiseren van publiekscolleges op de woensdagavond, cursussen en verdiepende werkcolleges.

Het domein Letter & Geest blijft de jaarlijkse serie van zeven Simmerjûnkolleezjes organiseren, mogelijk in samenwerking met andere domeinen. Deze serie, gericht op een breed publiek, is de afgelopen jaren een mooi visitekaartje en ware publiekstrekker gebleken.

SIMMERJÛN KOLLEEZJES

tige’ colleges Een serie van ‘luch d het thema georganiseerd ron or het brede vo Friese identiteit Academie de t wa publiek en rist die in toe de k oo ft betre Franeker de omgeving van ‘ t. lijf verb

DOMEIN

1

Domein Letter & Geest wil daarnaast eens per jaar een college in het Fries organiseren. Ook de status van Franeker als stad van de Reformatie komt eens per jaar aan bod in een college. Letter & Geest kijkt verder naar de mogelijkheden om de komende beleidsperiode een of meer cursussen te organiseren. 13 De historische bibliotheek van de Academie bevindt zich bij Tresoar in Leeuwarden. Vanuit Letter & Geest werkt de Academie aan een nieuwe collectie voor de bibliotheek in de Botniastins. De leeszaal wordt publiek toegankelijker. Het is dus niet de bedoeling een museale collectie aan te leggen. Via schenkingen en soms een gerichte aankoop, willen we een collectie opbouwen waarin onze historische wortels en actuele activiteiten tot uitdrukking komen. De catalogus wordt op een professionele manier online ontsloten. In de afgelopen beleidsperiode heeft Letter & Geest ook elk jaar een pubquiz georganiseerd. Het team gaat daarmee door. Letter & Geest heeft in 2022 een goedbezochte themadag rondom schrijver Trinus Riemersma georganiseerd. Deze dag werd een suc-

ces mede dankzij de actieve inbreng van onder andere studenten van NHL Stenden, leerlingen van de csg Anna Maria van Schurman, Tresoar, Omrop Fryslân, Museum Martena, Bibliotheek Franeker en Rederikerskeamer Demosthenes Dronryp. De Commissaris van de Koning, drs. Arno Brok, zette de dag met een toespraak extra luister bij. De komende jaren willen we vaker dit soort themadagen organiseren.

Beleidsplan 2024-2028

DOMEIN

2

Recht & Bestuur Binnen het domein Recht & Bestuur richt de Academie zich op de actualiteit van het recht, openbaar bestuur en (internationale) politiek. De publiekscolleges die Recht & Bestuur organiseert, hebben regelmatig de vorm van een serie. Zo waren er in de eerste beleidsperiode onder meer collegeseries over Europa, over ‘Waarheid en Feiten’ en over de verkiezingen van 2023. Recht & Bestuur zet zich daarnaast in voor cursussen en seminars, zowel op eigen initiatief als op verzoek van bijvoorbeeld bezoekers. Het domein wil dit beleid de komende jaren voortzetten. De actualiteit – bijvoorbeeld verkiezingen – en het aanzetten tot beschouwing zijn daarbij belangrijke richtsnoeren. Naast de ‘eigen’ publiekscolleges en cursussen werkt Recht & Bestuur ook samen met de Junior Academie. In het voorjaar van 2023 organiseerden zij samen een kennismaking met het recht voor derdejaars havoleerlingen van de Franeker scholengemeenschap AMS. De leerlingen verkenden op een interactieve manier de wereld van het recht en allerlei beroepen die je binnen dat vakgebied kunt vervullen. Dat ze ook zelf aan de slag gingen met een ‘echte’ rechtszaak, maakte de kennismaking tot een waar succes. Recht & Bestuur wil in de komende beleidsperiode vergelijkbare activiteiten organiseren. Dit sluit dan ook gelijk naadloos aan bij een van de programma’s in het kader van de Regiodeal (zie hoofdstuk 4).

14

MAAK KENNIS MET RECHT voor Havo 3 leerlingen van de AMS uit Franeker

Recht & Bestuur is een domein met op het moment van schrijven een beperkt aantal actieve vrijwilligers – die overigens samen een grote organisatiekracht hebben. Om de succesvolle activiteiten uit de eerste beleidsperiode te kunnen voortzetten, heeft het zoeken van nieuwe vrijwilligers prioriteit. Daarbij gaat het zowel om vrijwilligers met inhoudelijke kennis van dit domein, als om vrijwilligers met organisatorische talenten.

Mens & Gezondheid Het domein Mens & Gezondheid heeft in GGZ Friesland een bijna vanzelfsprekende samenwerkingspartner gevonden. De Academie en de GGZ hebben immers letterlijk dezelfde geboortegrond: het oude Kruisherenklooster aan de Vijverstraat. GGZ Friesland ziet in de samenwerking een mogelijkheid om meer binding te krijgen met de eigen Franeker wortels. En voor de Academie sluit samenwerking aan bij de ambitie om vanuit de lokale identiteit en expertise te werken. Op zeker vier terreinen zien we mogelijkheden voor samenwerking: publiekscolleges, interne opleiding, bijscholing voor derden en stage-opdrachten voor studenten van mbo, hbo en het voortgezet onderwijs. De Academie streeft er ook naar om opleidingen voor medewerkers van GGZ Friesland naar de Botniastins te halen. Zo dragen we bij aan de eigen identiteit van de Friese geestelijke gezondheidszorg én zorgen we ervoor dat ggz-medewerkers niet naar andere delen van het land hoeven reizen voor scholing.

DOMEIN

3

We onderzoeken of de Botniastins plaats kan bieden aan onderdelen van de bacheloropleiding verpleegkunde van NHL Stenden. GGZ Friesland is nauw bij die opleiding betrokken. Sinds 2023 is Nynke Boonstra lid van de Raad van Advies. Zij is hoogleraar Verplegingswetenschap in de ggz aan het UMC Utrecht en lector Zorg & Innovatie in de psychiatrie aan NHL Stenden. Vanuit die laatste functie kan zij een rol spelen in een nieuwe impuls voor de samenwerking van de Academie met NHL Stenden en de ggz in z’n algemeenheid.

GGZ FRIESLAND

Geestelijke gezondheidszorg past bij Franeker met zijn rijke verleden in de psychiatrie, maar speelt overal waar mensen zijn.

15

Beleidsplan 2024-2028

DOMEIN

4

Natuur & Techniek Met het prachtige Koninklijk Eise Eisinga Planetarium op 100 meter afstand, ligt het voor de hand dat de Academie zich bezighoudt met sterrenkunde. Al helemaal nu het Planetarium in september 2023 de status van Unesco Werelderfgoed heeft gekregen. Ook de fontein die geïnspireerd is op het werk van de wereldberoemde Franeker astronoom Jan Hendrik Oort, ligt op een steenworp afstand van de Botniastins.

16

Een van de zeer goed bezochte activiteiten van Natuur & Techniek is de cursus Sterrenbeelden, gegeven door Adrie Warmenhoven, directeur van het Planetarium. De cursus vond zowel in 2022 als in 2023 plaats. Beide keren in november, de maand van de sterrenkunde. Een mooie maand om de cursisten – bij onbewolkt weer – meteen ook naar buiten mee te nemen om samen de hemellichamen te bestuderen. De cursus werd zo goed ontvangen, dat Natuur & Techniek overweegt om, zolang de belangstelling groot blijft, deze cursus de komende beleidsperiode regelmatig te organiseren. Het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium heeft nog maar kort de status van UNESCO Werelderfgoed. De benoeming is natuurlijk in de eerste plaats voor het Planetarium zelf groot nieuws en een enorme opsteker. Maar ook voor een Academie die wetenschapscommunicatie hoog in het vaandel heeft staan, kan de betekenis groot zijn. Het is bij het schrijven van dit beleidsplan nog te vroeg om daar al uitspraken over te doen, maar de Academie staat zeker open voor verdere samenwerking.

