Bijlage 2. Sportbeleid Waadhoeke Beweegt Mee 2019
Tekst van het document
Waadhoeke beweegt mee! Plezierig sporten, bewegen en spelen in Waadhoeke
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 1
Sport- en beweegnota
Waadhoeke beweegt mee! 28 NOVEMBER 2019
Gemeente Waadhoeke Harlingerweg 18 8801 PA Franeker Postbus 58 8800 AB Franeker Telefoon (0517) 380 480 info@waadhoeke.nl www.waadhoeke.nl 2
SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 3
VOORWOORD Op het kaatsveld, in de sporthal, op fiets- en wandelpaden, in speeltuinen; het zijn de plekken waar we elkaar ontmoeten, samen sporten en bewegen of vrijwilligerswerk doen. Vooral in de vele kleine kernen die onze gemeente rijk is, is sport een belangrijke sociale binder. Met 110 verenigingen in de gemeente is het in elk dorp en in de stad mogelijk om te sporten. We zien graag zoveel mogelijk mensen meedoen! Daarom zorgen we voor beschikbaarheid van sportaccommodaties, stimuleren we inwoners en ondersteunen en faciliteren we sportverenigingen. We krijgen wel te maken met uitdagingen, onze inwoners worden bijvoorbeeld ouder en er komen weinig jongeren bij. Daarom is het goed om met dit beleid vooruit te kijken met zijn allen. Sport en bewegen biedt meer kansen. Zo wordt het steeds meer gebruikt voor doelstellingen in het sociaal domein, zoals gezondheidspreventie en het stimuleren van een vitale leefstijl. Ze dragen ook bij aan doelen op het gebied van duurzaamheid en onderwijs. Ons beweegteam heeft hier nu al een belangrijke rol in. Zo is het Walking Football in 2018 gestart, wat door een grote groep 55 plussers enorm positief wordt ervaren. Dit sport- en beweegbeleid speelt in op de huidige trends en ontwikkelingen en vervangt het -vaak verouderdesportbeleid van de vier fusiegemeenten.
Het geeft richting aan hoe we de komende 10 jaar het sporten en bewegen in Waadhoeke vorm en inhoud willen geven. Ik dank hierbij de sportverenigingen, zorgprofessionals, welzijnsorganisaties, het onderwijs en overige sport- en beweegaanbieders die met ons hebben meegedacht voor dit nieuwe beleid. Samen gaan we voor plezierig sporten, bewegen en spelen in Waadhoeke!
Caroline de Pee Wethouder Sport
4
SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 5
Inhoudsopgave Samenvatting
8
1. Inleiding
11
1.1 Aanleiding
11
1.2 Sport in Waadhoeke
11
1.3 Proces
13
1.4 Leeswijzer
13
2. Strategie
14
2.1 Doelstelling
14
2.2 Rollen van de gemeente
15
2.3 Relatie andere beleidsterreinen
15
3. Thema’s & 7 speerpunten
17
3.1 Sportstimulering
17
Speerpunt 1: sport- en beweegaanbod jeugd
18
Speerpunt 2: kwetsbare doelgroepen
20
3.2 Vitale verenigingen
23
Speerpunt 3: vitale verenigingen
24
Speerpunt 4: positieve sportcultuur
27
3.3 Sportaccommodaties
29
Speerpunt 5: buitensport
30
Speerpunt 6: binnensport
32
.4 Beweegvriendelijk omgeving
Speerpunt 7: beweegvriendelijke omgeving
35 35
4. Planning en benodigde middelen
38
4.1 Gemeentelijke budgetten sport 2020
38
4.2 Bekostiging actiepunten
39
5. Monitoring en evaluatie
41
Bijlagen 1. Trends en ontwikkelingen 2. Infographic binnensport 3. Infographic buitensport 4. Uitgangspunten sport- en beweegbeleid 5. Bronnen
6
SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 7
HOOFDDOELSTELLING
Brede sportbeoefening om zoveel mogelijk bewoners in beweging te krijgen en te houden. Sportvoorzieningen zijn betaalbaar, toekomstbestendig en bereikbaar én sluiten aan bij de sport en beweegbehoefte van onze inwoners, zodat bewoners actief en fijn leven in vitale dorpen en wijken.
3
Thema 3
Sportaccommodatie
2 1
Thema 1
Subdoel: Door sport en bewegen staan nog meer inwoners gezonder, prettiger en actiever in het leven.
Waadhoeke zorgt samen met haar partners voor structureel sporten beweegaanbod voor kinderen
Actiepunten 1. 2. 3. 4. 5. 6.
Speerpunt 2
Waadhoeke zorgt samen met haar partners voor structureel sporten beweegaanbod voor inwoners van wie het geen vanzelfsprekendheid is om te sporten en bewegen.
8
kwalitatief goede en betaalbare sportvoorzieningen.
Thema 2
Vitale verenigingen Subdoel: Ondersteunen van de
Sportstimulering participatie/meedoen
Speerpunt 1
Subdoel: inzetten op voldoende
Kwaliteit bewegingsonderwijs versterken. Naschools sport en beweegaanbod op en rondom school (integraal kindcentrum). Bereik ‘Jeugd Fonds Sport’ verhogen Specifieke inzet voor kinderen met overgewicht onderzoeken Vernieuwend sport- en beweegaanbod voor jeugd stimuleren Meerwaarde van sportevenementen jeugd verzilveren.
Actiepunten 7.
Nieuw sport- en beweegaanbod voor mensen met een beperking 8. Interventie ‘Sociaal Vitaal’ voor preventie ouderen 9. Volwassenen Sport Fonds 10. Beweegteam sluit aan bij (integrale) wijkgerichte aanpak
SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
sportverenigingen bij organisatorische en bestuurlijke vraagstukken en stimuleren van maatschappelijke betrokkenheid.
Speerpunt 3
Vitale sportverenigingen pakken een maatschappelijke rol.
Actiepunten
11. Verenigingen vraaggericht ondersteunen. 12. Samenwerking sportverenigingen versterken. 13. Vrijwilligerscentrale de Skûle beter benutten voor sportverenigingen. 14. Sportverenigingen helpen innoveren. 15. Jaarlijks een ‘Waadhoeks Sportgala’
Speerpunt 5
Samen met de sportverenigingen zorgt Waadhoeke voor toekomstgerichte, kwalitatief goede en duurzame buitensportaccommodaties die aansluiten bij de veranderende behoefte. Krimp grijpen we aan om de sportparken multifunctioneel te maken.
Speerpunt 6
Speerpunt 4 Verenigingen met een positieve sportcultuur en aandacht voor gezondheid
Actiepunten
16. Rookvrije sportvoorzieningen. 17. Een AED op, of nabij elke sportvoorziening. 18. Gezonde kantines op de sportclub (en school) 19. Positieve sportcultuur stimuleren
Waadhoeke zorgt voor toekomstgerichte, kwalitatief goede en duurzame gemeentelijke binnensportaccommodaties die optimaal worden gebruikt. Investeringen zijn duurzaam, en we verbeteren de dienstverlening.
Actiepunten
4
Subdoel: Ondersteunen van de
sportverenigingen bij organisatorische en bestuurlijke vraagstukken en stimuleren van maatschappelijke betrokkenheid.
Speerpunt 7
Waadhoeke realiseert een beweegvriendelijke omgeving
Actiepunten
24. Proces verhuur gemeentelijke accommodaties verbeteren 25. Gymmaterialen moderniseren en updaten. 26. Onderzoek naar huidige en toekomstige behoefte gymzalen en sporthallen 27. Onderzoek doen naar beheersvormen binnensportaccommodatie 28. Onderzoek naar de behoefte binnenwater
Thema 4
Beweegvriendelijke omgeving
20. Sportverenigingen ondersteunen bij renoveren, verduurzamen of nieuwbouw van het clubgebouw 21. Taakverdeling groendonderhoud en beheer vastleggen 22. Onderzoek naar huidige en toekomstige behoefte sportparken 23. Quickscan technische staat sportgebouwen op sportparken
Actiepunten
29. Vaststellen nieuw speeltuinenbeleid 30. Schoolpleinen dragen bij aan motorische ontwikkelen, en zijn openbaar toegankelijk als het kan. 31. Bij planvorming grootschalige projecten in wijken- en dorpen is er aandacht voor sport- en bewegen. 32. Beweegvriendelijke omgeving opnemen in de nieuwe omgevingsvisie en omgevingsplannen. 33. Onderzoek naar behoefte, kansen innovatie bestaande routes.