Natuur & Techniek werkt regelmatig nauw samen met de Junior Academie, als er wetenschappelijke activiteiten voor kinderen worden georganiseerd. ‘Science’ is hot en de honger naar natuurwetenschappelijke kennis bij jong en oud is groot. De Academie is wendbaar in haar activiteiten en zal waar mogelijk aansluiten bij nieuwe ontwikkelingen en uitdagingen.

VERZILTING

Een apart onderdeel van Natuur & Techniek is het faciliteren van wetenschappelijk onderzoek naar verzilting. Daarover meer in het volgende hoofdstuk.

MAAND VAN DE STERRENKUNDE met een cursus Sterrenbeelden door Adrie Warmenhoven in 2022 en 2023

17

Beleidsplan 2024-2028

De Junior Academie wil in de tweede beleidsperiode voortbouwen op de mooie resultaten die zijn gehaald in de eerste beleidsperiode. Op een aantal basisscholen in Franeker is in 2020/2021 de lessencyclus Verzilting 1 uitgevoerd. De kinderen voeren daarbij zelf een klein onderzoek uit en geven een presentatie. Lessencyclus Verzilting 2 ligt klaar en er is een concept voor een derde lessencyclus met de titel Navigatie. Die laatste is ontwikkeld in samenwerking met het Martena Museum en het Planetarium. Door corona en door een gebrek aan vrijwilligers en financiën heeft de eerste lessencyclus nog geen vervolg gekregen. De Junior Academie hoopt daar de komende jaren verandering in te brengen. Kinderen uit de gemeente Waadhoeke vormen de doelgroepen voor de komende lessencycli.

18

Naast lessen organiseert de Junior Academie ook wetenschapsevenementen voor kinderen. Grote successen waren onder meer Expeditie Next in het voorjaar van 2022 en Expeditie Junior in het najaar van 2023. De Junior Academie wil evenementen voor kinderen blijven organiseren. De vorm en frequentie daarvan worden de komende jaren bepaald op basis van de belangstelling. De Junior Academie heeft de afgelopen jaren samenwerking opgebouwd met het Planetarium, Museum Martena en het Keatsmuseum. Andere instellingen

Verwondering brengt je verder

JUNIOR ACADEMIE 19

zoals het Historisch Centrum Franeker, Bibliotheek Franeker, de Martinikerk/Protestantse Gemeente, showband Sternse Slotlanders en het Beweegteam Waadhoeke hebben interesse getoond om ook met de Junior Academie samen te werken. De komende jaren kijken we welke samenwerkingsverbanden zinnig en haalbaar zijn en bijdragen aan de doelstelling van de Junior Academie. Verbindingen met verschillende onderwijsinstellingen in de regio zijn gelegd, denk aan de basisscholen, scholen voor voortgezet onderwijs en mbo- en hbo-instellingen. Hun betrokkenheid bij lessencycli en evenementen wordt gestimuleerd en enorm gewaardeerd.

Het Kenniscluster Verzilting SALTA

k e o z r e d n o s g in ilt z r e 3. V De Academie is geen wetenschappelijk instituut, maar wil, waar mogelijk, wetenschappelijk onderzoek faciliteren. In de eerste beleidsperiode was dit weinig zichtbaar voor het grote publiek. Begrijpelijk, want zonder voorgeschiedenis wetenschappelijk onderzoek mogelijk maken vergt een lange adem. In de tweede periode gaan we daar meer van zien. De Academie van Franeker heeft gekozen voor een specifiek onderzoeksdomein: verzilting. Dit thema is een hot item voor de regio. Enerzijds gaat het over zichtbaar onderzoek naar onder andere zouttolerante gewassen (‘zilte teelt’ en reguliere teelten onder verziltende omstandigheden), gedrag van bodem en bodemleven. Tegelijk beslaat het ook bredere thema’s als watermanagement, sociaaleconomische en bestuurlijk-politieke aspecten en juridische kaders. Verziltingproblematiek raakt kortom aan een breed scala van wetenschappelijke disciplines en maatschappelijke implicaties. Binnen dit thema wil de Academie via haar kennisnetwerk het verschil gaan maken door wetenschappelijk veldonderzoek mogelijk te maken.

Beleidsplan 2024-2028

(opgericht in 2023) bundelt en kanaliseert expertise op verziltingsgebied naar sectoren die die kennis nodig hebben, zoals de agrarische sector in het noordelijke kleigebied.

How to deal with salinization in deltas?

20

21

De rol van de Academie van Franeker Fryslân heeft al een netwerk van bedrijven, personen en (onderwijs)instellingen zoals Hogeschool Van Hall Larenstein en kennisinstituut Wetsus, die beseffen dat verzilting in tijden van zeespiegelstijging wereldwijd een bedreiging vormt voor de landbouw in kustgebieden. De functie van de Academie ligt vooral in het stimuleren en faciliteren van wetenschappelijk onderzoek en het organiseren van kennisevenementen, publiekscolleges en activiteiten om jongeren te enthousiasmeren voor wetenschap. Samenwerking is essentieel voor het verwezenlijken van de gestelde doelen. In de eerste beleidsperiode zijn daarin al diverse successen behaald. Voortkomend uit een initiatief van de Provincie Fryslân heeft een aantal kennisinstellingen, waaronder

de Academie van Franeker, begin februari 2023 het Kenniscluster Verzilting SALTA opgericht. Dit kenniscluster bundelt en kanaliseert de nu nog sterk versnipperde expertise op verziltingsgebied naar sectoren die die kennis nodig hebben, zoals de agrarische sector in het noordelijke kleigebied. SALTA is gevestigd op de Watercampus in Leeuwarden. Diverse organisaties zoals universiteiten, hbo-scholen, ingenieursbureaus en het Wetterskip, die betrokken zijn bij verziltingsonderzoek, delen in dit Kenniscluster hun kennis en ervaringen. De relatie tussen de Academie en SALTA is direct en nauw. Beide organisaties bouwen hun samenwerking op korte termijn verder uit. SALTA ondersteunt daarbij de activiteiten van de Academie met raad en daad.

uitvoeren van verziltingsonderzoek. De grond is eigendom van de stichting die ook eigenaar is van de Botniastins. Onderzoek van gespecialiseerd bureau The Salt Doctors, op uitnodiging van de Academie, heeft uitgewezen dat deze akker geschikt is voor veldonderzoek. Wat de verziltingsexperts van onder andere Wageningen Universiteit en Rijksuniversiteit Groningen bijzonder aansprak, was de langere periode voor onderzoek (vier gewascycli, ongeveer 16 jaar), de mogelijkheid om laboratoriumexperimenten naar het veld te kunnen vertalen en de mogelijkheid om dit onderzoek op te nemen in het mbo-, hbo- en universitaire onderwijs. Ook voor voorlichting aan akkerbouwers zou het onderzoek op deze akker bijzonder zinvol zijn.

Daarnaast beschikt de Academie van Franeker over een akker tussen Franeker en Dronryp voor het

De experts hebben aangegeven wat de toegevoegde waarde kan zijn van onderzoek op deze akker,

bovenop eerder of lopend onderzoek. Die waarde zit vooral in het verzamelen van data over het gedrag van zout in klei en informatie over ‘zoutstress’ van planten. Het bestuur van de Academie heeft in het voorjaar van 2023 besloten om door te gaan met de plannen voor verziltingsonderzoek en op zoek te gaan naar de financiering die daarvoor nodig is. Die financiering is allereerst nodig om de betreffende akker geschikt te maken voor verziltingsonderzoek.