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 9
1. Inleiding 1.1 Aanleiding Sport brengt mensen in beweging. Op het kaatsveld, in de sporthal, op fiets- en wandelpaden; op zeer veel manieren zijn inwoners uit Waadhoeke aan het sporten en bewegen. Waadhoeke wil dat zoveel mogelijk mensen hieraan deelnemen. Daarom zorgen we voor de beschikbaarheid van sportaccommodaties, stimuleren we inwoners en ondersteunen en faciliteren we sportverenigingen. De sport- en beweegsector is volop in beweging. Dit heeft te maken met de kansen die sport en bewegen biedt. Zo wordt sport en bewegen steeds vaker ingezet voor het bereiken van maatschappelijke doelstellingen in het sociale domein, zoals participatie, gezondheidspreventie en het stimuleren van een vitale leefstijl. Maar het draagt ook bij aan doelstellingen op het gebied van duurzaamheid en onderwijs. Dit gemeentelijk sport- en beweegbeleid speelt in op de huidige trends en ontwikkelingen en vervangt het -vaak verouderde- sportbeleid van de vier fusiegemeenten. Het geeft richting aan hoe we de komende 10 jaar het sporten en bewegen in Waadhoeke vorm en inhoud willen geven.
1.2 Sport in Waadhoeke Onze sportinfrastructuur –sportverenigingen en sportaccommodaties – is de ruggengraat van sporten en bewegen. In de afgelopen decennia is deze sportinfrastructuur opgebouwd dankzij de inzet van inwoners, veelal in samenwerking met de gemeente. Kenmerkend is de brede spreiding van sportverenigingen en -voorzieningen. In elk dorp en in de stad zijn verenigingen actief. Daarmee heeft Waadhoeke een breed en toegankelijk aanbod voor sporten en bewegen. Samen met onze rijke historie van de kaatssport maakt dit onze sportinfrastructuur uniek. In Waadhoeke is de kaatssport nog altijd een van de meest beoefende sporten. Er zijn veel kaatsverenigingen en de topwedstrijd van de kaatssport, de PC, wordt jaarlijkse in Franeker gespeeld. De sportvoorzieningen hebben ook een belangrijke sociale functie. Het is een plek waar mensen elkaar ontmoeten, samen sporten en bewegen of vrijwilligerswerk doen. Vooral in de vele kleine kernen die onze gemeente rijk is, is sport een belangrijke sociale binder. Waadhoeke is een sportieve gemeente. De sportdeelname van 18 tot 65-jarigen steeg van 74,1% in 2011 naar 79,6% in 2015. Desondanks is het beweeggedrag van inwoners een reden tot zorg. Kinderen worden motorisch minder vaardig en in Waadhoeke speelt slechts 52% van de kinderen elke dag buiten. Van de jeugd in Waadhoeke heeft 13% overgewicht.
Slechts 56% van de 18-65 jarigen voldoet aan de norm voor gezond bewegen. Waadhoeke vergrijst en ontgroent: het aantal 75-plussers neemt van 2015 tot 2030 toe met 86% en in de afgelopen 15 jaar zijn er 25% minder jongeren in de gemeente gaan wonen. Sport is een belangrijke voorziening om mensen gezond te houden, maar het kan ook een belangrijke vestigingsreden zijn.1 De sportverenigingen zijn de belangrijkste aanbieders van sport- en beweegactiviteiten. In Waadhoeke zijn circa 110 verenigingen actief. Teruglopende ledentallen en het behouden en binden van vrijwilligers zijn de meest genoemde uitdagingen van sportverenigingen.
1
10 SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
Alle andere trends en ontwikkelingen en cijfers zijn te vinden in de bijlagen.
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 11
1.3 Proces Verdiepingssessies Om te komen tot een breed gedragen sport- en beweegbeleid hebben sportverenigingen, zorgprofessionals, welzijnsorganisaties, het onderwijs en anders georganiseerde sport- en beweegaanbieders meegedacht in verschillende verdiepingssessies. Daarnaast is er onderzoek gedaan naar de sportbehoefte van onze inwoners en werd een verenigingsmonitor gehouden. Aan de hand van de zo verkregen input zijn vier beleidsthema’s met daarbij behorende uitgangspunten vastgesteld. De beleidsnota hebben wij langs deze thema’s en uitgangspunten opgebouwd (deze uitgangspunten vindt u samengevat in bijlage 4).
Al genomen besluiten Toewerkend naar ons sport- en beweegbeleid zijn in 2019 al verschillende onderwerpen uitgewerkt en vastgesteld die van invloed zijn op dat beleid. Dit zijn: Beweegteam Waadhoeke: Buurtsportcoaches zien wij als een belangrijke impuls voor de uitvoering van ons beleid. Daarom is al besloten om per 1 januari 2020 de formatie voor buurtsportcoaches uit te breiden naar 8,3 FTE. We zetten de coaches o.a. in voor sportieve en gezonde scholen, positieve gezondheid en vitale sportverenigingen. Hiermee spelen we in op trends en ontwikkelingen in sportstimulering. Beleidsharmonisatie: De fusiegemeenten hadden uiteenlopende subsidie- en huurregelingen. Deze hebben we geharmoniseerd: per 1 januari 2020 zijn de verschillende oude subsidieregelingen en huurtarieven voor verenigingen (exploitatie, beheer en onderhoud van de accommodaties) vervangen door één nieuwe regeling voor Waadhoeke.
Lerend beleid Het sport- en beweegbeleid is lerend beleid en daarom ‘nooit af’. We passen het beleid aan op de ontwikkeling van de sportbehoefte en voeren kwaliteitsverbeteringen door. Waar nodig worden acties jaarlijks bijgesteld om te kunnen inspelen op trends en ontwikkelingen en om de maatschappelijke doelen die we ons stellen te bereiken. Daarom gaan we werken met een jaarlijks uitvoeringsplan dat in elk geval de acties van het Beweegteam Waadhoeke omvat.
1.4 Leeswijzer In hoofdstuk 2 wordt de strategie van het sport- en beweegbeleid uiteen gezet. Vanuit de hoofddoelstelling zijn per thema subdoelstellingen geformuleerd. Daarbij worden ook de rollen van de gemeente beschreven en de relatie met andere beleidsterreinen. In hoofdstuk 3 wordt per thema de speerpunten beschreven. Daaraan zijn acties gekoppeld die we de komende jaren gaan uitvoeren. In hoofdstuk 4 wordt de inzet van financiële middelen uiteen gezet. Het hoofdstuk bevat een overzicht van de huidige begrotingsmiddelen en een overzicht van wensen die voortkomen uit deze nota waarover nog een besluit genomen moet worden. Tot slot wordt in hoofdstuk 5 ingegaan op de monitoring van resultaten en de evaluatie van het beleid.
12 VERSLAG | Raadpleging ondernemers, dorpsbelangen en wijkverenigingen
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 13
2.2 De rollen van de gemeente
2. Strategie
Om de doelstellingen te kunnen bereiken neemt de gemeente de komende jaren diverse rollen op zich: - Faciliteren: om alle inwoners de gelegenheid te geven om te sporten en/of bewegen draagt de gemeente bij aan voldoende, kwalitatief goede, duurzame en toegankelijke sportaccommodaties en een sportieve
2.1 Doelstelling
buitenruimte.
We willen een gemeente zijn waarin sport toegankelijk is voor iedereen, een groot deel van de inwoners daadwer-
- Ondersteunen: inwoners die zelf (nog) niet in de gelegenheid zijn om te gaan sporten/bewegen of die door
kelijk aan sport doet en waarin we in samenwerking tussen gemeente, sporters, verenigingen en maatschappelijke
barrières geen aansluiting vinden bij de sport, worden door de gemeente ondersteund bij toeleiding naar sport-
organisaties voortdurend in beweging zijn om nieuwe inzichten en innovaties in onze sportinfrastructuur te verwerken.
aanbod. Sportverenigingen hebben een belangrijke rol binnen de gemeente. De gemeente waardeert de inzet
Onze hoofddoelstelling is als volgt:
van sportverenigingen zeer en ondersteunt hen daarom door middel van kennisdeling en informatievoorziening. - Stimuleren: de gemeente wil stimuleren dat (sport)aanbieders zich bewust zijn van hun maatschappelijke rol
Brede sportbeoefening om zoveel mogelijk inwoners in beweging te krijgen en te houden. Sportvoorzieningen zijn
en meer sport-/beweegaanbod gaan aanbieden aan inwoners die zelf (nog) niet in de gelegenheid zijn om
betaalbaar, toekomstbestendig en bereikbaar, én sluiten aan bij de sport- en beweegbehoefte van onze inwoners, zodat inwoners actief en fijn leven in vitale dorpen en wijken.
te gaan sporten/bewegen of door barrières geen aansluiting vinden bij de sport. - Verbinden: de expertise en kennis, aanwezig bij onze sportaanbieders, (sport)organisaties en de gemeente, is groot en veelzijdig. Het maken van goede verbindingen zorgt voor kennisdeling, met als doel het kwaliteitsniveau
De overtuiging dat sporten en bewegen bijdragen aan een beter leven, vormt de kern van deze hoofddoelstelling. De hoofddoelstelling hebben we per thema vertaald naar subdoelstellingen. Deze (4) subdoelstellingen hebben
van de sport binnen de gemeente te verhogen. - Inspireren: inspirerende voorbeelden bieden hoop en toekomst. De gemeente wil inspirerende voorbeelden
onderling een grote mate van afhankelijkheid en versterken elkaar.
gebruiken om meer inwoners te enthousiasmeren en stimuleren om te gaan sporten/bewegen. - Uitdragen: Kaatsen is voor Waadhoeke een ‘Unique Selling Point’. De gemeente Waadhoeke is zich daarvan bewust en zal daar waar mogelijk de kaatssport in brede zin ondersteunen in woord en daad. In de uitvoerings-
Thema Sportstimulering
Waadhoekers zijn actief
Thema Vitale verenigingen
Vitale verenigingen pakken een maatschappelijke rol
Thema Sportaccommodaties
Sportvoorzieningen op orde
Thema Beweegvriendelijke omgeving De openbare ruimte is beweegvriendelijk
plannen zal dit verder als speerpunt geconcretiseerd worden.
2.3 Relatie met andere beleidsterreinen en visie van de gemeente Een integrale aanpak en afstemming met gerelateerde beleidsterreinen is van groot belang. Veel beleidsterreinen zijn volop in ontwikkeling. Bij het opstellen van dit sport- en beweegbeleid is waar nodig verbinding gelegd met aangrenzende beleidsvelden. Speerpunten en acties uit dit beleid worden waar nodig betrokken bij beleid op andere terreinen. De volgende beleidsterreinen zijn annex met dit sport- en beweegbeleid:
Subdoelstellingen 1. Door sport en bewegen staan nog meer inwoners gezonder, prettiger en actiever in het leven
2. Meer sportverenigingen omarmen hun maatschappelijke rol en spelen in op flexibiliteit, modernisering en vernieuwing van hun aanbod
3. Alle sportvoorzieningen zijn betaalbaar, kwalitatief van hoog niveau, duurzaam en optimaal bezet
4. Elke kern heeft een omgeving die uitnodigt om te sporten, te spelen of te bewegen
-
Gezondheidsbeleid
-
Armoedebeleid vastgesteld in 2019
vastgesteld in 2018
-
Onderwijsvisie- huisvesting
vaststelling voorjaar 2020
-
Transformatie sociaal domein (inclusie agenda)
vaststelling voorjaar 2020
-
Woonvisie vaststelling voorjaar 2020
-
Duurzaamheidsagenda vaststelling 2020
-
Aanpak biodiversiteit
-
Omgevingsvisie vaststelling najaar 2020
-
Nota toerisme en recreatie
-
Cultuurbeleid vaststelling 2020
vaststelling april 2020 vaststelling voorjaar 2020
Daarnaast sluit deze nota aan bij het ‘ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028’ dat bestaat uit vier ontwikkellijnen. Het sport- en beweegbeleid heeft raakvlakken met meerdere ontwikkellijnen, maar sluit vooral aan bij de ontwikkellijn ‘Fijn leven – vitale en veerkrachtige dorpen en wijken‘. Onderstaande aspecten uit het ‘ontwikkelperspectief Waadhoeke 2018-2028’ komen terug in ons beleid: - Waadhoeke vindt het van groot belang dat onze wijken en dorpen zoveel mogelijk betrokken zijn bij het maken van keuzes over de leefbaarheid in dorpen en wijken. -
14 SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
Inzetten op preventie gericht op de sterk stijgende groep ouderen.
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 15
3. Thema’s en speerpunten 3.1 Sportstimulering De aandacht voor sportstimulering is de afgelopen jaren toegenomen. Waadhoeke wil dat inwoners actief meedoen aan sport en voldoende bewegen om gezond en vitaal in het leven te staan. Onder sportstimulering verstaan we alle maatregelen waarmee we mensen aansporen en prikkelen om te sporten en bewegen. Sportstimulering is in eerste instantie gericht op het verhogen van de sportdeelname, maar minstens zo belangrijk is het behalen van gezondheidswinst. Sportstimulering zorgt er ook voor dat het sportkapitaal in Waadhoeke – verenigingen, aanbod en accommodaties – beter rendeert.
Beweegteam Waadhoeke Waadhoeke beschikt vanaf de start in 2018 over een beweegteam met buurtsportcoaches. Het beweegteam speelt een cruciale rol bij het sportstimuleringsbeleid. Ze verzorgen het bewegingsonderwijs op basisscholen en zetten sport- en beweegprogramma’s in om sporten en bewegen te stimuleren. Het beweegteam is inmiddels behoorlijk bekend onder inwoners. De komende jaren gaan we de inzet van het beweegteam verder uitbouwen en het positieve imago benutten om meer mensen in beweging te krijgen.
Jeugd De jeugd is motorisch minder vaardig dan 10 jaar geleden, speelt minder buiten en 13% van de jeugd in Waadhoeke heeft overgewicht. Daarom is het belangrijk dat er binnen het sport- en beweegbeleid voortdurend aandacht is voor jeugd. Op jeugd richten is ook het meest effectief, omdat bij hen de opbouw van een actieve leefstijl het goedkoopst en makkelijkst is. Ons doel is dat meer jeugd voldoet aan de beweegnorm en dat de motorische vaardigheden toenemen. We richten ons vooral op jeugd van 0-12 jaar. De scholen zijn de belangrijkste ‘vindplaats’ om deze doelgroep te bereiken.
Kwetsbare doelgroepen Het beweegteam werkt samen met de gebiedsteams en andere betrokken organisaties om sport- en beweegaanbod te creëren voor kwetsbare doelgroepen. We richten ons met name op de volgende doelgroepen: • groeiende groep ouderen – inzetten op preventie • inwoners met overgewicht – meer bewegen & gezonde voeding • armoede – financiële belemmeringen om niet te gaan sporten wegnemen. • mensen met een beperking – nieuw aanbod Het beweegteam initieert en zorgt voor verbinding tussen inwoner, hulpverlener en sportaanbieder. Met ingang van 2020 worden hiervoor extra buurtsportcoaches ingezet.
16 SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 17
Speerpunt 1:
3. Bereik ‘Jeugdfonds Sport’ verhogen
Waadhoeke zorgt samen met haar partners dat jeugd plezier heeft in sport en bewegen als goede basis voor de toekomst.
De gemeente is aangesloten bij het Jeugdfonds Sport Fryslân. Dit fonds maakt het mogelijk voor kinderen wiens
Plezier in sport en bewegen op jonge leeftijd is medebepalend voor de sportdeelname op latere leeftijd.
4. Specifieke inzet voor kinderen met overgewicht onderzoeken
Daarom zetten we in op jong leren bewegen als basis voor de toekomst (bewegingsonderwijs) en zorgen
Overgewicht onder jongeren is een probleem. Gezonde voeding en een actief leven helpt om overgewicht te
we samen met partners voor een sport- en beweegaanbod dat aansluit bij de behoefte van kinderen.
voorkomen en te bestrijden. We sluiten waar mogelijk aan bij het Fries Preventieakkoord3. We gaan deelnemen
1. Kwaliteit bewegingsonderwijs versterken
ouders het niet kunnen betalen, toch lid te worden van een sportvereniging. In 2018 zijn er 250 kinderen die hiervan gebruik maakten. Daarnaast hebben 88 kinderen er gebruik van gemaakt voor hun zwemdiploma A. In totaal wordt 25% van de doelgroep bereikt. We willen het bereik van het Jeugdfonds Sport met 20% verhogen door extra promotie via de buurtsportcoaches en het gebiedsteam. Daarnaast wordt in samenwerking met de Dienst Sozawe gekeken of de deelnameleeftijd verbreed kan worden van 4-18 jaar naar 2-23 jaar.
aan de volgende projecten: • Waadhoeke Jongeren Op Gezond Gewicht (JOGG): de landelijke JOGG regeling is een integrale aanpak
Alle basisschoolleerlingen krijgen vanaf 2020 wekelijks bewegingsonderwijs van een gediplomeerde vakleerkracht
om ervoor te zorgen dat gezond eten, sporten en genoeg bewegen de normaalste zaak van de wereld
(buurtsportcoach onderwijs). Op dit moment is dat één keer in de twee weken. We bereiken hiermee wekelijks circa
wordt voor jongeren.