Plannen, mede in het kader van de Regiodeal Bij het geschikt maken van de akker bij Dronryp voor verziltingsonderzoek komt de ambitie aan bod die spreekt uit programmalijn 3.1 van de Regiodeal (meer over de Regiodeal in het volgende hoofdstuk). Daar staat: ‘De bestaande projecten op het gebied van verzilting brengen we graag verder naar een handelingsperspectief.’ Dat is precies het stadi-

Beleidsplan 2024-2028

um waarin het project van de Academie verkeert op het moment dat dit beleidsplan wordt geschreven: van plan naar handelingsperspectief.

22

De Academie zal daarnaast andere kennisinstellingen en onderzoeksfondsen benaderen om gezamenlijk een investering te doen. Er zullen vergunningen aangevraagd worden voor het reguleren van verschillende zoutgehaltes op de akker. Om het voorgenomen programma uit te voeren, is het noodzakelijk iemand aan te stellen die het veld beheert. Het bestuur verdiept zich, in samenspraak met het team Natuur & Techniek, in het aangaan van onderzoekscontracten met wetenschappers en hun kennisinstellingen. Wanneer het onderzoek op de akker daadwerkelijk plaatsvindt, organiseren we voorlichtende evenementen voor akkerbouw en onderwijs. Waar mogelijk doen mbo-, hbo- en universitaire studenten mee bij het opzetten, monitoren en onderhouden van de proefpercelen. Bij de start van het onderzoek zorgt de Academie uiteraard voor zo veel mogelijk publiciteit daarover.

Fellows Het eerste beleidsplan bevatte een ambitieus idee om een Fellowship van wetenschappers te verbinden aan de Academie op basis van hun verdiensten in het verziltingsonderzoek. Dat is er nog niet van gekomen, mede door de coronapandemie. De uitwerking van het idee vereist aanpassing. De gedachte dat wetenschappers die van de faciliteiten van de Academie gebruikmaken voor verziltingsonderzoek als tegenprestatie steevast hun status als fellow van de Academie vermelden bij publicaties, houden we vast. Deze gedachte sluit immers naadloos aan op de statutaire hoofddoelstelling en geeft daaraan te zijner tijd mogelijk een internationaal karakter.

23

Beleidsplan 2024-2028

nwerking meGEMEENTE 4. SaMET WAADHOEKE EN

ANDERE REGIONALE OVERHEDEN

Aansluiting bij Programmalijn 1 van de Regiodeal Noardwest-Fryslân

24

Via de gemeente Waadhoeke hebben de overheden in Noordwest-Fryslân aan de Academie gevraagd om een centrale rol te spelen in het binden van jongeren die in het hbo of aan de universiteit gaan studeren én van mensen die al zo’n diploma op zak hebben. Die vraag sluit uitstekend aan bij de doelstellingen van de Academie van Franeker. Dus is het antwoord van het bestuur in beginsel ‘ja!’. De ontwikkelkansen zijn enorm, de uitdagingen ook.

De regio wil hoger onderwijs aanbieden en daarmee meer jongeren een passende baan in de eigen omgeving aanbieden. Als de Academie van Franeker zichtbaarder wordt, wordt de regio aantrekkelijker. Natuurlijk kunnen we daarbij refereren aan de geschiedenis van Franeker als universiteitsstad. Doel is dat jongeren de regio minder of niet verlaten en dat jongeren van buiten de regio naar hier worden getrokken. Met andere woorden: van braindrain naar braingain. Bovendien helpt een versterking van de Academie het vestigingsklimaat van de regio. De overheden in Noordwest-Fryslân stellen het volgende voor: •D  e Academie bouwt haar onderwijsmogelijkheden uit door de samenwerking met ondernemers in de regio te verbeteren. De uitvoering hiervan ligt bij een docent en een coördinator. De coördinator zorgt voor marketing, zoekt en onderhoudt samenwerkingen en zoekt aanvullende financiering. •D  e Academie ondersteunt learning communities in samenwerking met omliggende onderwijsinstellingen door: - onderwijsinstellingen en bedrijven te verbinden om deze communities te vormen en optimale samenwerkingsverbanden te realiseren. - ruimtes voor samenkomsten, coaching en onderwijs aan te bieden.

De uitwerking van deze voorstellen is bij het schrijven van dit beleidsplan nog in volle gang. De voorstellen passen in de uitvoering van langjarig beleid van de gemeente Waadhoeke en haar partners. De geschetste ontwikkeling maakt deel uit van de Regiodeal die de overheden in Noordwest-Fryslân voor vijf jaar sluiten met het Rijk. Daarmee komen ook de benodigde middelen vrij om de uitvoering op gang te brengen. Het bestuur van de Academie houdt daarbij vast aan het bestaande financieel beleid: als vrijwilligersorganisatie gaat de Academie geen financiële risico’s aan die de kern van haar activiteiten op enigerlei wijze kunnen schaden. De samenwerking met de gemeente biedt een kans om de vrijwilligers te ondersteunen met een of meer beroepskrachten. Daarover meer in het volgende hoofdstuk.

25

Beleidsplan 2024-2028

r o o d g in n u te s r e d n O . 5 beroepskrachten Academiebibliotheek De bibliotheekkast - een schenking van Museum Martena - is al goed gevuld met boeken die zijn 26 gedoneerd vanuit alle hoeken van het land.

Het aantal publiekscolleges, cursussen en werkcolleges groeit en zal verder groeien. De Academie wil daarnaast kenniscentrum in Fryslân worden – in het bijzonder voor de regio Noordwest-Fryslân – de verbindingen met het mbo, hbo en het wetenschappelijk onderwijs uitbouwen en een proefveld voor wetenschappelijk veldonderzoek beheren. Deze taken kan de Academie met het oog op continuïteit en betrouwbaar partnerschap, niet helemaal aan vrijwilligers overlaten. Daarnaast vergt ook goed vrijwilligersbeleid een hoeveelheid aandacht die een (zelf ook vrijwillig) bestuur onvoldoende kan geven. Beheer van Botniastins en proefveld, vormgeving aan activiteiten in het kader van de Regiodeal, financieel beheer, vrijwilligersondersteuning en directievoering zijn de eerste terreinen waarop we aan inzet van betaalde krachten denken. Overigens zijn de eerste stappen in beroepsmatige ondersteuning al gezet: zowel het beheer van de stins als het financieel beheer zijn sinds halverwege 2023 in handen van betaalde krachten. Ook de mensen die de lessen van de Junior Academie geven in het basis- en voort-

gezet onderwijs, krijgen een passende vergoeding. Daarnaast krijgen een paar vrijwilligers betaald voor een klein deel van hun inzet, voor werkzaamheden die zij doen uit hoofde van hun beroep, bijvoorbeeld op het gebied van administratie, communicatie en vormgeving. De Academie betaalt hen een niet-commercieel tarief. Los van het verziltingsonderzoek en de projecten die voortkomen uit de Regiodeal, is het nodig dat er structureel iemand aanspreekbaar is voor de vrijwilligersondersteuning en het (nog op te stellen) vrijwilligersbeleid, het aangaan en uitbouwen van samenwerkingsvormen met lokale en regionale partners, de continuïteit en voortgang van de uitvoering van het beleid en de fondsenwerving. Dit vraagt om iemand die bij voorkeur ervaring heeft met vrijwilligersorganisaties én een gelijkwaardige gesprekspartner kan zijn van de diverse partners van de Academie in de wereld van wetenschap, onderwijs en cultuur. De zoektocht naar deze ‘spin in het web’ is van start gegaan tijdens het ontwikkelen van dit beleidsplan.