3.500 kinderen op 33 van de 35 basisscholen . De buurtsportcoach onderwijs stimuleert, inspireert en motiveert de
• Ketenaanpak Overgewicht Kinderen: dit is een nieuwe (landelijke) ketenaanpak, waarbij de betrokken
leerlingen tijdens de bewegingslessen. Het niveau van de les ligt veel hoger dan een docent die daar niet in is ge-
professionals behalve naar leefstijl ook nadrukkelijk kijken naar de omstandigheden waarin kind en gezin
specialiseerd. De docenten en schoolbesturen zijn groot voorstander van de inzet van de buurtsportcoach onder-
verkeren. Volgend jaar starten 35 gemeenten met de aanpak. We onderzoeken of we deze ketenaanpak
wijs. Daarom zorgt het onderwijs ook voor een aanzienlijk deel van de cofinanciering.
ook lokaal kunnen gaan invoeren. Het beweegteam kan hierbij aansluiten met specifiek aanbod of door
In relatie tot het bewegingsonderwijs worden de volgende acties uitgevoerd:
verbinding te leggen met bestaand aanbod.
2
• Motorische vaardigheden monitoren: het beweegteam zet de ‘MQ Scan’ in om de motorische vaardigheden van alle leerlingen te monitoren. De MQ Scan maakt inzichtelijk hoe de motoriek van
5. Vernieuwend sport- en beweegaanbod voor jeugd stimuleren
het kind ontwikkelt. Hierdoor kan er gerichter ingezet worden om bepaalde motorische aspecten te
We gaan sport- en beweegaanbieders stimuleren om met nieuw sport- en beweegaanbod in te spelen op
verbeteren.
de behoefte van kinderen. We ondersteunen verenigingen en andere sportaanbieders bij het opzetten van
• Stimuleren van Fryske Sporten: met het project ‘Fryske Sporten Yn Dyn Klasse’ wordt extra aandacht
nieuwe activiteiten binnen hun huidige aanbod. Een voorbeeld hiervan is het ‘Nijntje Beweegdiploma’ voor
besteed aan kaatsen, Fierljeppen en Frysk Damjen. Kinderen kunnen op verschillende manieren
kleuters. De aanbieders komen in aanmerking voor een incidentele subsidie om dergelijke activiteiten op te
ontdekken dat Fryske sporten leuk & hip zijn: lear, doch en belibje.
kunnen starten.
• Sportverenigingen (2019 – 23 verenigingen) verzorgen kennismakingslessen op school. Het beweegteam continueert dit project, omdat leerlingen hierdoor in aanraking komen met het (lokale) sportaanbod.
6. Meerwaarde van sportevenementen jeugd verzilveren • Side-events: we sluiten aan bij (grote) breedtesport evenementen door het organiseren van laagdrempeli-
Dit levert de sportvereniging vaak nieuwe leden op.
ge side-events op scholen, pleinen en binnen- en buitensportaccommodaties. Een voorbeeld hiervan is om
2. Naschools sport- en beweegaanbod op en rondom school
tijdens gymlessen aandacht te besteden aan sporten zoals ‘Wallball’ of kaatsen. Dit kan als voorbereiding
Steeds meer scholen hebben de ambitie om een Integraal Kindcentrum (IKC) te worden met aanbod van 7.00 tot
dienen voor bijvoorbeeld een schooltoernooi of de kaatsweek, met als doel dat men deelneemt aan een
19.00 uur. We zien een kans om sport- en beweegaanbod te integreren in het naschoolse aanbod. We benutten
toernooi voor scholieren. Hierin zal worden samengewerkt met verschillende organisatoren van evenementen.
hiermee het IKC als belangrijke ‘vindplaats’ en betrekken de sportaanbieders om hun activiteiten onder de aan-
• Schoolsportdagen: in 2019 is voor het eerst in samenwerking met onderwijs en verenigingen een schoolsport-
dacht te brengen. De scholen zien ook de meerwaarde in van deze (toekomstige) samenwerking.
dag georganiseerd voor alle scholen in Waadhoeke. In totaal deden er 30 scholen en 2000 leerlingen mee.
Wat gaan we doen: • Naschools aanbod creëren in samenwerking met het IKC en sportaanbieder: Het beweegteam gaat in samenwerking met verenigingen, kinderopvang en scholen (IKC) experimenteren met structureel naschools sport- en beweegaanbod op 8 IKC scholen in de gemeente. De inrichting van het schoolplein en de nabijheid van een sportpark zijn daarbij belangrijke elementen.
3 2
Basisschool ‘De Tarissing’ en ‘It Bynt’ nemen niet deel aan het project.
18 SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
In navolging van het Nationaal Preventieakkoord, dat inzet op vermindering van overmatig alcoholgebruik, roken en overgewicht, worden er nu stappen gezet om gezamenlijk te komen tot een Fries preventieakkoord.
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 19
Speerpunt 2:
9. Volwassenenfonds Sport & Cultuur
Waadhoeke zorgt samen met haar partners voor structureel sport- en beweegaanbod voor inwoners voor wie het geen vanzelfsprekendheid is om te sporten en bewegen.
In Waadhoeke zijn er 1350 minimahuishoudens. Bij deze groep volwassenen kan de financiële situatie een drempel zijn om niet te sporten. Om deze drempel weg te nemen sluiten we aan bij het Volwassenenfonds Sport & Cultuur. In het najaar van 2019 startte Sportkracht127 met de uitrol van dit nieuwe initiatief. De doelgroep van het Volwassenenfonds Sport & Cultuur is inwoners van 18 jaar en ouder met een laag besteedbaar inkomen. We leggen hierbij de nadruk op ouderen, mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt, mensen met een beperking en statushouders. • In 2020 starten we in Waadhoeke met het Volwassenfonds Sport als pilot en maken hier budget voor vrij.
10. Beweegteam sluit aan bij (integrale) wijkgerichte aanpak
We vinden dat iedereen moet kunnen meedoen aan sport en bewegen. Daarom helpen we inwoners
Het beweegteam intensiveert de samenwerking met het gebiedsteam binnen de ‘Sociale inclusie agenda’.
die een steuntje in de rug nodig hebben. Dit doen de buursportcoaches door:
We zetten in op preventie door middel van sport en bewegen, om daarmee bij te dragen aan de transformatie in
• het creëren van structureel aanbod voor kwetsbare doelgroepen;
het sociaal domein. Dit kan kostenbesparingen opleveren door het beperken van de instroom in duurdere zorg.
• het inzetten van sportsimuleringsprogramma’s;
Wat gaan we doen?
• een koppeling te maken tussen (kwetsbare) inwoner, gebiedsteam en sportaanbieder.
• Sportstimuleringsprojecten op wijk, dorp of gemeenteniveau: deze projecten richten zich op een behoefte / probleem die samen met het gebiedsteam wordt vastgesteld. Er komt een analyse op dorps- en wijkniveau
7. Nieuw sport- en beweegaanbod voor mensen met een beperking
van de kenmerken van de bevolking, zodat hier gericht op kan worden ingezet. Deze projecten dienen als
Naar schatting heeft 10% van de mensen in de leeftijd van 12 tot 65 jaar een lichamelijke of verstandelijke
‘Proeftuin’. Vooraf wordt bepaald welke (maatschappelijke) doelen we willen behalen en hoe we deze
beperking. In Friesland zijn dit ongeveer 35.000 mensen en in Waadhoeke 1.450.4 Sporten is gezond en geeft
meten. Op deze wijze willen we de effectiviteit en doelmatigheid van het ‘lerend beleid’ verhogen.
mogelijkheden voor meer sociale contacten. Dat geldt misschien nog wel extra voor mensen met een beperking.
• Makelaarsfunctie buursportcoach: het gebiedsteam verwijst via buursportcoach door naar sport- en
Uit onderzoek blijkt echter dat zij minder sporten en bewegen dan mensen zonder een beperking. We gaan
beweegaanbod in de gemeente. De buursportcoach is bekend met het aanbod en benut zijn netwerk.
daarom het volgende doen: • We realiseren meer samenwerking om aanbod - 14 sporten in Waadhoeke5 - en de behoefte van mensen met een beperking beter op elkaar af te stemmen. Hierbij sluiten we aan bij het Fries Plan gehandicaptensport
Voorbeeld
waarbij binnen een regio6 samen met de buurtsportcoaches en sportaanbieder wordt bekeken hoe het aanbod beter te benutten. Daarbij ondersteunen we sportaanbieders ook bij fondsenwerving.
‘Mei Inoar Aktyf’ is een interventie om langdurig werkzoekenden te activeren door
8. Interventie ‘Sociaal Vitaal’ voor preventie ouderen
middel van sport en bewegen. Voor deze mensen is dit een eerste stap om vanuit
Sociaal Vitaal is een erkende interventie voor zelfstandig wonende ouderen in de leeftijd van 60-85 jaar die
een sociaal isolement weer deel te nemen aan georganiseerde activiteiten en
onvoldoende lichamelijk actief zijn, eenzaam zijn en weinig veerkracht hebben om te kunnen omgaan met
sociale contacten ‘buiten de deur’ op te doen.
veroudering. Het doel van het programma is om ‘gezond ouder’ te worden door het bevorderen van de fysieke Ook voor mensen met een (tijdelijke) afstand tot de arbeidsmarkt kan sport een
conditie, het ontwikkelen van veerkracht en vaardigheden om sociale contacten te kunnen leggen.
positieve invloed hebben. Via de inzet van sport en met de juiste begeleiding
• Het project Sociaal Vitaal start begin 2020 in een wijk of dorp. Als de resultaten goed zijn willen we deze
kunnen mensen nuttige vaardigheden ontwikkelen als discipline, samenwerken
interventie ook in andere wijken of dorpen toepassen.
en zelfvertrouwen. Sportaanbieders, sportverenigingen en de buurtsportcoaches kunnen hier een rol in spelen. Sporten kan in alle gevallen een eerste stap zijn op de ladder naar meer participatie. Een activiteit met bewegen of sporten geeft houvast en structuur en dat maakt de ontmoeting met anderen gemakkelijker.
Kenniscentrum Sport. (2019). Gemeentelijk sportbeleid voor mensen met een beperking: infographic. www.unieksporten.nl 6 Friesland is voor deze aanpak opgedeeld in 4 regio’s waarbinnen wordt samengewerkt op het gebied sport- en beweegaanbod voor mensen met een beperking. 4 5
20 SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
7
Samenwerkingsverband van de 12 provinciale sportorganisaties, waaronder Sport Fryslân
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 21
3.2 Vitale Verenigingen De sportverenigingen in Waadhoeke zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor het sport- en beweegaanbod in de gemeente. De sportverenigingen zijn daarom van cruciaal belang voor succesvol sportbeleid. In Waadhoeke zijn circa 110 verenigingen actief die wekelijks trainingen en wedstrijden organiseren. Bij een sportvereniging zijn naast sporters ook veel vrijwilligers betrokken, en er zijn de toeschouwers en belangstellenden die een bezoek brengen aan wedstrijden. Sportverenigingen zorgen hierdoor voor binding en sociale samenhang en dragen zo bij aan de leefbaarheid in dorpen en wijken. De sportverenigingen in Waadhoeke zijn sterk op dorpsniveau georiënteerd. Dit zorgt voor een hoge mate van betrokkenheid, maar de verenigingen zijn vaak klein en dus kwetsbaar als het ledenaantal of het vrijwilligersbestand afneemt. Verschillende buiten- en binnensportverenigingen hebben hiermee te maken door demografische ontwikkelingen (vergrijzing en ontgroening), maar ook doordat jongeren niet meer vanzelfsprekend kiezen voor één van de klassieke sporten dichtbij. Er is veel concurrentie. Ook de individualisering leidt er toe dat het aantal vrijwilligers bij verenigingen terug loopt. Dit is vooral merkbaar bij vervulling van structurele functies binnen een vereniging: bestuursfuncties zijn soms lastig in te vullen.
Dit heeft een negatief effect op de kwaliteit en continuïteit van het bestuur. De grootste knelpunten voor verenigingen in Waadhoeke zijn: • Ledenbehoud,- werving • Vrijwilligers, trainers, bestuursleden • Beheer en onderhoud accommodatie (verduurzamen) Er is behoefte aan ondersteuning op de volgende terreinen: • Ledenwerving • Beheer en onderhoud accommodatie (verduurzamen) • Subsidieverwerving bij fondsen e.d. • Werving/selectie vrijwilligers • Samenwerking met scholen We gaan de verenigingen intensiever ondersteunen door de inzet van een ‘buurtsportcoach verenigingsondersteuning’ per 2020. Vitale sportverenigingen helpen ons immers om doelstellingen te behalen op het gebied van gezondheid, welzijn en leefbaarheid. De ‘buurtsportcoach verenigingsondersteuning’ helpt verenigingen ook bij hun maatschappelijke rol en het inspelen op trends en ontwikkelingen.
Voorbeeld Vitale verenigingen zijn op de toekomst en omgeving gerichte verenigingen met een doorlopend activiteitenaanbod, die bijdragen aan het welzijn en de participatie van de bevolking in een wijk, dorp of stad en van de leden van de vereniging. De vitale vereniging richt zich – naast de (potentiële) leden – uitdrukkelijk ook op de niet-leden. De vitale vereniging ziet haar vereniging niet alleen als doel, maar nadrukkelijk als middel om andere (maatschappelijke) doelen te realiseren. Handbalvereniging HV Jupiter is hiervan een mooi voorbeeld. Naast hun eigen leden zet HV Jupiter zich in om actief andere doelgroepen te bereiken door Walking Handball te introduceren. Dit is een variant van handbal waarbij de spelers niet hoeven, zelfs niet mogen rennen of springen. Tijdens het spelen is er geen lichaamscontact en wordt er gespeeld met een aangepaste handbal op een aangepast veld. Deze vorm van handbal is uitermate geschikt voor mensen die op latere leeftijd op een gezonde manier en zonder blessuregevaar willen blijven bewegen.
22 SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 23
Speerpunt 3:
Vitale sportverenigingen pakken een maatschappelijke rol Sportverenigingen omarmen hun maatschappelijke rol en spelen in op flexibiliteit, modernisering en vernieuwing van hun aanbod, aansluitend bij de veranderende wensen en behoeften van Waadhoekers. Wij gaan de verenigingen daarbij helpen.
11. Verenigingen vraaggericht ondersteunen
13. Vrijwilligerscentrale De Skûle Welzijn beter benutten voor sportverenigingen De vrijwilligerscentrale van De Skûle Welzijn is hét aanspreekpunt in Waadhoeke voor het ondersteunen, versterken en vernieuwen van vrijwilligerswerk. Binnen de sportverenigingen en bij het organiseren van sportevenementen of toernooien zijn er vaak ook vrijwilligers nodig. Wat gaan we doen: • Vanuit deze behoefte van de verenigingen meer aansluiting zoeken bij de vrijwilligerscentrale van De Skûle Welzijn, om zo vraag en aanbod beter te koppelen.
14. Sportverenigingen helpen innoveren De buurtsportcoach verenigingsondersteuning helpt verenigingen innoveren door: • Het stimuleren om nieuw sportaanbod te creëren voor nieuwe doelgroepen. Voor onder andere de
De meeste sportverenigingen hebben hun eigen visie en aanpak om vitaal te blijven. Het is ook hun eigen
groeiende groep ouderen of kwetsbare doelgroepen. Er is al een aantal verenigingen gestart met nieuw
verantwoordelijkheid om toekomstbestendig te zijn en in te spelen op de trends en ontwikkelingen.
sport- en beweegaanbod voor de oudere doelgroep: ‘Walking Football’ en ‘Walking Handball’. Dit zijn
• De buursportcoach verenigingsondersteuning gaat vraaggerichte ondersteuning bieden. Dit kan o.a. zijn op het gebied van vrijwilligersbeleid, bestuurskracht, nieuw aanbod, financiën en fondsenwerving. • Om de behoefte in beeld te krijgen gaat de buursportcoach in 2020 met alle sportverenigingen in gesprek. We bieden passende ondersteuningstrajecten aan en blijven verenigingen risico gestuurd monitoren om zo vroegtijdig ondersteuning te kunnen bieden.