27

Beleidsplan 2024-2028

6. Samenwerking met Omrop Fryslân In het eerste coronajaar 2020 hebben de Academie van Franeker en Omrop Fryslân elkaar gevonden. De samenwerking werd uit nood geboren, toen er geen live colleges meer konden plaatsvinden. De online uitzendingen onder de noemer Thúsakademy bleken echter voor beide partijen enorme meerwaarde te hebben. De Academie en de Omrop willen elkaar daarom niet meer loslaten. 28

29 Plan is om de komende drie jaar per jaar samen zes colleges te verzorgen en uit te zenden, in de periode november tot maart. Thema’s worden vooraf in onderling overleg bepaald. Het gaat om wetenschappelijke colleges die op een toegankelijke manier worden gebracht. Het format daarvoor is inmiddels bedacht: een college van een halfuur, ondersteund met illustraties en korte filmfragmenten, met in het publiek een examenklas uit het middelbare onderwijs, die voorrang krijgt bij het stellen van vragen.

De Academie en de Omrop hebben voor ogen dat de Thúsakademy het maatschappelijke debat voedt. Daarbij willen we aansluiten bij de zeventien duurzame ontwikkelingsdoelen (sustainable development goals, SDG’s) van de Verenigde Naties. Deze doelen zijn gericht op een eerlijke en duurzame wereld in 2030. Live producties op locatie zijn duur. De financiering is dan ook een belangrijk aandachtspunt waar Omrop en Academie gezamenlijk aan werken.

Beleidsplan 2024-2028

7. De Financiën

De Academie heeft in de eerste vijf jaren veel bereikt met een beperkt budget. De externe financiering die hoorde bij de LEADER-subsidie, is in een recordtempo afgelost. Daarmee hebben we de financieringslasten en risico’s zoveel mogelijk beperkt. Voor de komende jaren zijn veel extra investeringen gepland. Daarom is het van belang ook de inkomsten fors te verhogen.

nodig voor aanvullend onderzoek en advieskosten in verband met subsidieaanvragen en het opstarten van deze onderneming. No cure no pay-vergoedingen zijn daarbij niet meegerekend.

Ondersteuning door beroepskrachten Video- en audiofaciliteiten

30

De Academie investeert de komende jaren in uitbreiding en professionalisering van de video- en audiofaciliteiten. Daarmee worden de publiekscolleges beter zichtbaar en hoorbaar. De toegankelijkheid verbetert als we de colleges op schermen in andere zalen tonen. Betere faciliteiten maken het ook mogelijk om de online catalogus van colleges uit te breiden en online webinars mogelijk te maken. Bovendien is de Botniastins hierdoor beter te verhuren. We selecteren de apparatuur primair op kwaliteit en gebruikersgemak. De benodigde investering is zo’n 20.000 euro. De verwachting is dat we 75 procent hiervan kunnen dekken vanuit fondsen, subsidies en andere bijdragen.

Thúsakademy De samenwerking met Omrop Fryslân (zie hoofdstuk 6) vergt de komende jaren investeringen in vrijwilligerstijd en geld. De Academie wil drie jaar lang investeren in de Thúsakademy. Deze vorm van wetenschapscommunicatie van de Omrop en de Academie samen is de afgelopen jaren succesvol gebleken. De kosten van deze uitzendingen zijn echter aanzienlijk. De Academie wil een deel daarvan (9.000 euro) op zich nemen, deels gefinancierd

vanuit het beschikbare en gereserveerde vermogen. Het overige deel zoeken we in fondsenwerving dan wel bijdragen van partners en/of het bedrijfsleven.

Verziltingsonderzoek De komende jaren wordt het proefveld bij Dronrijp klaargemaakt voor verziltingsonderzoek, in samenwerking met partners als SALTA (zie hoofdstuk 3). De Academie faciliteert dit proces, in nauwe samenwerking met founding partner Protestantse Gemeente Franeker/ Stichting Diaconale Goederen. Eerder heeft de gemeente Waadhoeke al met een subsidie het belangrijke vooronderzoek mogelijk gemaakt. Daar kwam uit dat het beoogde proefveld geschikt (te maken) is en wat het financiële plaatje daarvan is. De initiële investering die nodig is bedraagt 350.000 euro. Daarna zijn de jaarlijkse beheerskosten 75.000 tot 100.000 euro. Deze beheerskosten moeten worden gedekt door een huur-/gebruikersovereenkomst met de onderzoeksinstituten. De kosten van dit onderzoek worden buiten de reguliere begroting van de Stichting Academie van Franeker gehouden. Daarmee zijn de financiële risico’s voor de Academie beperkt. Wel zijn er aanvullende kosten en investeringen. Naar verwachting is komend jaar 15.000 tot 20.000 euro

In de tweede beleidsperiode van de Academie van Franeker zijn de inzet van beroepskrachten (zie hoofdstuk 5) en de uitvoering van de Regiodeal (zie hoofdstuk 4) belangrijke ontwikkelingen, die om structurele financiering vragen. Het beheer van het Academiegebouw is inmiddels grotendeels uitbesteed aan een externe, professionele partner. De besturing en coördinatie van de huidige vrijwilligersorganisatie vraagt een inzet van 0,25 fte. Bij uitvoering van de plannen zal dat al snel oplopen tot 0,5 fte. Dat betekent een jaarlijkse post van 90.000 euro.

Een opgeschaalde begroting De geschetste ontwikkelingen en plannen leiden tot het opschalen van de begroting. Het is niet mogelijk om een meerjarenbegroting tot in detail op te stellen, juist omdat de Academie op het moment van schrijven volop in de fase van opschaling zit. In een aparte bijlage bij dit beleidsplan staat de steeds te actualiseren financiële kant van de Academie beschreven.

Meer inkomsten Om de stijgende kosten en investeringen te kunnen dragen, is het belangrijk dat de Academie in de tweede beleidsperiode extra fondsen, subsidies en

inkomsten genereert van 20.000 euro in 2024 tot 120.000 euro in de jaren daarop volgend. Particuliere fondsen, bedrijven, private investeerders, overheden en instellingen zijn hard nodig om de Academie tot een blijvend succes te maken en een nieuwe fase in te loodsen. Fryslân, in het bijzonder de regio Noordwest-Fryslân, is blij met de terugkeer van het universitaire leven in Franeker en de rol die de Academie van Franeker daarin speelt. Die tevredenheid zullen we moeten verzilveren om de verdere ambitie in te vullen. De Academie wil meer inkomsten halen uit de publiekscolleges en de verhuur van de Botniastins aan derden. De bezettingsgraad van de Botniastins moet omhoog. Dat zorgt voor extra inkomsten, waarmee de stijgende huisvestingskosten worden afgedekt. De afgelopen jaren is gebleken dat de belangstelling voor cursussen groot is én dat cursussen sterk bijdragen aan de netto-inkomsten van de Academie. Daarom breiden we de komende jaren het cursusaanbod uit. Ook de particuliere en zakelijke vrienden dragen bij aan een gestaag stijgende stroom inkomsten. De Academie heeft nog te weinig bekendheid bij ondernemingen in Waadhoeke. Daarom willen we ons de komende beleidsperiode met name meer richten op de zakelijke vrienden. Door het netwerk van zakelijke vrienden uit te breiden, willen we een extra inkomstenbron aanboren.

31

8. Missie &Visie

De statutaire doelstelling van de Stichting Academie van Franeker luidt:

II.

32

DIT IS DE ACADEMIE VAN FRANEKER 1585-1811 / 2018-...