12. Samenwerking sportverenigingen versterken Sportverenigingen kunnen veel van elkaar leren. Sommige verenigingen zijn bijvoorbeeld bedreven in het werven
waardevolle initiatieven die we steunen. • Flexibele abonnementen. Flexibiliteit in sportabonnementen en een lidmaatschap voor verschillende sporten zijn in trek. Dit is ook een kans waarin verenigingen kunnen voorzien. • Meer sportverenigingen omarmen hun maatschappelijke rol. Dit zijn verenigingen die verder kijken dan alleen sport. Ze kijken ook wat ze op het gebied van welzijn en gezondheid voor diverse doelgroepen kunnen betekenen. Een buitensportvereniging kan bijvoorbeeld de ‘Open club gedachte’ toepassen door zijn clubgebouw / sportpark open te stellen voor individuele sporters of groepen die na bijvoorbeeld een wandeling nog gebruik maken van de kantine.
van fondsen, waar anderen weer beter zijn in het binden van leden en vrijwilligers. Naast kennisdeling kunnen verenigingen ook intensiever gaan samenwerken door bijvoorbeeld gezamenlijk aanbod aan te bieden of inzet van vrijwilliger, materieel en/of gebouwen te delen. Het beweegteam gaat onder andere:
Voorbeeld
• Bovenlokale bijeenkomsten organiseren voor sportverenigingen om kennis te delen en specifieke thema’s te bespreken. • Samenwerking stimuleren en ondersteunen.
Walking Football is vernieuwd sportaanbod voor ouderen die (weer) willen voetballen. De afgelopen jaren heeft het beweegteam dit op twee locatie’s opgestart
Samenwerking tussen sportverenigingen kan helpen om vitaal te blijven. Deze samenwerking kan zeer divers
(Menaam/Dronrijp en Deinum). Vanuit het beweegteam heeft het opzetten van
zijn. Van gezamenlijk gebruik van materiaal tot het fuseren van twee verenigingen. Door een Omni-vereniging
het Walking Football twee doelen: meer mensen in beweging krijgen en sportver-
(één vereniging, meerdere sporten) kan ook efficiencywinst worden behaald.
enigingen ondersteunen door te kijken hoe ze nieuwe leden kunnen krijgen.
Voorbeeld
15. Jaarlijks een Waadhoeke Sportgala Om de breedtesport te stimuleren organiseren we jaarlijks een Waadhoeke sportgala. Tijdens dit gala worden de
In Tzummarum organiseert de Beweeg/Sport/Spel- commissie in samenwerking
talenten en sporters met goede prestaties in het zonnetje gezet. Het genereert positieve publiciteit voor sport,
met het beweegteam sportstimuleringsprojecten voor diverse doelgroepen, om
sporters en sportverenigingen. Zij zijn mogelijk voorbeelden voor toekomstige sporters en ambassadeurs voor sport
daarna over te dragen aan een vereniging. Het kan ook andersom: een vereni-
en bewegen in de gemeente.
ging heeft bijvoorbeeld een hulpvraag en vraagt de BSS-commissie om hulp. Door middel van deze ondersteuning willen we huidige verenigingen versterken. Een samenwerking tussen de sportverenigingen, de school, de BSS-commissie en het beweegteam van de gemeente Waadhoeke. Een win-win situatie! Een voorbeeld hiervan is bootcamp (deelname 30 personen), dit wordt aangeboden onder de vlag van gymnastiekverenging TONIDO.
24 SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 25
Speerpunt 4:
Verenigingen met een positieve sportcultuur en aandacht voor gezondheid Sportverenigingen met aandacht voor een positieve sportcultuur. Dit is één van de doelen van het Nationale Sportakkoord. Sporten moet leuk en veilig zijn. Voor kinderen die sporten moet het welzijn van het kind belangrijker zijn dan winnen en ouders en verzorgers langs de lijn zijn positieve supporters. We stimuleren kinderen om actief te zijn en daar past roken niet bij. De landelijke campagne Rookvrije generatie wil dat kinderen rookvrij opgroeien. Dit sluit ook aan bij het landelijk preventieakkoord (2018). Daarnaast is een van de doelstellingen binnen dit akkoord dat sportverenigingen aan de slag gaan met een gezonder aanbod in hun kantine te realiseren.
16. Rookvrije sportvoorzieningen Alle gemeentelijke sportvoorzieningen worden rookvrij en we stimuleren buitensportverenigingen om hier ook aan deel te nemen. Sportverenigingen kunnen dit zo nodig gefaseerd invoeren. Voorop staat dan dat in het zicht of in de nabijheid van kinderen niet wordt gerookt. Een sportvereniging heeft een voorbeeldfunctie en het hoort niet dat kinderen daar in aanraking komen met roken.
17. Een AED op, of nabij elke sportvoorziening Waar mensen samenkomen om te sporten moet een AED binnen 6 minuten beschikbaar zijn. In de nota ‘Gezondheidsbevordering in Waadhoeke 2018-2021’ zijn maatregelen opgenomen om tot een dekkend reanimatienetwerk te komen. Bij de sportvoorziening moet bekend zijn waar de dichtstbij zijnde AED hangt, zodat deze tijdig kan worden ingezet.
18. Gezonde kantines op de sportvereniging (en op school) We stimuleren het onderwijs en sportverenigingen om aan de slag te gaan met het GGD-project Gezonde School en de Gezonde Sportkantine. De buurtsportcoach heeft hierin een ondersteunende en stimulerende rol.
19. Positieve sportcultuur stimuleren Sporten moet leuk , veilig, eerlijk en zorgeloos zijn. Daar moeten we met elkaar voor zorgen. Een proactieve en stimulerende aanpak werkt hierin het beste, met een focus op de sleutelfiguren die op lokaal niveau de cultuur bepalen. Wat gaan we daarvoor doen: • Sportbestuurders kunnen gebruik maken van coaching om een positieve sportcultuur op hun club te realiseren. • We gaan investeren in het verbeteren van pedagogische kennis van trainers en begeleiders van jeugdige sporters. • Sportverenigingen kunnen ondersteuning krijgen voor het opzetten van integriteitbeleid. Het gaat om het voorkomen van ongewenst gedrag op en rond de club. De verklaring omtrent gedrag blijft gratis beschikbaar voor vrijwilligers in de sport.
26 SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 27
3.3 Sportaccommodaties Waadhoekers hebben ruimte nodig om te kunnen sporten en bewegen. Steeds meer mensen doen dit in de openbare ruimte. Ook de binnen- en buitensportaccommodaties blijven een belangrijke plek waar mensen samen komen als sporter, vrijwilliger of toeschouwer. Dit thema focust met name op de buitensportvoorzieningen en gemeentelijke binnensportaccommodaties. Ook is er aandacht voor de zwembaden in Waadhoeke.
Buitensport In Waadhoeke zijn veel buitensportvoorzieningen. Kaatsen, voetbal en tennis zijn de meest voorkomende buitensporten. De kleedkamers en het clubgebouw zijn eigendom van de verenigingen. De gemeente faciliteert de buitensportverenigingen (met name kaatsen en voetbal) met het beheer en onderhoud van de sportvelden.
Binnensport De gemeente exploiteert 10 gymzalen en één sporthal. De overige binnensportaccommodaties zijn geen gemeentelijk eigendom of worden commercieel geëxploiteerd. De gymzalen en sporthallen worden met name gebruikt voor het bewegingsonderwijs en voor een aantal indoorsporten. Het is een gemeentelijke taak om het bewegingsonderwijs te faciliteren. Daarom maken de gymzalen primair onderdeel uit van het gemeentelijke onderwijshuisvestingbeleid.
Zwembaden in Waadhoeke Er zijn drie openbare zwembaden in de gemeente, waarvan één openluchtzwembad. Daarnaast is er nog een kleinschalig commercieel zwembad in Franeker. De twee overdekte openbare zwembaden bieden zwemlessen aan, het kleinschalige zwembad in Franeker doet dit eveneens. De overdekte openbare zwembaden worden gebruikt door zwemverenigingen (Franeker, wedstrijden en trainingen), voor individueel sporten (banenzwemmen) en recreatief zwemmen. Recreatief zwemmen is vooral voor het plezier, maar draagt ook bij aan het onderhouden van zwemvaardigheid. De zwembaden trekken evenveel ouderen als jongeren en het openluchtzwembad trekt meer jeugd en jongeren.
Ontwikkelingen De volgende ontwikkelingen zijn van invloed op het gebruik van sportaccommodaties en de investeringen die in de toekomst noodzakelijk zijn: • Kinderen zijn de belangrijkste gebruikers van sportaccommodaties. Dit komt doordat ze meer georganiseerd sporten dan volwassenen en overdag de gymzalen gebruiken voor het bewegingsonderwijs. De ontgroening en de afname van het georganiseerde sporten betekenen een lagere bezettingsgraad van de accommodaties. Tegelijk ontstaat er letterlijk ruimte voor de groeiende groep ouderen. • Het verduurzamen van de sportaccommodaties is een ontwikkeling waarin we de komende jaren samen met de verenigingen stappen gaan zetten. Onze ambitie is dat de gemeentelijke binnensportaccommodaties in 2025 energielabel A hebben en energieneutraal zijn in 2040. Een aanzienlijk deel van de gymzalen en sporthallen is niet duurzaam gebouwd en daken worden nog amper benut voor zonnecollectoren. Sportaccommodaties moeten in orde zijn en voldoen aan de huidige en toekomstige vraag. Een (vitale vereniging) kan niet zonder een vitale sportaccommodatie. Daarom willen we bereiken dat sportvoorzieningen betaalbaar zijn, kwalitatief van hoog niveau, duurzaam en optimaal bezet.
• In 2020 maken we een uitvoeringsnotitie sportaccommodaties waarin de richtinggevende beleidsvoornemens uit deze notitie en ander nieuw beleid (zoals de duurzaamheidsagenda) samenkomen. Om de prioritering van maatregelen op het gebied van sportaccommodaties te bepalen is er meer onderzoek nodig. Op basis van deze onderzoeken wordt er een meerjarige aanpak bepaald, omdat het bij sportaccommodaties vaak om forse investeringen gaat. 28 SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 29
Speerpunt 5:
21. Taakverdeling (groen)onderhoud en beheer buitensportvoorzieningen
Samen met de sportverenigingen zorgt Waadhoeke voor toekomstgerichte, kwalitatief goede en duurzame buitensportaccommodaties die aansluiten bij de veranderende behoefte. Krimp grijpen we aan om de sportparken multifunctioneel te maken.
De gemeente is verantwoordelijk voor onderhoud van de velden binnen de lijnen en de vereniging is verantwoordelijk voor (groen)onderhoud buiten de lijnen, behalve specialistische taken . De organisatiekracht is niet bij elke vereniging gelijk. Het aantal vrijwilligers staat onder druk, waardoor het groenonderhoud rondom de velden soms onvoldoende is. Tegelijkertijd zijn er ook verenigingen die graag specialistische taken overnemen van de gemeente. In 2020 worden de volgende acties en maatregelen genomen: • We concretiseren per sportpark de taakverdeling en het eventuele meer- of minderwerk van de gemeente. Verenigingen ontvangen voor specialistische taken een vergoeding van 50% van de gemeentelijke kosten. Extra onderhoud door de gemeente is mogelijk, maar daar staat wel een hogere huur tegenover. • Voetbalverenigingen met een kunstgrasveld voeren zelf het wekelijks onderhoud uit. De kosten voor beschikbaar stellen materieel wordt opgenomen in de uitvoeringsnotitie. • Green deal : vanaf 2020 gebruiken we geen gewasbeschermingsmiddelen meer op de sportvelden. Dit heeft gevolgen voor het onderhoud van de velden en daarbuiten. De gemeente heeft al voorbereidingen getroffen door een verticuteermachine aan te schaffen. Het onderhoud rondom de velden moet goed
De sportparken worden optimaal gebruikt en zijn, afhankelijk van ligging, behoefte en vraag, multifunctioneel.
worden uitgevoerd om te voorkomen dat onkruid in de sportvelden komt. De taak van de vereniging wordt
In dorpen of wijken zien ook sportverenigingen de meerwaarde van het samenwerken in een accommodatie die
dus belangrijker; daarom zullen we meer doen aan kennisoverdracht (advies en informatie) en erop toezien
meerdere functies biedt. Een grotere en bredere groep zal dan vaker gebruik maken van het sportpark waardoor
dat de werkzaamheden naar behoren worden uitgevoerd.
deze optimaler wordt gebruikt. Dit is een goede ontwikkeling die de sociale samenhang in de wijk of het dorp
• We onderzoeken andere vormen van onderhoud van de sportvelden: sportvelden maaien met een
verbetert en de sportdeelname verhoogt.
maairobot kan een innovatie zijn die bijdraagt aan een beter milieu. • We heroverwegen de vergoeding voor geprivatiseerde sportvelden: er zijn 10 sportverenigingen die zelf het
Herinrichting buitensportparken
sportveld onderhouden. Als we dit in stand willen houden, dan komt er één berekeningssystematiek voor de
We zien dat sportverenigingen steeds meer gaan samenwerken. Voetbalverenigingen doen dit o.a. door een
gemeentelijke vergoeding.
samengestelde jeugdafdeling (SJO) op te richten en kaatsverenigingen trainen vaak samen om de kwaliteit van
• Gemeentelijke ijsbanen dragen we waar mogelijk over aan de ijsvereniging of -stichting.
de trainingen hoog te houden. Op dorpsniveau werken verschillende sportverenigingen soms ook samen in het
• We stellen richtlijnen op voor kunstgrasvelden en een beheerplan voor deze sportvelden. We hebben
sportpark.
momenteel acht kunstgrasvoetbalvelden en één kunstgraskorfbalveld. Het type infill is onzeker, omdat er
• Bij de herinrichting van buitensportvoorzieningen hanteren we als uitgangspunt: kaatsen faciliteren we op
eigenlijk geen ‘goed’ alternatief is voor rubbergranulaat. Gezien de hoge kosten – een kunstgrasveld is 2 á 3
dorpsniveau, voetbal en tennis op clusterniveau8. Daarbij zoeken we ook naar slimme combinaties in co-cre-
keer zo duur dan een natuurgrasveld – en het milieuaspect staan we kritisch tegenover het gebruik van kunst-
atie met de vereniging(en), wijk en/of dorp. Een open sportpark met een parkachtige setting is aantrekkelijk
gras. In principe hanteren we de spelregel ‘Een sportveld is van natuurgras, en kunstgras als het moet.’ In de
voor voetgangers en fietsers. Door ook extra (sport)toestellen toe te voegen mengen verschillende doelgroe-
uitvoeringsnotitie wordt er meer duidelijkheid gegeven over de te renoveren kunstgrasvelden.
pen zich en ontstaat er een levendige plek voor sport en bewegen.
20. Sportverenigingen ondersteunen bij het renoveren, verduurzamen of nieuwbouw van het clubgebouw
22. Onderzoek huidige en toekomstige behoefte buitensportvoorzieningen
Verenigingen die hun clubgebouw toekomstbestendig maken, kunnen rekenen op steun van de gemeente.
5 en 10 jaar op basis van o.a. demografische ontwikkeling. Op basis hiervan bepalen we of er voldoende buiten-
De sportverenigingen zijn vaak eigenaar van het clubgebouw en kleedkamers. De ondersteuning die we bieden:
sportaccommodaties zijn, conform de richtlijnen van de nationale sportbonden aangesloten bij NOC*NSF.
• Investeringssubsidie: een vereniging of sportstichting komt in aanmerking voor subsidie als de voorziening
Het Mulier Instituut doet onderzoek naar de bezettingsgraden van de buitensportaccommodaties voor nu en over
‘toekomstbestendig’ is en er een optimale situatie ontstaat voor de vereniging en gemeente als het gaat om
23. QuickScan technische staat sportgebouwen op sportparken
optimaal gebruik en betaalbaarheid. We onderzoeken of een fonds ingesteld kan worden op basis van de
We faciliteren verenigingen om een QuickScan uit te laten voeren naar de technische staat van hun gebouwen.
ingeschatte vraag en behoefte (zie actiepunt 22).
Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek kunnen we (preventief) het gesprek aangaan over de vitaliteit
• Co-creatie: samen met de vereniging gaan we op zoek naar de ideale situatie, daarbij passen we zo nodig het ‘voorzieningen spel’9 toe om kansen en bedreigingen bespreekbaar te maken.
van het gebouw en de vereniging. Daarnaast benutten we het onderzoek als input voor een gesprek met de betreffende verenigingen over fondswerving (actie 19) bij de renovatie van het sportgebouw.