Het geven van een eigentijdse doorstart aan het academisch verleden van de stad Franeker door het ontwikkelen en in stand houden van een instituut: a) voor het faciliteren van wetenschappelijk onderzoek en onderwijs in Franeker en de rest van Fryslân in samenwerking met de Campus Fryslân van de Rijksuniversiteit Groningen; b) voor de vorming van een educatief centrum dat in samenwerking met de onderwijsinstellingen, het bedrijfsleven en de maatschappelijke organisaties in de regio ruimte biedt aan educatie op hbo- en academisch niveau in de breedste zin van het woord, passend bij de behoeften en de schaal van Fryslân als geheel en Noordwest-Fryslân in het bijzonder; c) voor wetenschapscommunicatie, om daarmee de verbinding tussen wetenschap en samenleving te versterken; de academie biedt wetenschappers een podium om wetenschappelijke kennis te delen met een breed publiek; andersom kan een breed publiek op toegankelijke wijze kennis uit de wetenschap opdoen. Statutair is ook vastgelegd hoe de Academie van Franeker haar doelstelling waarmaakt: De stichting ziet erop toe dat de activiteiten die onder haar verantwoordelijkheid worden ontplooid binnen de categorie van de betrokken activiteiten worden gekenmerkt door: a) hoge kwaliteit; b) verbinding tussen oude academische tradities en

Beleidsplan 2024-2028

eigentijds onderwijs en onderzoek; c) inbedding in de stad Franeker en de rest van Fryslân, in het bijzonder de regio Noordwest-Fryslân. Uit de statuten volgen visie en missie van de Academie: De Stichting Academie van Franeker wil op eigentijdse wijze gestalte geven aan het universitaire verleden van Franeker. Zij wil dat doel bereiken door wetenschapscommunicatie, wetenschappelijk onderzoek en onderwijs te stimuleren en te faciliteren in Franeker en de rest van Fryslân, in samenwerking met de Campus Fryslân van de Rijksuniversiteit Groningen. Daartoe biedt zij onder andere publiekscolleges, verdiepende cursussen en werkcolleges aan, creëert zij teams en organiseert en ondersteunt zij evenementen en symposia voor wetenschappers, brede doelgroepen, jongeren en kinderen. Haar activiteiten worden gebundeld in een educatief centrum in samenwerking met de onderwijsinstellingen, het bedrijfsleven en de maatschappelijke instellingen in de regio. Daarbij staan de schaal en de behoeften van Fryslân, en in het bijzonder Noordwest-Fryslân, centraal. Geïnspireerd door de vier faculteiten van de oude Academie – godgeleerdheid, rechtsgeleerdheid, medicijnen en vrije kunsten – ontplooit de stichting haar werkzaamheden op vier gebieden: Letter & Geest, Recht & Bestuur, Mens & Gezondheid en Natuur & Techniek.

Deze namen vormen op zichzelf geen programma, maar geven slechts weer welke wetenschapsgebieden aandacht krijgen.

33

Beleidsplan 2024-2028

: ie m e d a c A e d n a v 9. De rol Wetenschapscommunicatie 2.0

34

De Academie van Franeker is geen wetenschappelijke onderwijsinstelling die op basis van accreditaties en rijkssubsidies mensen opleidt tot een universitaire graad. Wel faciliteren we, daar waar mogelijk, van harte activiteiten in Fryslân van bestaande mbo-, hbo- en universitaire instellingen. Denk aan de luisterrijke promotieplechtigheden in de Franeker Martinikerk, aan wetenschappelijke symposia in de Botniastins en aan collegereeksen – ook van partnerinstellingen – op onze historische locatie. We doen graag een beroep op de expertise van de geaccrediteerde mbo-, hbo- en universitaire instellingen voor bijvoorbeeld onze activiteiten en de vorming van wetenschappelijke netwerken. De Academie ziet wetenschapscommunicatie als haar kerntaak. Wij willen de wederzijdse communicatie tussen wetenschap en samenleving faciliteren: wij maken de wetenschap toegankelijk voor de regio en we maken de regio toegankelijk voor de wetenschap. Door wetenschappelijke kennis te delen met een breed publiek kunnen mensen die kennis benutten als zij zich bijvoorbeeld een mening willen vormen over de gezondheidszorg, technologische ontwikkelingen, de economie of klimaatbeleid. Omgekeerd faciliteren we graag dat wetenschappers van elders

onze regio gebruiken voor het verkrijgen van hun onderzoeksdata. Wij combineren laagdrempeligheid met activiteiten van hoge kwaliteit. Dat is in de statuten vastgelegd, dus daar kan iedereen op rekenen: van de promovendus die zijn of haar dissertatie in Franeker verdedigt tot de leerling uit het basisonderwijs die via de Academie kennismaakt met wetenschap. De doelgroep van de Academie is een wetenschappelijke top enerzijds en een breed publiek anderzijds.

tweede statutaire doelstelling, de vorming van een educatief centrum. Een certificaat van de Academie van Franeker moet een felbegeerd document worden voor iedereen, niet alleen voor hen die met een intellectuele en/of maatschappelijke voorsprong ter wereld zijn gekomen.

De Academie wil een platform zijn dat laat zien aan studenten en afgestudeerden van mbo-, hbo- en universitaire instellingen welke kansen er zijn in Fryslân, in het bijzonder in Noordwest-Fryslân, om te werken en/of een leven lang te leren. En andersom: waarbij bedrijven en instellingen in contact komen met deze mensen. Ook het faciliteren van dit tweerichtingsverkeer – noem het wetenschapscommunicatie 2.0 – zien wij bij uitstek als een taak voor de Academie.

De Academie kan dit alles zelfstandig uitvoeren, maar ook als intermediair tussen andere kennisinstellingen en de regio. Verbinden zit in ons DNA. Voor de hand liggende partners, naast de gemeente Waadhoeke, zijn onder andere de Campus Fryslân van de RUG, NHL Stenden Hogeschool, Hogeschool Van Hall Larenstein, de Waddenacademie, de Fryske Akademy, scholen voor voortgezet onderwijs, andere scholen voor voortgezet onderwijs in de regio, de mbo-instellingen van Fryslân en de basisscholen van Noordwest-Fryslân. Ook GGZ Friesland is vanaf het eerste begin partner. In bijlage 1 bij dit beleidsplan vindt u een overzicht van onze samenwerkingspartners.

Deelnemen aan academische activiteiten is niet voor alle kinderen en jongeren vanzelfsprekend. Juist deze kinderen willen we uitnodigen en prikkelen om dat wel te doen. Ook zó zien wij de invulling van onze

Het partnerschap met de RUG, via de Campus Fryslân, betekent voor Franeker een aansluiting bij een universiteit die op verscheidene internationale ranglijsten een hoge plek inneemt. Die kans heeft

geen enkele andere stad van 13.000 inwoners. De Academie voegt zo wetenschappelijke waarde toe aan Noord-Nederland als kennisregio. Via de leden van ons College van Hoogleraren (zie ook hoofdstuk 12) hebben we bovendien direct toegang tot bijna alle wetenschappelijke instellingen van ons land. Een netwerk om ‘U’ tegen te zeggen – die onbescheidenheid durven we wel aan.

35

Beleidsplan 2024-2028

Lang leve de twijfel die ons met elkaar in gesprek brengt.

36

In de collegezaal in de Botniastins hangt een afbeelding van René Descartes. Vanaf zijn plek aan de muur ziet hij hoe de wetenschap en de samenleving elkaar (bijna) wekelijks ontmoeten. Descartes legde er de nadruk op dat vragen in de wetenschap vele malen belangrijker zijn dan stellige uitspraken. Er is immers niets wat we met zekerheid kunnen zeggen, vond hij. Helemaal niets? Nou ja, dat we twijfelen. Dat is een zekerheid waar zelfs Descartes niet omheen kon. Vandaar zijn beroemde uitspraak: ‘Ik twijfel, dus ik denk, dus ik ben’. Helaas zijn die eerste twee woorden in de loop der jaren steeds vaker weggelaten. Descartes heeft grote invloed gehad op het wetenschappelijke denken in de westerse wereld. Tot zijn tijd was het gebruikelijk om onszelf en onze omgeving te zien als ‘bezield’. Dat maakte bijvoorbeeld dat mensen dachten dat een steen viel omdat hij wílde vallen. Descartes stelde dat alleen de mens een geest heeft en dat de materie om ons heen – inclusief dieren en de natuur – wordt aangestuurd door natuurwetten. In het geval van de steen was dat natuurlijk de wet van de zwaartekracht. Met die denkwijze gaf hij een enorme boost aan het rationele wetenschappelijk denken en werd hij een van de grondleggers van de Verlichting. Hebben we alleen maar goede dingen te danken aan Descartes? Dat kun je je afvragen. Zijn wij mensen,

mede onder invloed van Descartes, uiteindelijk niet wat ver doorgeslagen in ons heersen over de natuur? De extreme klimaatverandering die we nu met z’n allen moeten terugdringen, zou je in die zin kunnen zien als ongewenst gevolg van een denkwijze die bij onder anderen Descartes begon. Pas de laatste jaren is het gebruikelijker geworden om de mens (weer) te zien als integraal onderdeel van zijn (natuurlijke) omgeving en daar vergaande verantwoordelijkheid uit af te leiden. Onder leiding van filosoof Jan Flameling heeft de Academie hier enkele jaren geleden al een reeks werkcolleges aan gewijd. De actualiteit vraagt wellicht om meer van dergelijke activiteiten. René Descartes is een wereldwijde bekende naam die verbonden is met de academische geschiedenis van Franeker, waarmee het internationale belang van die Academie in de zeventiende eeuw wordt onderstreept. Maar dat betekent zeker niet dat we als hedendaagse Academie geen kritische noot over die denker van 400 jaar geleden mogen kraken. Of dat we niet zouden kunnen brainstormen over hoe we binnen de Academie eigenlijk met zijn gedachtegoed willen omgaan. Dat doen we daarom vrijmoedig, met Descartes’ eigen uitgangspunten in gedachten: van het stellen van vragen word je een stuk wijzer dan van het geven van antwoorden.

37

Beleidsplan 2024-2028

Schandalig lekker!

38

De Academie verbindt wetenschap en samenleving met elkaar. Vaak gebeurt dat met lezingen of activiteiten die inhoudelijk van een hoog niveau zijn. Om een zo breed mogelijk publiek te bereiken, kiezen we daarnaast ook regelmatig voor een laagdrempelige, ludieke verbinding tussen samenleving en wetenschap. De ‘loskoppen’ die de Academie in de eerste jaren van haar bestaan introduceerde, zijn daarvan een mooi voorbeeld. Een loskop is een heerlijke traktatie van hazelnootschuimgebak met een vleugje sinaasappel, ontwikkeld door de Franeker bakkers. Het verhaal achter de loskop verwijst naar de studenten van de vroegere Universiteit van Franeker. Vanwege hun soms liederlijke gedrag gaf de bevolking hen de bijnaam ‘loskoppen’. Nu smult de hele regio ervan mee. De Academie van Franeker heeft daarnaast andere producten in de markt gezet, zoals speciaalbier De Schenker. Ook zijn er als relatiegeschenk (en collector’s item, merken we) hoodies met daarop het logo van de Academie.

39

NU

BIJ DE FRANEKER

BAKKERS

Beleidsplan 2024-2028

10. Organisatie Vrienden In 2022 is een nieuwe groep opgericht van mensen en bedrijven die de Academie een warm hart toe40 dragen en financieel bijdragen: de Vrienden van de Academie. De komende jaren bouwt de Academie het vriendennetwerk verder uit.

De Academie van Franeker heeft haar inhoudelijke werk verdeeld over vier domeinen: Letter & Geest, Natuur & Techniek, Recht & Bestuur en Mens & Gezondheid. Daarnaast is er de Junior Academie, die diverse activiteiten voor kinderen organiseert. Alle domeinen en de Junior Academie ontplooien hun activiteiten onder leiding van hun eigen team van vrijwilligers. We zijn overigens wel zo flexibel dat we zo nodig met een gerust hart de organisatie anders inrichten, wanneer dat het werk en de mensen die dat werk doen ten goede komt. De structuur is ondersteunend, niet leidend. Elk van de vier domeinen werkt mee aan de organisatie van colleges op de woensdagavond. Naast de colleges organiseren de domeinen ook cursussen van meerdere avonden. Twee domeinen hebben naast de ‘gewone’ colleges en cursussen een specifieke taak. Domein Letter & Geest heeft de specifieke taak om de Simmerjûnkolleezjes te organiseren. Dit is een jaarlijkse serie van laagdrempelige publiekscolleges in de Botniastins, die in de zomerweken plaatsvinden op woensdagavond. De Simmerjûnkolleezjes hebben ieder jaar een thema. Het andere domein met een specifieke extra taak is Natuur & Techniek. Dit domein werkt

aan het faciliteren van onderzoek naar verzilting. In hoofdstuk 3 leest u daarover meer. De Junior Academie, opgericht in 2019, stimuleert de nieuwsgierige houding van kinderen en helpt hen nieuwe kennis en inzichten te verwerven. De Junior Academie houdt zich bezig met lessen over verzilting op scholen in Waadhoeke en organiseert daarnaast wetenschapsevenementen voor kinderen. Naast de inhoudelijke teams zijn er ondersteunende teams voor communicatie en beheer. Ook deze teams bestaan uit vrijwilligers. Alle vrijwilligers samen vormen het hart van de Academie van Franeker. Meer dan veertig kundige, gedreven en onbezoldigde medewerkers met allemaal verschillende achtergronden laten samen een ongekende organisatiekracht zien. Door de ervaringen van de eerste jaren lopen allerlei processen, bijvoorbeeld de aanmelding voor colleges en cursussen, steeds soepeler. Ook het bestuur van de Academie van Franeker bestaat uit vrijwilligers. Het bestuur is aan het einde van de eerste beleidsperiode uitgebreid van zeven naar negen personen. Daardoor zijn er nu korte lijnen naar alle domeinen.

41

Beleidsplan 2024-2028

11. Franeker Studentenvereniging Temeritas

preses

Anne Lieke Jansen

fiscus

Wietse Dwars 42

Een organisatie die wetenschap en samenleving verbindt, is niet compleet zonder een studentenvereniging. Dat de Academie van Franeker sinds het voorjaar van 2023 haar eigen studentenvereniging heeft, FSV Temeritas, kunnen we zien als een teken van volwassenwording. De oprichting van een studentenvereniging sluit bovendien goed aan bij de activiteiten van de Academie in het kader van de Regiodeal (zie hoofdstuk 4).

Het eerste bestuur van Temeritas bestaat uit preses (voorzitter) Anne Lieke Jansen, vice-preses Inge Groen, abactis (secretaris) Lisette Groeneveld en fiscus (penningmeester) Wietse Dwars. Zij vertellen over het doel en de plannen van Temeritas voor de komende jaren:

abactis

Lisette Groeneveld

vice-preses

Inge Groen

Lieke:

Lisette:

‘Ons idee is om leuke dingen te organiseren voor jongeren die een binding met Franeker hebben. Bijvoorbeeld jongeren die elders in het land studeren en in het weekend regelmatig bij hun ouders in Noordwest-Fryslân zijn. Daar kom je niet op een vanzelfsprekende manier leeftijdsgenoten tegen. Daarom willen we voor deze groep typische studentenactiviteiten organiseren. Denk aan spelletjesavonden, een pubquiz, een roeiwedstrijd. Met die ideeën gaan we aan de slag. Voor jongeren die na hun studie terugkeren in Franeker of omgeving, is het fijn om hier ook weer een netwerk te kunnen opbouwen met leeftijdsgenoten.’