• We helpen bij het verzilveren van andere financieringsmogelijkheden.
10
Cluster van meerdere dorpen of wijken Het voorzieningenspel is ontwikkeld door Partoer en helpt om verschillende partijen in gesprek te gaan over in dit geval sportvoorzieningen. 10 Een belangrijke regeling is de BOSA (Stimulering Bouw en Onderhoud Sportaccommodaties) 8
11
9
12
30 SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
Specialistische taken: snoeien bomen, hekkelen van sloten en maaien overhoeken. De ‘Green Deal’ Sport is een samenwerkingsovereenkomst tussen diverse partijen met als doel om in 2020 geen gewasbeschermingsmiddelen meer te gebruiken op sportvelden. De partijen die deze ‘Green Deal’ hebben ondertekend zijn de ministeries van Infrastructuur & Milieu en Economische Zaken, NOC*NSF, Vereniging Sport en Gemeenten (VSG)
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 31
Speerpunt 6:
27. Onderzoek doen naar beheersvormen binnensportaccommodaties
Waadhoeke zorgt voor toekomstgerichte, kwalitatief goede en duurzame gemeentelijke binnensportaccommodaties die optimaal worden gebruikt. Investeringen zijn duurzaam en we verbeteren de dienstverlening.
De beheersvormen en eigendomssituaties zijn op dit moment zeer divers. We onderzoeken in 2020 of de huidige
De gymzalen zijn primair voor het bewegingsonderwijs. De spreiding en het gebruik is grotendeels afhankelijk
stichting ontvangt geen structurele financiële steun van de gemeente.
van de scholen. Naast de gymlessen is er sprake van medegebruik door (sport)verenigingen, met name door
Om de twee openbare overdekte zwembaden in de toekomst in stand te houden, zijn forse investeringen
gymverenigingen en recreatief volleybal. Onze gemeente kent vier sporthallen, waarvan er één in 2020 sluit.
noodzakelijk. Zwembad Bloemketerp is verouderd en zwembad Bildtse slag heeft nog een geschatte levensduur
Een sporthal is met name geschikt voor indoorsporten, zoals zaalvoetbal, volleybal en handbal.
van 8 – 10 jaar.
beheersvormen anders ingericht kunnen worden. De schaalvergroting tot Waadhoeke is een kans om beheer en exploitatie van sportvoorzieningen verder te professionaliseren en de diversiteit in de beheersvormen terug te brengen. We onderzoeken scenario’s en brengen voor- en nadelen in beeld. De oprichting van een Sportbedrijf Waadhoeke behoort tot één van de mogelijkheden.
28. Onderzoek naar de behoefte overdekt zwemwater De zwembaden zijn eigendom van private partijen. De gemeentelijke bemoeienis beperkt zich tot subsidieverstrekking voor het zwembad bij De Bildtse Slag in St.- Annaparochie en (t/m 2019) voor het openluchtbad op Schatzenburg. Het zwembad Bloemketerp in Franeker is in 2012 geprivatiseerd en overgenomen door een stichting. Deze
• Er is onderzoek nodig naar de behoefte aan overdekt zwemwater in relatie tot de trends en ontwikkelingen en In de uitvoeringsnotitie sportaccommodaties (2020) brengen we op basis van de onderzoeken een prioritering aan
het aanwezige binnenzwemwater net buiten onze gemeentegrens. Het Mulier Instituut heeft in 2016 hiervoor
in de renovatie en verduurzaming van de binnensportaccommodaties. We starten al wel met maatregelen die een
een methode ontwikkeld.13
korte terugverdientijd (van ongeveer 2 jaar) hebben, zoals bewegingssensoren. Het verduurzamen van gemeentelijke sportaccommodaties wordt ook opgenomen in het meer-jaren onderhoudsplan voor gemeentelijke gebouwen.
24. Proces verhuur gemeentelijke accommodatie verbeteren De gemeente exploiteert 10 gymzalen en één sporthal. We gaan een systeem aanschaffen die het proces voor verhuur vereenvoudigt. Dit komt de dienstverlening ten goede en werkt kostenbesparend door te behalen efficiency.
25. Gymmaterialen moderniseren Het gymmateriaal in de gymzalen en sporthallen gaan we moderniseren door aan te sluiten bij de leefwereld van de jeugd. Op één locatie starten we met een aantal interactieve gymmaterialen. Op basis van de ervaringen van de leerlingen en buurtsportcoaches onderwijs kunnen we dit in de toekomst uitbreiden.
26. Onderzoek naar huidige en toekomstige behoefte gymzalen en sporthallen Het aantal scholen neemt af, evenals het (mede)gebruik door sportverenigingen. Daarnaast verdwijnt in 2020 de Harnehal in Tzummarum. Voor toekomstige keuzes is het belangrijk om op korte termijn (2020) nader onderzoek te doen naar de bezetting en behoefte van het aantal binnensportaccommodaties.
13
32 SPORT- EN BEWEEGNOTA | Waadhoeke beweegt mee!
Het is mogelijk om te benchmarken met de gemeente Fryske Marren en Sûdwest Fryslân waar het onderzoek al is uitgevoerd.
Waadhoeke beweegt mee | SPORT- EN BEWEEGNOTA 33
3.4 Beweegvriendelijke omgeving Steeds meer mensen sporten en bewegen in de openbare ruimte. Wandelen, hardlopen en fietsen zijn niet voor niets de sporten die het meest worden beoefend. Onze openbare ruimte is daarom eigenlijk onze grootste sportaccommodatie. Kenmerkend is weidse ruimte - 96 km fietslooproutes en 280 km wandelpaden - met veel groen en het wad. We willen dat de omgeving eraan bijdraagt dat meer mensen gaan bewegen. Dorpen en wijken hebben een omgeving die uitnodigt om te sporten, te spelen en/of te bewegen.
Speelvoorziening Waadhoeke heeft 93 speelvoorzieningen. In de dorpen en wijken waar speelvoorzieningen liggen, wonen ongeveer 10.000 kinderen van 0-19 jaar (23% van de bevolking). De speelplekken zijn vooral gericht op de jongste kinderen (tot 12 jaar) en bieden voor andere leeftijden weinig uitdaging.
Schoolplein Door de opkomst van de Brede School is de tijd die kinderen op school en het schoolplein besteden steeds langer; er is een toenemende behoefte vanuit de samenleving aan opvang voor kinderen van 7.00 tot 19.00 uur. Het schoolplein is daarmee een belangrijk onderdeel van de leef- en groeiruimte voor kinderen. Van de 35 schoolpleinen zijn er 12 na schooltijd toegankelijk.
Speerpunt 7:
Waadhoeke realiseert een beweegvriendelijke omgeving. Een beweegvriendelijke omgeving is een leefomgeving die mensen faciliteert, stimuleert en uitdaagt om te bewegen en sporten. Een omgeving waarin bewegen vanzelfsprekend onderdeel is van het alledaags leven.
Voorbeeld
Hierbij gaat het niet alleen over sport en vrijetijdsbesteding. Ook de normale dagelijkse verplaatsingen, bijvoorbeeld naar school, werk of de supermarkt, zijn van belang.
Dorpen en wijkenfonds 2018 – 2021
Belangrijk is het de woonomgeving zo in te richten dat het kinderen uitnodigt tot actieve vormen van buitenspelen
Nieuwe, kleinschalige initiatieven komen in aanmerking
en ouderen om het als ontmoetingsruimte te gebruiken.
voor een bijdrage vanuit het dorpen en wijkenfonds. In 2018 is € 1,2 miljoen beschikbaar gesteld voor de
Het is zaak de gehele gemeente als (potentiële) infrastructuur voor bewegen te zien en voorheen afgesloten
jaren 2018 – 2021. Een van de criteria is dat het initiatief
schoolpleinen en sportparken waar mogelijk als openbare sportvoorzieningen te benutten. Met name onder
de leefbaarheid ten goede komt. Het fonds is niet om
volwassenen is er een groeiende belangstelling voor actieve deelname aan evenementen in de openbare ruimte.
renovatie, beheer en onderhoud van sportgebouwen te subsidiëren.
In 2021 treedt de Omgevingswet in werking. Hiermee verandert er veel voor de gemeente. Het onderwerp ‘gezondheid’ moet onderdeel van de afweging zijn binnen de nieuwe omgevingswet. Er wordt letterlijk een gezonde leefomgeving nagestreefd. Sport en bewegen kunnen hieraan een grote en belangrijke bijdrage leveren.