‘Net zoals de Academie is ook Temeritas laagdrempelig en toegankelijk voor iedereen. Je hoeft niet een universitaire studie te doen om bij ons aan te sluiten, dat kan net zo goed mbo of hbo zijn. We houden wel de leeftijdsgrens van 18 jaar aan, zodat we tijdens activiteiten bijvoorbeeld De Schenker, het bier van de Academie, kunnen schenken.’

Lisette:

Lisette:

‘Dat zorgt voor binding met de regio. Als je hier weer een netwerk krijgt, ben je wellicht eerder geneigd om in deze regio te blijven.’

‘Onze binding met de Academie is natuurlijk belangrijk. Hoe die precies vorm krijgt, gaan we de komende tijd bespreken. Misschien kunnen we een rol spelen tijdens de opening van het academisch jaar of de Academie vertegenwoordigen tijdens het jaarlijkse Krystkongres van de Friese studentenverenigingen van Groningen en Wageningen, dat altijd in Franeker plaatsvindt. Wellicht kunnen we ook aansluiten bij diezelfde Friese studentenverenigingen. We zien de band met de Academie van beide kanten als winst: voor de Academie is het mooi dat er een studentenvereniging is die ook jongeren naar de Academie trekt; voor ons is het mooi dat we het netwerk van de Academie kunnen gebruiken voor onze activiteiten. Wij zijn onder de vleugels van de Academie ontstaan en krijgen nu de ruimte om onszelf de komende jaren verder te ontwikkelen.’

Lieke: ‘Temeritas is Latijn voor zowel onbezonnenheid als onverschrokkenheid. Eigenschappen die volgens de Romeinse schrijver Cicero typisch bij jongeren horen. Wij zien er een mooie link in naar de Franeker studenten van vroeger, die “loskoppen” werden genoemd. Dat waren niet altijd lieverdjes, maar ze hadden wel lef. Die dubbele betekenis komt mooi terug in onze naam.’

Wietse: ‘We willen de komende jaren eerst groeien in ledenaantal en dan kijken welke activiteiten daarbij passen. We zijn in ieder geval al vrij snel na de oprichting begonnen met de eerste activiteiten.’

43

Beleidsplan 2024-2028

n e s ie v d A n a v d a a 12. R n e r a r le g o o H n a v e g e Coll Raad van Advies

44

In 2019 is besloten om een Comité van Aanbeveling in te stellen, inmiddels Raad van Advies geheten. In de eerste maanden van 2020 is dat gerealiseerd. De leden zijn aangezocht vanwege hun grote kennis van en netwerken in de wereld van de wetenschap, de psychiatrie en het openbaar bestuur. De huidige Raad van Advies bestaat uit Douwe Durk Breimer (voormalig rector magnificus van de Universiteit Leiden), Jacob Fokkema (voormalig rector magnificus van de TU Delft), Dick Berlijn (voormalig Commandant der Strijdkrachten) en Nynke Boonstra (hoogleraar Verplegingswetenschap in de ggz aan het UMC Utrecht en lector aan NHL Stenden). Er is op het moment van schrijven één vacature in de Raad van Advies.

College van Hoogleraren Op initiatief van twee leden van de Raad van Advies, Douwe Durk Breimer en Jacob Fokkema, is het College van Hoogleraren van Franeker opgericht. Breimer en Fokkema hebben dat initiatief genomen om het hoge niveau van de Academie te garanderen en te handhaven. In hun eigen woorden: ‘De universiteit is van oudsher de plaats waar wetenschappers stellingen poneren en openstaan voor het weerwoord van anderen – de kern van het wetenschappelijk debat. De “waarheid” is niet het doel. Het doel is de argumenten in relatie tot elkaar te evalueren. Dat debat wordt tegenwoordig gevoerd in een weten-

schappelijke taal en reflecteert de laatste stand van zaken van een onderzoeksgroep op haar terrein. Hierbij is de goed-gestelde vraag, die de kern vormt van het betoog, van essentieel belang. Daarvoor is het nodig dat een wetenschappelijk hoog niveau wordt gegarandeerd en gehandhaafd. Dat vraagt om een College van Hoogleraren van Friese afkomst. Van hen mag worden verwacht dat ze affiniteit hebben met de Academie en met het in stand houden van de herinnering aan de vroegere universiteit van Franeker. Daarbij wordt ook aan de wetenschappers van Friese afkomst gevraagd bereid te zijn een keer een voordracht over hun vakgebied te houden in Franeker, die geschikt is voor een breed publiek.’ Het College van Hoogleraren maakte voor het eerst zijn opwachting tijdens de opening van het academisch jaar in september 2023. De rol van het college wordt de komende tijd verder ontwikkeld. Mogelijkheden zijn een jaarvergadering op de dag van de opening van het academisch jaar en een jaarlijkse ‘toogdag’ voor de leden van het college – eventueel in combinatie met een publiek debat. Het belangrijkste is dat het deze Friese hoogleraren met hun naam en faam de Academie ondersteunen en zo het gedachtegoed van de Academie van Franeker ‘bewaken’.

Natuurlijk worden ze allemaal aangezocht voor het verzorgen van colleges en maakt de Academie dankbaar gebruik van hun grote netwerken in de wetenschappelijke wereld.

45

s e i v d A n a v d a a R

Beleidsplan 2024-2028

AAN HET WOORD

Douwe Durk Breimer

Jacob Fokkema

Voormalig Commandant der Strijdkrachten

Voormalig rector magnificus van de Universiteit Leiden

Voormalig rector magnificus van de Technische Universiteit Delft

‘Het is goed dat er in deze tijd van polarisatie een instantie is die aanmoedigt tot het uitstellen van een oordeel door eerst te proberen de (wetenschappelijke) feiten te beschouwen. Daar ligt volgens mij de kracht van de Academie van Franeker. Ik hoop bij te kunnen dragen aan de bekendheid van de Academie van Franeker en waar mogelijk partijen te interesseren in de projecten van de Academie te investeren.’

‘Het is voor mij heel inspirerend dat de Academie van Franeker is opgericht om de herinnering aan de oorspronkelijke universiteit in ere te houden. Zij heeft toegang tot een groot netwerk van vooraanstaande deskundigen op velerlei vakgebieden. Daaronder ook een aanzienlijk aantal hoogleraren aan Nederlandse universiteiten die een sterke band met Fryslân hebben. Zij vormen het College van Hoogleraren van de Academie die hun wetenschappelijke kennis graag zullen delen tijdens bijeenkomsten van de Academie.’

Dick Berlijn 46

‘De kracht van de Academie van Franeker ligt in de ziel van de wetenschap, namelijk: de wetenschappelijke vraagstelling centraal stellen en die toegankelijk maken voor het publiek. Omdat ik van 2002 tot 2010 als Friese jongen rector magnificus in Delft ben geweest, voelde ik me verplicht om tot de Raad van Advies toe te treden om het gedachtegoed van de Academie te ondersteunen. Door mijn netwerk en bestuurservaring kan ik een bijdrage leveren aan de wetenschappelijke kern van de Academie. Daarbij is een eerste stap gezet met het formeren van een College van Friese Hoogleraren die de variëteit in wetenschappelijke denkrichtingen vertegenwoordigt.’

Nynke Boonstra Hoogleraar Verplegingswetenschap in de ggz aan het UMC Utrecht en lector aan NHL Stenden ‘Het mooie aan de Academie vind ik dat de wetenschap bij de maatschappij wordt gebracht. Dat is hoe het hoort: de wetenschap is van ons allemaal. Ik probeer zelf bij te dragen door inzichten vanuit onderzoek te vertalen naar voor de Academie interessante laagdrempelige voordrachten. Ook zet ik mijn (wetenschappelijke) netwerk in om het netwerk van de Academie van Franeker verder te laten groeien.’

47

Beleidsplan 2024-2028

13. De Botniastinassis als thuisb In de Botniastins aan de Breedeplaats in Franeker heeft de Academie van Franeker haar thuisbasis gevonden. De stins is rond 1500 gebouwd en was onder meer woonhuis van hoogleraren. De ligging aan het centrale plein van Franeker, bij de Martinikerk, maakt het gebouw zeer geschikt voor academische en educatieve activiteiten.

48

Eigenaar van de Botniastins is de Hervormde Stichting Beheer Diaconale Goederen Franeker. De band tussen kerk en universiteit heeft oude papieren. Universitaire opleidingen voor onder meer predikanten werden vanouds immers vaak gehuisvest in (voormalige) kloosters of kerken.

Ingrijpende verbouwing Samen met de kerkelijke eigenaren van het pand is het academiebestuur kort na zijn oprichting aan de slag gegaan om de historische ambiance van de oude stins meer geschikt te maken als academiegebouw, met een collegezaal, een leeszaal, werkplekken, een vergaderruimte en eigentijdse technische voorzieningen. Gefinancierd met een grote LEADER-subsidie van de Europese Unie en een even groot bedrag uit particuliere middelen, is het 500 jaar oude stadskasteel in de zomer van 2019 omgetoverd tot een huis waar mensen van alle leeftijden en uit alle windstreken elkaar ontmoeten om kennis te vergaren, te verwerken en te delen. Als er meer ruimte nodig is dan de Botniastins biedt, dan zijn er prachtige zalen in Museum Martena, het Stadhuis en het Planetarium. De Martinikerk en The-

ater De Koornbeurs bieden zo nodig nog meer capaciteit. Daarnaast zijn bedrijfsruimtes of schoolgebouwen denkbare locaties voor Academie-activiteiten. Omgekeerd staat het academiebestuur open voor gebruik van de karakteristieke Botniastins door derden – bijvoorbeeld voor in company trainingen, vergaderingen, kleine congressen en dergelijke – zolang de activiteit maar enigszins in het verlengde ligt van de statutaire doelstellingen. De spreekwoordelijke bruiloften en partijen verwijzen we graag door naar de lokale horeca.

Nieuw elan aan het stadsplein In de eerste vijf jaren van de Academie is de Botniastins steeds meer dé plek van de Academie geworden. Door de colleges, cursussen en activiteiten voor kinderen van de Junior Academie heeft de Botniastins een steeds opvallender positie in de stad gekregen. Door de Academie-activiteiten is de Botniastins bovendien een gebouw geworden waar geïnteresseerde toeristen, maar ook belangstellende inwoners van de stad veel gemakkelijker én vaker naar binnen lopen. De vrijwilligers van de Academie die als gastvrouw fungeren, spelen daarin een belangrijke rol. De ooit zo gesloten gevel aan het centrale plein van de stad is met de komst van de Academie weer tot leven gekomen. Op deze wijze draagt onze ‘oude jonge’ Academie wezenlijk bij aan het versterken van het toeristisch profiel van de stad en aan het historisch-cultureel cluster met Museum Martena en het Koninklijk Eise Eisinga Planetarium.

49

Beleidsplan 2024-2028

Terug in de tijd

GROTE DENKERS & BEROEMDE PROFESSOREN

50

51

Johannes Bogerman

Ulricus Huber

Jean Henri van Swinden

Johannes Mulder

Hoogleraar theologie 1576–1637

Hoogleraar welsprekendheid, geschiedenis en rechten 1636–1694

Hoogleraar wis- en natuurkunde 1746–1823

Hoogleraar ontleed-, heel- en vroedkunde 1769–1810

Johannes Bogerman werd in 1576 geboren in een streng calvinistisch gezin. Hij is vooral bekend geworden als voorzitter van de Dordtse synode in 1618-1619 en als vertaler van delen van het Oude Testament in de landstaal (de ‘Statenvertaling’). Hij werd opgeleid aan de Universiteit van Franeker en bleef hier van 1634 tot aan zijn dood in 1637 als professor in de theologie aan verbonden.

Ulrik Huber was op zijn 21ste een van de jongste en meest succesvolle hoogleraren aan de Universiteit van Franeker. Zijn opvattingen over het internationale recht werden gevolgd in Europa en Amerika. Drie keer bood de Universiteit van Leiden hem een leerstoel aan, maar alle keren hield Franeker hem met een salarisverhoging vast. Huber bleef tot zijn dood in Franeker. Voor de Hoge Raad in Den Haag staat een standbeeld van hem.

Jean Henri van Swinden (geboren als Jan Hendrik) was van 1766 tot 1785 hoogleraar natuurkunde en wijsbegeerte aan de Universiteit van Franeker. Hij geldt als een van de meest vooraanstaande wetenschappers van zijn tijd. Met een boekje van Van Swinden over Eise Eisinga begon de internationale faam van het Planetarium. Van Swinden was lid van de internationale commissie die de meter vaststelde en beijverde zich voor de invoering van het metrieke stelsel.

Johannes Mulder was hoogleraar in Franeker in de nadagen van de universiteit. Hij bleef van 1797 tot 1805. Zijn felbegeerde wens, een academisch ziekenhuis in Franeker, is niet gerealiseerd. Mulder specialiseerde zich in de verloskunde en ontwierp onder meer een eigen type verlostang, dat populair werd. Een poging om zichzelf in een Groninger collegezaal te opereren aan een ontstoken kaakholte, leidde in 1810 zijn dood in.

r a a n p o lo n a a e D . 14 n e v le h c is m e d a c a d w u hernie

III.

52

DE EERSTE JAREN VAN DE ACADEMIE VAN FRANEKER 2017-2023

Uit het voorgaande deel van dit beleidsplan blijkt dat de Academie van Franeker inmiddels een bloeiende organisatie is met diverse onderdelen en een grote verscheidenheid aan activiteiten. Hoe is dat in een paar jaar tot stand gebracht? In dit hoofdstuk schetsen we de aanloop naar de huidige situatie. Achter de gesloten wanden van Voorstraat, Vijverstraat en Academiestraat ligt de prachtige plek waar ooit de Universiteit van Franeker (1585-1811) was gevestigd. Wie zou kunnen vermoeden dat zich tegenover studentencafé De Bogt fen Guné, aan de Hortusstraat, een wezenlijk deel van de Franeker geschiedenis bevindt? Die academische geschiedenis is zelfs zo belangrijk dat de Franekers die tot op de dag van vandaag koesteren als belangrijkste kenmerk van hun identiteit. Het verhaal van de Universiteit van Franeker leek ‘over en uit’ toen de universiteit in 1811 zijn status als volwaardige universiteit verloor en in 1843 ook als Rijksatheneum definitief de poorten moest sluiten. Maar schijn bedriegt. Precies 200 jaar na het formele einde van de Universiteit van Franeker, in 2011, riep de Rijksuniversiteit Groningen de Campus Fryslân in het leven. Vanaf dat moment was er, in de eerste plaats dankzij de RUG en het provinciebestuur van Fryslân, weer sprake van academisch onderwijs en onderzoek in de provincie. Een belangrijke ontwikke-